Shloka 48
Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma
वृष्टिश्रेन्नानुगृह्लीयादनेनास्तत्र कर्षक: । यदन्य: पुरुष: कुर्यात् तत् कृतं सफलं मया,किसान हलसे पृथ्वीको चीरकर उसमें बीज बोता है और फिर चुपचाप बैठा रहता है; क्योंकि उसे सफल बनानेमें मेघ कारण हैं। यदि वृष्टिने अनुग्रह नहीं किया तो उसमें किसानका कोई दोष नहीं है। वह किसान मन-ही-मन यह सोचता है कि दूसरे लोग जोतने- बोनेका जो सफल कार्य जैसे करते हैं, वह सब मैंने भी किया है। उस दशामें यदि मुझे ऐसा प्रतिकूल फल मिला तो इसमें मेरा कोई अपराध नहीं है--ऐसा विचार करके उस असफलताके लिये वह बुद्धिमान् किसान अपनी निन्दा नहीं करता
yudhiṣṭhira uvāca |
vṛṣṭiḥ śreṇnānugṛhlīyād anenās tatra karṣakaḥ |
yad anyaḥ puruṣaḥ kuryāt tat kṛtaṃ saphalaṃ mayā ||
ಮಳೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರೈತನು ದೋಷಿಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ—ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆ—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಫಲ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದರೂ ದೋಷ ನನ್ನದಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿ ರೈತನು ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೇ ದೂಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
One should be accountable for right effort, but not self-condemn for outcomes governed by external conditions (like rain). Ethical evaluation focuses on intention and proper action, not merely on success.
Yudhiṣṭhira uses the example of a farmer whose crop depends on rainfall to explain that failure can occur despite correct action; therefore, a wise person does not blame himself when uncontrollable factors prevent success.