Adhyaya 49

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अतीतानागतानीह यानि मन्वन्तराणि तु / तानि त्वं कथयास्माकं व्यासांश्च द्वापरे युगे

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിൽ അഷ്ടചത്വാരിംശ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ മന്വന്തരങ്ങളും, ദ്വാപരയുഗത്തിലെ വ്യാസപ്രകടനങ്ങളും ഞങ്ങൾക്കു പറയുക.

Verse 2

वेदशाखाप्रणयनं देवदेवस्य धीमतः / तथावतारान् धर्मार्थमीशानस्य कलौ युगे

കലിയുഗത്തിൽ ദേവദേവനായ ധീമാനായ ഈശാനൻ വേദത്തിന്റെ വിവിധ ശാഖകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു; ധർമ്മസംരക്ഷണാർത്ഥം തന്റെ അവതാരങ്ങളെയും പ്രസ്ഫുടമാക്കുന്നു.

Verse 3

कियन्तो देवदेवस्य शिष्याः कलियुगेषु वै / एतत् सर्वं समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि

കലിയുഗങ്ങളിൽ ദേവദേവന്റെ ശിഷ്യർ എത്ര പേർ ഉണ്ടാകും? ഹേ സൂതാ, ഇതെല്ലാം സംക്ഷേപമായി ഇവിടെ ഞങ്ങളോട് പറയാൻ നീ അർഹനാണ്.

Verse 4

सूत उवाच मनुः स्वायंभुवः पूर्वं ततः स्वारोचिषो मनुः / उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആദ്യം സ്വായംഭുവ മനു, പിന്നെ സ്വാരോചിഷ മനു. തുടർന്ന് ഉത്തമ, താമസ, റൈവത, അതുപോലെ ചാക്ഷുഷ മനുവും ഉണ്ടായി.

Verse 5

षडेते मनवो ऽतीताः सांप्रतं तु रवेः सुतः / वैवस्वतो ऽयं यस्यैतत् सप्तमं वर्तते ऽन्तरम्

ഈ ആറു മനുക്കളും കഴിഞ്ഞുപോയി; ഇപ്പോൾ സൂര്യപുത്രനായ വൈവസ്വത മനുവാണ് അധിപതി. അവന്റെ അധീനത്തിലാണ് ഈ ഏഴാമത്തെ മന്വന്തരമിപ്പോൾ പ്രവഹിക്കുന്നത്.

Verse 6

स्वायंभुवं तु कथितं कल्पादावन्तरं मया / अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं मनोः स्वारोचिषस्य तु

കൽപ്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ ഉണ്ടായ സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തെ ഞാൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി കേൾക്കുക—സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 7

पारावताश्च तुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे / विपश्चिन्नाम देवेन्द्रो बभूवासुरसूदनः

സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരത്തിൽ ദേവന്മാർ പാരാവതരും തുഷിതരുമായിരുന്നു; ദേവേന്ദ്രൻ ‘വിപശ്ചിത്’ എന്ന ഇന്ദ്രൻ, അസുരസംഹാരകനായി വർത്തിച്ചു.

Verse 8

ऊर्जस्तम्भस्तथा प्राणो दान्तो ऽथ वृषभस्तथा / तिमिरश्चार्वरीवांश्च सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

ഊർജസ്തംഭ, പ്രാണ, ദാന്ത, വൃഷഭ, തിമിര, ആർവരീവാൻ—ഇവരും കൂടെ മറ്റൊരാളും ചേർന്ന് ഏഴ് സപ്തർഷികളായി.

Verse 9

चैत्रकिंपुरुषाद्याश्च सुताः स्वारोचिषस्य तु / द्वितीयमतदाख्यातमन्तरं शृणु चोत्तरम्

ചൈത്ര, കിംപുരുഷ മുതലായവർ സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ രണ്ടാം മന്വന്തരത്തെ പറഞ്ഞു; ഇനി അടുത്ത വിവരണവും കേൾക്കുക.

Verse 10

तृतीये ऽप्यन्तरे विप्रा उत्तमो नाम वै मनुः / सुशान्तिस्तत्र देवेन्द्रो बभूवामित्रकर्षणः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, മൂന്നാം മന്വന്തരത്തിലും മനുവിന്റെ നാമം ‘ഉത്തമൻ’ തന്നെയായിരുന്നു. ആ കാലത്ത് സുശാന്തി ദേവേന്ദ്രനായി, ശത്രുനിഗ്രഹകനായി ഭവിച്ചു.

Verse 11

सुधामानस्तथा सत्याः शिवाश्चाथ प्रतर्दनाः / वशवर्तिनश्च पञ्चैते गणा द्वादशकाः स्मृताः

അതുപോലെ സുധാമാനർ, സത്യർ, ശിവർ, പ്രതർദനർ, വശവർതിനർ—ഈ അഞ്ചു ദിവ്യഗണങ്ങൾ സ്മൃതമാണ്; ഓരോ ഗണവും പന്ത്രണ്ടംഗങ്ങളുള്ളത്.

Verse 12

रजोर्ध्वश्चोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानयस्तथा / सुतपाः शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

രജോർധ്വ, ഊർധ്വബാഹു, സബല, അനയ, സുതപാ, ശുക്ര—ഇവർ ഏഴു മഹർഷികൾ; അഥവാ സപ്തർഷികളായി ഭവിച്ചു.

Verse 13

तामसस्यान्तरे देवाः सुरा वाहरयस्तथा / सत्याश्च सुधियश्चैव सप्तविंशतिका गणाः

താമസ മന്വന്തരത്തിൽ ദേവഗണങ്ങൾ—സുരർ, വാഹരയർ, കൂടാതെ സത്യർയും സുധിയരും; ഇവ ചേർന്ന് ഇരുപത്തേഴു ഗണങ്ങളായി സ്മൃതമാണ്.

Verse 14

शिबिरिन्द्रस्तथैवासीच्छतयज्ञोपलक्षणः / बभूव शङ्करे भक्तो महादेवार्चने रतः

അതുപോലെ ശിബിരിന്ദ്രൻ നൂറ് യജ്ഞങ്ങൾ നിർവഹിച്ചവനെന്നു പ്രസിദ്ധനായി. ശങ്കരഭക്തനായി, മഹാദേവാരാധനയിൽ സദാ നിരതനായിരുന്നു.

Verse 15

ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रोग्निर्वनकस्तथा / पीवरस्त्वृषयो ह्येते सप्त तत्रापि चान्तरे

ജ്യോതിര്ധർമാ, പൃഥു, കാവ്യ, ചൈത്രോഗ്നി, വനക, പീവര—ഈ ഏഴ് ഋഷിമാർ ആ അന്തരകാലത്തിലും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 16

पञ्चमे चापि विप्रेन्द्रा रैवतो नाम नामतः / मनुर्वसुश्च तत्रेन्द्रो बभूवासुरमर्दनः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, അഞ്ചാം മന്വന്തരത്തിൽ മനുവിന്റെ നാമം ‘രൈവത’ ആയിരുന്നു; ആ കാലത്ത് വസു ഇന്ദ്രനായി—അസുരമർദകനായി—വർത്തിച്ചു।

Verse 17

अमिताभा भूतरया वैकुण्ठाः स्वच्छमेधसः / एते देवगणास्तत्र चतुर्दश चतुर्दश

അവിടെ (വൈകുണ്ഠത്തിൽ) അമിതാഭാ, ഭൂതരയാ, വൈകുണ്ഠർ എന്ന ദേവഗണങ്ങൾ ഉണ്ട്—ശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ളവർ; ഇവ ഓരോ ഗണവും പതിനാലു-പതിനാലു എന്നിങ്ങനെ എണ്ണപ്പെടുന്നു।

Verse 18

हिरण्यरोमा वेदश्रीरूर्ध्वबाहुस्तथैव च / वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः / एते सप्तर्षयो विप्रास्तत्रासन् रैवते ऽन्तरे

ഹിരണ്യരോമാ, വേദശ്രീ, ഊർധ്വബാഹു, വേദബാഹു, സുധാമാ, മഹാമുനി പർജന്യ—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, രൈവത മന്വന്തരത്തിൽ ഇവരാണ് അവിടെ വസിച്ച സപ്തർഷികൾ।

Verse 19

स्वारोचिषश्चोत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा / प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः

സ്വാരോചിഷ, ഉത്തമ, താമസ, രൈവത—ഈ നാലു മനുക്കളും പ്രിയവ്രതന്റെ വംശാന്വയികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 20

षष्ठे मन्वन्तरे चासीच्चाक्षुषस्तु मनुर्द्विजाः / मनोजवस्तथैवेन्द्रो देवानपि निबोधतः

ഹേ ദ്വിജ ഋഷിമാരേ, ആറാം മന്വന്തരത്തിൽ ചാക്ഷുഷൻ മനുവായിരുന്നു; അതുപോലെ മനോജവൻ ഇന്ദ്രനായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ആ കാലത്തെ ദേവഗണങ്ങളെയും അറിയുക.

Verse 21

आद्याः प्रसूता भाव्याश्च पृथुगाश्च दिवौकसः / महानुभावा लेख्याश्च पञ्चैते ह्यष्टका गणाः

ആദ്യർ, പ്രസൂതർ, ഭാവ്യർ, പൃഥുഗർ, ദിവൗകസർ; അതുപോലെ മഹാനുഭാവർ, ലേഖ്യർ—ഇവരാണ് അഷ്ടകകളിൽ എണ്ണപ്പെടുന്ന പ്രധാന ഗണങ്ങൾ.

Verse 22

सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुत्तमो मधुः / अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्नृषयः शुभाः

സുമേധാ, വിരജാ, ഹവിഷ്മാൻ, ഉത്തമൻ, മധു, അതിനാമാ, സഹിഷ്ണു—ഇവർ ഏഴുപേരും ശുഭമായ ഋഷിമാർ ആയിരുന്നു.

Verse 23

विवस्वतः सुतो विप्राः श्राद्धदेवो महाद्युतिः / मनुः स वर्तते धीमान् सांप्रतं सप्तमे ऽन्तरे

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, വിവസ്വാന്റെ പുത്രനായ മഹാദ്യുതിയുള്ള ശ്രാദ്ധദേവനാണ് ജ്ഞാനിയായ മനു; ഇപ്പോൾ ഏഴാം മന്വന്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം അധിപതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 24

आदित्या वसवो रुद्रा देवास्तत्र मरुद्गणाः / पुरन्दरस्तथैवेन्द्रो बभूव परवीरहा

ആ കാലത്ത് ദേവന്മാരിൽ ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവിടെയേ പುರന്ദരൻ എന്ന ഇന്ദ്രനും ഉണ്ടായി, പ്രതിപക്ഷവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനായി.

Verse 25

वसिष्ठः कश्यपश्चात्रिर्जमदग्निश्च गौतमः / विश्वामित्रो भरद्वाजः सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

വസിഷ്ഠൻ, കശ്യപൻ, അത്രി, ജമദഗ്നി, ഗൗതമൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഭരദ്വാജൻ—ഇവരാണ് ഏഴ് മഹർഷികളായി ‘സപ്തർഷികൾ’ ആയത്।

Verse 26

विष्णुशक्तिरनौपम्या सत्त्वोद्रिक्ता स्थिता स्थितौ / तदंशभूता राजानः सर्वे च त्रिदिवौकसः

വിഷ്ണുവിന്റെ അതുല്യമായ ശക്തി സത്ത്വഗുണം നിറഞ്ഞ് പാലന-സ്ഥിതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ ശക്തിയുടെ അംശത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ രാജശക്തികളും ത്രിദിവവാസികളായ ദേവന്മാരും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 27

स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमाकूत्यां मानसः सुतः / रुचेः प्रजापतेर्यज्ञस्तदंशेनाभवद् द्विजाः

മുൻ സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആകൂതിയിൽ മാനസപുത്രനായി പ്രജാപതി രുചിയുടെ ‘യജ്ഞൻ’ എന്ന പ്രഭു അംശാവതാരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 28

ततः पुनरसौ देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे / तुषितायां समुत्पन्नस्तुषितैः सह दैवतैः

പിന്നീട് സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ, അതേ ദേവൻ തുഷിതയിൽ തുഷിത ദേവതകളോടൊപ്പം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 29

औत्तमे ऽप्यन्तरे विष्णुः सत्यैः सह सुरोत्तमैः / सत्यायामभवत् सत्यः सत्यरूपो जनार्दनः

ഔത്തമ മന്വന്തരത്തിലും വിഷ്ണു, ‘സത്യ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരോടൊപ്പം, സത്യായയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു സ്വയം ‘സത്യം’ ആയി—സത്യരൂപനായ ജനാർദനൻ।

Verse 30

तामसस्यान्तरे चैव संप्राप्ते पुनरेव हि / हर्यायां हरिभिर्देवैर्हरिरेवाभवद्धरिः

താമസ മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ, ഹര്യാ എന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ ഹരികൾ എന്ന ദേവഗണത്തിനിടയിൽ സ്വയം ഹരിയേ ധരി (ധാരകൻ-പാലകൻ) രൂപത്തിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 31

रैवते ऽप्यन्तरे चैव संभूत्यां मानसो ऽभवत् / संभूतो मानसैः सार्धं देवैः सह महाद्युतिः

റൈവത മന്വന്തരത്തിലും, സംഭൂതി എന്ന ചക്രത്തിൽ ‘മാനസ’ ദേവൻ ഉദ്ഭവിച്ചു; മഹാദ്യുതിയുള്ള സംഭൂതൻ മാനസന്മാരോടും മറ്റു ദേവന്മാരോടും കൂടി പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 32

चाक्षुषे ऽप्यन्तरे चैव वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः / विकुण्ठायामसौ जज्ञे वैकुण्ठैर्दैवतैः सह

ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിലും പുരുഷോത്തമനായ വൈകുണ്ഠൻ പ്രത്യക്ഷനായി; അദ്ദേഹം വികുണ്ഠയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു, വൈകുണ്ഠന്മാർ എന്ന ദേവഗണത്തോടൊപ്പം അവതരിച്ചു।

Verse 33

मन्वन्तरे ऽत्र संप्राप्ते तथा वैवस्वते ऽन्तरे / वामनः कश्यपाद् विष्णुरदित्यां संबभूव ह

ഈ മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ, വൈവസ്വത കാലഘട്ടത്തിൽ വിഷ്ണു കശ്യപനാൽ അദിതിയിൽ വാമനരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു।

Verse 34

त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकाञ्जित्वा येन महात्मना / पुरन्दराय त्रैलोक्यं दत्तं निहतकण्टकम्

ആ മഹാത്മാവ് മൂന്നു പാദചുവടുകളിൽ ഈ ലോകങ്ങളെ ജയിച്ച്, എല്ലാ കണ്ഠകങ്ങൾ—വൈരിയും വിഘ്നവും—നശിപ്പിച്ച്, ത്രിലോക്യം പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)ക്ക് അർപ്പിച്ചു।

Verse 35

इत्येतास्तनवस्तस्य सप्त मन्वन्तरेषु वै / सप्त चैवाभवन् विप्रा याभिः संरक्षिताः प्रजाः

ഇങ്ങനെ അവന്റെ ഏഴ് മന്വന്തരങ്ങളിൽ നിശ്ചയമായും ഏഴ് ധാരണശേഷിയുള്ള തനുക്കൾ (പ്രകടശക്തികൾ) ഉണ്ടായിരുന്നു; ഹേ വിപ്രന്മാരേ, പ്രജകൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുവാൻ ഏഴ് വിധത്തിലുള്ള ഉപാധികളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 36

यस्माद् विष्टमिदं कृत्स्नं वामनेन महात्मना / तस्मात् स वै स्मृतो विष्णुर्विशेर्धातोः प्रवेशनात्

മഹാത്മാവായ വാമനൻ ഈ സമസ്ത വിശ്വത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അതിനെ വ്യാപിച്ചതിനാൽ, ‘വിശ്’ ധാതു (പ്രവേശിക്കുക/വ്യാപിക്കുക) എന്നതിൽ നിന്നു അവൻ ‘വിഷ്ണു’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 37

एष सर्वं सृजत्यादौ पाति हन्ति च केशवः / भूतान्तरात्मा भगवान् नारायण इति श्रुतिः

അവൻ തന്നെയാണ് കേശവൻ; ആദിയിൽ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുകയും, പാലിക്കുകയും, ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്രുതി പറയുന്നു—സകലഭൂതങ്ങളുടെയും അന്തരാത്മാവായ ഭഗവാൻ നാരായണൻ തന്നെയെന്ന്।

Verse 38

एकांशेन जगत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः / चतुर्धा संस्थितो व्यापी सगुणो निर्गुणो ऽपि च

നാരായണൻ തന്റെ ഒരു അംശംകൊണ്ട് സമസ്ത ജഗത്തെയും വ്യാപിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു. സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു ചതുര്വിധമായി സ്ഥാപിതൻ—സഗുണനും നിർഗുണനും കൂടെ।

Verse 39

एका भगवतो मूर्तिर्ज्ञानरूपा शिवामला / वासुदेवाभिधाना सा गुणातीता सुनिष्कला

ഭഗവാന്റെ ഒരു മൂർത്തി ജ്ഞാനസ്വരൂപം, ശിവമയമായ (മംഗളകരമായ) നിർമലമായതാണ്. അത് ‘വാസുദേവ’ എന്നു അഭിധേയമാകുന്നു; അത് ഗുണാതീതവും പൂർണ്ണ നിഷ്കലവും (അഖണ്ഡവും) ആകുന്നു।

Verse 40

द्वितीया कालसंज्ञान्या तामसी शेषसंज्ञिता / निहन्ति सकलं चान्ते वैष्णवी परमा तनुः

രണ്ടാമത്തെ ശക്തി ‘കാലം’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; അത് താമസീയും ‘ശേഷ’ എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധം. യുഗാന്തത്തിൽ പരമ വൈഷ്ണവീ തനു സർവ്വജഗത്തെയും സംഹരിക്കുന്നു.

Verse 41

सत्त्वोद्रिक्ता तथैवान्या प्रद्युम्नेति च संज्ञिता / जगत् स्थापयते सर्वं स विष्णुः प्रकृतिर्ध्रुवा

പ്രകൃതിയിലെ മറ്റൊരു ശക്തി സത്ത്വാധികമായത്; അത് ‘പ്രദ്യുമ്ന’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ആ ധ്രുവപ്രകൃതിയാൽ വിഷ്ണു സർവ്വജഗത്തെയും സ്ഥാപിച്ചു ധരിക്കുന്നു.

Verse 42

चतुर्थो वासुदेवस्य मूर्तिर्ब्राह्मीति संज्ञिता / राजसी चानिरुद्धाख्या प्रद्युम्नः सृष्टिकारिका

വാസുദേവന്റെ നാലാമത്തെ മൂർത്തി ‘ബ്രാഹ്മീ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. ആ രാജസീ ശക്തി ‘അനിരുദ്ധ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; ‘പ്രദ്യുമ്ന’ സൃഷ്ടിയെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന കാരകനാണ്.

Verse 43

यः स्वपित्यखिलं भूत्वा प्रद्युम्नेन सह प्रभुः / नारायणाख्यो ब्रह्मासौ प्रिजासर्गं करोति सः

സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവും പിതാവും ആയി, പ്രദ്യുമ്നനോടൊപ്പം ‘നാരായണ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ പ്രഭു—അവൻ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാ; അവൻ തന്നെയാണ് പ്രജാസർഗം, അഥവാ ജീവസൃഷ്ടി നടത്തുന്നത്.

Verse 44

या सा नारायणतनुः प्रद्युम्नाख्या मुनीश्वराः / तया संमोहयेद् विश्वं सदेवासुरमानुषम्

മുനീശ്വരന്മാരേ, നാരായണന്റെ ‘പ്രദ്യുമ്ന’ എന്ന തനുവാൽ, ദേവാസുരമാനുഷന്മാരുള്‍പ്പെടെ സർവ്വവിശ്വത്തെയും അവൻ മോഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 45

सैव सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिः परिकीर्तिता / वासुदेवो ह्यनन्तात्मा केवलो निर्गुणो हरिः

അവളേ സർവ്വജഗത്തിന്റെ പ്രസവകാരിണിയായ പ്രകൃതി എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; അനന്താത്മാവായ വാസുദേവൻ തന്നെയാണ് ഏക ഹരി—ശുദ്ധൻ, നിർഗുണ പരമൻ।

Verse 46

प्रधानं पुरुषः कालस्तत्त्वत्रयमनुत्तमम् / वासुदेवात्मकं नित्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते

പ്രധാനവും പുരുഷനും കാലവും—ഈ അനുത്തമ തത്ത്വത്രയം നിത്യമായി വാസുദേവസ്വരൂപമാണ്; ഇതറിഞ്ഞാൽ ജീവൻ മോചിതനാകുന്നു।

Verse 47

एकं चेदं चतुष्पादं चतुर्धा पुनरच्युतः / बिभेद वासुदेवो ऽसौ प्रद्युम्नो हरिरव्ययः

ഈ ഏക (വേദം) ചതുഷ്പാദമായിരുന്നാലും, അച്യുതപ്രഭു വീണ്ടും അതിനെ നാലായി വിഭജിച്ചു—അവൻ തന്നെയാണ് വാസുദേവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അവ്യയ ഹരി।

Verse 48

कृष्णद्वैपायनो व्यासो विष्णुर्नारायणः स्वयम् / अपान्तरतमाः पूर्वं स्वेच्छया ह्यभवद्धरिः

കൃഷ്ണദ്വൈപായന വ്യാസൻ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണു—സ്വയം നാരായണൻ തന്നെയാണ്. മുൻപ് അദ്ദേഹം അപാന്തരതമാ ആയിരുന്നു; സ്വേച്ഛയാൽ ഹരി ഈ രൂപം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 49

अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः / एको ऽयं वेद भगवान् व्यासो नारायणः प्रभुः

ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പരബ്രഹ്മത്തെ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും അറിയുന്നില്ല. അതിനെ അറിയുന്നത് ഈ ഒരുത്തൻ മാത്രം—ഭഗവാൻ വ്യാസൻ, സ്വയം നാരായണപ്രഭു.

Verse 50

इत्येतद् विष्णुमाहात्म्यमुक्तं वो मुनिपुङ्गवाः / एतत् सत्यं पुनः सत्यमेवं ज्ञात्वा न मुह्यति

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങളോടു വിഷ്ണുവിന്റെ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിച്ചു. ഇത് സത്യം, വീണ്ടും സത്യം; ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ മോഹിക്കുകയില്ല.