Opening the text

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (ascribed in AV ancillary tradition for battle-charms; exact r̥ṣi to be verified from Śaunaka Anukramaṇī for 11.10)
Devata: Imprecatory force; indirectly the scavengers (dogs) and the destructive ‘arbuda’ as personified calamity
Chandas: Anuṣṭubh (probable; to be confirmed by metrical count in pada form)
ഈ സൂക്തം ഉഗ്രമായ ആഥർവണീയ യുദ്ധമന്ത്രമാണ്; കർത്താവിന്റെ പക്ഷത്തിന് ആധിപത്യം നേടിക്കൊടുക്കുകയും, വൈരശക്തികളെ നാശത്തിലേക്കും പൊതുഅപമാനത്തിലേക്കും തള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. ത്രിസന്ധി, ശരവ്യാ, കൃത്യാ എന്നീ വ്യക്തീകൃത ശക്തികളെ ആയുധമാക്കി, ശത്രുക്കളുടെ സംരക്ഷണം (കവചം, നിര/പദവി, അഭയം) നിർഫലമാകുന്നവിധം ചെയ്യുന്നു; അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ‘അർബുദ’ (ചതയ്ക്കുന്ന മഹാവിപത്ത്)ക്കും ശവഭക്ഷകരായ നായകൾക്കും ഇരയാകുന്നവിധം വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു.
Mantra 1
शत्रुनाशनम्। उत् ति॑ष्ठत॒ सं न॑ह्यध्व॒मुदा॑राः के॒तुभिः॑ स॒ह। सर्पा॒ इत॑रजना॒ रक्षां॑स्य॒मित्रा॒ननु॑ धावत
ശത്രുനാശത്തിനായി: എഴുന്നേൽക്കുക; ഒരുമിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് സജ്ജരാകുക—ധ്വജചിഹ്നങ്ങളോടെ പ്രസിദ്ധമായി. ഹേ സർപ്പങ്ങളേ, ഹേ മറ്റു ജനങ്ങളേ—രക്ഷസ്സുകളെ (ദുഷ്ടശക്തികളെ) പിന്തുടരുക; ശത്രുക്കളെ പിന്തുടരുക.
Mantra 2
ई॒शां वो॑ वेद॒ राज्यं॒ त्रिषं॑धे अरु॒णैः के॒तुभिः॑ स॒ह। ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि पृ॑थि॒व्यां ये च॑ मान॒वाः। त्रिषं॑धे॒स्ते चेत॑सि दु॒र्णामा॑न॒ उपा॑सताम्
നിങ്ങൾക്കുള്ള അധിപത്യം—രാജത്വം—ത്രിഷന്ധി അറിയുന്നു, അരുണ (ചുവപ്പൻ) പതാക-ചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടെ. അന്തരിക്ഷത്തിലുള്ളവർ, ദിവിയിലെവർ, പൃഥിവിയിലെവർ, മനുഷ്യർ—മനസ്സിൽ ദുർനാമമുള്ളവർ ത്രിഷന്ധിയെ ഉപാസിക്കട്ടെ; അവന്റെ അധീനരാകട്ടെ.
Mantra 3
अयो॑मुखाः सू॒चीमु॑खा॒ अथो॑ विकङ्क॒तीमु॑खाः । क्र॒व्यादो॒ वात॑रंहसः॒ आ स॑जन्त्व॒मित्रा॒न् वज्रे॑ण॒ त्रिषं॑धिना
ഇരുമ്പ്-മുഖമുള്ളവർ, സൂചി-മുഖമുള്ളവർ, കൂടാതെ വികങ്കതീ-ചുണ്ടുള്ളവർ; മാംസഭോജികൾ, കാറ്റുപോലെ വേഗമുള്ളവർ—ത്രിസന്ധി (ത്രിഷന്ധി) ആയുധമായ വജ്രത്തോടെ ശത്രുക്കളിൽ പതിഞ്ഞ് പിടിക്കട്ടെ, അവരെ ബന്ധിക്കട്ടെ.
Mantra 4
अ॒न्तर्धे॑हि जातवेद॒ आदि॑त्य॒ कुण॑पं ब॒हु। त्रिषं॑धेरि॒यं सेना॒ सुहि॑तास्तु मे॒ वशे॑
ഹേ ജാതവേദസേ, ഹേ ആദിത്യാ, ഈ ധാരാളം കുണപം (ശവം/കേരിയൻ) മറച്ചുവെക്കുക. ത്രിസന്ധി (ത്രിഷന്ധി) യുടെ ഈ സേന സുസ്ഥിതമായിരിക്കട്ടെ; അത് എന്റെ വശത്തിലായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 5
उत् ति॑ष्ठ॒ त्वं दे॑वज॒नार्बु॑दे॒ सेन॑या स॒ह। अ॒यं ब॒लिर्व॒ आहु॑त॒स्त्रिषं॑धे॒राहु॑तिः प्रि॒या
എഴുന്നേൽക്കുക, ദേവജന്യനായ അർബുദാ, നിന്റെ സേനയോടുകൂടെ. ഈ ബലി നിശ്ചയമായും അർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ത്രിഷന്ധിക്കു ഈ ആഹുതി പ്രിയമാണ്.
Mantra 6
शि॒ति॒प॒दी सं द्य॑तु शर॒व्ये॒३यं चतु॑ष्पदी । कृत्ये॒ऽमित्रे॑भ्यो भव॒ त्रिषं॑धेः स॒ह सेन॑या
ഹേ ശരവ്യേ, പ്രകാശമുള്ള പാദങ്ങളുള്ളതും ചതുഷ്പദിയുമായ ശക്തി പൂർണ്ണമായി പ്രഹരിക്കട്ടെ. ഹേ കൃത്യേ, ത്രിഷന്ധിയുടെ സേനയോടുകൂടെ ശത്രുക്കൾക്കെതിരായി തിരിയുക.
Mantra 7
धू॒मा॒क्षी सं प॑ततु कृधुक॒र्णी च॑ क्रोशतु । त्रिषं॑धेः॒ सेन॑या जि॒ते अ॑रु॒णाः स॑न्तु के॒तवः॑
ധൂമാക്ഷീ (പുക-നേത്രവളി) പൂർണ്ണമായി ചാടിവീഴട്ടെ; കൃധുകർണീ ഉച്ചത്തിൽ കുരലുയർത്തട്ടെ. ത്രിഷന്ധിയുടെ സേനയോടുകൂടെ ജയം ലഭിച്ചാൽ, വിജയസൂചനകൾ അരുണവർണ്ണം—ചുവപ്പായി—ആകട്ടെ.
Mantra 8
अवा॑यन्तां प॒क्षिणो॒ ये वयां॑स्य॒न्तरि॑क्षे दि॒वि ये चर॑न्ति । श्वाप॑दो॒ मक्षि॑काः॒ सं र॑भन्तामा॒मादो॒ गृध्राः॒ कुण॑पे रदन्ताम्
അവായന്താം പക്ഷിണഃ—അന്തരിക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന വയാംസി (പറക്കുന്നവ), ദ്യൗ (ആകാശ)ത്തിൽ ചലിക്കുന്നവ ഇറങ്ങിവരട്ടെ. ശ്വാപദ (നായ്ക്കാൽ ഉള്ള കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ)യും മക്ഷികകളും അതിനെ മുഴുവനായി പിടിച്ചെടുക്കട്ടെ; ആമാദ (കച്ചമാംസം തിന്നുന്ന) ഗൃധ്രങ്ങൾ കുണപ (ശവം)മേൽ പല്ലുകുത്തി കടിച്ചുതിന്നട്ടെ.
Mantra 9
यामिन्द्रे॑ण सं॒धां स॒मध॑त्था॒ ब्रह्म॑णा च बृहस्पते । तया॒हमि॑न्द्रसं॒धया॒ सर्वा॑न् दे॒वानि॒ह हु॑व इ॒तो ज॑यत॒ मामुतः॑
ഹേ ബൃഹസ്പതേ! ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം നീ ബ്രഹ്മണാ (പവിത്രവാണിയുടെ ശക്തിയാൽ) ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ച ആ സംധി (കരാർ/സമാധാനം)—ആ ഇന്ദ്രസന്ധിയാൽ ഞാൻ ഇവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ആവാഹനം ചെയ്യുന്നു. ഈ വശത്തുനിന്ന് ജയിക്കുവിൻ; എന്നെയും ജയിപ്പിക്കുവിൻ.
Mantra 10
बृह॒स्पति॑राङ्गिर॒स ऋष॑यो॒ ब्रह्म॑संशिताः । अ॒सु॒र॒क्षय॑णं व॒धं त्रिषं॑धिं दि॒व्याश्र॑यन्
ബൃഹസ്പതി, ആംഗിരസ ഋഷിമാർ—ബ്രഹ്മ (പവിത്രവാണി)കൊണ്ട് തീക്ഷ്ണരായവർ—ദിവ്യത്തിൽ ആശ്രയം പിടിച്ച് നിലകൊണ്ടു; (അവിടെ) അസുരക്ഷയണ (അസുരനാശക) വധം (പ്രഹാരം)യും ത്രിസന്ധി (മൂന്നുതരം സംധി)യും രൂപപ്പെടുത്തി.
Mantra 11
येना॒सौ गु॒प्त आ॑दि॒त्य उ॒भाविन्द्र॑श्च॒ तिष्ठ॑तः। त्रिषं॑धि दे॒वा अ॑भज॒न्तौज॑से च॒ बला॑य च
ഏതിനാൽ ആ ആദിത്യൻ ഗുപ്തനായി—രക്ഷിതനായി—ഇരിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രനും അതുപോലെ; ഇരുവരും ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ദേവന്മാർ ത്രി-സന്ധി (മൂന്നു സംധിയുള്ള ഉപായം) ഓജസ്സിനും ബലത്തിനുമായി സ്വീകരിച്ചു.
Mantra 12
सर्वां॑ल्लो॒कान्त्सम॑जयन् दे॒वा आहु॑त्या॒नया॑ । बृह॒स्पति॑राङ्गिर॒सो वज्रं॒ यमसिञ्चतासुर॒क्षय॑णं व॒धम्
ഈ ആഹുതിയാൽ ദേവന്മാർ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി ജയിച്ചു. ആംഗിരസനായ ബൃഹസ്പതി വജ്രത്തെ ഒഴിച്ച്—രൂപപ്പെടുത്തി—ഉണ്ടാക്കി; അത് അസുര-ക്ഷയണമായ, സംഹാരക പ്രഹാരമാണ്.
Mantra 13
बृह॒स्पति॑राङ्गिर॒सो वज्रं॒ यमसि॑ञ्चतासुर॒क्षय॑णं व॒धम्। तेना॒हम॒मूं सेनां॒ नि लि॑म्पामि बृहस्पते॒ऽमित्रा॑न् ह॒न्म्योज॑सा
ആംഗിരസന്മാരിലെ ബൃഹസ്പതി വജ്രത്തെ സിഞ്ചിച്ചു—അസുരക്ഷയണമായ സംഹാരം. അതിനാൽ ഞാൻ ആ അങ്ങേയറ്റത്തെ സേനയെ ലേപിക്കുന്നു; ഹേ ബൃഹസ്പതേ, ബലത്തോടെ ഞാൻ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നു.
Mantra 14
सर्वे॑ दे॒वा अ॒त्याय॑न्ति॒ ये अ॒श्नन्ति॒ वष॑ट् कृतम् । इ॒मां जु॑षध्व॒माहु॑तिमि॒तो ज॑यत॒ मामुतः॑
വഷട്-കൃതമായ അർപ്പണം പങ്കുകൊള്ളുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും സമീപിക്കുന്നു. ഈ ആഹുതിയെ സ്വീകരിക്കുവിൻ; ഇവിടെ നിന്നു എനിക്കായി കൂടി വിജയം നേടുവിൻ.
Mantra 15
सर्वे॑ दे॒वा अ॒त्याय॑न्तु॒ त्रिष॑न्धे॒राहु॑तिः प्रि॒या। सं॒धां म॑ह॒तीं र॑क्षत॒ ययाग्रे॒ असु॑रा जि॒ताः
എല്ലാ ദേവന്മാരും സമീപിക്കട്ടെ; ത്രിസന്ധിയുടെ ആഹുതി പ്രിയമാണ്. നിങ്ങൾ ആ മഹത്തായ സംധി/പരിധിയെ കാത്തുകൊള്ളുക—അതുകൊണ്ടാണ് പുരാതനകാലത്ത് അസുരന്മാർ കീഴടക്കപ്പെട്ടത്.
Mantra 16
वा॒युर॒मित्रा॑णामिष्व॒ग्राण्याञ्च॑तु । इन्द्र॑ एषां बा॒हून् प्रति॑ भनक्तु॒ मा श॑कन् प्रति॒धामिषु॑म्। आ॒दि॒त्य ए॑षाम॒स्त्रं वि ना॑शयतु च॒न्द्रमा॑ युता॒मग॑तस्य॒ पन्था॑म्
വായു ശത്രുക്കളുടെ അമ്പുകളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങളെ വഴിതിരിപ്പിക്കട്ടെ. ഇന്ദ്രൻ പ്രതിഘാതത്തോടെ അവരുടെ ഭുജങ്ങളെ തകർക്കട്ടെ; അമ്പിനെ ലക്ഷ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശക്തി അവർക്കുണ്ടാകരുത്. ആദിത്യൻ അവരുടെ അസ്ത്രം പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കട്ടെ; ചന്ദ്രൻ അചലൻ/അഗമ്യൻ വേണ്ടി വഴിയെ തെറ്റിക്കട്ടെ.
Mantra 17
यदि॑ प्रे॒युर्दे॑वपु॒रा ब्रह्म॒ वर्मा॑णि चक्रि॒रे। त॒नू॒पानं॑ परि॒पाणं॑ कृण्वा॒ना यदु॑पोचि॒रे सर्वं॒ तद॑र॒सं कृ॑धि
അവർ ‘ദേവപുരാ’ (ദിവ്യ കോട്ടകൾ) സഹിതം മുന്നേറുകയാണെങ്കിൽ, മന്ത്രബലത്തോടെ കവചങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—ശരീരരക്ഷയും സർവ്വദിക്കു ചുറ്റുമുള്ള രക്ഷയും—അവർ എന്തെല്ലാം ജപിച്ചു/മന്ത്രിച്ചു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ, അതെല്ലാം നീ രസഹീനവും നിഷ്ഫലവും നിർവീര്യവും ആക്കുക.
Mantra 18
क्र॒व्यादा॑नुव॒र्तय॑न्मृ॒त्युना॑ च पु॒रोहि॑तम्। त्रिष॑न्धे॒ प्रेहि॒ सेन॑या॒ जया॒मित्रा॒न् प्र प॑द्यस्व
ക്രവ്യാദന്മാരെ (മാംസഭക്ഷകരെ) പിന്തുടർന്ന്, മൃത്യുവിനെ കൂട്ടാളിയാക്കി, മുന്നിൽ നിർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ശത്രുനേതാവിനെ ആദ്യം പ്രഹരിക്ക. ത്രിസന്ധി (ത്രി-സന്ധി) യിൽ സൈന്യത്തോടുകൂടെ പുറപ്പെടുക; ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുക; മുന്നോട്ട് കടന്ന് അവരുടെമേൽ പാദം വെച്ച് അധിഷ്ഠിതനാകുക.
Mantra 19
त्रिष॑न्धे॒ तम॑सा॒ त्वम॒मित्रा॒न् परि॑ वारय । पृ॒ष॒दा॒ज्यप्र॑णुत्तानां॒ मामीषां॑ मोचि॒ कश्च॒न
ത്രിസന്ധിയിൽ, തമസ്സുകൊണ്ട് നീ ശത്രുക്കളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി തടഞ്ഞുനിർത്തുക. പൃഷദാജ്യ (ചിതറിയ നെയ്യ്) പിന്നോട്ട് തള്ളിയവരിൽ, നമ്മുടെവരിൽ ഒരാളും പോലും വിട്ടുപോയി ഒഴിഞ്ഞുമാറരുത്.
Mantra 20
शि॒ति॒प॒दी सं प॑तत्व॒मित्रा॑णाम॒मूः सिचः॑ । मुह्य॑न्त्व॒द्यामूः सेनाः॑ अ॒मित्रा॑नां न्यर्बुदे
ശിതിപദീ (Śitipadī) ഒരുമിച്ച് പതിച്ച്, ശത്രുക്കളുടെ അകലെ ഉള്ള ആ ധാരകൾ/കൂട്ടങ്ങൾമേൽ ഇടിച്ചുകയറട്ടെ. ഇന്ന് ശത്രുക്കളുടെ അകലെ ഉള്ള ആ സൈന്യങ്ങൾ ന്യർബുദ (Nyarbuda) യിൽ താഴെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി മോഹിതരാകട്ടെ.
Mantra 21
मू॒ढा अ॒मित्रा॑ न्यर्बुदे ज॒ह्येऽषां॒ वरं॑वरम्। अ॒नया॑ जहि॒ सेन॑या
ന്യർബുദത്തിൽ മൂഢരായ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്ക; അവരുടെ ഓരോ തിരഞ്ഞെടുത്ത വീരനെയും സംഹരിക്ക. ഈ തന്നെയുള്ള സേനയാൽ (ഇങ്ങനെ ശക്തിപ്രാപിച്ച്) നീ അവരെ നിലംപതിപ്പിക്ക.
Mantra 22
यश्च॑ कव॒ची यश्चा॑कव॒चो॒३मित्रो॒ यश्चाज्म॑नि । ज्या॒पा॒शैः क॑वचपा॒शैरज्म॑ना॒भिह॑तः शयाम्
ശത്രു കവചധാരിയായാലും അകവചനായാലും, യാത്രാമാർഗത്തിൽ ആയാലും—ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാ-പാശങ്ങളാൽ, കവച-പാശങ്ങളാൽ; അതേ പാതയിൽ തന്നെ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട്—അവൻ കിടന്നുറങ്ങട്ടെ (പ്രോൺ ആയി).
Mantra 23
ये व॒र्मिणो॒ येऽव॒र्माणो॑ अ॒मित्रा॒ ये च॑ व॒र्मिणः॑ । सर्वां॒स्तां अ॑र्बुदे ह॒तांछ्वानो॑ऽदन्तु॒ भूम्या॑म्
കവചധാരികളായാലും കവചമില്ലാത്തവരായാലും—അമിത്രർ; കവചധാരികളും കൂടെ—അർബുദത്തിൽ നിഹതരായ ആ എല്ലാവരെയും ഭൂമിയിൽ നായ്ക്കൾ തിന്നുകളയട്ടെ.
Mantra 24
ये र॒थिनो॑ ये अ॑र॒था अ॑सा॒दा ये च॑ सा॒दिनः॑ । सर्वा॑नदन्तु॒ तान् ह॒तान् गृध्राः॑ श्ये॒नाः प॑त॒त्रिणः॑
രഥികളായാലും രഥമില്ലാത്തവരായാലും; അസാദർ (കാലാളുകൾ) ആയാലും സാദിനർ (ആരോഹികൾ) ആയാലും—നിഹതരായ ആ എല്ലാവരെയും ഗൃധ്രന്മാർ, ശ്യേനന്മാർ, പതത്രികൾ (ചിറകുള്ളവർ) തിന്നുകളയട്ടെ.
Mantra 25
स॒हस्र॑कुणपा शेतामामि॒त्री सेना॑ सम॒रे व॒धाना॑म्। विवि॑द्धा कक॒जाकृ॑ता
സമരത്തിലെ വധത്തിൽ ശത്രുവിന്റെ സൈന്യം ആയിരമടങ്ങ് ശവക്കൂമ്പാരങ്ങളായി കിടക്കട്ടെ—കുത്തേറ്റു തുളച്ചതും, കാക്ക മുതലായ മാംസഭോജികൾക്കു ഏല്പിക്കപ്പെട്ടതും.
Mantra 26
म॒र्मा॒विधं॒ रोरु॑वतं सुप॒र्णैर॒दन्तु॑ दु॒श्चितं॑ मृदि॒तं शया॑नम्। य इ॒मां प्र॒तीची॒माहु॑तिम॒मित्रो॑ नो॒ युयु॑त्सति
മർമസ്ഥാനങ്ങളിൽ കുത്തേറ്റു, കരഞ്ഞുകൂവുന്നവനെ—സുപർണർ (ശികാരിപക്ഷികൾ) തിന്നട്ടെ; ദുഷ്ടചിന്തയുള്ളവൻ, ചതഞ്ഞു വീണവൻ, താഴെ കിടക്കുന്നവൻ. ഈ നമ്മുടെ പ്രതീചീ ആഹുതിയെ തിരിച്ചു വച്ച് ഞങ്ങളോടു പോരാടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശത്രു ആരായാലും.
Mantra 27
यां दे॒वा अ॑नु॒तिस्ठ॑न्ति॒ यस्या॒ नास्ति॑ वि॒राध॑नम्। तयेन्द्रो॑ हन्तु वृत्र॒हा वज्रे॑ण॒ त्रिषं॑धिना
ദേവന്മാർ അനുസരിക്കുന്ന, വിഘ്നമോ ഭ്രംശമോ ഇല്ലാത്ത ആ കർമ്മംകൊണ്ട്—വൃത്രഹനായ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ത്രിസന്ധി വജ്രംകൊണ്ട് (ശത്രുവിനെ) പ്രഹരിക്കട്ടെ.
Primarily aggressive (Abhicārika/Saṃgrāmika). It aims to coerce and crush enemies, though it also functions defensively by reversing hostile kṛtyā (witchcraft) back to the sender.
Triṣaṃdhi is treated as a commanding junction-power associated with banners/marks (ketu) and lordship. The hymn uses Triṣaṃdhi to impose submission across all domains—sky, mid-air, earth, and human society.
They intensify the curse’s finality: Arbuda represents crushing calamity, and dogs symbolize post-mortem pollution and dishonour. Together they deny the enemy a dignified end, making defeat socially and ritually complete.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.