Sarga 2

Verse 1

नारदस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः ।पूजयामास धर्मात्मा सहशिष्यो महामुनिः ॥१॥

ពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់នារ៉ដៈហើយ មហាមុនីអ្នកមានធម៌ជាចិត្ត និងឈ្លាសវាចា បានគោរពបូជាទ្រង់ ព្រមទាំងសិស្សទាំងឡាយ។

Verse 2

यथावत्पूजितस्तेन देवर्षिर्नारदस्तदा ।आपृष्ट्वैवाभ्यनुज्ञातस्स जगाम विहायसम् ॥२॥

បន្ទាប់ពីទេវឫសី នារទ បានទទួលការគោរពបូជាយ៉ាងត្រឹមត្រូវពីវាល្មីគីហើយ គាត់បានសួរលា និងទទួលការអនុញ្ញាត; រួចហោះតាមអាកាស ឆ្ពោះទៅស្ថានសួគ៌។

Verse 3

स मुहूर्तं गते तस्मिन्देवलोकं मुनिस्तदा ।जगाम तमसातीरं जाह्नव्यास्त्वविदूरतः ॥३॥

ពេលណារ៉ដៈបានចាកទៅកាន់ទេវលោកហើយ មុនីក៏ទៅកាន់ច្រាំងទន្លេតមសា ដែលមិនឆ្ងាយពីជាហ្នវី (គង្គា) ទេ។

Verse 4

स तु तीरं समासाद्य तमसाया महामुनिः ।शिष्यमाह स्थितं पार्श्वे दृष्ट्वा तीर्थमकर्दमम् ॥४॥

ព្រះមហាមុនី បានទៅដល់ច្រាំងទន្លេ តមសា។ ព្រះអង្គបានឃើញទីស្នាន (ទីរថៈ) ស្អាតថ្លា មិនមានភក់ ហើយបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់សិស្សដែលឈរនៅជិតព្រះអង្គ។

Verse 5

अकर्दममिदं तीर्थं भरद्वाज निशामय ।रमणीयं प्रसन्नाम्बु सन्मनुष्यमनो यथा ॥५॥

«ឱ ភរទ្វាជ សូមមើលទីរមណីយដ្ឋានសម្រាប់ងូតទឹកនេះ—គ្មានភក់កខ្វក់ ស្រស់ស្អាត ទឹកស្ងប់ថ្លា—ដូចចិត្តរបស់សតបុរស»។

Verse 6

न्यस्यतां कलशस्तात दीयतां वल्कलं मम ।इदमेवावगाहिष्ये तमसातीर्थमुत्तमम् ॥६॥

ឱ អ្នកជាទីស្រឡាញ់ សូមដាក់កលសៈ (ក្រឡុកទឹក) ចុះ ហើយប្រគល់វល្កលៈ (សម្លៀកបំពាក់សំបកឈើ) របស់ខ្ញុំមក។ ខ្ញុំនឹងចុះងូតទឹកនៅទីរត្ថៈដ៏ប្រសើរនៃទន្លេតមសា​នេះឯង។

Verse 7

एवमुक्तो भरद्वाजो वाल्मीकेन महात्मना ।प्रायच्छत मुनेस्तस्य वल्कलं नियतो गुरोः ॥७॥

ដូច្នេះ ពេលបានឮព្រះមហាត្មា វាល្មីគី មានព្រះវាចា បរទ្វាជ ដែលមានវិន័យ និងគោរពបង្គាប់គ្រូ បានប្រគេនសម្លៀកបំពាក់ធ្វើពីសំបកឈើ ដល់មុនីអង្គនោះ។

Verse 8

स शिष्यहस्तादादाय वल्कलं नियतेन्द्रियः ।विचचार ह पश्यंस्तत्सर्वतो विपुलं वनम् ॥८॥

វាល្មីគី អ្នកសម្របសម្រួលឥន្ទ្រីយ៍ បានទទួលសម្លៀកបំពាក់សំបកឈើពីដៃសិស្ស ហើយដើរទស្សនាព្រៃធំទូលាយនោះ ដោយមើលទៅគ្រប់ទិសទាំងអស់។

Verse 9

तस्याभ्याशे तु मिथुनं चरन्तमनपायिनम् ।ददर्श भगवांस्तत्र क्रौञ्चयोश्चारुनिस्वनम् ॥९॥

នៅជិតនោះ ព្រះឥសីដ៏គួរគោរព បានឃើញសត្វបក្សីក្រោញ្ចា ជាគូ មកដើរលេងជិតគ្នា មិនបែកពីគ្នា មានសំឡេងហៅផ្អែមល្ហែមពិរោះ។

Verse 10

तस्मात्तु मिथुनादेकं पुमांसं पापनिश्चयः ।जघान वैरनिलयो निषादस्तस्य पश्यतः ॥१०॥

បន្ទាប់មក អ្នកប្រមាញ់និសាទៈ ដែលមានចិត្តសម្រេចបាប និងសាហាវក្នុងចិត្ត បានសម្លាប់បក្សីភេទប្រុសមួយពីគូរនោះ នៅចំពោះមុខគូរបស់វា។

Verses 11-12

तं शोणितपरीताङ्गं वेष्टमानं महीतले ।भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ॥११॥वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा ।ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्रिणा सहितेन वै ॥१२॥

កាលឃើញស្វាមីរបស់ខ្លួនត្រូវបានគេវាយ ហើយកំពុងរមៀលនៅលើដី ដោយរាងកាយស្រោបទៅដោយឈាម បក្សីញីដែលបានផ្តាច់ចេញពីស្វាមីដែលជាមិត្តរួមគ្នាក្នុងជីវិត ដែលមានក្បាលពណ៌ទង់ដែង និងស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង បានបន្លឺសំឡេងយំគួរឲ្យអាណិត។

Verse 13

तदा तु तं द्विजं दृष्ट्वा निषादेन निपातितम् ।ऋषेर्धर्मात्मनस्तस्य कारुण्यं समपद्यत ॥१३॥

នៅពេលនោះ ពេលឃើញបក្សីទ្វិជត្រូវអ្នកប្រមាញ់បាញ់ធ្លាក់ចុះ ព្រះឥសីអ្នកមានធម៌ក្នុងចិត្ត ក៏ពោរពេញដោយករុណា។

Verse 14

ततः करुणवेदित्वादधर्मोऽयमिति द्विजः ।निशाम्य रुदतीं क्रौञ्चीमिदं वचनमब्रवीत् ॥१४॥

បន្ទាប់មក បុរសទ្វិជនោះ ដោយសារករុណាដ៏ជ្រាលជ្រៅ បានយល់ថា “នេះជាអធម៌” ហើយពេលឮស្រីក្រោញ្ចីយំសោក ក៏បាននិយាយពាក្យទាំងនេះ។

Verse 15

मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमश्शाश्वतीस्समाः ।यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधीः काममोहितम् ॥१५॥15

«ឱ និសាទ (អ្នកប្រមាញ់) សូមឲ្យអ្នកកុំបានឈានដល់កិត្តិយសអចិន្ត្រៃយ៍ ទោះបីជាយូរឆ្នាំក៏ដោយ ព្រោះអ្នកបានសម្លាប់មួយក្នុងគូក្រោញ្ច ខណៈវាលង់លោមដោយសេចក្តីស្នេហា»។

Verse 16

तस्यैवं ब्रुवतश्चिन्ता बभूव हृदि वीक्षतः ।शोकार्तेनास्य शकुनेः किमिदं व्याहृतं मया ॥१६॥

ពេលគាត់និយាយដូច្នេះ ហើយកំពុងមើលទៅ ក៏មានការព្រួយគិតកើតឡើងក្នុងចិត្តថា «ដោយសោកស្តាយចំពោះទុក្ខរបស់បក្សីនេះ ខ្ញុំបានបញ្ចេញពាក្យអ្វីទៅ?»

Verse 17

चिन्तयन्स महाप्राज्ञश्चकार मतिमान्मतिम् ।शिष्यं चैवाऽब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गवः ॥१७॥

ពេលកំពុងពិចារណា ព្រះឥសីអ្នកមានប្រាជ្ញាធំ និងមានបញ្ញា បានបង្កើតសេចក្តីសម្រេចចិត្តដ៏ច្បាស់លាស់ ហើយមុនីដ៏ឧត្តមបាននិយាយពាក្យនេះទៅកាន់សិស្សរបស់គាត់។

Verse 18

पादबद्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वितः ।शोकार्तस्य प्रवृत्तो मे श्लोको भवतु नान्यथा ॥१८॥

សូមឲ្យពាក្យដែលកើតចេញពីខ្ញុំ ដោយសារទុក្ខសោកនេះ ត្រូវបានហៅថា «ស្លោក»—ចងជាប់ដោយជើងឆន្ទៈ ស្មើគ្នាតាមព្យាង្គ ហើយប្រកបដោយលំនាំនិងចង្វាក់តន្ត្រី; សូមឲ្យមានដូច្នេះ មិនមែនផ្សេងទៀតឡើយ។

Verse 19

शिष्यस्तु तस्य ब्रुवतो मुनेर्वाक्यमनुत्तमम् ।प्रतिजग्राह संहृष्टस्तस्य तुष्टोऽभवद्गुरुः ॥१९॥

ពេលមុនីបានពោលពាក្យដ៏អស្ចារ្យឥតប្រៀបនោះ សិស្សរបស់ទ្រង់បានទទួលយកដោយសេចក្តីរីករាយ និងរក្សាទុកក្នុងចិត្ត; គ្រូក៏ពេញចិត្តចំពោះសិស្សនោះ។

Verse 20

सोऽभिषेकं ततः कृत्वा तीर्थे तस्मिन्यथाविधि ।तमेव चिन्तयन्नर्थमुपावर्तत वै मुनिः ॥२०॥

បន្ទាប់ពីបានធ្វើអភិសេក—ការងូតទឹកបរិសុទ្ធ—នៅទីរថៈនោះតាមវិធីដ៏ត្រឹមត្រូវហើយ មុនីក៏ត្រឡប់វិញ ដោយនៅតែគិតពិចារណាអំពីរឿងនោះដដែល។

Verse 21

भरद्वाजस्ततश्शिष्यो विनीतश्श्रुतवान्मुनेः ।कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ॥२१॥

បន្ទាប់មក ភរទ្វាជ សិស្សរបស់មុនី—មានវិន័យ និងចេះដឹងពីសូត្រសាស្ត្រ—បានដើរតាមពីក្រោយ ដោយកាន់កលសៈ (ក្រឡស) ដែលពេញទៅដោយទឹក។

Verse 22

स प्रविश्याश्रमपदं शिष्येण सह धर्मवित् ।उपविष्टः कथाश्चान्याश्चकार ध्यानमास्थितः ॥२२॥

ព្រះវាល្មីគិ អ្នកដឹងធម៌ បានចូលទៅកាន់អាស្រមជាមួយសិស្ស រួចអង្គុយចុះ; ដោយស្ថិតក្នុងសមាធិ គាត់ចាប់ផ្តើមរៀបរាប់ និងតែងរឿងរ៉ាវផ្សេងៗទៀត។

Verse 23

आजगाम ततो ब्रह्मा लोककर्ता स्वयं प्रभुः ।चतुर्मुखो महातेजा द्रष्टुं तं मुनिपुङ्गवम् ॥२३॥

នៅពេលនោះ ព្រះព្រហ្មា អម្ចាស់ដ៏មានអំណាច ជាអ្នកបង្កើតលោក ទ្រង់មានបួនព្រះមុខ និងពន្លឺដ៏មហិមា បានយាងមកដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ ដើម្បីទស្សនាមុនីដ៏ឧត្តមនោះ។

Verse 24

वाल्मीकिरथ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय वाग्यतः ।प्राञ्जलिः प्रयतो भूत्वा तस्थौ परमविस्मितः ॥२४॥

ព្រះវាល្មីគិ ពេលបានឃើញទ្រង់ ក៏ស្ទុះក្រោកឡើងភ្លាមៗ ដោយសម្រួលវាចា; បរិសុទ្ធ និងស្ងប់ស្ងាត់ រួចឈរដោយប្រណមដៃ ពោរពេញដោយការភ្ញាក់ផ្អើល។

Verse 25

पूजयामास तं देवं पाद्यार्घ्यासनवन्दनैः ।प्रणम्य विधिवच्चैनं पृष्ट्वाऽनामयमव्ययम् ॥२५॥

គាត់បានបូជាព្រះទេវតានោះតាមពិធីទទួលភ្ញៀវ—ទឹកលាងព្រះបាទ អរឃ្យា អាសនៈ និងការគោរពវន្ទនា; បន្ទាប់មកគោរពបង្គំតាមវិធី ហើយសួរសុខទុក្ខព្រះអង្គដ៏អមតៈ។

Verse 26

अथोपविश्य भगवानासने परमार्चिते ।वाल्मीकये महर्षये सन्दिदेशासनं ततः ॥२६॥

បន្ទាប់មក ព្រះភគវាន បានអង្គុយលើអាសនៈដែលបានគោរពបូជាខ្ពស់បំផុត; ហើយបន្ទាប់ពីនោះ ទ្រង់បានចង្អុលបង្ហាញអាសនៈមួយសម្រាប់មហាឫសី វាល្មីគិ។

Verse 27

ब्रह्मणा समनुज्ञातस्सोऽप्युपाविशदासने ।उपविष्टे तदा तस्मिन्सर्वलोकपितामहे ।तद्गतेनैव मनसा वाल्मीकिर्ध्यानमास्थितः ॥२७॥

ដោយបានការអនុញ្ញាតពីព្រះព្រហ្មា គាត់ក៏អង្គុយលើអាសនៈ។ ទោះបីព្រះបិតាមហៈ ជាព្រះបិតានៃលោកទាំងអស់ បានអង្គុយនៅទីនោះហើយក្តី វាល្មីគីនៅតែស្ថិតក្នុងធ្យានា ចិត្តផ្ដោតលើហេតុការណ៍នោះតែមួយ។

Verse 28

पापात्मना कृतं कष्टं वैरग्रहणबुद्धिना ।यस्तादृशं चारुरवं क्रौञ्चं हन्यादकारणात् ॥२८॥

អំពើដ៏សាហាវនេះ ត្រូវបានធ្វើដោយចិត្តបាប ដែលមានគំនិតចាប់ដោយសេចក្តីព្យាបាទ—នរណាអាចសម្លាប់បក្សីក្រោញ្ច ដែលមានសម្លេងផ្អែមល្ហែមបែបនោះ ដោយគ្មានហេតុផល?

Verse 29

शोचन्नेव मुहुः क्रौञ्चीमुपश्लोकमिमं पुनः ।जगावन्तर्गतमना भूत्वा शोकपरायणः ॥२९॥

ដោយសោកស្តាយចំពោះក្រោញ្ចីស្រីម្តងហើយម្តងទៀត ហើយបង្រួមចិត្តចូលខាងក្នុង—ជ្រមុជក្នុងទុក្ខសោកទាំងស្រុង—គាត់បានសូត្រស្លោកៈដែលទើបកើតឡើងនោះជាបន្តបន្ទាប់។

Verse 30

तमुवाच ततो ब्रह्मा प्रहसन्मुनिपुङ्गवम् ।श्लोक एव त्वया बद्धो नात्र कार्या विचारणा ॥३०॥

បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មា ដោយញញឹម បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់មុនីដ៏ប្រសើរថា៖ «អ្វីដែលអ្នកបានតែងនោះ ជាស្លោកៈពិតប្រាកដ មិនចាំបាច់សង្ស័យឡើយ»។

Verse 31

मच्छन्दादेव ते ब्रह्मन् प्रवृत्तेयं सरस्वती ।रामस्य चरितं सर्वं कुरु त्वमृषिसत्तम ॥३१॥

ឱ ព្រះឥសីព្រហ្ម (Brahmarṣi) ដោយព្រះឆន្ទៈរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ ព្រះសរស្វតី (ព្រះវាចា) បានកើតឡើងក្នុងលោក; ដូច្នេះ ឱ ឥសីដ៏ប្រសើរ សូមរៀបរាប់ប្រវត្តិទាំងមូលនៃព្រះរាម។

Verse 32

धर्मात्मनो गुणवतो लोके रामस्य धीमतः ।वृत्तं कथय धीरस्य यथा ते नारदाच्छ्रुतम् ॥३२॥

សូមនិទានប្រវត្តិរបស់ព្រះរាម—អ្នកមានព្រះហឫទ័យស្ថិតក្នុងធម៌ ពេញដោយគុណធម៌ និងប្រាជ្ញា—អ្នកមាំមួនក្នុងលោកនេះ ដូចដែលលោកបានស្តាប់ពីព្រះនារ៉ទ។

Verses 33-34

रहस्यं च प्रकाशं च यद्वृत्तं तस्य धीमतः ।रामस्य सहसौमित्रेः राक्षसानां च सर्वशः ॥३३॥वैदेह्याश्चैव यद्वृत्तं प्रकाशं यदि वा रहः ।तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ॥३४॥

អ្វីៗដែលបានកើតឡើង—ទាំងបើកចំហ និងសម្ងាត់—អំពីព្រះរាមដ៏ប្រាជ្ញា ជាមួយសោមិត្រី (លក្ខ្មណ) និងអំពីពួករាក្សសទាំងអស់គ្រប់យ៉ាង; ហើយអ្វីៗដែលបានកើតឡើងអំពីវៃទេហី (សីតា) មិនថាប្រកាសឬលាក់កំបាំង—ទាំងអស់នោះ សូម្បីតែអ្វីដែលមុននេះលោកមិនទាន់ដឹង ក៏នឹងក្លាយជាដឹងច្បាស់ដល់លោក។

Verse 35

न ते वागनृता काव्ये काचिदत्र भविष्यति ।कुरु रामकथां पुण्यां श्लोकबद्धां मनोरमाम् ॥३५॥

ក្នុងកាវ្យនេះ ពាក្យណាមួយរបស់លោកនឹងមិនក្លាយជាមិនពិតឡើយ។ សូមរៀបរាប់រាមកថាដ៏បរិសុទ្ធ ជាបុណ្យកុសល ចងជាស្លោកា និងពិរោះរីករាយចិត្ត។

Verse 36

यावत् स्थास्यन्ति गिरयस्सरितश्च महीतले ।तावद्रामायणकथा लोकेषु प्रचरिष्यति ॥३६॥

ដរាបណាភ្នំ និងទន្លេនៅតែស្ថិតលើផែនដី ដរាបនោះ រឿងរ៉ាមាយណៈនឹងផ្សព្វផ្សាយសាយភាយទៅក្នុងលោកទាំងឡាយ។

Verse 37

यावद्रामायणकथा त्वत्कृता प्रचरिष्यति ।तावदूर्ध्वमधश्च त्वं मल्लोकेषु निवत्स्यसि ॥३७॥

ដរាបណា​រឿងរ៉ាមាយណៈ​ដ៏បរិសុទ្ធ​ដែល​អ្នក​បាន​តែង​នឹង​នៅតែ​ផ្សព្វផ្សាយ​ក្នុង​លោក ដរាបនោះ​អ្នក​នឹង​ស្នាក់នៅ​ក្នុង​លោកខាងលើ និង​លោកខាងក្រោម—សូម្បីតែ​ក្នុង​អាណាចក្រ​របស់​ខ្ញុំ​ផងដែរ។

Verse 38

इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत ।ततस्सशिष्यो भगवान्मुनिर्विस्मयमाययौ ॥३८॥

ព្រះបរមបូជនីយ៍ ព្រះព្រហ្មា បានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ ក៏អន្តរធានទៅនៅទីនោះឯង។ បន្ទាប់មក ព្រះមហាមុនី (វាល្មីគិ) ព្រមទាំងសិស្សទាំងឡាយ ក៏ពោរពេញដោយការភ្ញាក់ផ្អើល។

Verse 39

तस्य शिष्यास्ततस्सर्वे जगुश्श्लोकमिमं पुनः ।मुहुर्मुहुः प्रीयमाणाः प्राहुश्च भृशविस्मिताः ॥३९॥

បន្ទាប់មក សិស្សទាំងអស់របស់ព្រះមុនី បានច្រៀងស្លោកនោះម្តងហើយម្តងទៀត។ ពួកគេរីករាយជាខ្លាំង និងភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ហើយនិយាយអំពីវាមិនដាច់។

Verse 40

समाक्षरैश्चतुर्भिर्यः पादैर्गीतो महर्षिणा ।सोऽनुव्याहरणाद्भूयश्श्लोकश्श्लोकत्वमागतः ॥४०॥

ពាក្យដែលព្រះមហាឫសីបានច្រៀងជា៤បាទ ដោយអក្សរស្មើគ្នា នោះដោយការសូត្រតាមជាបន្តបន្ទាប់ ក៏បានតាំងមាំក្នុងលោក ជា “ស្លោក” យ៉ាងពិតប្រាកដ។

Verse 41

तस्य बुद्धिरियं जाता वाल्मीकेर्भावितात्मनः ।कृत्स्नं रामायणं काव्यमीदृशैः करवाण्यहम् ॥४१॥

ពេលនោះ ការប្តេជ្ញានេះបានកើតឡើងក្នុងចិត្តព្រះវាល្មីគិ អ្នកមានចិត្តបានបណ្តុះបណ្តាលដោយសមាធិថា៖ «ខ្ញុំនឹងតែងមហាកាព្យទាំងមូលឈ្មោះ រាមាយណៈ ដោយឆន្ទៈដូចនេះ»។

Verse 42

उदारवृत्तार्थपदैर्मनोरमैः तदास्य रामस्य चकारकीर्तिमान् ।समाक्षरैश्श्लोकशतैर्यशस्विनो यशस्करं काव्यमुदारधीर्मुनिः ॥४२॥

បន្ទាប់មក ព្រះមុនីអ្នកល្បីល្បាញ មានបញ្ញាទូលាយ បានតែងកាព្យដ៏រុងរឿងអំពីកិត្តិយសព្រះរាម—កាព្យបង្កើនយស—រួមដោយស្លោករាប់រយដែលមានចំនួនអក្សរស្មើគ្នា ដោយពាក្យពេចន៍ឧត្តម ស្រស់ស្អាត និងមានន័យគួរឲ្យរីករាយ។

Verse 43

तदुपगतसमाससन्धियोगं सममधुरोपनतार्थवाक्यबद्धम् ।रघुवरचरितं मुनिप्रणीतं दशशिरसश्च वधं निशामयध्वम् ॥४३॥

សូមលោកអ្នកទាំងឡាយស្តាប់ចរិតរបស់ព្រះរាម អ្នកប្រសើរនៃវង្សរាឃុ ដែលព្រះមុនីបានតែងឡើងនេះ—ត្បាញដោយសមាសដ៏ត្រឹមត្រូវ និងសន្ធិដ៏រលូន—ចងជាវាក្យដែលន័យបង្ហាញច្បាស់ និងផ្អែមល្ហែម; ហើយសូមស្តាប់ផងដែរ អំពីការប្រហារអ្នកមានក្បាលដប់។