Adhyaya 32

Verse 1

हि () हल मय द्वात्रिशोड्थ्याय: द्रौोपदीका पुरुषार्थको प्रधान मानकर पुरुषार्थ करनेके लिये जोर देना द्रौपहुुवाच नावमन्ये न गहें च धर्म पार्थ कथंचन । ईश्वरं कुत एवाहमवमंस्ये प्रजापतिम्‌

ದ್ರೌಪದಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪಾರ್ಥನೇ! ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಅವಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಸರ್ವ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಾಲಕನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಅವಮಾನಿಸಬಲ್ಲೆ?

Verse 2

आर्तईहं प्रलपामीदमिति मां विद्धि भारत । भूयश्व विलपिष्यामि सुमनास्त्वं निबोध मे

ಓ ಭಾರತ! ನಾನು ಶೋಕದಿಂದ ಆರ್ಥಳಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿರುವೆನೆಂದು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿ. ನಾನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಶಾಂತ, ಸೌಮ್ಯಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 3

कर्म खल्विह कर्तव्यं जानतामित्रकर्शन । अकर्माणो हि जीवन्ति स्थावरा नेतरे जना:

ಓ ಶತ್ರುದಮನ! ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅವಶ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಬಲ್ಲವರು ಪರ್ವತ-ವೃಕ್ಷಗಳಂತಹ ಸ್ಥಾವರಗಳೇ; ಇತರರು ಅಲ್ಲ.

Verse 4

यावद्गोस्तनपानाच्च यावच्छायोपसेवनात्‌ | जन्तव: कर्मणा वृत्तिमाप्रुवन्ति युधिष्ठिर

ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಕರು ತಾಯಿ ಹಸುವಿನ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವ ಕ್ಷಣದಿಂದ ನೆರಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವ ತನಕ—ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕವೇ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.

Verse 5

जड़मेषु विशेषेण मनुष्या भरतर्षभ । इच्छन्ति कर्मणा वृत्तिमवाप्तु प्रेत्य चेह च,भरतश्रेष्ठ! जंगम जीवोंमें विशेषरूपसे मनुष्य कर्मके द्वारा ही हहलोक और परलोकमें जीविका प्राप्त करना चाहते हैं

ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಚರಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕವೇ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಫಲಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 6

उत्थानमभिजानन्ति सर्वभूतानि भारत | प्रत्यक्ष फलमश्रन्ति कर्मणां लोकसाक्षिकम्‌,भारत! सभी प्राणी अपने उत्थानको समझते हैं और कर्मोंके प्रत्यक्ष फलका उपभोग करते हैं,जिसका साक्षी सारा जगत्‌ है

ಓ ಭಾರತ! ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಉತ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತವೆ; ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರತ്യക്ഷ ಫಲವನ್ನು ತಾವೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ—ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವೇ.

Verse 7

सर्वे हि स्वं समुत्थानमुपजीवन्ति जन्तव: । अपि धाता विधाता च यथायमुदके बक:

ನೀರಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತು ಮೀನುಗಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುವ ಬಕನಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಧಾತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಾತಾ ಕೂಡ ಸೃಷ್ಟಿ-ಪಾಲನೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 8

अकर्मणां वै भूतानां वृत्ति: स्यान्न हि काचन | तदेवाभिप्रपद्येत न विहन्यात्‌ कदाचन

ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯವೆಂಬುದು ಯಾವುದೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಧಿಯನ್ನೇ ನಂಬಿ ಎಂದಿಗೂ ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು; ಸದಾ ಕರ್ಮವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.

Verse 9

स्वकर्म कुरु मा ग्लासी: कर्मणा भव दंशित: । कृतं हि योडभिजानाति सहस्ने सो5स्ति नास्ति च

ಆದುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡು; ಅದರಲ್ಲಿ ಮನೋವ್ಯಥೆಪಡಬೇಡ. ಕರ್ಮವನ್ನೇ ಕವಚವನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸಿ ದೃಢನಾಗಿರು. ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಏನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು ಸಾವಿರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದರೂ ಇದ್ದಾನೋ ಇಲ್ಲವೋ—ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ.

Verse 10

तस्य चापि भवेत्‌ कार्य विवृद्धौ रक्षणे तथा । भक्ष्यमाणो हानादानात्‌ क्षीयेत हिमवानपि

ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡಲು ಕೂಡ ಕರ್ಮ ಅಗತ್ಯ. ಸಂಪತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು ಆದಾಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಹಿಮವಂತನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಕ್ಷೀಣಿಸಬಹುದು.

Verse 11

उत्सीदेरन्‌ प्रजा: सर्वा न कुर्यु: कर्म चेद्‌ भुवि । तथा होता न वर्धेरन्‌ कर्म चेदफलं भवेत्‌

ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳು ಕರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ, ಎಲ್ಲರೂ ನಾಶದ ಕಡೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮ ಫಲರಹಿತವಾದರೆ, ಯಜ್ಞಕ್ರಮವನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಪೋಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ, ಪ್ರಜೆಯ ವೃದ್ಧಿ-ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 12

अपि चाप्यफल कर्म पश्याम: कुर्वतो जनान्‌ | नान्यथा हाूपि गच्छन्ति वृत्ति लोका: कथंचन,हम देखती हैं कि लोग व्यर्थ कर्ममें भी लगे रहते हैं, कर्म न करनेपर तो लोगोंकी किसी प्रकार जीविका ही नहीं चल सकती

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಫಲ ಕಾಣದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 13

यश्न दिष्टपरो लोके यश्चापि हठवादिक: । उभावपि शठावेतौ कर्मबुद्धि: प्रशस्यते

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ದೈವವನ್ನು ನಂಬಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡದವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಯುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹಠವಾಗಿ ‘ಪ್ರಯತ್ನ ಬೇಡ’ ಎನ್ನುವವನು—ಇಬ್ಬರೂ ಮೋಹಿತರೇ. ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪುರುಷಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿ ನೆಲಸಿದವನೇ ಪ್ರಶಂಸನೀಯನು.

Verse 14

यो हि दिष्टमुपासीनो निर्विचिष्ट:सुखं शयेत्‌ । अवसीदेत्‌ स दुर्बुद्धिरामो घट इवोदके

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಕೇವಲ ದೈವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗಿರುವವನು—ಆ ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಬೇಯಿಸದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ಮುಳುಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

तथैव हठदुर्बुद्धिः शक्तः कर्मण्यकर्मकृत्‌ । आसीत न चिरं जीवेदनाथ इव दुर्बल:

ಅದೇ ರೀತಿ ಹಠಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನು—ಕರ್ಮ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರೆ—ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬಲನಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 16

अकस्मादिह य: कश्रिदर्थ प्राप्नोति पूरुष: । त॑ हठेनेति मन्यन्ते स हि यत्नो न कस्यचित्‌

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಪುರುಷನು ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಎಲ್ಲಿಂದೋ ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ಜನರು ಅದನ್ನು ‘ಹಠದಿಂದಲೇ ದೊರಕಿತು’ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 17

यच्चापि किंचित्‌ पुरुषो दिष्टं नाम भजत्युत । दैवेन विधिना पार्थ तद्‌ दैवमिति निश्चितम्‌

ಹೇ ಪಾರ್ಥ! ದೈವವಿಧಾನದಂತೆ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾದ ಭಾಗವಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ‘ದೈವ’ (ಪ್ರಾರಬ್ಧ) ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 18

यत्‌ स्वयं कर्मणा किंचित्‌ फलमाप्रोति पूरुष: । प्रत्यक्षमेतल्‍लोकेषु तत्‌ पौरुषमिति श्रुतम्‌

ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅದು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಪೌರುಷ’ (ಪುರುಷಾರ್ಥ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

स्वभावतः: प्रवृत्तो यः प्राप्रोत्यर्थ न कारणात्‌ । तत्‌ स्वभावात्मकं विद्धि फलं पुरुषसत्तम

ಹೇ ಪುರುಷಸತ್ತಮ! ಯಾರು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ—ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ—ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆ ಲಾಭವನ್ನು ಸ್ವಭಾವಜನ್ಯ ಫಲವೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 20

एवं हठाच्च दैवाच्च स्वभावात्‌ कर्मणस्तथा । यानि प्राप्रोति पुरुषस्तत्‌ फल पूर्वकर्मणाम्‌,इस प्रकार हठ, दैव, स्वभाव तथा कर्मसे मनुष्य जिन-जिन वस्तुओंको पाता है, वे सब उसके पूर्वकर्मोके ही फल हैं

ಹೀಗೆ ಹಠದಿಂದಾಗಲಿ, ದೈವದಿಂದಾಗಲಿ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಲಿ—ಮನುಷ್ಯನು ಏನೇನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳ ಫಲವೇ.

Verse 21

धातापि हि स्वकर्मव तैस्तैहेंतुभिरी श्वर: । विदधाति विभज्येह फल पूर्वकृतं नृणाम्‌

ಜಗದ್ಧಾತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಆ ಆ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪೂರ್ವಕೃತ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

यद्धायं पुरुष: किंचित्‌ कुरुते वै शुभाशुभम्‌ । तद्‌ धातृविहितं विद्धि पूर्वकर्मफलोदयम्‌,पुरुष यहाँ जो कुछ भी शुभ-अशुभ कर्म करता है, उसे ईश्वरद्वारा विहित उसके पूर्वकर्मोके फलका उदय समझिये

ಮನುಷ್ಯನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಯಾವುದಾದರೂ ಶುಭ ಅಥವಾ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವು ಧಾತೃ (ಈಶ್ವರ) ವಿಧಿಸಿದದ್ದೇ; ಅದು ಪೂರ್ವಕರ್ಮಫಲದ ಉದಯವೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 23

कारणं तस्य देहो<यं धातु: कर्मणि वर्तते । स यथा प्रेरयत्येनं तथायं कुरुतेडवश:

ಆ (ಉನ್ನತ ಏಜೆನ್ಸಿ)ಗೆ ಸಾಧನ ಈ ದೇಹವೇ; ಧಾತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಇದು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಭು ಹೇಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ಅವಶವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 24

तेषु तेषु हि कृत्येषु विनियोक्ता महेश्वर: | सर्वभूतानि कौन्तेय कारयत्यवशान्यपि,कुन्तीनन्दन! परमेश्वर ही समस्त प्राणियोंको विभिन्न कार्योमें लगाते और स्वभावके परवश हुए उन प्राणियोंसे कर्म कराते हैं

ಓ ಕೌಂತೇಯ! ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ನಿಯೋಜಿಸುವವನು ಮಹೇಶ್ವರನೇ; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳನ್ನು ಅವರವರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿ, ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾದವರಿಂದಲೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

मनसार्थान्‌ विनिश्ित्य पश्चात्‌ प्राप्रोति कर्मणा । बुद्धिपूर्व स्वयं वीर पुरुषस्तत्र कारणम्‌

ಓ ವೀರ! ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ನಂತರ ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನು ಅವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನೇ ಸ್ವತಃ ಕಾರಣ.

Verse 26

संख्यातुं नैव शक्‍्यानि कर्माणि पुरुषर्षभ । अगारनगराणां हि सिद्धि: पुरुषहैतुकी

ಓ ಪುರುಷರ್ಷಭ! ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನೆಗಳು, ನಗರಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನವೇ ಕಾರಣ.

Verse 27

तिले तैलं गवि क्षीरं काछ्ठे पावकमन्तत: । धिया धीरो विजानीयादुपायं चास्य सिद्धये

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— “ಎಳ್ಳಿನೊಳಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಅಡಗಿದೆ, ಹಸುವಿನೊಳಗೆ ಹಾಲು, ಮರದೊಳಗೆ ಅಗ್ನಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ. ಧೀರನಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಮೊದಲು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ನಂತರ ಆ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಶಕ್ತಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಬೇಕು.”

Verse 28

ततः प्रवर्तते पश्चात्‌ कारणैस्तस्य सिद्धये । तां सिद्धिमुपजीवन्ति कर्मजामिह जन्तवः

“ಅನಂತರ, ಆ ಗುರಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ.”

Verse 29

कुशलेन कृतं कर्म कर्त्रा साधु स्वनुछ्ितम्‌ । इदं त्वकुशलेनेति विशेषादुपलभ्यते

“ಕುಶಲನಾದ ಕರ್ತನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯ ಸುಂದರವಾಗಿ, ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕುಶಲನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು—ಎಂಬುದು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ, ಅಂದರೆ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ, ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.”

Verse 30

इष्टापूर्तफलं न स्यान्न शिष्यो न गुरुर्भवेत्‌ । पुरुष: कर्मसाध्येषु स्याच्चेदयमकारणम्‌

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— “ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು (ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನ) ಕಾರಣವಾಗದೆ—ಅವನು ಕರ್ತನಾಗದೆ—ಇದ್ದರೆ, ಯಜ್ಞಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾವಿ ತೋಡುವಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಕಾರ್ಯಗಳ ಫಲ ಯಾರಿಗೂ ದೊರಕುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಯಾರೂ ಯಾರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿರಲಾರರು; ಗುರುವೂ ಇರಲಾರನು.”

Verse 31

कर्तृत्वादेव पुरुष: कर्मसिद्धौ प्रशस्यते । असिद्धौ निन्द्यते चापि कर्मनाशात्‌ कथं त्विह

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— “ಕರ್ತನಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಪುರುಷನು ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸಿದ್ಧಿಯಾಗದಾಗ ನಿಂದಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಕೂಡ. ಆದರೆ ಕರ್ಮವೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ?”

Verse 32

सर्वमेव हठेनैके दैवेनैके वदन्त्युत । पुंस: प्रयत्नजं केचित्त्रैधमेतन्निरुच्यते

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—“ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲ ಫಲವೂ ಕೇವಲ ಹಠ ಅಥವಾ ಬಲವಂತದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅದು ದೈವದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಿಜ ಕಾರಣ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕಾರಣಗಳು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.”

Verse 33

न चैवैतावता कार्य मन्यन्त इति चापरे | अस्ति सर्वमदृश्यं तु दिष्टं चैव तथा हठ:

ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲವೂ ಅದೃಶ್ಯವಾದ ದಿಷ್ಟ (ವಿಧಿ) ಮತ್ತು ಹಠ—ಈ ಎರಡರಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಇವೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 34

दृश्यते हि हठाच्चैव दिष्टाच्चार्थस्य संतति: । किंचिद्‌ दैवाद्धठात्‌ किंचित्‌ किंचिदेव स्वभावत:

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—“ಏಕೆಂದರೆ ಫಲಸಾಧನೆಯ ಕ್ರಮವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಠದಿಂದಲೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಿಷ್ಟ (ವಿಧಿ)ದಿಂದಲೂ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮನುಷ್ಯನು ಕೆಲವು ಫಲಗಳನ್ನು ದೈವವಶಾತ್, ಕೆಲವು ಹಠಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.”

Verse 35

पुरुष: फलमाप्रोति चतुर्थ नात्र कारणम्‌ | कुशला: प्रतिजानन्ति ये वै तत्त्वविदो जना:

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—“ಮನುಷ್ಯನು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಕುಶಲರೂ ತತ್ತ್ವವಿದರೂ ಆದವರು ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಮನುಷ್ಯನು ಕೆಲವು ಫಲಗಳನ್ನು ದೈವದಿಂದ, ಕೆಲವು ಹಠದಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.”

Verse 36

तथैव धाता भूतानामिष्टानिष्टफलप्रद: । यदि न स्यान्न भूतानां कृषपणो नाम कश्नन,क्योंकि यदि ईश्वर सब प्राणियोंको इष्ट-अनिष्टरूप फल नहीं देते तो उन प्राणियोंमेंसे कोई भी दीन नहीं होता

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—“ಅದೇ ರೀತಿ ಭೂತಗಳ ಧಾತಾ (ವಿಧಾತಾ) ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅನಿಷ್ಟ—ಎರಡೂ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಹಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕೃಶಪಣ’—ದೀನ ಅಥವಾ ದರಿದ್ರ—ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಮಿಶ್ರ ಫಲಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯೇ ಕೆಲವರನ್ನು ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ.”

Verse 37

य॑ यमर्थमभिप्रेप्सु: कुरुते कर्म पूरुष: । तत्तत्‌ सफलमेव स्याद्‌ यदि न स्यात्‌ पुरा कृतम्‌

ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ ಮೊದಲೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಪೂರ್ವಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ ಇರುವುದರಿಂದ ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ಸದಾ ಇಚ್ಛಿತ ಫಲವನ್ನು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 38

त्रिद्वारामर्थसिद्धि तु नानुपश्यन्ति ये नरा: । तथैवानर्थसिद्धिं च यथा लोकास्तथैव ते

ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗೆ ಇರುವ ತ್ರಿದ್ವಾರ—ದೈವ, ಹಠ, ಸ್ವಭಾವ—ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಣದವರೂ, ಅನರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗೂ ಅದೇ ತ್ರಿದ್ವಾರವಿದೆ ಎಂದು ಅರಿಯದವರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 39

कर्तव्यमेव कर्मेति मनोरेष विनिश्चय: । एकान्तेन हानीहो5यं पराभवति पूरुष:

ಮನುನ ನಿಶ್ಚಯವೇ ಇದು—ಕರ್ತವ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಅವಶ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಪುರುಷನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರಾಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 40

कुर्वतों हि भवत्येव प्रायेणेह युधिष्ठिर । एकान्तफलसिद्धि तु न विन्दत्यलस: क्वचित्‌

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫಲಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಲಸ್ಯವಂತನು—ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾರದವನು—ಎಂದಿಗೂ ನಿಶ್ಚಿತ ಫಲಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 41

असम्भवे त्वस्य हेतु: प्रायश्ित्तं तु लक्षयेत्‌ | कृते कर्मणि राजेन्द्र तथानृण्यमवाप्नुते

ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲ ಉಂಟಾಗದಿದ್ದರೆ, ಯಾವುದೋ ತಡೆಯುವ ಕಾರಣವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು—ದೋಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು. ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ ಕರ್ತನು ಋಣಮುಕ್ತ, ಅಂದರೆ ನಿರ್ದೋಷನಾಗುತ್ತಾನೆ; ದೃಶ್ಯ ಫಲ ತಡವಾದರೂ ಅಥವಾ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ.

Verse 42

अलक्ष्मीराविशत्येने शयानमलसं नरम्‌ | नि:संशयं फल॑ लब्ध्वा दक्षो भूतिमुपाश्ुुते

ಆಲಸ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯನೊಳಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದುರ್ದೈವ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷನೂ ಪರಿಶ್ರಮಿಯೂ ಆದವನು ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪಡೆದು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 43

अनर्था: संशयावस्था: सिद्धयन्ते मुक्तसंशया: । धीरा नरा: कर्मरता ननु नि:संशया: क्वचित्‌

ಸಂಶಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವವರು ಅನರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸಂಶಯಮುಕ್ತರು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಮನಿಷ್ಠರೂ ಧೈರ್ಯವಂತರೂ ನಿಜವಾಗಿ ನಿಸ್ಸಂಶಯಿಗಳೂ ಆದವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ವಿರಳವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ।

Verse 44

एकान्तेन हाानर्थो<यं वर्तते5स्मासु साम्प्रतम्‌ । स तु नि:संशयं न स्यात्‌ त्वयि कर्मण्यवस्थिते

ಈಗ ರಾಜ್ಯಾಪಹರಣರೂಪವಾದ ಭಾರೀ ವಿಪತ್ತು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದೆ; ಆದರೆ ನೀವು ಪುರುಷಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಆಪತ್ತು ದೂರವಾಗಬಹುದು।

Verse 45

अथवा सिद्धिरेव स्यादभिमानं तदेव ते । वृकोदरस्य बीभत्सोर्भ्रोत्रोश्न यमयोरपि,अथवा यदि कार्यकी सिद्धि ही हो जाय, तो वह आपके, भीमसेन और अर्जुनके तथा नकुल-सहदेवके लिये भी विशेष गौरवकी बात होगी

ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯೇ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ, ಆ ಸಿದ್ಧಿಯೇ ನಿಮ್ಮ ಗೌರವವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ), ಬೀಭತ್ಸು (ಅರ್ಜುನ) ಮತ್ತು ಯಮಪುತ್ರರಾದ ಜೋಡಿ ಸಹೋದರರು (ನಕುಲ-ಸಹದೇವ) ಇವರಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಕೀರ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 46

अन्येषां कर्म सफलमस्माकमपि वा पुन: । विप्रकर्षेण बुध्येत कृतकर्मा यथाफलम्‌,कर्मोके कर लेनेपर अन्तमें कर्ताको जैसा फल मिलता है, उसके अनुसार ही यह जाना जा सकता है कि दूसरोंका कर्म सफल हुआ है या हमारा

ಇತರರ ಕರ್ಮ ಫಲಿಸಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ನಮ್ಮದೂ ಫಲಿಸಿದೆಯೋ—ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ದೊರಕುವ ಫಲದಂತೆ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಕರ್ತನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಫಲದಿಂದಲೇ ಪರಿಚಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 47

पृथिवीं लाड्रलेनेह भित्त्वा बीज॑ वपत्युत । आस्ते<थ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम्‌

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಲ್ಲಿ ರೈತನು ಹಾಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾರಣ ಮಳೆಮೋಡವೇ. ಮಳೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸದಿದ್ದರೆ ರೈತನಿಗೆ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ—ಇತರರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ನಾನೂ ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೂ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಫಲ ಬಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲ—ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯ ಜ್ಞಾನಿ ರೈತನು ಆ ವಿಫಲತೆಗೆ ತನ್ನನ್ನೇ ದೂಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 48

वृष्टिश्रेन्नानुगृह्लीयादनेनास्तत्र कर्षक: । यदन्य: पुरुष: कुर्यात्‌ तत्‌ कृतं सफलं मया

ಮಳೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರೈತನು ದೋಷಿಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ—ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆ—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಫಲ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದರೂ ದೋಷ ನನ್ನದಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿ ರೈತನು ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೇ ದೂಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 49

तच्चेदं फलमस्माकमपराधो न मे क्वचित्‌ | इति धीरो<न्ववेक्ष्यैव नात्मानं तत्र गरहयेत्‌

ಈ ಫಲವು ನಮಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಜ್ಞಾನಿಯು ಆ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೇ ದೂಷಿಸಬಾರದು.

Verse 50

कुर्वतो नार्थसिद्धिर्मे भवतीति ह भारत । निर्वेदो नात्र कर्तव्यो द्वावन्यौ हात्र कारणम्‌

ಓ ಭಾರತ! ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಗುರಿಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕದಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಪಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಫಲಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಹೊರತಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ—ದೈವ (ಪ್ರಾರಬ್ಧ) ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಾನುಗ್ರಹ.

Verse 51

सिद्धिर्वाप्पथवासिद्धिरप्रवृत्तिरतोडन्यथा । बहूनां समवाये हि भावानां कर्म सिद्धाति

ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯದಿಂದ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗದೇ ಇರುವುದು ಯುಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳು ಒಂದಾಗಿದಾಗಲೇ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 52

गुणाभावे फल न्यूनं भवत्यफलमेव च । अनारम्भे हि न फलं न गुणो दृश्यते क्वचित्‌

ಗುಣಗಳ ಅಭಾವವಿದ್ದರೆ ಫಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೇ ಫಲವೇ ಇಲ್ಲದಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆರಂಭವೇ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಫಲ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಕರ್ತನ ಶೌರ್ಯಾದಿ ಗುಣವೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 53

देशकालावुपायांश्व मड्लं स्वस्तिवृद्धये । युनक्ति मेधया धीरो यथाशक्ति यथाबलम्‌

ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಧೀರನು ದೇಶ-ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ-ಬಲವನ್ನು ತೂಗಿ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಯಥಾಬಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 54

अप्रमत्तेन तत्‌ कार्यमुपदेष्टा पराक्रम: । भूयिष्ठं कर्मयोगेषु दृष्ट एव पराक्रम:

ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಪ್ರಮತ್ತವಾಗಿ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಇಂಥ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮವೇ ಮುಖ್ಯ ಉಪದೇಶಕ. ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಯ ಅನೇಕ ಯುಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 55

यत्र धीमानवेक्षेत श्रेयांसं बहुभिगुणै: । साम्नैवार्थ ततो लिप्सेत्‌ कर्म चास्मै प्रयोजयेत्‌

ಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾಂಮದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬಯಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಆ ಗುರಿಗಾಗಿ ಸಂಧಿ ಮೊದಲಾದ ಅಗತ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 56

व्यसन वास्य काड्क्षेत विवासं वा युधिष्ठिर । अपि सिन्धोगिरिर्वापि किं पुनर्मर्त्यधर्मिण:

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ಶತ್ರುವಿಗೆ ವಿಪತ್ತು ಬರುವುದನ್ನಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಅವನು ದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ವಾಸಿತನಾಗುವುದನ್ನಾಗಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಎದುರಾಳಿ ಸಮುದ್ರವಾಗಲಿ ಪರ್ವತವಾಗಲಿ, ಅದಕ್ಕೂ ವಿಪತ್ತು ತರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಬೇಕು; ಇನ್ನೂ ಮರಣಧರ್ಮಿಯಾದ ಮಾನವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇನು?

Verse 57

उत्थानयुक्त: सततं परेषामन्तरैषणे । आनृण्यमाप्रोति नर: परस्यात्मन एव च,शत्रुओंके छिद्रका अन्वेषण करनेके लिये सदा प्रयत्नशील रहे। ऐसा करनेसे वह अपनी और दूसरे लोगोंकी दृष्टिमें भी निर्दोष होता है

ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದು ಎದುರಾಳಿಗಳ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು. ಇಂತಹ ನಿರಂತರ ಜಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅವನು ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಇತರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷರಹಿತನಾಗಿ ನಿಂದೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 58

न त्वेवात्मावमन्तव्य: पुरुषेण कदाचन । न हाात्मपरिभूतस्य भूतिर्भवति शोभना,मनुष्य कभी अपने-आपका अनादर न करे--अपने-आपको छोटा न समझे। जो स्वयं ही अपना अनादर करता है, उसे उत्तम ऐश्वर्यकी प्राप्ति नहीं होती

ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನನ್ನೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು; ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅಲ್ಪನೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಾನೇ ಅವಮಾನಿಸಿದವನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಶೋಭನ ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ಕ್ಷೇಮವೂ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 59

एवं संस्थितिका सिद्धिरियं लोकस्य भारत | तत्र सिद्धिर्गति: प्रोक्ता कालावस्थाविभागत:

ಓ ಭಾರತ! ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೀಗೆದ್ದೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ವಿಭಾಗದಂತೆ ಶತ್ರುವಿನ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಸಿದ್ಧಿಯ ಮೂಲ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 60

ब्राह्म॒णं मे पिता पूर्व वासयामास पण्डितम्‌ । सो<पि सर्वामिमां प्राह पित्रे मे भरतर्षभ

ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ವಾಸವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನೇ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 61

नीतिं बृहस्पतिप्रोक्तां भ्रातृन्‌ मे5ग्राहयत्‌ पुरा । तेषां सकाशादश्रौषमहमेतां तदा गृहे

ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪ್ರೋಕ್ತ ನೀತಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು ನಾನು ಕೂಡ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದೆನು.

Verse 62

स मां राजन्‌ कर्मवतीमागतामाह सान्त्वयन्‌ । शुश्रूषमाणामासीनां पितुरड्के युधिछ्िर

ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾ! ನಾನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಅವರ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತೆ. ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದೇವರು ನನಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತಾ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.