Shloka 41
Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma
असम्भवे त्वस्य हेतु: प्रायश्ित्तं तु लक्षयेत् | कृते कर्मणि राजेन्द्र तथानृण्यमवाप्नुते,यदि कर्म करनेपर भी फलकी उत्पत्ति न हो तो कोई-न-कोई कारण है; ऐसा मानकर प्रायश्चित्त (उसके दोषके समाधान)-पर दृष्टि डाले। राजेन्द्र! कर्मको सांगोपांग कर लेनेपर कर्ता उऋण (निर्दोष) हो जाता है
asambhave tv asya hetuḥ prāyaścittaṃ tu lakṣayet | kṛte karmaṇi rājendra tathānṛṇyam avāpnute ||
ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲ ಉಂಟಾಗದಿದ್ದರೆ, ಯಾವುದೋ ತಡೆಯುವ ಕಾರಣವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು—ದೋಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು. ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ ಕರ್ತನು ಋಣಮುಕ್ತ, ಅಂದರೆ ನಿರ್ದೋಷನಾಗುತ್ತಾನೆ; ದೃಶ್ಯ ಫಲ ತಡವಾದರೂ ಅಥವಾ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
A person should not abandon dharma merely because the expected fruit is not seen; instead, one should suspect an unseen fault or obstacle and apply prāyaścitta. Completing one’s duty properly makes one ethically ‘clear’ (anṛṇya), even if results are uncertain.
Yudhiṣṭhira addresses a kingly interlocutor (“rājendra”), reflecting on why outcomes sometimes fail to appear even after action. He frames the response in dharmic terms: seek the cause, perform expiation if needed, and recognize that proper performance itself removes culpability.