Adhyaya 132
Ādi-parva Adhyāya 132 — Duryodhana’s Instructions to Purocana at Vāraṇāvata (Lākṣāgṛha Planning)
Upa-parva: Jatugṛha-dāha (Lākṣāgṛha) Episode
Vaiśaṃpāyana reports that after the king’s arrangements concerning the Pāṇḍavas, Duryodhana experiences pronounced satisfaction and draws Purocana aside for confidential counsel. Declaring Purocana his most trusted collaborator, Duryodhana issues a detailed operational directive: proceed immediately to Vāraṇāvata by swift conveyance; construct a four-halled, enclosed residence under the guise of an armory and lavish lodging; procure and embed highly combustible materials (fibers, resins, oils, ghee, lac) into the walls and structure; arrange furnishings and hospitality so the Pāṇḍavas and Kuntī remain unsuspecting and at ease during the festival period. Once they are fully unafraid and asleep, Purocana is to ignite the house from the doorway, ensuring that observers conclude the Pāṇḍavas perished in their own dwelling, thereby shaping public testimony and kin reports. Purocana assents and departs, then executes the plan exactly as instructed, aligning with Duryodhana’s intent and method.
Chapter Arc: भीष्म द्रोणाचार्य को विश्राम देकर राजकुमारों को शिष्यत्व में सौंपते हैं और गुरु के लिए धन-धान्य से परिपूर्ण गृह तथा विविध वसुओं की व्यवस्था करते हैं—कुरुवंश की शिक्षा अब एक ही धनुर्धर-आचार्य के हाथों में जाती है। → द्रोण अर्जुन को नित्य उद्युक्त देख कर एकांत में बुलाते हैं और उसके भीतर ‘सर्वश्रेष्ठ’ बनने की आकांक्षा को धार देते हैं; उसी समय वन में एकलव्य, बिना औपचारिक स्वीकृति के, द्रोण की प्रतिमा बनाकर कठोर नियम से धनुर्विद्या साधता है और अद्भुत लाघव दिखाता है। → एकलव्य की सिद्धि देखकर द्रोण उससे गुरुदक्षिणा मांगते हैं—“दाहिने हाथ का अंगूठा दे दो”; शिष्य-भाव में एकलव्य बिना हिचक अंगूठा अर्पित कर देता है, और उसकी अद्वितीय क्षमता का शिखर उसी क्षण काट दिया जाता है। → एकलव्य की गुरु-भक्ति अमिट रहती है, पर उसका धनुर्विद्या-वैभव सीमित हो जाता है; द्रोण का वचन/उद्देश्य सुरक्षित रहता है कि अर्जुन से बढ़कर कोई धनुर्धर न हो, और राजकुमारों की शिक्षा-व्यवस्था उसी अनुशासन में स्थिर हो जाती है। → एकलव्य के त्याग की छाया आगे चलकर हस्तिनापुर की राजनीति और युद्ध-न्याय पर प्रश्न बनकर लौटने वाली है—श्रेष्ठता किसकी: प्रतिभा की, या व्यवस्था की?
Shlokas
Verse 1
- जौके आकारकी बनी हुई काठकी मोटी गुल्लीको “बीटा” कहते हैं। एकत्रिशदाधिकशततमो< ध्याय: द्रोणाचार्यद्वारा राजकुमारोंकी शिक्षा
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໂດຣະນາຈານ—ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ—ໄດ້ຮັບການບູຊານັບຖືຈາກພີສະມະ ແລ້ວຜູ້ມີລັດສະໝີອັນໃຫຍ່ນັ້ນກໍໄດ້ພັກຢູ່ໃນເຮືອນຂອງກຸຣຸ. ທີ່ນັ້ນ ທ່ານໄດ້ຮັບການຕ້ອນຮັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງສົມຄວນ.
Verse 2
विश्रान्तेडथ गुरौ तस्मिन् पौत्रानादाय कौरवान् | शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອອາຈານນັ້ນໄດ້ພັກຜ່ອນແລ້ວ ພີສະມະໄດ້ນໍາຫຼານຊາຍແຫ່ງວົງກຸຣຸໄປ ແລະມອບໃຫ້ເປັນສິດຢ່າງເປັນທາງການ; ພ້ອມທັງຖວາຍຊັບສິນນານາປະເພດອີກດ້ວຍ.
Verse 3
गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम् । भारद्वाजाय सुप्रीत: प्रत्यपादयत प्रभु:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງຜູ້ມີອໍານາດ ດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ ໄດ້ມອບໃຫ້ແກ່ພາຣັດວາຊະ ເຮືອນທີ່ຈັດແຕ່ງດີ ມີເຄື່ອງໃຊ້ຄົບຄັນ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຊັບສິນແລະເຂົ້າຂອງ.
Verse 4
स ताज्थशिष्यान् महेष्वास: प्रतिजग्राह कौरवान् | पाण्डवान् धार्तराष्ट्रांश् द्रोणो मुदितमानस:,महाधनुर्धर आचार्य द्रोणने प्रसन्नचित्त होकर उन धुृतराष्ट्र-पुत्रों तथा पाण्डवोंको शिष्यरूपमें ग्रहण किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດໂຣນະ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ມີໃຈຊື່ນບານ ໄດ້ຮັບເຈົ້າຊາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນສິດ—ທັງກຸຣະວະ (ລູກຂອງທຣິຕະຣາສະຕຣະ) ແລະປານດະວະ—ເພື່ອຝຶກຝົນແລະຄຸ້ມຄອງວິໄນ.
Verse 5
प्रतिगृह्य च तान् सर्वान् द्रोणो वचनमत्रवीत् | रहस्येक: प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा
ເມື່ອດໂຣນະໄດ້ຮັບພວກເຂົາທັງໝົດເປັນສິດແລ້ວ ທ່ານກໍໄດ້ເວົ້າຄໍາໜຶ່ງ. ຕໍ່ມາ ໃນຍາມສ່ວນຕົວ—ຢູ່ຜູ້ດຽວ ໃຈໝັ້ນຄົງ ແລະເມື່ອພິທີເຂົ້າຮຽນກັບການພໍານັກເປັນສິດໄດ້ສໍາເລັດ—ທ່ານໄດ້ເອີ້ນສິດທີ່ນັ່ງໃກ້ໆ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄໍາລັບລຶກກັບພວກເຂົາ.
Verse 6
द्रोण उदाच कार्य मे काड्क्षितं किंचिद्धृदि सम्परिवर्तते | कृतास्त्रैस्तत् प्रदेयं मे तदेतद् वदतानघा:
ດໂຣນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ເຈົ້າຊາຍຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ມີວຽກງານໜຶ່ງທີ່ຂ້ອຍປາຖະໜາ ມັນຫມຸນວຽນຢູ່ໃນໃຈ. ເມື່ອພວກເຈົ້າຝຶກອາວຸດຈົນຊໍານານແລ້ວ ຈົ່ງສົ່ງມອບຄໍາຂໍນັ້ນໃຫ້ຂ້ອຍ. ພວກເຈົ້າຄິດຢ່າງໃດ ຈົ່ງບອກມາ.”
Verse 7
वैशम्पायन उवाच 8 त्वा कौरवेयास्ते तृष्णीमासन् विशाम्पते । अजनसत ततः सर्व प्रतिजज्ञे परंतप
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ! ໃນເວລານັ້ນ ບັນດາເຈົ້າຊາຍກໍຣະວະ ພາກັນນິ່ງງຽບຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະອົງ. ຕໍ່ມາ ອາຣຊຸນ—ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ—ໄດ້ປະຕິຍານວ່າຈະເຮັດໃຫ້ພາລະກິດທັງປວງສຳເລັດ».
Verse 8
ततोरर्जुनं तदा मूर्थ्नि समाप्राय पुन: पुन: । प्रीतिपूर्व परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा,तब आचार्यने बारंबार अर्जुनका मस्तक सूँघा और उन्हें प्रेमपूर्वक हृदयसे लगाकर वे हर्षके आवेशमें रो पड़े
ແລ້ວ ອາຈານໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ສີສະຂອງອາຣຊຸນ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ແລະດົມກິ່ນສີສະນັ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກໃຄ່. ທ່ານກອດເຂົາດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ແລະຮ້ອງໄຫ້ອອກມາ ເພາະຖືກຄວາມປິຕິຍິນດີຖ້ວມທົ່ວ.
Verse 9
ततो द्रोण: पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च । ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान्
ຕໍ່ມາ ດໂຣນະ ຜູ້ກ້າຫານ ໄດ້ເລີ່ມສອນບຸດຂອງປານດຸ (ພ້ອມທັງສິດອື່ນໆ) ໃຫ້ຮູ້ຈັກອາວຸດແລະວິຊາອາວຸດຍິງຫຼາຍປະເພດ ທັງທີ່ເປັນທິບ ແລະທີ່ເປັນມະນຸດ.
Verse 10
राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ । अभिजममुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम्,भरतश्रेष्ठ] उस समय दूसरे-दूसरे राजकुमार भी अस्त्रविद्याकी शिक्षा लेनेके लिये द्विजश्रेष्ठ द्रोणके पास आने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ! ໃນເວລານັ້ນ ເຈົ້າຊາຍອື່ນໆ ກໍພາກັນຊຸມນຸມ ແລ້ວໄປຫາດໂຣນະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາພຣາຫມັນ ເພື່ອຂໍຮຽນວິຊາອາວຸດ».
Verse 11
वृष्णयश्चान्धकाश्रैव नानादेश्याश्न पार्थिवा: | सूतपुत्रश्न राधेयो गुरु द्रोणमियात् तदा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກວຣິຊນິ ແລະ ອັນທະກະ, ພ້ອມທັງເຈົ້າຊາຍຈາກດິນແດນຫຼາຍແຫ່ງ, ແລະ ຣາເທຍ—ກັນນະ ບຸດຂອງຄົນຂັບລົດສົງຄາມ—ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາອາຈານດໂຣນະ ໃນເວລານັ້ນ ເພື່ອຮັບການສອນວິຊາອາວຸດ.
Verse 12
स्पर्थमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रो5त्यमर्षण: । दुर्योधनं समाश्रित्य सोडवमन्यत पाण्डवान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍໄຟແຫ່ງການແຂ່ງຂັນຕໍ່ພາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ກັນນະ ບຸດຂອງສູຕະ—ຜູ້ໂກດງ່າຍ ແລະທົນການຫຍັບຫຍາມບໍ່ໄດ້—ໄດ້ອາໄສກຳລັງຂອງທຸຣຍໂອທະນະ ແລະດ້ວຍກຳລັງນັ້ນ ຈຶ່ງມັກດູໝິ່ນພານດະວະຢູ່ເປັນນິດ.
Verse 13
अभ्ययात् स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया । शिक्षाभुजबलोेथ्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डव: । अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टो5भवदर्जुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ອາຣຊຸນ ບຸດຂອງພານດຸ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ໂດຣນະ ດ້ວຍຈິດຕັ້ງໃຈຈະຮຽນຮູ້ວິຊາທະນູ (ທະນຸເວດ). ດ້ວຍການຝຶກຝົນຢ່າງມີວິໄນ ກຳລັງແຂນ ແລະຄວາມພາກພຽນບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ລາວຈຶ່ງເປັນຜູ້ໂດດເດັ່ນໃນບັນດາສິດທັງປວງ ຈົນຄວນແກ່ການຖືກປຽບກັບອາຈານຂອງຕົນ. ແລະເພາະຮັກໃນວິຊາອາວຸດຢ່າງເລິກຊຶ້ງ ລາວຈຶ່ງເກັ່ງກາຈົນເກີນຜູ້ອື່ນໃນການນຳອາວຸດໃຊ້ຢ່າງຊຳນານແລະວ່ອງໄວ.
Verse 14
तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्ठवेषु च । सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिको<र्जुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນການນຳອາວຸດໃຊ້—ເມື່ອການຝຶກຝົນທຽບເທົ່າກັນ—ທັງຄວາມວ່ອງໄວ ແລະຄວາມປະນີດ ອາຣຊຸນ ບຸດຂອງພານດຸ ໄດ້ພິສູດວ່າເຫນືອກວ່າສິດທັງປວງ. ດ້ວຍການຝຶກຝົນບໍ່ຂາດ ແລະຄວາມປາຖະໜາອັນແຮງກ້າຈະຮຽນຮູ້ວິຊາອາວຸດ ລາວຈຶ່ງຍົກຕົນເຫນືອເພື່ອນຮ່ວມຮຽນ ຈົນຄວນແກ່ການທ້າທາຍແມ່ນກະທັ້ງອາຈານຂອງຕົນ.
Verse 15
ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत । एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເລື່ອງການຮັບຄຳສອນ ໂດຣນະ ເຫັນອາຣຊຸນວ່າມີປັນຍາສະຫວ່າງໄສອັນຫາຜູ້ເທົ່າບໍ່ໄດ້ ດຸດດັ່ງພຣະອິນທຣະ. ດັ່ງນັ້ນ ອາຈານໂດຣນະ ຈຶ່ງສືບຕໍ່ຖ່າຍທອດວິຊາທະນູ ແລະວິຊາອາວຸດໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຊາຍທັງປວງ.
Verse 16
कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात् । पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແກ່ສິດອື່ນໆທັງປວງ ລາວໃຫ້ກະມັນດະລຸ (ພາຊະນະນ້ຳນ້ອຍ) ເພື່ອໃຫ້ການກັບຄືນຊ້າລົງ; ແຕ່ໃຫ້ແກ່ບຸດຂອງຕົນ ອັສວັດຖາມາ ລາວມອບກຸມພະ (ໄຫໃຫຍ່) ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຊ້າໃນການກັບມາ. ດັ່ງນັ້ນ ອັສວັດຖາມາຈຶ່ງກັບມາກ່ອນຜູ້ອື່ນພ້ອມນ້ຳ ແລະຈົນກວ່າສິດອື່ນໆຈະມາຮອດ ອາຈານກໍສອນລູກຂອງຕົນແບບສ່ວນຕົວ ວິທີຝຶກອາວຸດທີ່ດີກວ່າ. ອາຣຊຸນໄດ້ຮູ້ເຖິງການປະພຶດນັ້ນ.
Verse 17
यावत् ते नोपगच्छन्ति तावदस्मै परां क्रियाम् द्रोण आचष्ट पुत्राय तत् कर्म जिष्णुरौहत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕາບໃດທີ່ສິດອື່ນໆຍັງບໍ່ທັນກັບມາ ດໂຣນາຈານຈະສອນລູກຊາຍຂອງຕົນ ອັສວັດຖາມາ ດ້ວຍວິທີການຝຶກອາວຸດຊັ້ນສູງ ແລະລະອຽດລຶກຊຶ້ງ. ອາຣຈຸນ (ຈິສນຸ) ເຫັນພຶດຕິກຳນີ້—ວ່າອາຈານຈົ່ງໃຈຈັດໃຫ້ສິດອື່ນໆຊ້າລົງ ເພື່ອສະຫງວນການສອນພິເສດໃຫ້ອັສວັດຖາມາ. ເຫດການນີ້ສະທ້ອນຄວາມຕຶງຕັນທາງຈັນຍາບັນ ລະຫວ່າງໜ້າທີ່ຄວາມຍຸດຕິທຳຂອງອາຈານ ແລະຄວາມເອີ້ນຫາຂອງຄວາມລຳອຽງຕໍ່ລູກຫຼານ; ແລະມັນກາຍເປັນແຮງຜັກດັນໃຫ້ອາຣຈຸນຕັ້ງໃຈຈະເກັ່ງກາຈ ແມ່ນແຕ່ໄດ້ຮັບໂອກາດບໍ່ເທົ່າກັນກໍຕາມ.
Verse 18
ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम् । सममाचार्यपुत्रेण गुरुम भ्येति फाल्गुन:
ຕໍ່ມາ ຟາລກຸນ (ອາຣຈຸນ) ໄດ້ໃຊ້ອາວຸດວາຣຸນະ ເພື່ອເຕີມນ້ຳໃສ່ກະມັນດະລຸຂອງຕົນ ແລ້ວໄປຫາອາຈານທັນທີ ໃຫ້ທັນກັບລູກຊາຍຂອງອາຈານ. ດັ່ງນັ້ນ ລາວຈຶ່ງບໍ່ຕົກຫຼັງລູກອາຈານໃນຄຸນຄ່າ ຫຼືການເພີ່ມພູນຝີມືໃດໆ. ນີ້ແມ່ນເຫດໃຫ້ອາຣຈຸນຜູ້ມີປັນຍາ ບໍ່ດ້ອຍກວ່າອັສວັດຖາມາໃນທຸກດ້ານ: ລາວກາຍເປັນຜູ້ຮູ້ອາວຸດຍອດເຢັ່ຍ ແລະດ້ວຍການຮັບໃຊ້ກູຣູດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ພ້ອມການຝຶກຝົນຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີ ລາວຈຶ່ງເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງຂອງດໂຣນາ.
Verse 19
आचार्य पुत्रात् तस्मात् तु विशेषोपचयेडपृथक् । न व्यहीयत मेधावी पार्थो5प्यस्त्रविदां वर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນເລື່ອງການກ້າວໜ້າພິເສດ ແລະການຂັດເກົາຝີມືໃຫ້ລະອຽດ ພາຣຖະ (ອາຣຈຸນ)—ແມ່ນແຕ່ເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ແລະເປັນຍອດໃນບັນດາຜູ້ຮູ້ອາວຸດ—ກໍບໍ່ໄດ້ແຍກອອກ ຫຼືຕົກຫຼັງຈາກລູກອາຈານ. ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນບໍ່ຂາດ ແລະການຮັບໃຊ້ກູຣູດ້ວຍໃຈຈົ່ງຮັກ ອາຣຈຸນຈຶ່ງທັນກັບອັສວັດຖາມາໃນທຸກປະການ ແລະກາຍເປັນທີ່ຮັກພິເສດຂອງດໂຣນາ.
Verse 20
अर्जुन: परमं यत्नमातिष्ठद् गुरुपूजने । अस्त्रे च परम॑ योगं प्रियो द्रोणस्प चाभवत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຣຈຸນໄດ້ທຸ່ມແຮງຢ່າງສູງສຸດໃນການເຄົາລົບ ແລະຮັບໃຊ້ອາຈານ. ໃນການຝຶກອາວຸດ ລາວກໍປະພຶດວິໄນອັນສູງສຸດ; ດັ່ງນັ້ນ ລາວຈຶ່ງກາຍເປັນທີ່ຮັກພິເສດຂອງດໂຣນາ. ເລື່ອງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມເກັ່ງກາຈໃນການຮຽນ ຕ້ອງຄຽງຄູ່ກັບຄວາມຖ່ອມຕົນ ແລະການຮັບໃຊ້ອາຈານດ້ວຍໃຈສັດຊື່; ແລະຄວາມມີວິໄນແບບນັ້ນ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມໄວ້ວາງໃຈ ແລະຄວາມເມດຕາຂອງອາຈານໂດຍທຳມະຊາດ.
Verse 21
त॑ं दृष्टवा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम् । आहूय वचन द्रोणो रह: सूदमभाषत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຫັນຟາລກຸນ (ອາຣຈຸນ) ຝຶກທະນູແລະລູກສອນຢ່າງບໍ່ຂາດ ດໂຣນາໄດ້ເອີ້ນພໍ່ຄົວມາພົບແບບລັບໆ ແລ້ວກ່າວສັ່ງວ່າ: “ຢ່າເສີບອາຫານໃຫ້ອາຣຈຸນໃນຄວາມມືດ ແລະຢ່າເວົ້າໃຫ້ອາຣຈຸນຮູ້ວ່ານີ້ແມ່ນຄຳສັ່ງຂອງຂ້າ.” ເຫດການນີ້ສະທ້ອນວ່າ ດໂຣນາຈົ່ງໃຈປັ້ນແຕ່ງວິໄນຂອງອາຣຈຸນ—ໃຊ້ເງື່ອນໄຂທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ເພື່ອເພີ່ມຄວາມຕື່ນຕົວ ແລະຄວາມຊຳນານ—ແຕ່ພ້ອມກັນນັ້ນ ກໍຍົກຂຶ້ນຄຳຖາມທາງຈັນຍາບັນເກືອບກັບຄວາມລັບ ແລະຄວາມລຳອຽງໃນການຊີ້ນຳຂອງອາຈານ.
Verse 22
अन्धकारेअर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन । न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजये त्वया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຢ່າໄດ້ນໍາອາຫານໄປຖວາຍໃຫ້ອາຈຸນໃນຄວາມມືດເດັດຂາດ. ແລະຢ່າໄດ້ເຜີຍຄໍາສັ່ງນີ້ຂອງຂ້າໃຫ້ອາຈຸນຮູ້» ເລີຍ. ໃນບົດບາດນີ້ ດໂຣນາຈານ—ເຫັນອາຈຸນຝຶກຄັນທະນູແລະລູກສອນຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ—ໄດ້ເອີ້ນພໍ່ຄົວໄປສັ່ງເປັນການສ່ວນຕົວ ເພື່ອວາງວິໄນທົດສອບ ແລະຂັດເກົາຄວາມຕື່ນຮູ້ກັບການຄວບຄຸມຕົນເອງຂອງອາຈຸນ ໂດຍປິດບັງວິທີການໄວ້ ໃຫ້ການຝຶກເປັນໄປເພື່ອຄວາມເກັ່ງກ້າ ບໍ່ໃຊ້ເພື່ອຄວາມອວດອ້າງ.
Verse 23
ततः कदाचिद् भुज्जाने प्रववौ वायुरज्ुने । तेन तत्र प्रदीप: स दीप्यमानो विलोपित:,तदनन्तर एक दिन जब अर्जुन भोजन कर रहे थे, बड़े जोरसे हवा चलने लगी; उससे वहाँका जलता हुआ दीपक बुझ गया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຄັ້ງໜຶ່ງ ໃນຂະນະທີ່ອາຈຸນກໍາລັງຮັບປະທານອາຫານ ລົມແຮງໄດ້ພັດຂຶ້ນຢ່າງກະທັນຫັນ. ເນື່ອງຈາກນັ້ນ ໂຄມໄຟທີ່ກໍາລັງສ່ອງສວ່າງຢູ່ທີ່ນັ້ນກໍດັບລົງ—ເປັນເຫດການທີ່ປູທາງໃຫ້ສິ່ງທີ່ຈະຕາມມາ.
Verse 24
भुड्ुक्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते । हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात्
ແຕ່ອາຈຸນ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຍັງຄົງກິນຕໍ່ໄປໂດຍບໍ່ຢຸດ. ສໍາລັບວິລະຊົນຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງນັ້ນ ມືຂອງລາວ—ອັນຖືກຝຶກດ້ວຍການຝຶກຊໍ້າໆ—ບໍ່ໄດ້ເລື່ອນໄປທາງອື່ນ; ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມມືດ ມັນກໍໄປຫາປາກຢ່າງບໍ່ຜິດພາດ ດັ່ງຖືກນໍາພາໂດຍວິໄນທີ່ຝັງລຶກ.
Verse 25
तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डव: । योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दन:,उसे अभ्यासका ही चमत्कार मानकर महाबाहु पाण्डुनन्दन अर्जुन रातमें भी धनुर्विद्याका अभ्यास करने लगे
ເມື່ອເຫັນວ່າສິ່ງນັ້ນເກີດຈາກການຝຶກຊໍ້າໆ ມະຫາບາຫຸ ບຸດແຫ່ງປານດຸ—ອາຈຸນ ໃນຫມູ່ປານດະວະ—ຈຶ່ງເລີ່ມຝຶກຄັນທະນູແມ່ນແຕ່ຍາມຄ່ໍາຄືນ ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຈະໃຫ້ຕົນເອງຊໍານານຢ່າງສົມບູນ.
Verse 26
तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोण: शुश्राव भारत । उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत्,भारत! उनके धनुषकी प्रत्यंचाका टंकार द्रोणने सोते समय सुना। तब वे उठकर उनके पास गये और उन्हें हृदयसे लगाकर बोले
ໂອ ພາຣະຕະ! ດໂຣນາໄດ້ຍິນສຽງດັງກ້ອງຂອງສາຍຄັນທະນູຂອງລາວ ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ນອນຫຼັບ. ລາວລຸກຂຶ້ນທັນທີ ເຂົ້າໄປຫາອາຈຸນ ກອດລາວຢ່າງອົບອຸ່ນ ແລະກ່າວຄໍາເຫຼົ່ານີ້—ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການຊົມເຊີຍ ແລະການຍອມຮັບດ້ວຍຄວາມເມດຕາຕໍ່ຄວາມພ້ອມຂອງສິດ.
Verse 27
द्रोण उदाच प्रयतिष्ये तथा कर्तु यथा नान्यो धरनुर्धर: । त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
ໂດຣນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະພາກພຽນຝຶກສອນເຈົ້າໃຫ້ເປັນແນວນັ້ນ ເພື່ອໃນໂລກນີ້ຈະບໍ່ມີນັກທະນູຄົນໃດເທົ່າທຽມເຈົ້າ. ນີ້ແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວແກ່ເຈົ້າ».
Verse 28
वैशम्पायन उवाच ततो द्रोणो<र्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च । रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໂດຣນະ ໄດ້ຝຶກສອນອາຣຈຸນະອີກຄັ້ງ ໃນວິຊາການຮົບ—ການສູ້ບນຫມ້າ, ບນຊ້າງ, ບນລົດຮົບ, ແລະກະທັ້ງການສູ້ດ້ວຍຕີນຢູ່ເທິງດິນ.
Verse 29
गदायुद्धे$सिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु । द्रोण: संकीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂດຣນະ ໄດ້ຝຶກສອນພວກກົວຣະວະ ໃນການສູ້ດ້ວຍຄອນ, ການໃຊ້ດາບ, ແລະການໃຊ້ຫອກສັ້ນ, ຫອກຍາວ, ອາວຸດສັກຕິ; ພ້ອມທັງສອນສິລະປະການຮົບແບບປະສົມໃນລະຍະໃກ້—ການປ່ຽນໃຊ້ອາວຸດຫຼາຍຢ່າງຕິດຕໍ່ກັນ ແລະການຕໍ່ຕ້ານສັດຕູຫຼາຍຄົນ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ລຳພັງ.
Verse 30
तस्य तत् कौशल श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षव: । राजानो राजपुत्राश्न समाजग्मु: सहस्रश:,द्रोणाचार्यका वह अस्त्रकौशल सुनकर सहस्रों राजा और राजकुमार धरनुर्वेदकी शिक्षा लेनेके लिये वहाँ एकत्रित हो गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນເຖິງຄວາມຊຳນານອາວຸດອັນຍອດຢ້ຽມຂອງໂດຣນະ ບັນດາກະສັດແລະເຈົ້າຊາຍ—ຜູ້ປາຖະໜາຈະຮຽນວິຊາທະນູ—ກໍພາກັນມາຊຸມນຸມຢູ່ທີ່ນັ້ນເປັນພັນໆ ເພື່ອຮັບການສອນ.
Verse 31
ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुष: सुतः । एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह,महाराज! तदनन्तर निषादराज हिरण्यधनुका पुत्र एकलव्य द्रोणके पास आया
ຕໍ່ມາ ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ, ເອກະລະວະ ບຸດຂອງຮິຣັນຍະທະນຸສ ກະສັດແຫ່ງນິສາດະ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາໂດຣນະ.
Verse 32
नसतं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् | शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຄິດວ່າ «ເຂົາແມ່ນລູກຊາຍຂອງນິສາດ» ອາຈານຜູ້ຮູ້ທຳມະຈຶ່ງບໍ່ຮັບເຂົາເປັນສິດທີ່ຄວນໃນວິຊາທະນູ. ດ້ວຍຈິດທີ່ເບິ່ງແຕ່ຜົນປະໂຫຍດຂອງກອຣະວະເທົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກະທຳເຊັ່ນນັ້ນ.
Verse 33
स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृहा[ परंतप: । अरण्यमनुसम्प्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແຕ່ເອກະລະວະ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ໄດ້ກົ້ມຫົວລົງທີ່ຕີນຂອງດໂຣນາ. ແລ້ວເຂົາກັບໄປປ່າ ປັ້ນຮູບດໂຣນາດ້ວຍດິນ ແລະຖືອາຈານໄວ້ໃນໃຈເປັນທີ່ສູງສຸດ ຈຶ່ງເລີ່ມຝຶກວິຊາທະນູຢ່າງມີວິໄນ—ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍຂໍ້ປະພຶດແລະຂໍ້ຖືສັນຍາອັນເຂັ້ມງວດ.
Verse 34
तस्मिन्नाचार्यवृत्ति च परमामास्थितस्तदा । इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं॑ नियममास्थित:
ໃນເວລານັ້ນ ເຂົາໄດ້ຍຶດຖືຈັນຍາບັນອັນສູງສຸດຂອງສິດຕໍ່ອາຈານ ແລະອຸທິດຕົນໃຫ້ແກ່ວິໄນແຫ່ງວິຊາທະນູແລະອາວຸດພຸ່ງ. ດ້ວຍການຖືສັນຍາແລະການຂົ່ມໃຈອັນເຂັ້ມງວດ ເອກະລະວະ—ມຸ່ງຈະນົບນ້ອມດໂຣນາ—ໄດ້ກົ້ມຫົວທີ່ຕີນອາຈານ ກັບໄປປ່າ ປັ້ນຮູບອາຈານດ້ວຍດິນ ແລະເລີ່ມຝຶກຄັນທະນູ ໂດຍຖືວ່າອາຈານສະຖິດຢູ່ໃນໃຈເປັນສູງສຸດ.
Verse 35
परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च । विमोक्षादानसंधाने लघुत्वं परमाप सः
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍສັດທາອັນສູງສຸດ ແລະດ້ວຍການຝຶກຝົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ມີວິໄນ ເຂົາໄດ້ບັນລຸຄວາມວ່ອງໄວອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ໃນສິລະປະແຫ່ງການປ່ອຍລູກສອນ, ການດຶງກັບ, ແລະການເລັ່ງເຂົ້າເປົ້າໃຫ້ແມ່ນຍຳ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ອາຈານດ້ວຍໃຈສັດຊື່ ແລະການຝຶກທີ່ເຂັ້ມງວດ ກັ່ນກອງຝີມືໃຫ້ເຖິງຄວາມເປັນອາຈານ.
Verse 36
अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाता: कदाचित् कुरुपाण्डवा: | रथैरविनिर्ययु: सर्वे मृगयामरिमर्दन
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຄັ້ງໜຶ່ງ ໂດຍໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກດໂຣນາ ບັນດາກຸຣຸ ແລະປານດະວະທັງໝົດ ໄດ້ອອກໄປພ້ອມກັນໃນລົດສົງຄາມ ເພື່ອອອກລ່າສັດ.
Verse 37
तत्रोपकरणं गृहा नरः कश्चिद् यद्च्छया । राजन्ननुजगामैक: श्वानमादाय पाण्डवान्
ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ ໃນທີ່ນັ້ນມີຊາຍຄົນໜຶ່ງ ໄດ້ເອົາເຄື່ອງມືຈໍາເປັນຈາກເຮືອນຂອງຕົນ ແລ້ວໂດຍບັງເອີນກໍໄດ້ຕາມຫຼັງພວກປານດະວະ ໄປຄົນດຽວ ພ້ອມນໍາໝາໜຶ່ງຕົວໄປດ້ວຍ.
Verse 38
तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया । ध्वा चरन् स वने मूढो नैषादिं प्रति जग्मिवान्
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກເຂົາພາກັນທ່ອງໄປມາໃນປ່ານັ້ນ ແຕ່ລະຄົນມຸ່ງຫວັງຈະເຮັດວຽກຂອງຕົນໃຫ້ສໍາເລັດ ໝາທີ່ໂງ່ຂອງພວກເຂົາກໍພາຕົນເອງຫຼົງທາງໃນປ່າ ແລ້ວໄປຫາໜຸ່ມນິສາດ ເອກະລະວະຍະ.
Verse 39
स कृष्णं मलदिग्धाड़ंं कृष्णाजिनजटाधरम् | नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ໝານັ້ນເຫັນໜຸ່ມນິສາດ—ຜິວຄໍາຄືດໍາ ອວັຍວະເປື້ອນຄົມດ້ວຍຂີ້ດິນ ນຸ່ງໜັງກວາງດໍາ ແລະມີຜົມຈະຕາ—ແລ້ວກໍຫອນດັງ ຢືນຢູ່ໃກ້ເຂົາ.
Verse 40
तदा तस्याथ भषत: शुनः सप्त शरान् मुखे । लाघवं दर्शयन्नस्त्रे मुमोच युगपद् यथा,यह देख भीलने अपने अस्त्रलाघवका परिचय देते हुए उस भूकनेवाले कुत्तेके मुखमें मानो एक ही साथ सात बाण मारे
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໝານັ້ນກໍາລັງຫອນ ເຂົາກໍປ່ອຍລູກສອນເຈັດດອກເຂົ້າໃສ່ປາກຂອງມັນ ເພື່ອສະແດງຄວາມຄ່ອງແຄ່ວແລະຄວາມຊໍານານໃນອາວຸດ ດັ່ງກັບປ່ອຍພ້ອມກັນໃນຄາວດຽວ.
Verse 41
सतु श्वा शरपूर्णास्य: पाण्डवानाजगाम ह । त॑ दृष्टवा पाण्डवा वीरा: परं विस्मयमागता:,उसका मुँह बाणोंसे भर गया और वह उसी अवस्थामें पाण्डवोंके पास आया। उसे देखकर पाण्डव वीर बड़े विस्मयमें पड़े
ໝານັ້ນມີປາກເຕັມໄປດ້ວຍລູກສອນ ແລ້ວກໍມາຮອດຫາພວກປານດະວະໃນສະພາບນັ້ນ. ເມື່ອເຫັນມັນ ວີຣະຊົນປານດະວະທັງຫຼາຍກໍຕົກຕະລຶງຢ່າງຫຼວງ.
Verse 42
पक ५ एज 72 ञट 8 3002: 0 / न्ड 9७८ फ़्णू हा # प्रफ्प्र 205 58७ «६६ ३७/::2७ २ //%0८ 3026-5० के के. “जी लाघवं शब्दवेधित्वं दृष्टवा तत् परमं तदा । प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्वासन् प्रशशंसुश्च सर्वश:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອນັ້ນ ເຈົ້າຊາຍທັງຫຼາຍໄດ້ເຫັນຄວາມຄ່ອງແຄ່ວອັນສູງສຸດຂອງມື ແລະ ຄວາມຊໍານານອັນພິເສດໃນການຍິງເປົ້າໝາຍຕາມສຽງຢ່າງດຽວ. ພວກເຂົາຫັນໄປເບິ່ງລາວ ແລະ ດ້ວຍຄວາມອາຍ ກໍຕ້ອງນິ່ງງຽບ; ແລ້ວຈາກທຸກທິດ ພວກເຂົາກໍສັນລະເສີນນັກທະນູນັ້ນ.
Verse 43
त॑ ततो<न्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम् | ददृशु: पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान्,राजन! तत्पश्चात् पाण्डवोंने उस वनवासी वीरकी वनमें खोज करते हुए उसे निरन्तर बाण चलाते हुए देखा
ຕໍ່ມາ ເມື່ອພວກເຂົາຍັງຄົ້ນຫາຢູ່ໃນປ່າ ເພື່ອຫາຊາຍຜູ້ອາໄສປ່ານັ້ນ, ພວກປານດະວະ—ໂອ ພຣະຣາຊາ—ໄດ້ເຫັນລາວຢູ່ທີ່ນັ້ນ ກໍາລັງຍິງລູກສອນຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ.
Verse 44
न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम् | अथीैनं परिपप्रच्छु: को भवान् कस्य वेत्युत,उस समय उसका रूप बदल गया था। पाण्डव उसे पहचान न सके; अतः पूछने लगे --“तुम कौन हो, किसके पुत्र हो?”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ພວກເຂົາບໍ່ຮູ້ຈັກລາວ ເພາະຮູບລັກສະນະຂອງລາວໄດ້ປ່ຽນໄປ. ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຖາມຢ່າງລະອຽດວ່າ: “ເຈົ້າແມ່ນໃຜ? ເຈົ້າເປັນລູກຂອງໃຜ?”
Verse 45
एकलव्य उवाच निषादाधिपतेवीरा हिरण्यधनुष: सुतम् । द्रोणशिष्यं च मां वित्त धनुर्वेदकृतश्रमम्
ເອກະລະວະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ທ່ານຜູ້ກ້າຫານ, ຈົ່ງຮູ້ໄວ້ວ່າ ຂ້າເປັນລູກຂອງ ຮິຣັນຍະທະນຸສ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງນິສາດະ, ແລະ ຂ້າກໍເປັນສິດຂອງ ໂດຣນະ ດ້ວຍ. ຂ້າໄດ້ພາກພຽນຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນວິຊາທະນູ.”
Verse 46
वैशम्पायन उवाच ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवा: | यथावृत्तं वने सर्व द्रोणायाचख्युरद्भुतम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກປານດະວະໄດ້ຮູ້ຈັກຕົວຕົນຂອງນິສາດະນັ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ ພວກເຂົາກໍກັບຄືນ. ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ເລົ່າໃຫ້ ໂດຣນະ ຟັງຢ່າງຄົບຖ້ວນ ເຖິງເຫດການອັນອັດສະຈັນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປ່າ—ເລົ່າຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ ບໍ່ປິດບັງ ແລະ ບໍ່ບິດເບືອນ.
Verse 47
कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन् । रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत्,जनमेजय! कुन्तीनन्दन अर्जुन बार-बार एकलव्यका स्मरण करते हुए एकान्तमें द्रोणसे मिलकर प्रेमपूर्वक यों बोले
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ! ອາຣະຈຸນ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ໄດ້ລະລຶກເອກະລະວະຍະ ຊ້ຳໆ; ແລ້ວເຂົ້າໄປພົບ ທໂຣນາ ໃນທີ່ສະງົບ ດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຄວາມເຄົາລົບ ແລະໄດ້ກ່າວຄຳນີ້.
Verse 48
अजुन उवाच तदाहं परिरभ्यैक: प्रीतिपूर्वमिदं वच: । भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्धिशिष्टो भविष्यति
ອາຣະຈຸນ ກ່າວວ່າ: “ອາຈານເອີຍ! ໃນວັນນັ້ນ ທ່ານໄດ້ກອດຂ້ອຍແຕ່ຜູ້ດຽວ ແລະດ້ວຍຄວາມຍິນດີຈາກໃຈ ໄດ້ກ່າວວ່າ: ‘ໃນບັນດາສິດຂອງຂ້າ ຈະບໍ່ມີໃຜເກີນເຈົ້າ’.”
Verse 49
अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान् । अन्यो<5स्ति भवत: शिष्यो निषादाधिपते: सुत:
ອາຣະຈຸນ ກ່າວວ່າ: “ແລ້ວເປັນເພາະຫຍັງ ຈຶ່ງມີສິດອື່ນຂອງທ່ານ—ບຸດແຫ່ງຫົວໜ້ານິສາດ—ຜູ້ເກັ່ງກາດກວ່າຂ້ອຍໃນວິຊາອາວຸດ ແລະມີພະລັງກ້າຫານດັ່ງຈະເກີນໂລກທັງປວງ? ມັນເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 50
वैशम्पायन उवाच मुहूर्तमिव त॑ द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्वयम् सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ! ທໂຣນາ ຄິດພິຈາລະນາຢູ່ຊົ່ວຄາວໜຶ່ງ; ແລ້ວຈຶ່ງຕັດສິນໃຈແນ່ນອນ ແລະນຳ ສະວະຍະສາຈິ ອາຣະຈຸນ ໄປຫາຍຸວະຊົນແຫ່ງນິສາດນັ້ນ.
Verse 51
ददर्श मलदिग्धाड़ं जटिलं चीरवाससम् । एकलव्यं धनुष्याणिमस्यन्तमनिशं शरान्
ເມື່ອໄປຮອດ ພວກເຂົາເຫັນເອກະລະວະຍະ: ກາຍເປື້ອນຄົນມົນ, ຜົມມັດເປັນຈະຕາ, ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຂາດແທນເຄື່ອງນຸ່ງ; ຖືຄັນທະນູໃນມື ແລະຍິງລູກສອນຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ.
Verse 52
एकलव्यस्तु तं दृष्टवा द्रोणमायान्तमन्तिकात् | अभिगम्योपसंगृहा जगाम शिरसा महीम्,इधर एकलव्यने आचार्य द्रोणको समीप आते देख आगे बढ़कर उनकी अगवानी की और उनके दोनों चरण पकड़कर पृथ्वीपर माथा टेक दिया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນ ດໂຣນາ ເຂົ້າມາໃກ້ ເອກະລະວະ ກ້າວອອກໄປຕ້ອນຮັບ ຈັບພຣະບາດຂອງທ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ກົ້ມສີສະແຕະພື້ນດິນ—ເປັນເຄື່ອງສະແດງຄວາມຖ່ອມຕົນຂອງສິດ ແລະ ນ້ຳໜັກແຫ່ງສາຍສຳພັນຄູ–ສິດ ທີ່ໃນໄມ່ຊ້າຈະຖືກທົດສອບດ້ວຍຄຳຖາມເລື່ອງທຳ ແລະ ຄວາມຍຸດຕິທຳ.
Verse 53
पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत् स निषादज: । निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राउ्जलिरग्रत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ບຸດແຫ່ງນິສາດະ ໄດ້ບູຊາ ແລະ ຖວາຍກຽດແກ່ ດໂຣນາ ຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ. ເມື່ອຖວາຍຕົນເປັນສິດແລ້ວ ກໍຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າດ້ວຍມືປະນົມ—ເປັນພາບແຫ່ງຄວາມຖ່ອມຕົນ ແລະ ການແສວງຫາດ້ວຍວິໄນ ທີ່ຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຄູເປັນການສະແດງຄວາມອຸທິດໃຈຕໍ່ການຮຽນຮູ້.
Verse 54
ततो द्रोणो<5ब्रवीद् राजन्नेकलव्यमिदं वच: । यदि शिष्योडसि मे वीर वेतनं दीयतां मम
ຕໍ່ມາ ດໂຣນາ ໄດ້ກ່າວກັບ ເອກະລະວະ ວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຈົ່ງຟັງຄຳນີ້. ຖ້າເຈົ້າເປັນສິດຂອງຂ້າແທ້, ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ຈົ່ງມອບ ຄ່າຄູ (ກຸຣຸທັກຊິນາ) ໃຫ້ຂ້າ.” ໃນເນື້ອເລື່ອງ ການຮ້ອງຂໍນີ້ຖືກວາງໄວ້ເປັນສິດອັນຊອບທຳຂອງຄູ ແຕ່ກໍເປັນການທົດສອບຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມຍຸດຕິທຳ ແລະ ອຳນາດ—ວ່າອຳນາດອາດບັງຄັບໃຫ້ເສຍສະຫຼະໄດ້ແນວໃດ ແລະ ຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີອາດຖືກຮ້ອງຂໍໃຫ້ພິສູດດ້ວຍການຖວາຍອັນແພງຄ່າແນວໃດ.
Verse 55
एकलव्य उवाच कि प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरु:
ເອກະລະວະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ຂ້າພະເຈົ້າຄວນຖວາຍຫຍັງ? ຂໍໃຫ້ຄູຈົ່ງສັ່ງຂ້າພະເຈົ້າ.” ໃນຂະນະນີ້ ເຂົາໄດ້ວາງຕົນໃຕ້ອຳນາດຂອງຄູ ແລະ ສະແດງຄວາມພ້ອມຈະມອບທຸກຢ່າງທີ່ຖືກຮ້ອງຂໍ ເປັນໜ້າທີ່ແຫ່ງຄວາມເປັນສິດ.
Verse 56
वैशम्पायन उवाच तमब्रवीत् त्वयादुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तब द्रोणाचार्यने उससे कहा--“तुम मुझे दाहिने हाथका आँगूठा दे दो”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ທ່ານໄດ້ກ່າວກັບເຂົາວ່າ: “ເຈົ້າຈົ່ງມອບ ຫົວແມ່ມືຂວາ ໃຫ້ຂ້າ ເປັນຄ່າຄູ.” ໃນຄວາມຕຶງຕັນທາງທຳຂອງເນື້ອເລື່ອງ ຄຳຮ້ອງຂໍນີ້ເປັນ ‘ຄ່າຄູ’ ອັນໂຫດຮ້າຍ ທີ່ທົດສອບການນອບນ້ອມ ແລະ ເປີດເຜີຍວ່າອຳນາດອາດຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອຈຳກັດພອນສະຫວັນຂອງຜູ້ຢູ່ນອກວົງໄດ້ແນວໃດ.
Verse 57
एकलव्यस्तु तच्छुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम् | प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन् सत्ये च नियत: सदा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຮ້ອງຂໍອັນໂຫດຮ້າຍຂອງ ດໂຣນະ, ເອກະລະວະ—ຜູ້ຍືນຢັນໃນສັດຈະເສມອ—ໄດ້ຮັກສາຄໍາປະຕິຍານຂອງຕົນ. ບໍ່ລັງເລ, ດ້ວຍໃຈສະຫງົບແລະໃຈກວ້າງ, ລາວຕັດນິ້ວໂປ້ຂວາຂອງຕົນ ແລ້ວນໍາໄປຖວາຍແດ່ ດໂຣນະ, ເລືອກຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ຄໍາທີ່ປະຕິຍານໄວ້ ເຫນືອກວ່າຄວາມເສຍຫາຍສ່ວນຕົວ.
Verse 58
तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानस: । छित्त्वाविचार्य तं प्रादाद् द्रोणायाड्गुछ्ठमात्मन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ, ດ້ວຍໃບໜ້າຍິ້ມແຍ້ມເຊັ່ນເກົ່າ ແລະໃຈທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວແຕ່ກວ້າງຂວາງ, ເອກະລະວະ ບໍ່ຢຸດຄິດພິຈາລະນາ ກໍຕັດນິ້ວໂປ້ຂອງຕົນ ແລ້ວມອບໃຫ້ ດໂຣນະ. ດ້ວຍການນັ້ນ ລາວຮັກສາຄໍາສັດ ແລະຍົກຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ຄໍາປະຕິຍານ ກັບຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ອາຈານ ເຫນືອກວ່າຄວາມເສຍຫາຍຂອງຕົນ.
Verse 59
228 8 2022 (आय 6 (स सत्यसंध॑ नैषादिं दृष्टवा प्रीतो5ब्रवीदिदम् । एवं कर्तव्यमिति वा एकलव्यमभाषत ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນໜຸ່ມນິສາດະຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນຄໍາສັດ, ດໂຣນະ ກໍພໍໃຈ ແລະເວົ້າກັບ ເອກະລະວະ ພ້ອມຊີ້ນໍາດັ່ງວ່າ “ຄວນເຮັດແບບນີ້.” ຈາກນັ້ນ ລູກຊາຍນິສາດະ ກໍດຶງສາຍທະນູ ແລະຈັດວາງລູກສອນ ໂດຍໃຊ້ແຕ່ນິ້ວມື. ແຕ່ໂອ ພຣະຣາຊາ, ລາວບໍ່ອາດຍິງໄດ້ໄວເທົ່າເກົ່າອີກແລ້ວ.
Verse 60
ततोअ्र्जुन: प्रीतमना बभूव विगतज्वर: । द्रोणश्न॒ सत्यवागासीन्नान्योडभिभवितार्जुनम्
ຕໍ່ມາ ອັຣຈຸນະ ກໍມີໃຈຍິນດີ, ຄວາມກັງວົນອັນຮ້ອນຮົນໃນໃຈກໍຈາງຫາຍ. ແລະຄໍາປະກາດເກົ່າຂອງ ດໂຣນະ ກໍປາກົດເປັນຄວາມຈິງ: ບໍ່ມີຜູ້ໃດຈະຊະນະ ອັຣຈຸນະ ໄດ້.
Verse 61
द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतु: । दुर्योधनश्न भीमश्न सदा संरब्धमानसौ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ດໂຣນະ ມີສິດສອງຄົນທີ່ເຫັນຊັດວ່າເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງໃນການຮົບດ້ວຍຄອນ—ດຸຣະໂຢທະນະ ແລະ ພີມະເສນະ. ໃຈຂອງທັງສອງມັກຈະລຸກໄຟຢູ່ເສມອ, ຕ່າງຄົນຕ່າງມີຄວາມໂກດແຄ້ນແລະການແຂ່ງຂັນຕໍ່ກັນ, ເປັນຄວາມອາຄາດທີ່ຕໍ່ມາຈະຫຼໍ່ລ້ຽງສົງຄາມໃຫຍ່.
Verse 62
अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिको5भवत् | तथाति पुरुषानन्यान् त्सारुकौ यमजावुभौ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອັສວັດຖາມາ ໄດ້ເປັນຜູ້ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດໃນບັນດາທັງປວງ ໃນຄຳສອນລັບ (ເທັກນິກພິເສດ) ແຫ່ງວິຊາທະນູ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ພີ່ນ້ອງຝາແຝດ ນະກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ ຜູ້ຊຳນານໃນການຕໍ່ສູ້ໃກ້ຊິດໂດຍຈັບດ້າມດາບ ໄດ້ເກີນໜ້າຊາຍອື່ນໆໃນສິລະຍຸດນັ້ນ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ນັກຮົບແຕ່ລະຄົນເກັ່ງກ້າໃນວິໄນຂອງຕົນ ແລະຄວາມສາມາດທີ່ຝຶກຝົນຖືກທາງ ຈະກາຍເປັນຄຸນລັກສະນະກຳນົດໃນໜ້າທີ່ແຫ່ງຊີວິດກະສັດຕຣິຍະ.
Verse 63
युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठ: सर्वत्र तु धनंजय: । प्रथित: सागरान्तायां रथयूथपयूथप:
ຢຸທິສຖິຣະ ເປັນຜູ້ເກັ່ງກ້າທີ່ສຸດໃນການຮົບດ້ວຍລົດສົງຄາມ; ແຕ່ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ໂດດເດັ່ນໃນສິລະຍຸດທຸກປະການ. ຊື່ສຽງຂອງລາວແຜ່ໄປທົ່ວແຜ່ນດິນຈົນຮອດຂອບທະເລ ໃນຖານະ “ຜູ້ນຳແຫ່ງຜູ້ນຳກອງລົດຮົບ”.
Verse 64
बुद्धियोगबलोत्साहै: सर्वास्त्रिषु च निष्ठित: । अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टो5भवदर्जुन:
ດ້ວຍປັນຍາ ການຕັ້ງຈິດໝັ້ນ ກຳລັງ ແລະຄວາມຮຸ່ນແຮງໃນໃຈ ອາຣຊຸນ ໄດ້ຊຳນານໃນວິຊາອາວຸດທຸກປະການ. ໃນການຝຶກອາວຸດ ແລະໃນຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ຄູອາຈານ ອາຣຊຸນກໍໂດດເດັ່ນກວ່າຜູ້ອື່ນ.
Verse 65
तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान् । एक: सर्वकुमाराणां बभूवातिरथो<र्जुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແທ້ວ່າ ການສອນວິຊາອາວຸດ ໄດ້ຖືກມອບໃຫ້ຢ່າງເທົ່າທຽມແກ່ເຈົ້າຊາຍທັງປວງ ແຕ່ອາຣຊຸນ ຜູ້ກ້າຫານ ດ້ວຍຄວາມດີເດັ່ນອັນສູງສຸດຂອງຕົນ ກໍເປັນຜູ້ດຽວທີ່ກາຍເປັນ “ອະຕິຣະຖະ” ໃນບັນດາເຈົ້າຊາຍທັງໝົດ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ວ່າ ໂອກາດທີ່ເທົ່າທຽມ ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຜົນທີ່ເທົ່າທຽມເສມໄປ; ຄວາມພາກພຽນມີວິໄນ ແລະພະລັງພາຍໃນ ຍົກຄົນໜຶ່ງໃຫ້ຂຶ້ນສູ່ຄວາມເກັ່ງກ້າພິເສດ.
Verse 66
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम् । धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບຸດທັງຫຼາຍຂອງ ທຣິຕະຣາສຕຣະ ເປັນຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ. ເມື່ອເຫັນ ພີມະເສນ ເກີນຄົນອື່ນໆໃນພະລັງຊີວິດ ແລະເຫັນ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ສຳເລັດຄວາມຊຳນານໃນວິຊາອາວຸດ ພວກເຂົາກໍອົດທົນບໍ່ໄດ້; ຄວາມອິດສາ ແລະຄວາມແຂ່ງຂັນ ໄດ້ລຸກໂຊນຂຶ້ນໃນໃຈພວກເຂົາຕໍ່ຕ້ານປານດະວະ.
Verse 67
तांस्तु सर्वान् समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान् । द्रोण: प्रहरणज्ञाने जिज्ञासु: पुरुषर्षभ:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຈົ້າຊາຍທັງຫມົດໄດ້ຮຽນຮູ້ສຳເລັດຄົບຖ້ວນໃນວິຊາທັງປວງ ແລະ ວິຊາອາວຸດແລ້ວ, ດໂຣນະ—ຜູ້ປະເສີດໃນບຸລຸດ—ໄດ້ເອີ້ນພວກເຂົາມາຊຸມນຸມ ເພື່ອທົດສອບ ແລະ ຮູ້ໃຫ້ແນ່ຊັດເຖິງຄວາມຊຳນານແທ້ໃນການຮູ້ແລະການໃຊ້ອາວຸດ.
Verse 68
कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभि: कृतम् । अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຈານໃຫ້ຊ່າງຝີມືປັ້ນນົກອີນຊີປອມ ແລ້ວນຳໄປວາງໄວ້ທີ່ຍອດໄມ້. ເຈົ້າຊາຍທັງຫມົດບໍ່ຮູ້ວ່າເປັນຂອງປອມ. ອາຈານຈຶ່ງຊີ້ໄປທີ່ນົກນັ້ນ ແລະ ກຳນົດໃຫ້ເປັນເປົ້າໝາຍທີ່ຕ້ອງຍິງໃຫ້ທະລຸ.
Verse 69
द्रोण उदाच शीघ्र भवन्त: सर्वेडपि धनूंष्यादाय सर्वश: । भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठ ध्वं संधितेषव:,द्रोण बोले--तुम सब लोग इस गीधको बींधनेके लिये शीघ्र ही धनुष लेकर उसपर बाण चढ़ाकर खड़े हो जाओ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດໂຣນະ ປະກາດວ່າ “ໄວໆ—ພວກເຈົ້າທຸກຄົນ—ຈົ່ງຖືຄັນທະນູຂຶ້ນມາ. ຈົ່ງຢືນພ້ອມ ດ້ວຍລູກທະນູທີ່ຂຶ້ນສາຍ ແລະ ເລັ່ງເປົ້າໄປທີ່ນົກນີ້.”
Verse 70
मद्वाक्यसमकालं तु शिरो<स्य विनिपात्यताम् | एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रका:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໃນຂະນະທີ່ຄຳສັ່ງຂອງຂ້າຖືກໃຫ້ ຈົ່ງຟັນຫົວຂອງມັນໃຫ້ຕົກລົງທັນທີ. ຂ້າຈະແຕ່ງຕັ້ງພວກເຈົ້າ ທີລະຄົນ ໃຫ້ເຮັດວຽກນີ້; ລູກເອີຍ ຈົ່ງເຮັດຕາມທີ່ຂ້າຊີ້ນຳ.”
Verse 71
वैशम्पायन उवाच ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाज्धिरसां वर: । संधत्स्व बाणं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुडच तम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ດໂຣນະ—ຜູ້ສູງສຸດໃນວົງສາອັງຄິຣະສ—ໄດ້ເອີ້ນຢຸທິສຖິຣະກ່ອນ ແລະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ວິລະຊົນຜູ້ຍາກຈະພ່າຍ, ຈົ່ງຂຶ້ນລູກທະນູໃສ່ຄັນທະນູ; ແລະ ເມື່ອຄຳສັ່ງຂອງຂ້າສິ້ນສຸດ ຈົ່ງປ່ອຍມັນ.”
Verse 72
ततो युधिष्ठिर: पूर्व धनुर्ग.ह्य परंतप: । तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदित:
ຕໍ່ມາ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູກ່ອນໃຜ ແລ້ວຢືນຕຽມ ຈ້ອງເປົ້າໄປທີ່ນົກແຮ້ ຕາມຄໍາສັ່ງຂອງອາຈານ.
Verse 73
ततो विततथन््वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् । स मुहूर्तादुवाचेदं वचन भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] तब धनुष तानकर खड़े हुए कुरुनन्दन युधिष्ठिरसे दो घड़ी बाद आचार्य द्रोणने इस प्रकार कहा--
ແລ້ວ ດໂຣນະ ເຫັນເຈົ້າຊາຍແຫ່ງກຸຣຸນັ້ນ ຢືນດ້ວຍຄັນທະນູທີ່ຂຶ້ນສາຍແນ່ນຫນາ ພໍຜ່ານໄປຊົ່ວຄາວ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄໍານີ້—ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ.
Verse 74
पश्यैन॑ त॑ ट्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज । पश्यामीत्येवमाचार्य प्रत्युवाच युधिष्ठिर:,“राजकुमार! वृक्षकी शिखापर बैठे हुए इस गीधको देखो।” तब युधिष्ठिरने आचार्यको उत्तर दिया--“भगवन्! मैं देख रहा हूँ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ເຈົ້າຊາຍ, ຈົ່ງເບິ່ງນົກແຮ້ທີ່ເກາະຢູ່ຍອດໄມ້ນັ້ນ.” ເມື່ອອາຈານເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ຢຸທິສຖິຣະ ຕອບວ່າ: “ທ່ານອາຈານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຢູ່.”
Verse 75
स मुहूर्तादिव पुनद्रोंणस्तं प्रत्यभाषत । मानो दो घड़ी और बिताकर द्रोणाचार्य फिर उनसे बोले || ७४ $ ।।
ຜ່ານໄປຊົ່ວຄາວອີກ ດໂຣນະ ກ່າວກັບເຂົາອີກວ່າ: “ເຈົ້າເຫັນຕົ້ນໄມ້ນີ້ ຫຼືເຫັນຂ້າ ຫຼືເຫັນພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າດ້ວຍບໍ?”
Verse 76
तमुवाच स कौन्तेय: पश्याम्येनं वनस्पतिम् । भवन्तं च तथा भ्रातृन् भासं चेति पुनः पुनः
ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຕອບວ່າ: “ແມ່ນແລ້ວ—ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຕົ້ນໄມ້ນີ້; ເຫັນທ່ານອາຈານດ້ວຍ; ແລະເຫັນພີ່ນ້ອງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ກັບນົກແຮ້ນັ້ນດ້ວຍ—ຊໍ້າໆອີກເທື່ອ.”
Verse 77
तमुवाचापसर्पेति द्रोणो5प्रीतमना इव । नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດໂຣນາຈານ ດັ່ງຄົນທີ່ບໍ່ພໍໃຈຢູ່ໃນໃຈ ໄດ້ຕໍ່ວ່າເຂົາ ແລະກ່າວວ່າ: «ຖອນອອກໄປ! ເຈົ້າບໍ່ສາມາດຍິງໃຫ້ທະລຸເປົ້າໝາຍນີ້ໄດ້»। ໃນຂະນະນີ້ ຄໍາຕັດສິນຂອງອາຈານບໍ່ແມ່ນການໜູນໃຈ ແຕ່ເປັນການປະຕິເສດອັນແຫຼມຄົມ ສະທ້ອນຄວາມຕຶງຕັນລະຫວ່າງຄວາມສາມາດ ຄວາມຄາດຫວັງ ແລະຈັນຍາບັນຂອງການສອນໃນສະພາບການແຂ່ງຂັນທາງຍຸດທະສິນ.
Verse 78
ततो दुर्योधनादींसस््तान् धार्तराष्ट्रानू महायशा: । तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासु: पर्यपृच्छत
ຕໍ່ມາ ອາຈານຜູ້ມີກຽດສັກສີ ໄດ້ເອີ້ນດຸຣະໂຍທະນະ ແລະບຸດທັງຫຼາຍຂອງທຣິຕະຣາດ ຕາມລໍາດັບເດີມ. ເພື່ອທົດສອບພວກເຂົາ ທ່ານໄດ້ຖາມໃນວິທີດຽວກັນ. ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການສອນແລະການປະເມີນຄວນເຮັດດ້ວຍຄວາມເທົ່າທຽມ ແມ່ນແມ່ນວ່ານິໄສແລະທາງເລືອກໃນອະນາຄົດຂອງສິດຈະແຕກຕ່າງກັນໃນເລື່ອງທັມມະ.
Verse 79
अन््यांश्व शिष्यान् भीमादीन् राज्ञश्वैवान्यदेशजान् | तथा च सर्वे तत् सर्व पश्याम इति कुत्सिता:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ທ່ານໄດ້ຖາມຄໍາຖາມດຽວກັນແກ່ສິດອື່ນໆ—ພີມະ ແລະຜູ້ອື່ນ—ພ້ອມທັງກະສັດຈາກດິນແດນອື່ນທີ່ກໍາລັງຮຽນຢູ່ນັ້ນ. ເມື່ອທຸກຄົນຕອບວ່າ «ພວກເຮົາເຫັນທຸກຢ່າງ» ອາຈານຖືວ່າເປັນຄໍາຕອບທີ່ຄວນຕໍ່ວ່າ ແລະໄດ້ດຸດ່າຂັບໄລ່ພວກເຂົາອອກ. ເຫດການນີ້ຊີ້ວ່າ ການອ້າງວ່າເຫັນ ຫຼືມີຄວາມສາມາດ ຢ່າງດຽວບໍ່ພໍ; ວິໄນແຫ່ງການຮຽນຮູ້ຕ້ອງການການແຍກແຍະ, ຄວາມຖ່ອມຕົນ, ແລະຄໍາຕອບທີ່ສອດຄ່ອງກັບການທົດສອບທີ່ອາຈານຕັ້ງໃຈ.
Verse 131
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि द्रोणशिष्यपरीक्षायामेकत्रिंशदाधिकशततमो< ध्याय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອາດິປະຣະວະ»—ໂດຍສະເພາະ «ສັມພະວະປະຣະວະ»—ບົດທີ 131 ອັນພັນລະນາການສອບສວນສິດຂອງດໂຣນາ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ. ສູດປິດທ້າຍນີ້ໝາຍເຖິງການຈົບຂອງຕອນນີ້ ແລະວາງກອບໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຫດການນີ້ແມ່ນການທົດສອບຕົ້ນທາງຂອງອຸປະນິສັຍແລະຄວາມສາມາດ ເຊິ່ງປະເມີນທັງຝີມື ຄວາມມີວິໄນ ແລະເຈດຕະນາ ອັນຈະກໍ່ຮ່າງຄວາມຂັດແຍ່ງທາງທັມມະແລະສົງຄາມໃນພາຍຫຼັງ.
Verse 543
एकलव्यस्तु तच्छुत्वा प्रीयमाणो<ब्रवीदिदम् । राजन! तब द्रोणाचार्यने एकलव्यसे यह बात कही--“वीर! यदि तुम मेरे शिष्य हो तो मुझे गुरुदक्षिणा दो'। यह सुनकर एकलव्य बहुत प्रसन्न हुआ और इस प्रकार बोला
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເອກະລະວະຍະໄດ້ຍິນຄໍານັ້ນ ກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີ ແລະໄດ້ກ່າວດັ່ງນີ້ ໂດຍກ່າວຕໍ່ກະສັດ. ຂະນະນັ້ນວາງພາບການຍອມຮັບດ້ວຍໃຈຮ້ອນຮົ່ມຕໍ່ສາຍສຳພັນອາຈານ–ສິດ ແລະຄວາມພ້ອມທີ່ຈະຖວາຍ ກຸຣຸທັກຊິນາ, ຊູ້ງເນັ້ນຄວາມສັດທາແລະນ້ໍາໜັກທາງຈັນຍາບັນຂອງການນອບນ້ອມຕໍ່ອາຈານທີ່ຕົນເລືອກ.
Verse 556
न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्म॒वित्तम | एकलव्यने कहा--भगवन्! मैं आपको क्या दूँ? स्वयं गुरुदेव ही मुझे इसके लिये आज्ञा दें। ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ आचार्य! मेरे पास कोई ऐसी वस्तु नहीं
ເອກະລະວະຍະ ກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບອາຈານຂອງຂ້າ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ຄວນຖວາຍ. ໂອ ຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມັນອັນປະເສີດ! ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຂ້າມີ ທີ່ຂ້າຈະກັ້ນໄວ້ຈາກກູຣູ»។
Frequently Asked Questions
The chapter presents the dilemma of political expediency versus kin-protection: a ruler’s claimant employs secrecy, engineered hospitality, and lethal deception to remove rivals while attempting to preserve public legitimacy.
It underscores that intention-guided counsel (mantra) can be used for either protection or harm; ethical evaluation in the epic hinges on motive, means, and foreseeable social consequences, not merely on strategic success.
No explicit phalaśruti appears in this unit; its significance is contextual—serving as a causal hinge that explains later developments by documenting the plan’s formation, execution, and the management of public narrative.