Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

घर्मार्त्ता वा तृषार्ता वा येऽवगाहंति तज्जलम् । तेऽपि यांति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

Transliteration

gharmārttā vā tṛṣārtā vā ye'vagāhaṃti tajjalam | te'pi yāṃti paraṃ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ

Translation

暑さに苦しむ者であれ、渇きに悩む者であれ、その水にただ身を浸すだけで—主マヘーシュヴァラの住まう至高の境地に至る。

Word by Word

• घर्म-आर्ताः: afflicted by heat
• घर्म-आर्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: घर्म (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त; √अर्द्/√ऋ (धातु) + क्त, ‘पीडित’)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (‘afflicted by heat’)

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)

• तृषा-आर्ताः: afflicted by thirst
• तृषा-आर्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तृषा (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (‘afflicted by thirst’)

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• अवगाहन्ति: bathe/immerse
• अवगाहन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव√गाह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• तत्-जलम्: that water
• तत्-जलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (‘that water’)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle)

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; स्थानम् इति विशेषणम्

• स्थानम्: abode/place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धक-अव्यय (relative adverb of place)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; देवः इति समानाधिकरणम् (apposition)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Travelers exhausted by sun and thirst step into a radiant pool/river; the water emits a subtle Śaiva glow; above, a vision of Maheśvara’s abode appears as a calm luminous realm.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• Tīrtha water

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with sanctified Śaiva waters is portrayed as intrinsically purifying—granting the highest goal even when sought for mundane relief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter’s Nāgarakhaṇḍa tīrtha whose waters are said to lead to Maheśvara’s supreme abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

Avagāha (immersion/bathing) in the tīrtha’s water—highlighting that even incidental immersion bears great fruit.