Adhyaya 8

Verse 1

। सूत उवाच । एवं स्वर्गमनुप्राप्ते त्रिशंकौ नृपसत्तमे । सशरीरे द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रसमुद्यमात्

スータは語った。「かくして、王の中の最勝者よ、トリシャンクはこの身のまま天界に到った。これは最上のブラーフマナ、ヴィシュヴァーミトラの大いなる精進の力による。」

Verse 2

तत्तीर्थं ख्यातिमायातं समस्ते भुवनत्रये । ततःप्रसूति लोकानां धर्मकामार्थमोक्षदम्

そのティールタは三界に名声を得た。そこから衆生の利益が生じ、ダルマ、カーマ、アルタ、そしてモークシャ（解脱）を授ける。

Verse 3

अस्पृष्टं कलिदोषेण तथान्यैरुपपातकैः । ब्रह्महत्यादिकैश्चैवत्रिपुरारेः प्रभावतः

このティールタはカリの時代の穢れに触れられず、また婆羅門殺しなどの諸々の付随する罪にも汚されない。トリプラーリ（シヴァ）の威力によって、常に清浄である。

Verse 4

यस्तत्र त्यजति प्राणाञ्छ्रद्धा युक्तेन चेतसा । स मोक्षमाप्नुयान्मर्त्यो यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

その地で、信心に満ちた心をもって命を捨てる者は—たとえ極重の罪を犯していても、その凡夫は解脱（モークシャ）を得る。

Verse 5

कृमिपक्षिपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि तत्र मृता यांति शिवलोकमसंशयम्

虫、鳥、昆虫、家畜、家禽、野獣—それらもその地で死ねば、疑いなくシヴァの世界へ赴く。

Verse 6

स्नानं ये तत्र कुर्वंति श्रद्धापूतेन चेतसा । त्रिशंकुरिव ते स्वर्गे प्रयांत्यपि विधर्मिणः

その地で、信心によって清められた心で沐浴する者は—正しいダルマの外にある者であっても、トリシャンクのように天界へ赴く。

Verse 7

घर्मार्त्ता वा तृषार्ता वा येऽवगाहंति तज्जलम् । तेऽपि यांति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

暑さに苦しむ者であれ、渇きに悩む者であれ、その水にただ身を浸すだけで—主マヘーシュヴァラの住まう至高の境地に至る。

Verse 8

विश्वामित्रोऽपि तद्दृष्ट्वा तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कुरुक्षेत्रं परित्यज्य तत्र वासमथाकरोत्

ヴィシュヴァーミトラでさえ、そのティールタの比類なき偉大さを見て、クルクシェートラを離れ、やがてそこに住まいを定めた。

Verse 9

तथान्ये मुनयः शांतास्त्यक्त्वा तीर्थानि दूरतः । तत्राश्रमपदं कृत्वा प्रयाताः परमं पदम्

同じく、静謐なる他の牟尼たちも、遠きティールタを捨て、そこにアーシュラマを結び、ついに至上の境地へ到った。

Verse 10

तथैव मनुजाः सर्वे दूरादागत्य सत्वराः । तत्र स्नात्वा दिवं यांति कृत्वा पापशतान्यपि

同様に、人々は皆、遠方より急ぎ来たりてそこで沐浴し、たとえ百の罪を重ねていても天界へ赴く。

Verse 11

एवं तस्य प्रभावेण तीर्थस्य द्विजसत्तमाः । गच्छमानेषु लोकेषु सुखेन त्रिदिवालयम्

かくして、ああ最勝の二度生まれよ、その聖なるティールタの威力により、人々はこの世を去るとき、たやすく天界の住処へ到る。

Verse 12

अग्निष्टोमादिका सर्वाः समुच्छेदं गताः क्रियाः । न कश्चिद्यजते मर्त्यो न व्रतं कुरुते नरः

アグニシュトーマ等の一切の祭式はことごとく衰滅し、いかなる人もヤジュニャを修せず、また誓戒（ヴラタ）を守る者もなかった。

Verse 13

न यच्छति तथा दानं न च तीर्थं निषेवते । केवलं कुरुते स्नानं लिंगभेदे समाहितः

彼は法にかなう布施をせず、また正しくティールタに参詣もしない。ただ沐浴するのみで、心はリンガの標に基づく宗派の差別に執着している。

Verse 14

ततः प्रगच्छति स्वर्गं विमानवरमाश्रितः

そののち彼は、輝かしい天の車（ヴィマーナ）を得て、天界へと赴く。

Verse 15

ततः प्रपूरिताः सर्वे स्वर्गलोका नरैर्द्विजाः । ब्रह्मविष्णुशिवेन्द्रादीन्स्पर्धमानैः सुरोत्तमान्

そのとき、ああ二度生まれの者よ、あらゆる天界は人々で満ちあふれた。彼らは梵天・毘湿奴・湿婆・帝釈、そして最勝の神々にさえ競い、四方から押し寄せた。

Verse 16

ततो देवगणाः सर्वे यज्ञभागविवर्जिताः । कृच्छ्रं परमनुप्राप्ता मन्त्रं चक्रुः परस्परम्

そののち、供犠（ヤジュニャ）の分け前を失ったすべての神々の群れは、甚だしい苦境に陥り、互いに相談し合った。

Verse 17

हाटकेश्वरमाहात्म्यात्स्वर्गलोकः प्रपूरितः । ऊर्ध्वबाहुभिराकीर्णः स्पर्धमानैः समंततः

ハータケーシュヴァラの栄光によって天界は混み合い、腕を高く掲げて叫び競う者たちが、四方あまねく満ちた。

Verse 18

तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनोच्छेदं प्रगच्छति । तीर्थमेद्धरापृष्ठे हाटकेश्वरसंज्ञितम्

ゆえに、これを終息へと導く行いをなすべきである――地上にある、ハータケーシュヴァラと名づけられたティールタ（聖地）において。

Verse 19

ततः संवर्तको वायुः शक्रादेशात्समंततः । तत्क्षेत्रं पूरयामास पांसुभिर्द्विजसत्तमाः

その後、インドラの命により、サンヴァルタカの風が四方から吹き起こり、その聖なる地を塵で満たした、ああ、最勝の二度生まれよ。

Verse 20

एवं नाशमनुप्राप्ते तस्मिंस्तीर्थे स्थलोच्चये । जाते जाताः क्रियाः सर्वा भूयोऽपि क्रतुसंभवाः

かくして、そのティールタの地とその高まりが滅びへと至ったとき、あらゆる祭式の行いが再び起こり、正しい儀礼より生ずる供犠（ヤジュニャ）もまた再び現れた。

Verse 21

ततः कालेन महता वल्मीकः समपद्यत । तस्मिन्क्षेत्रे स पाताले संप्रयातः शनैःशनैः

やがて長い時が過ぎ、ヴァルミーカ（蟻塚）が生じた。その聖なる地において、それは少しずつ、ゆるやかに、パーターラ（地下界）へと沈み入っていった。

Verse 22

अथ पातालतो नागास्तेन मार्गेण कौतुकात् । मर्त्यलोकं समायांति भ्रमंति च धरातले

そのとき好奇心から、ナーガたちはパーターラよりその通路を通って上り、人間界に至って地上をさまよい歩く。

Verse 23

तत्र ते मानवान्भोगान्भुक्त्वा चैव यथेच्छया । पुनर्निर्यांति तेनैव मार्गेण निजमंदिरम्

そこで彼らは望むままに人間の享楽を味わい、やがて再び去って、同じ通路を通り自らの住処へと帰ってゆく。

Verse 24

ततो नागबिलः ख्यातः स सर्वस्मिन्धरातले । गतागतेन नागानां स वल्मीको द्विजोत्तमाः

かくしてその蟻塚は、全地にわたり「ナーガビラ」として名高くなった。おお、最勝の二度生まれよ――ナーガたちがそこを通って絶えず往来したゆえである。

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवान्पाकशासनः । ब्रह्महत्यासमोपेतो निस्तेजाः समपद्यत

やがてある時、パーカシャーサナ（インドラ）なる主は、ブラフマ殺し（brahmahatyā）の罪に触れて、威光を失い、光彩を失墜した。

Verse 26

ततः पितामहादेशं लब्ध्वा मार्गेण तेन सः । प्रविश्य चेक्षयामास पाताले हाट केश्वरम्

その後、祖父神（ブラフマー）の命を受け、彼はまさにその道から入り、パーターラにてハータケーシュヴァラを拝した。

Verse 27

अथाऽभूत्पापनिर्मुक्तस्तत्क्षणात्तस्य दर्शनात् । तेजसा च समायुक्तः पुनः प्राप त्रिविष्टपम्

まさにその瞬間、ただ御姿を拝しただけで彼は罪より解き放たれた。威光を再び具え、トリヴィシュタパ（天界）へ帰還した。

Verse 28

स दृष्ट्वा तत्प्रभावं तल्लिंगं देवस्य शूलिनः । हाटकेश्वरसंज्ञस्य भयं चक्रे नरोद्भवम्

その威力――三叉戟を執る主のリンガ、ハータケーシュヴァラと称されるそれ――を見て、彼はそれが人間にも到達し得るものとなることを恐れた。

Verse 29

यदि कश्चित्पुमानत्र त्रिशंकुरिव भूपतिः । पूजयिष्यति तल्लिंगं विपाप्मा श्रद्धया सह

もしここで、たとえトリシャンク王のような者であっても、信心をもってそのリンガを礼拝するなら、罪より清められるであろう。

Verse 30

यापयिष्यति तन्नूनं मामस्मात्त्रिदशालयात् । तस्मात्संपूरयाम्येनं मार्गं पाता लसंभवम्

それは必ずや私をこの神々の住処から追い払うであろう。ゆえに私は、パーターラより生じたこの通路を塞ぎ尽くす。

Verse 31

ततश्च त्वरया युक्तो रक्तशृंगं नगोत्तमम् । प्रचिक्षेप बिले तस्मिन्स्वयमेव शतक्रतुः

そのとき急を要し、シャタクラトゥ（インドラ）自ら、ラクトシュリンガと名づくる最上の山を、まさにその洞穴へ投げ入れた。

Verse 32

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं जाता देवेन्द्रस्य महात्मनः । कस्मिन्काले च सर्वं नो विस्तरात्सूत कीर्तय

仙人たちは言った。「大いなる魂をもつ देवेंद्रインドラに、いかにしてブラフマハティヤー（婆羅門殺し）の罪が生じたのか。いつそれは起こったのか。おおスータよ、すべてを詳しく語り給え。」

Verse 33

रक्तशृंगो गिरिः कोऽयं संक्षिप्तस्तत्र तेन यः । मानुषाणां भयं तस्य कतमस्य शचीपतेः

「ラクトシュリンガと呼ばれるこの山とは何か。なぜ彼はそれをそこへ投げ込んだのか。シャチーの主（インドラ）のいかなる行いから、人々の恐れが起こったのか。」

Verse 34

सूत उवाच । पुरा त्वष्ट्रा द्विजश्रेष्ठा हिरण्यकशिपोः सुता । विवाहिता रमानाम श्रेष्ठरूपगुणान्विता

スータは語った。「昔、最勝のバラモンであるトヴァシュトリは、ヒラニヤカシプの娘、名をラマーという者を娶った。彼女は卓越した美貌と徳を具えていた。」

Verse 35

अथ तस्या ययौ कालः सुप्रभूतः सुतं विना । ततो वैराग्यसंपन्ना सुतार्थं तपसि स्थिता

やがて、彼女には子がないまま多くの日々が過ぎた。そこで彼女は離欲に満たされ、子を得んがために苦行に身を置いた。

Verse 36

ध्यायमाना सुराधीशं देवदेवं महेश्वरम् । बलिपूजोपहारेण सम्यक्छ्रद्धासमन्विता

彼女は、神々の神にして天衆の主、マヘーシュヴァラを念じ、供物と供献をもって、揺るぎない信を携え正しく礼拝した。

Verse 37

नियता नियताहारा स्नानजप्यपरायणा । यच्छमाना द्विजाग्र्येभ्यो दानानि विविधानि च

彼女は自制し、食を節し、聖なる沐浴と真言の誦持に専心し、また優れたバラモンたちへ種々の布施を絶えず施した。

Verse 38

ततो वर्षसहस्रांते तस्यास्तुष्टो महेश्वरः । उवाच वरदोऽस्मीति वृणुष्व यदभीप्सितम्

そして千年の終わりに、彼女に満足したマヘーシュヴァラは言った。「我は授福者なり。汝の望むものを選べ。」

Verse 39

सा वव्रे मम पुत्रोऽस्तु भगवंस्त्वत्प्रसादतः । शूरः शस्त्रैरवध्यश्च विप्रदानवरूपधृक्

彼女は願って言った。「おお主よ、あなたの御加護により、我に一子を授け給え――勇猛にして、いかなる武器にも傷つかず、ブラーフマナとダーナヴァの両方の姿を取り得る者を。」

Verse 40

वेदाध्ययन संपन्नो यज्ञकर्मसमुद्यतः । तेजसा यशसा ख्यातः सर्वेषामपि देहिनाम्

「彼がヴェーダの学修に成就し、祭祀（ヤジュニャ）の行に励み、光輝と名声によって一切の有身の者の中に知られますように。」

Verse 41

भगवानुवाच । भविष्यति न संदेहः पुत्रस्ते बलवान्सुधीः । अवध्यः सर्वशस्त्राणां महातेजोभिरन्वितः

世尊は仰せになった。「必ずそのとおりになる、疑いはない。汝の子は強く賢く、あらゆる武器に不傷であり、大いなる光輝と霊威を具えるであろう。」

Verse 42

यज्वा दानपतिः शूरो वेदवेदांगपारगः । ब्राह्मणोक्ताः क्रियाः सर्वाः करिष्यति स कृत्स्नशः । अजेयः संगरे चैव कृत्स्नैरपि सुरासुरैः

「彼は祭祀を修する者、布施の主、そして勇士となり、ヴェーダとその補助学（ヴェーダーンガ）に通暁する。ブラーフマナの説く一切の儀礼を余すところなく行い、戦場においては、神々とアスラの全軍をもってしても征服されぬであろう。」

Verse 43

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ऋतौ सापि दधे गर्भं सकाशाद्विश्वकर्मणः

そう告げると、 देवेश（神々の主）は姿を消した。やがて時至り、彼女もまたヴィシュヴァカルマンの臨在によって身ごもった。

Verse 44

ततश्च सुषुवे पुत्रं दशमे मासि शोभनम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम्

そして十か月目に、彼女は麗しき男児を産んだ。十二の太陽のごとく輝き、あらゆる吉祥の相を具えていた。

Verse 45

तस्य चक्रे पिता नाम प्राप्ते द्वादशमे दिने । प्रसिद्धं वृत्र इत्येव पूजयित्वा द्विजोत्तमान्

十二日目、父は命名の儀を行い、最勝の二度生まれ（バラモン）を供養してから、世に名高い名「ヴリトラ」を授けた。

Verse 46

अथासौ ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथोडुराट् । पितृमातृकृतानंदो बन्धुवर्गेण लालितः

それからその童は日ごとに成長し、白月の半月における月のようであった。父母を歓ばせ、親族一同に愛情深く育まれた。

Verse 47

ततोऽस्य प्रददौ काले व्रतं विप्रजनोचितम् । समभ्येत्य स्वयं शुक्रो दानवस्यापि संद्विजः

やがて時至り、バラモンの学徒にふさわしい聖なる誓戒が彼に授けられた。ダーナヴァの師にして尊き二度生まれ、シュクラ自らが来臨した。

Verse 48

स चापि चतुरो वेदान्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः । वेदांगैः सहितान्वृत्रः पपाठ गुरुवत्सलः

そしてヴリトラは梵行（ブラフマチャリヤ）の誓いに住し、四ヴェーダをヴェーダーンガとともに誦習した。師を敬愛し、ひたすらに仕えた。

Verse 49

ततो यौवनमासाद्य भूमिपालानशेषतः । जित्वा धरां वशे चक्रे पातालं तदनंत रम्

やがて青春に達すると、彼は一人残らず諸王を征服し、大地を鎮めて己が支配下に置いた—さらにその後、冥府パーターラさえも従わせた。

Verse 50

ततश्चेंद्रजयाकांक्षी समासाय सुरालयम् । सहस्राक्षमुखान्देवान्युद्धे चक्रे पराङ्मुखान्

その後、インドラ征服を望み、彼は神々の住処に迫った。戦いにおいて、千眼の主（インドラ）に率いられた諸天を退却へと追い返した。

Verse 51

अथ तेन समं वज्री चक्रेऽष्टादश संयुगान् । एकस्मिन्नपि नो लेभे विजयं द्विजसत्तमाः

そのとき金剛を執る者ヴァジュリー（インドラ）は、彼と拮抗して十八度の合戦を行った。しかし一度として勝利を得られなかった、ああ、最勝の二度生まれよ。

Verse 52

हतशेषैः सुरैः सार्धं सर्वांगक्षतविक्षतैः । ततो जगाम वित्रस्तो ब्रह्मलोकं दिवा लयात्

その後、残った神々とともに—全身の肢が傷つき裂かれ—恐れおののいて天界を後にし、ブラフマローカへと赴いた。

Verse 53

वृत्रोऽपि बुभुजे कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम् । शाक्रं पदं समास्थाय निहताशेषकंटकम्

ヴリトラもまた、動くものと動かぬものを含む三界すべてを享受した。シャクラ（インドラ）の位に就き、残る反抗の「棘」をことごとく取り除いた。

Verse 54

यज्ञभागभुजश्चक्रे दानवान्बल गर्वितान् । देवस्थानेषु सर्वेषु यथोक्तेषु महाबलः

その強大な者は、力に誇りを持つダーナヴァたちを、以前に定められた通りに、すべての神聖な場所で犠牲の分け前を楽しむ者とした。

Verse 55

एवं त्रैलोक्यराज्येऽपि लब्धे तस्य द्विजोत्तमाः । न संतोषश्च संजज्ञे ब्रह्मलोकाभि कांक्षया

かくして、三界の主権を得た後でさえ、バラモンの中の最良の者たちよ、ブラフマローカへの渇望のために、彼は満足を感じなかった。

Verse 56

ततः शुक्रं समाहूय प्रोवाच मधुरं वचः । विनयावनतो भूत्वा चतुर्भिः सचिवैः सह

それから、シュクラを召喚し、彼は四人の大臣と共に礼儀正しくお辞儀をして、優しい言葉をかけた。

Verse 57

वृत्र उवाच । ब्रह्मलोकं गतः शक्रो भयाद्गुरुकुलोद्वह । कथं गतिर्भवेत्तत्र मम ब्रूहि यथातथम्

ヴリトラは言った。「シャクラは恐怖からブラフマローカへ行きました、師の家系の中で最も優れた方よ。私に真実を正確に教えてください。どうすればそこへ行けるのでしょうか？」

Verse 58

येन शक्रं विरंचिं च सूदयिष्ये तथाखिलम् । तुभ्यं दत्त्वा ब्रह्म लोकं भोक्ष्यामि त्रिदिवं स्वयम्

「どのような手段で、私はシャクラ、さらにはヴィランチ（ブラフマー）、そしてその他の者すべてを殺すべきでしょうか？あなたにブラフマローカを与えた後、私自身はトリディヴァ（天界）を楽しむつもりです。」

Verse 59

शुक्र उवाच । न गतिर्विद्यते तत्र तव दानवसत्तम । तस्मात्त्रैलोक्यराज्येन संतोषं कर्तुम र्हसि

シュクラは言った。「そこには汝の赴く道はない、ダーナヴァの中の最勝者よ。ゆえに三界の王権にて満ち足りるがよい。」

Verse 60

वृत्र उवाच । यावत्तिष्ठति सुत्रामा तावन्नास्ति सुखं मम । तस्मान्निष्कंटकार्थाय यतिष्येऽहं द्विजोत्तम

ヴリトラは言った。「スートラーマー（インドラ）が存する限り、我に安楽はない。ゆえに棘（競敵）なきために励まん、二度生まれの最勝者よ。」

Verse 61

कथं शक्रस्य संजाता गतिस्तत्र भृगूद्वह । न भविष्यति मे ब्रूहि कथं साऽद्य महामते

「ブリグ族の最勝者よ、シャクラ（インドラ）はいかにして彼処にてその吉祥なる境地を得たのか。明らかに告げよ—なぜその同じ成就が今日、我には来たらぬのか、大賢者よ。」

Verse 62

शुक्र उवाच । तेन पूर्वं तपस्तप्तं नैमिषे दानवोत्तम । यावद्वर्षसहस्रांतं ध्यायमानेन शंकरम्

シュクラは言った。「昔、ダーナヴァの最勝者よ、彼はナイミシャにて苦行を修し、シャṅカラ（シヴァ）を念じつつ千年の満ちるまで禅定した。」

Verse 63

तत्प्रभावाद्गतिस्तस्य तत्र जाता सदैव हि । सभृत्यपरिवारस्य नान्यदस्तीह कारणम्

「その（ティールタにおける苦行）の威力により、彼の成就は彼処にまことに常住となった。従者・眷属を伴う彼にとって、ここに他の因はない。」

Verse 64

योऽन्योऽपि नैमिषारण्ये तद्रूपं कुरुते तपः । ब्रह्मलोके गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

たとえ他の者であっても、ナイミシャの森において同じかたちの苦行を修するなら、その者には梵天界（ブラフマー・ローカ）への道が生ずる。ここに疑いはない。

Verse 65

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं गत्वा नैमिषं तीर्थमुत्तमम् । तपश्चक्रे ततस्तीव्रं ध्यायमानो महेश्वरम्

スータは言った。「それを聞くや、彼は急ぎナイミシャの至上のティールタへ赴き、ついでマヘーシュヴァラを念じつつ、激しい苦行を行った。」

Verse 66

त्रैलोक्यरक्षणार्थाय संनिरूप्य दनूत्त मान् । महाबलसमोपेताञ्छक्राधिकपराक्रमान्

三界を守護するために（神々は）ダヌの子らのうち最も優れた者を見定めた。大いなる力を備え、勇猛はシャクラ（インドラ）すら凌ぐ者であった。

Verse 67

वर्षास्वाकाशस्थायी स हेमन्ते सलिलाश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे स वभूवा निलाशनः

雨季には露天のまま天の下にとどまり、冬には水に身を寄せ、夏には「五火」の行を修し、さらにただ風（気）を糧として生きた。

Verse 68

एवं तस्य व्रतस्थस्य जग्मुर्वर्षशतानि च । तत्र भीतास्ततो देवा ब्रह्मविष्णुपुरःसराः

このように彼が誓戒に堅く住するうちに、幾百年もの歳月が過ぎ去った。すると梵天とヴィシュヌを先頭とする神々は、その苦行ゆえに恐れを抱いた。

Verse 69

चक्रुश्च सततं मंत्रं तद्विनाशाय केवलम् । वीक्षयंति च च्छिद्राणि न च पश्यंति दुःखिताः

彼らは彼を滅ぼすためだけに絶えず真言を唱えた。弱点を探したが何も見つからず、悲嘆に暮れ、隙を見出すことはできなかった。

Verse 70

अथाब्रवीत्स्वयं विष्णुश्चिरं निश्चित्य चेतसा । वधोपायं समालोक्य वृत्रस्य प्रमुदान्वितः

その時、ヴィシュヌ神は長い思案の末に自ら語り始めた。ヴリトラを倒す手段を見出し、彼は喜びに満たされた。

Verse 71

विष्णुरुवाच । तस्य शक्र वधोपायो मया ज्ञातोऽधुना ध्रुवम् । तच्छ्रुत्वा कुरु शीघ्रं त्वमुपायो नास्ति कश्चन

ヴィシュヌは言った。「おおシャクラ（インドラ）よ、私は今、彼を倒す手段を確実に見つけた。これを聞いたら速やかに行動せよ。他に道はない。」

Verse 72

अवध्यः सर्वशस्त्राणां स कृतः शूलपाणिना । तस्मादस्थिमयं वज्रं तद्वधार्थं निरूपय

「彼は三叉戟を持つ者（シヴァ神）によって、あらゆる武器に対して不死身とされた。それゆえ、彼を殺すために骨で作られたヴァジュラ（金剛杵）を考案せよ。」

Verse 73

इन्द्र उवाच । अस्थिभिः कस्य जीवस्य वज्रं देव भविष्यति । गजस्य शरभस्याथ किं वान्यस्य वदस्व मे

インドラは言った。「神よ、どの生き物の骨からそのヴァジュラは作られるのでしょうか？象でしょうか、シャラバでしょうか、それとも他の誰かでしょうか。私に教えてください。」

Verse 74

विष्णुरुवाच । शतहस्तप्रमाणं तत्षडस्रि च सुराधिप । मध्ये क्षामं तु पार्श्वाभ्यां स्थूलं रौद्रसमाकृति

ヴィシュヌは言った。「おお神々の主よ、それは百手の長さを量り、六つの稜を備える。中央は細く、両側は厚く—恐るべき相をなす。」

Verse 75

इंद्र उवाच । न तादृग्दृश्यते सत्त्वं त्रैलोक्येपि सुरेश्वर । यस्यास्थिभिर्विधीयेत वजमेवंविधाकृति

インドラは言った。「おお神々の主よ、三界においてさえ、このような形の金剛杵（ヴァジュラ）をその骨から作り得る存在は見当たりません。」

Verse 76

विष्णुरुवाच । दधीचिर्नाम विप्रोऽस्ति तपः परममा स्थितः । द्विगुणं च तथा दीर्घः सरस्वत्यां कृताश्रमः

ヴィシュヌは言った。「ダディーチ（Dadhīci）という名のバラモンがいる。彼は至高の苦行に安住し、並外れた体躯を備え、サラスヴァティー河に庵（アーシュラマ）を結んでいる。」

Verse 77

तं गत्वा प्रार्थयाशु त्वं स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति । नादेयं विद्यते किंचित्तस्य संप्रार्थितस्य हि

「彼のもとへ行き、速やかに願い求めよ。彼は自らの骨さえも与えるであろう。まことに、正しく請われるなら、彼に『与えぬもの』は何一つない。」

Verse 79

ततः शक्रः सुरैः सार्धं गत्वा तस्य तदाश्रमम् । प्राचीसरस्वतीतीरे पुष्करे द्विजसत्तमाः

それからシャクラ（インドラ）は神々を伴い、彼のアーシュラマへ赴いた—東のサラスヴァティーの岸、プシュカラにて、ああ最勝のバラモンよ。

Verse 80

स प्रणम्य सहस्राक्षं तथान्यानपि सन्मुनिः । अर्घ्यादिभिस्ततः पूजां चक्रे तेषां ततः परम्

その高徳の聖仙は、千眼者サハスラークシャ（インドラ）ならびに他の神々に礼拝し、ついでアルギャ（水供）など慣例の供物をもって彼らを供養した。

Verse 81

ततः प्रोवाच हृष्टात्मा विनयावनतः स्थितः । स्वयमेव सहस्राक्षं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

ついで彼は心喜び、謙遜に身をかがめて立ちながら語った——自らもまた千眼者サハスラークシャ（インドラ）の前に幾度となく平伏して。

Verse 82

दधीचिरुवाच । किमर्थमागता देवाः कृत्यं चाशु निवेद्यताम् । धन्योऽहमागतो यस्य गृहे त्वं बलसूदन

ダディーチは言った。「神々は何のために来られたのか。なすべき務めを速やかに告げよ。幸いなるかな、汝——バラを討つ者よ——我が家に来臨されたのだから。」

Verse 83

शक्र उवाच । वृत्रेण निर्जिताः सर्वे वयं ब्राह्मणसत्तम । स वध्यो नहि शस्त्राणां सर्वेषां वरपुष्टितः

シャクラは言った。「婆羅門の中の最勝者よ、我らは皆ヴリトラに打ち負かされた。恩寵の賜物により護られ、いかなる武器によっても彼は討たれぬ。」

Verse 84

सोऽस्थिसंभववज्रस्य वध्यः स्यादब्रवीद्धरिः । शतहस्तप्रमाणस्य न च जीवोस्ति तादृशः

ハリは宣言した。「彼は骨より鍛えられた金剛杵（ヴァジュラ）によってのみ討たれよう。だが必要とされる『百の手ほどの丈』をもつ生きものは存在しない。」

Verse 85

त्वां मुक्त्वा ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्मादस्थीनि यच्छ नः । स्वकीयानि भवेद्येन वज्रं तस्य विनाशकम्

ゆえに、最勝のバラモンよ、汝をおいて他に頼る者はない。われらに汝の骨を授けよ。汝の身より金剛（ヴァジュラ）の雷槌が生じ、彼を滅ぼすために。

Verse 86

कुरु कृत्यं द्विजश्रेष्ठ देवानामार्तिनाशनम् । अन्यथा विबुधाः सर्वे नाशं यास्यंति कृत्स्नशः

この務めを果たせ、二度生まれし者の最勝よ。神々の苦悩を滅せよ。さもなくば、天の衆はことごとく滅びに至る。

Verse 87

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा दधीचिर्भगवान्मुनिः । अत्यजज्जीवितं तेषां हितार्थाय दिवौकसाम्

スータは語った。これを聞くや、福徳ある聖仙ダディーチは心歓喜に満ち、天界の住人の安寧のため、彼らの益のために自らの命を捨てた。

Verse 88

ततो देवाः प्रहृष्टास्ते गृहीत्वास्थीनि कृत्स्नशः । ततश्चक्रुर्महावज्रं यादृशं विष्णुनोदितम्

それから神々は歓喜し、骨をことごとく受け取り、ヴィシュヌの教示のとおりに大いなる金剛（ヴァジュラ）を作り上げた。

Verse 89

अथ शक्रस्तदादाय नैमिषाभिमुखो ययौ । भयेन महता युक्तो वेपमानो निशागमे

やがてシャクラはそれを手に取り、ナイミシャへと向かった。大いなる恐れにとらわれ、夜の迫るころ、彼は震えていた。

Verse 90

तत्र ध्यानस्थितं वृत्रं दूरस्थस्त्रिदशाधिपः । वज्रेण ताडयामास पलायनपरायणः

そのとき、瞑想に坐すヴリトラを見た三十神の主インドラは、遠くより金剛杵（ヴァジュラ）で打ち、ただ逃れんとの思いに駆られていた。

Verse 91

सोऽपि वजप्रहारेण भस्मसात्सम पद्यत । वृत्रो दानवशार्दूलो वह्निं प्राप्य पतंगवत्

彼もまた金剛杵の一撃により灰燼と化した。ダーナヴァの中の猛虎ヴリトラは、火に向かって、まるで蛾が炎へ飛び込むがごとく赴いた。

Verse 92

शक्रोऽपि भयसंत्रस्तो गत्वा सागरमध्यगम् । पर्वतं सुदुरारोहं तुंगशृंगं समाश्रितः

シャクラ（インドラ）さえも恐怖に震え、海のただ中にある山へ赴き、登ること難き高峰の頂に身を寄せた。

Verse 93

न जानाति हतं वृत्रं वज्रघातेन तेन तम् । केवलं वीक्षते मार्गं वृत्रागमनसंभवम्

彼はその金剛杵の一撃によってヴリトラが討たれたことすら知らず、ただヴリトラ来たらんと思う道筋のみを見つめ続けた。

Verse 94

एतस्मिन्नंतरे देवाः संप्रहृष्टतनूरुहाः । सूत्रं विनिहतं दृष्ट्वा तुष्टुवुस्त्रिदशाधिपम्

その間、神々は歓喜に身の毛もよだつほどで、敵が討ち伏せられたのを見て、三十神の主インドラを讃嘆した。

Verse 95

न जानंति भयान्नष्टं तस्मिन्सागरपर्वते । अन्विष्य चिरकालेन कृच्छ्रात्संप्राप्य तं ततः

それを知らず、恐れのあまり彼はその海のごとき山に姿を隠して消えた。人々は久しく探し、艱難の末に、ついにその地で彼を見いだした。

Verse 96

वीक्षांचक्रुः समासीनं विषमे गिरिगह्वरे । तेजोहीनं तथा दीनं ब्रह्महत्यापरिप्लुतम्

彼らは険しい山の洞窟に座す彼を見た。光彩を失い、憔悴し、ブラフマハティヤー（婆羅門を殺す罪）の穢れに呑まれていた。

Verse 97

गात्रदुर्गंधितासंगैः पूरयन्तं दिशो दश

その肢体にまとわりつく悪臭は、十方を満たすかのように広がっていた。

Verse 98

अथोवाच चतुर्वक्त्रो दृष्ट्वा शक्रं तथाविधम् । समस्तान्देवसंघातान्दूरस्थः पापशंकया

そのとき四面の御方（梵天）は、かかる有様の帝釈を見て、罪の穢れが移ることを恐れて遠くに立つ諸天の群れに向かい語った。

Verse 99

शक्रोऽयं विबुधश्रेष्ठा ब्रह्महत्यापरिप्लुतः । तस्मातत्त्याज्यः सुदूरेण नो चेत्पापमवाप्स्यथ

「神々のうち最勝なる者たちよ、この帝釈はブラフマハティヤーに呑まれている。ゆえに遠くより避けよ。さもなくば汝らも罪を受けるであろう。」

Verse 100

पश्यध्वं सर्वलिंगानि ब्रह्महत्यान्वितानि च । अस्य गात्रेषु दृश्यंते तस्माद्गच्छामहे दिवि

見よ——彼の肢体には、ブラフマハティヤー（梵殺）の罪に伴うあらゆる徴が現れている。ゆえに我らは彼を避け、天界へ去ろう。

Verse 102

पितामहमुखान्दृष्ट्वा देवान्प्राप्तान्सुराधिपः । पराङ्मुखानकस्माच्च संजातान्विस्मयान्वितः । ततः प्रोवाच संभ्रांतः किमिदं गम्यते सुराः । दृष्ट्वापि मामनाभाष्य कच्चित्क्षेमं गृहे मम

梵天を先頭に諸天が到来するのを見て、天帝は、彼らがにわかに顔を背けたことに驚愕した。やがて狼狽して言った。「これは何事か。なぜ去るのだ、諸天よ。私を見ながら言葉もない。わが宮殿は無事であろうか。」

Verse 103

कच्चित्स निहतस्तेन मम वज्रेण दानवः । कच्चिन्न मां स युद्धार्थमन्वेष यति दुर्मतिः

「あの阿修羅は、わが金剛杵（ヴァジュラ）によって真に討たれたのか。あの邪心の者は、もはや戦いのために私を求めぬのか。」

Verse 104

ब्रह्मोवाच । निहतः स त्वया शक्र तेन वज्रेण दानवः । गतो मृत्युवशं पापो न भयं कर्तुमर्हसि

ブラフマーは言った。「しかり、シャクラよ。あの魔は汝がその金剛杵（ヴァジュラ）にてまことに討った。罪ある者は死の支配に落ちた。汝は恐れるに及ばぬ。」

Verse 105

परं तस्य वधाज्जाता ब्रह्महत्या सुगर्हिता । तव शक्र न तेनाद्य स्पृशामोऽस्पृश्यतां गतम्

「しかし彼を殺したことにより、シャクラよ、最も厳しく咎められるブラフマハティヤー（梵殺）の罪が汝に生じた。ゆえに今日、我らは汝に触れぬ——汝は儀礼上の不可触の状態に堕したのだ。」

Verse 106

इन्द्र उवाच । मया विनिहताः पूर्वं बहवः किल दानवाः । ब्रह्महत्या न संजाता मम हत्याधुना कथम्

インドラは言った。「以前、私は多くの阿修羅を討ったが、そのときはブラフマ殺し（brahmahatyā）の罪は生じなかった。なぜ今、私の殺害によってそれが生じたのか。」

Verse 107

ब्रह्मोवाच । ते त्वया निहता युद्धे क्षात्रधर्मेण वासव । विशुद्धा दानवाः सर्वे तेन जातं न पातकम्

ブラフマーは言った。「ヴァーサヴァよ、彼らは戦場でクシャトリヤの法（義務）に従って汝が討った。彼らダーナヴァはそれによって清められ、ゆえに罪は生じなかった。」

Verse 108

एष यज्ञोपवीताढ्यो विशेषात्तपसि स्थितः । छलेन निहतः शक्र तेन त्वं पापसंयुतः

「だがこの者は聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）を身に帯び、殊に苦行に安住していた。欺きによって殺されたのだ、シャクラよ。ゆえに汝はいま罪を負う。」

Verse 109

इन्द्र उवाच । जानाम्यहं चतुर्वक्त्र स्वं कायं पापसंयुतम् । चिह्नैर्ब्रह्मवधोद्भूतैस्तस्माच्छुद्धिं वदस्व मे

インドラは言った。「四つの御顔を持つ御方よ、我が身は罪に染まり、ブラフマン殺し（brahma-vadha）より生じた徴に刻まれていると知っている。ゆえに、我に浄めの道を説き給え。」

Verse 110

यया याति द्रुतं पापं ब्रह्महत्यासमुद्भवम् । स्पृश्यो भवामि सर्वेषां देवानां प्रपितामह

「いかなる方法によって、ブラフマ殺し（brahmahatyā）より生じた罪は速やかに去り、我は再び諸天すべてに触れられるに足る者となれるのか。プラーピターマハよ。」

Verse 111

ब्रह्मोवाच । तीर्थयात्रां सुरश्रेष्ठ तदर्थं कर्तुमर्हसि । तया विना न ते पापं नाशमायाति कृत्स्नशः

ブラフマーは言った。「おお神々のうち最勝の者よ、その目的のために聖なるティールタへの巡礼をなすべきである。それなくしては、汝の罪はことごとく滅び去らぬ。」

Verse 112

सूत उवाच । ततस्तद्वचनाच्छक्रस्तीर्थयात्रापरायणः । बभ्राम सकलां पृथ्वीं स्नानं कुर्वन्पृथक्पृथक्

スータは語った。「その言葉に従い、シャクラ（インドラ）はティールタ巡礼に身を捧げた。彼は全大地を遍歴し、聖地ごとに別々に沐浴の行を修した。」

Verse 113

तीर्थेषु सुप्रसिद्धेषु नदीनदयुतेषु च । वाराणस्यां प्रयागे च प्रभासे कुरुजांगले

名高きティールタの数々、また無数の河川と流れにおいて——ヴァーラーナシー、プラヤーガ、プラバ―サ、そしてクルジャーンガラの地にて——（巡礼の作法を修した）。

Verse 115

अहं स्नातः समस्तेषु तीर्थेषु धरणीतले । न च पापेन निर्मुक्तः किं करोमि च सांप्रतम्

「我は地上のあらゆるティールタで沐浴したが、なお罪より解き放たれぬ。いま、いかにすべきか。」

Verse 116

किं पतामि गिरेः शृंगाद्विषं वा भक्षयामि किम् । त्रैलोक्यराज्यविभ्रष्टो नाहं जीवितुमुत्सहे

「山の峰より身を投げるべきか、あるいは毒をあおるべきか。三界の王権を失い、もはや生き続ける気力が我にはない。」

Verse 117

एवं वैराग्यमापन्नो गिरिमारुह्य वासवः । यावत्क्षिपति चात्मानं मरणे कृतनिश्चयः

かくしてヴァーサヴァは憂いの離欲（ヴァイラーギャ）に沈み、山に登った。死を決して、身を投げようとしていた。

Verse 118

तावद्देवोत्थिता वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः । मा शक्र साहसं कार्षीर्वैराग्यं प्राप्य चेतसि

そのとき、虚空より神の声が起こった。おお最勝の二度生まれよ。「おおシャクラよ、たとえ離欲が心を捉えていても、軽率をなすな。」

Verse 119

त्वया राज्यं प्रकर्तव्यं स्वर्गेऽद्यापि युगाष्टकम् । तस्मात्पापविशुद्ध्यर्थं शृणु शक्र समा हितः

汝はなお天界にて八ユガのあいだ王権を果たさねばならぬ。ゆえに罪の浄化のため、シャクラよ、益あり善意なる言葉を聴け。

Verse 120

कुरुष्व वचनं शीघ्रं भावनीयं न चान्यथा । यत्त्वया पांसुभिः पूर्वं विवरं परिपूरितः

我が言葉を速やかに行え—これを心に保て、他ならぬ。汝がかつて塵で塞いだその穴こそ、救いの要である。

Verse 121

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यत्र देवः स्वयं हरः । तत्र नागबिलो जातो वल्मीकात्त्रिदशाधिप

ハーṭケーシュヴァラの聖なるクシェートラ、そこにはハラ（シヴァ）自らがまします。その地で、蟻塚（ヴァルミーカ）よりナーガビラ—蛇の洞—が生じた、神々の主よ。

Verse 122

येन नागा धरापृष्ठे निर्गच्छंति व्रजंति च । तेन मार्गेण गत्वा त्वं पाताले हाटकेश्वरम् । स्नात्वा पातालगंगायां पूजयस्व महेश्वरम्

ナーガたちが地上へ現れ、また帰ってゆくその同じ道によって、汝もその路を行き、パーターラにあるハータケーシュヴァラへ赴け。パーターラ・ガンガーに沐浴し、マヘーシュヴァラを礼拝せよ。

Verse 123

ततः पापविनिर्मुक्तो भविष्यसि न संशयः । संप्राप्स्यसि च भूयोऽपि देवराज्यमकण्टकम्

そのとき汝は罪より解き放たれる、疑いはない。さらに再び、障りなき天界の王権を得るであろう。

Verse 124

सूत उवाच । अथ शक्रः समाकर्ण्य तां गिरं गगनोत्थिताम् । जगाम सत्वरं तत्र यत्र नागबिलः स च

スータは語った。ついでシャクラ（インドラ）は、天より起こったその声を聞くや、ナーガビラ（ナーガの洞窟）のあるその場所へ、ただちに急ぎ赴いた。

Verse 125

ततः प्रविश्य पातालं गंगातोयपरिप्लुतः । पूजयामास तल्लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम्

それから彼はパーターラへ入り、ガンガーの水に全身を濡らしつつ、ハータケーシュヴァラと名づけられたそのリンガを礼拝した。

Verse 126

अथ तस्य क्षणाज्जातं शरीरं मलवर्जितम् । दुर्गन्धश्च गतो नाशं तेजोवृद्धिर्बभूव ह

その瞬間、彼の身体は穢れを離れて清浄となり、悪臭は滅し、光輝は大いに増した。

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता ब्रह्मविष्णुमुखाः सुराः । प्रोचुश्च देवराजं तं मुक्तपापं प्रहर्षिताः

その間に、ブラフマーとヴィシュヌを先頭とする神々が到来し、罪より解き放たれたその神々の王に、歓喜して語りかけた。

Verse 128

प्राप्तस्तु मेध्यतां शक्र विमुक्तो ब्रह्महत्यया । तस्मादागच्छ गच्छामः सहितास्त्रिदशालयम्

彼らは言った。「おおシャクラよ、汝は清浄を得て、ブラフマ殺し（ブラフマハティヤー）の罪より解放された。ゆえに来たれ—われらと共に三十三天の住処へ赴こう。」

Verse 129

एतन्नाग बिलं शक्र पुनः पूरय पांसुभिः । नो चेदागत्य चानेन मानुषाः सिद्धिहेतवः

「おおシャクラよ、このナーガビラを再び土で満たせ。さもなくば、人々がここを通って来て、悉地という超常の成就を得てしまうであろう。」

Verse 130

एतल्लिंगं समभ्यर्च्य स्नात्वा भागीरथीजले । अपि पापसमायुक्ता यास्यंति परमां गतिम्

このリンガを正しく礼拝し、バーギーラティー（ガンガー）の水に沐浴すれば、たとえ罪にまみれた者であっても、最上の境地に至る。

Verse 132

ततो जज्ञे महांस्तत्र स्वर्गे वृत्रवधोत्सवः । देवेन्द्रत्वमनुप्राप्ते पुनः शक्रे द्विजोत्तमाः

それより、ああ最勝の再生者よ、シャクラが再び神々の主たる位を得たとき、天界には大いなる祝祭—ヴリトラ討伐の祭—が起こった。

Verse 133

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं हाटकेश्वरसंभवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

スータは言った。「かくして、最上のバラモンたちよ、ハータケーシュヴァラに関する一切を汝らに語り尽くした。あらゆる罪を滅するその大いなる功徳である。」

Verse 134

यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या शृणोति च समाहितः । स याति परमं स्थानं जरा मरणवर्जितम्

これを信愛をもって唱える者、また心を一つにして聴聞する者は、老いと死を離れた至上の住処へと至る。