Rig Veda 1.113.3: Mandala 1, Sukta 113, Mantra 3

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditionally for RV 1.113)

Devata: Uṣas (Dawn) with implicit dyad Nakta–Uṣas (Night and Dawn)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas, typical for RV 1.113)

Samhita Patha (Devanagari)

समानो अध्वा स्वस्रोरनन्तस्तमन्यान्या चरतो देवशिष्टे । न मेथेते न तस्थतुः सुमेके नक्तोषासा समनसा विरूपे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.113.3

Transliteration

samā́nó ádhvā svasróḥ anantás tám anyā́nyā carato deváśiṣṭe | ná méthēte ná tasthatúḥ suméke náktoṣā́sā́ sámanasā́ virū́pe ||

Translation

One is the endless path of the two Sisters; yet each in her own way moves upon that same track, guided by the divine ordinance. They do not clash, they do not halt in one place: Night and Dawn, of one intent, move on—different in form, but joined in a single will.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समानः: the same, common
• समानः: विशेषण (अध्वा)
• Type: Adjective
• Root: समान- (प्रातिपदिक)

• अध्वा: path, course
• अध्वा: कर्तृ/विषय (वाक्य-विषयः)
• Type: Noun
• Root: अध्वन्- (प्रातिपदिक)

• स्वस्रोः: of the sister
• स्वस्रोः: सम्बन्ध (अध्वा—कस्य?)
• Type: Noun
• Root: स्वसृ- (प्रातिपदिक)

• अनन्तः: endless, without end
• अनन्तः: विशेषण (अध्वा)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त- (प्रातिपदिक)

• तम्: that (path)
• तम्: कर्म (चरतः—किम्?)
• Type: Pronoun
• Root: तद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्या: one (the other)
• अन्या: कर्तृ (चरति—एकस्या:)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: अन्य- (प्रातिपदिक)

• अन्या: the other
• अन्या: कर्तृ (चरति—अन्यस्या:)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: अन्य- (प्रातिपदिक)

• चरतः: they two move, go
• चरतः: क्रिया (कर्तृ—अन्या अन्या)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• देवशिष्टे: as ordained by the gods / in the gods’ ordinance
• देवशिष्टे: अधिकरण/प्रकार (चरतः—कथम्/कुत्र?)
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: देव-शिष्ट- (समास; शिष्ट < √शास्/√शिष् ‘to instruct/ordain’)

• न: not
• न: सम्बन्ध (निषेधक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• मेथेते: they two meet
• मेथेते: क्रिया (नक्तोषासा—कर्तृ)
• Type: Verb
• Root: मिथ्/मेथ् (धातु; वैदिक ‘to meet/come together’)

• न: nor
• न: सम्बन्ध (निषेधक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• तस्थतुः: they two have stood / stand still
• तस्थतुः: क्रिया (नक्तोषासा—कर्तृ)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• सु-मेके: together, in one place
• सु-मेके: अधिकरण/प्रकार (तस्थतुः—कथम्?)
• Type: Adverbial (nominal form)
• Root: सु- + मेक (प्रातिपदिक; वैदिक ‘together/at one place’—द्विवचन-रूप)

• नक्तोः: Night
• नक्तोः: कर्तृ (उषासा सह)
• Type: Noun
• Root: नक्त- (प्रातिपदिक)

• उषासा: Dawn
• उषासा: कर्तृ (नक्तोः सह)
• Type: Noun
• Root: उषस्- (प्रातिपदिक)

• समानसा: of one mind, like-minded
• समानसा: विशेषण (नक्तोः उषासा)
• Type: Adjective
• Root: समानस- (समास: समान + मनस्)

• विरूपे: of different forms, unlike in appearance
• विरूपे: विशेषण (नक्तोः उषासा)
• Type: Adjective
• Root: वि-रूप- (प्रातिपदिक)