Shloka 47
Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma
पृथिवीं लाड्रलेनेह भित्त्वा बीज॑ वपत्युत । आस्ते<थ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम्,किसान हलसे पृथ्वीको चीरकर उसमें बीज बोता है और फिर चुपचाप बैठा रहता है; क्योंकि उसे सफल बनानेमें मेघ कारण हैं। यदि वृष्टिने अनुग्रह नहीं किया तो उसमें किसानका कोई दोष नहीं है। वह किसान मन-ही-मन यह सोचता है कि दूसरे लोग जोतने- बोनेका जो सफल कार्य जैसे करते हैं, वह सब मैंने भी किया है। उस दशामें यदि मुझे ऐसा प्रतिकूल फल मिला तो इसमें मेरा कोई अपराध नहीं है--ऐसा विचार करके उस असफलताके लिये वह बुद्धिमान् किसान अपनी निन्दा नहीं करता
pṛthivīṃ lāṅgalenāha bhittvā bījaṃ vapaty uta | āste 'tha kṛṣakas tūṣṇīṃ parjanyas tatra kāraṇam ||
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಲ್ಲಿ ರೈತನು ಹಾಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾರಣ ಮಳೆಮೋಡವೇ. ಮಳೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸದಿದ್ದರೆ ರೈತನಿಗೆ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ—ಇತರರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ನಾನೂ ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೂ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಫಲ ಬಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲ—ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯ ಜ್ಞಾನಿ ರೈತನು ಆ ವಿಫಲತೆಗೆ ತನ್ನನ್ನೇ ದೂಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Do your rightful effort fully, but do not take personal blame when outcomes depend on factors beyond your control; results arise from multiple causes, not effort alone.
Yudhiṣṭhira illustrates, through the example of a farmer, that even after proper ploughing and sowing, success depends on rain; likewise, a person may act correctly yet face adverse results without being culpable.