Adhyaya 29

Verse 1

। सूत उवाच । एवं सर्वेषु तीर्थेषु संस्थितेषु द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं ख्यातिमापन्नं समस्ते धरणीतले

スータは言った。「かくして、すべてのティールタが स्थापित（安立）したとき、ああ二度生まれの最勝者たちよ、その聖なる地は全地上に名声を得た。」

Verse 2

समस्तेभ्यस्ततोऽदूरान्मुनयः शंसितव्रताः । संश्रयंति ततो भूपास्तपोऽर्थं जरयाऽन्विताः

それらのティールタから遠からぬ所に、称えられた誓戒を持つ牟尼たちが住みつき、また老いに疲れた王たちも、苦行（タパス）のためにそこへ帰依する。

Verse 3

तथा ते लिंगिनो दान्ताः सिद्धिकामाः समंततः । समाश्रयंति तत्क्षेत्रं सवर्तीर्थसमा श्रयम्

また、出家の標を帯び、心身を調え、シッディを求める修行者たちが四方より集い、あらゆるティールタに等しい安住の地たるそのクシェートラに帰依する。

Verse 4

तत्र सिद्धेश्वरंनाम लिंगमस्ति द्विजोत्तमाः । सर्वसिद्धिप्रदं नृणां स्वयं सिद्धिप्रदायकम्

そこに、ああ最勝の両生者よ、「シッデーシュヴァラ」と名づけられたリンガがある。人々にあらゆる成就を授け、みずから自顕してシッディを与える御方である。

Verse 5

निर्विद्य भूतले शर्वः सर्वव्यापी सदा शिवः । हाटकेश्वरसंज्ञेऽस्मिन्क्षेत्रे देवः स्वयं स्थितः

遍在するにもかかわらず、シャルヴァ—常に吉祥なるシヴァ—は、あたかも地上界に倦み、この「ハータケーシュヴァラ」と呼ばれる聖なるクシェートラにみずから鎮まっておられる。

Verse 6

लिंगरूपेण भगवान्प्रादुर्भूतः स्वयं हरः । स्मरणाद्दर्शनाच्चैव सर्वसिद्धिप्रदः सदा

至福の主、ハラご自身がリンガの姿として自ら顕現された。想念し、拝して見るだけで、常にあらゆるシッディを授け給う。

Verse 7

सिद्धेनाराधितो यस्मात्तस्मात्सिद्धेश्वरः स्मृतः । तस्यैव वरदानाद्धि अत्रैवावस्थितो हरः

かつて一人のシッダにより礼拝されたゆえに、ゆえに「シッデーシュヴァラ」として憶念される。さらにその帰依者の授けた願いの恩寵により、ハラ（シヴァ）はまさにここに住まわれる。

Verse 8

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या शुचिः स्पृशति वा नरः । वांछितं लभते सद्यो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

真実の帰依をもって彼を拝する者、あるいは清浄にして触れる者は、たとえ至難の願いであっても、望む果報をただちに得る。

Verse 9

तत्र सिद्धिं गताः पूर्वं शतशः पुरुषा भुवि । दर्शनात्स्पर्शनाच्चान्ये प्रणामादपरे नराः

かの地では昔、地上の幾百の人々がシッディを得た。ある者はただ拝観（ダルシャナ）と触れることにより、また別の者はひたすら礼拝の五体投地（プラナーマ）によってである。

Verse 10

दक्षिणामूर्तिमासाद्य मन्त्रं तस्य षडक्षरम् । यो जपेच्छ्रद्धयोपेतस्तस्यायुः संप्रवर्धते

ダクシナームールティに近づき、信を具してその六音節の真言を誦する者は、その寿命が大いに増長する。

Verse 11

यावत्संख्यं जपेन्मत्रं तावत्संख्यान्यहानि सः । आयुषः परतो मर्त्यो जीवते नात्र संशयः

真言を唱える回数だけ、その回数に等しい日数が増えて生きる。定められた寿分を越えて凡夫は生きるのである—ここに疑いはない。

Verse 12

ऋषय ऊचुः अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वया परिकीर्तितम् । आयुषोऽप्यधिकं मर्त्यो जीवते यदि मानवः

聖仙たちは言った。「おおスータよ、汝が語り告げたとおり、これはまことに驚くべきことだ——もし人間という死すべき者が、自らの寿命をも超えて生き得るのなら。」

Verse 13

सूत उवाच अत्र वः कीर्तयिष्यामि स्वयमेव मया श्रुतम् । वदतस्तत्समुद्दिश्य यद्वत्सस्य महात्मनः

スータは言った。「ここに、私自身が聞いたことを汝らに語ろう——それは、ヤドヴァツァの子であるあの大いなる魂を指して語られた言葉である。」

Verse 14

पुरा मे वसमानस्य पुरतोऽत्र पितुर्गृहे । आयातः स मुनिस्तत्र वत्सो नाम महाद्युतिः

昔、私がここで父の家に住んでいたとき、その家の前に、まばゆい光を放つ一人の牟尼が来た。名をヴァツァ（Vatsa）という。

Verse 15

वहमानो युवावस्थां द्वादशार्कस मद्युतिः । अंगैः सर्वैस्तु रूपाढ्यः कामदेव इवापरः

彼は若さの花を宿し、十二の太陽のごとく輝いていた。全身の肢体は美に満ち、まるで別のカーマ・デーヴァのようであった。

Verse 16

मत्पित्रा स तदा दृष्टस्ततो भक्त्याऽभिवादितः । अर्घ्यं दत्त्वा ततः प्रोक्तो विश्रांतो विनयेन च

そのとき父は彼を見て、信愛をもって礼拝した。ついでアルギャ（供水）を捧げ、礼法にかなう謙虚さで、休息されるよう丁重に願い出た。

Verse 17

स्वागतं तव विप्रेंद्र कुतस्त्वमिह चागतः । आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि यथोचितम्

ようこそおいでくださいました、婆羅門の中の最勝者よ。いずこより此処へ来られたのですか。どうか私にご教示を賜り、正法にかなうように何をなすべきかお命じください。

Verse 18

वत्स उवाच । तवाश्रमपदे सूत चातुर्मास्यसमुद्भवम् । कर्तुमिच्छाम्यनुष्ठानं शुश्रूषां चेत्करोषि मे

ヴァツァは言った。「おおスータよ、そなたのアーシュラマの住まいにおいて、チャートゥルマーシャに関わる行法を修したい。もし私に奉仕してくれるなら、ここでそれを始めよう。」

Verse 19

लोमहर्षण उवाच । एवं विप्र करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्त्वं मे गृहमागतः

ローマハルシャナは言った。「そのとおりにいたしましょう、婆羅門よ。疑いなく、あなたのご命令を果たします。あなたが我が家にお越しくださったゆえ、私は幸いであり、恩寵を受けた者です。」

Verse 20

एवमुक्ताथ मामाह स पिता द्विजसत्तमाः । त्वया वत्सस्य कर्तव्या शुश्रूषा नित्यमेव हि

そう語られたのち、最勝の婆羅門である我が父は私に言った。「汝はまことに、ヴァツァに常に奉仕せねばならぬ。」

Verse 21

ततोऽहं विनयोपेतस्तस्य कृत्यानि कृत्स्नशः । करोमि स च मे रात्रौ चित्राः कीर्तयते कथाः

それから私は謙虚さを身に帯び、彼の務めをことごとく滞りなく果たした。すると夜には、彼は私に不思議で妙なる物語を語り聞かせた。

Verse 22

राजर्षीणां पुराणानां देवदानवरक्षसाम् । द्वीपानां पर्वतानां च स्वयं दृष्ट्वा सहस्रशः

（彼は語った）王仙たちと古きプラーナの伝承を、また神々・ダーナヴァ・ラクシャサを、さらに諸洲（ドヴィーパ）と山々を——それらは彼自身が幾千と自ら見た事柄であった。

Verse 23

एकदा तु मया पृष्टः कथांते प्राप्य कौतुकम् । विस्मयाविष्टचित्तेन स द्विजो द्विजसत्तमाः

ある時、物語が結びに至り好奇心が湧いたので、驚嘆に心を奪われつつ、その婆羅門に問いかけた——彼は二度生まれの中の最勝者であった。

Verse 24

भगवन्सुकुमारं ते शरीरं प्रथमं वयः । द्वीपानां च करोषि त्वं कथा श्चित्राः पृथक्पृथक्

ああ、世尊よ。あなたの御身は若く柔らかで、まさに年齢の初花のごとし。それなのに、諸洲（ドヴィーパ）についての不思議な物語を、ひとつひとつ分けて語られる。

Verse 25

कथं सर्वं धरापृष्ठं ससमुद्रं निरीक्षितम् । स्वल्पेन वयसा तात विस्तरतो वद

いかにして、まだかくも若き身でありながら、海をも含む大地の全てを見渡されたのですか、愛しき方よ。どうか詳しくお語りください。

Verse 26

त्वया ये कीर्तिता द्वीपाः समुद्राः पर्वतास्तथा । मनसापि न शक्यास्ते गन्तुं मर्त्यैः कथंचन

あなたが称え語られた諸洲・大海・山々は、いかなる手段によっても凡人には到達できない——思いのうちにさえ及ばぬ。

Verse 27

अत्र कौतूहलं जातमश्रद्धेयं वचस्तथा । श्रुत्वा श्रद्धेयवाक्यस्य तस्मात्सत्यं प्रकीर्तय

ここに大いなる好奇が起こり、あなたの言葉もまた信じ難く思われます。ゆえに、信頼すべき言葉を語る者の言を聞いたうえで、真実を明らかに宣べてください。

Verse 28

तपसः किं प्रभावोऽयं किं वा मंत्रपराक्रमः । येन पृथ्वीतलं कृत्स्नं त्वया दृष्टं मुनीश्वर

これは苦行（タパス）の力なのか、それとも真言（マントラ）の威力なのか――そのゆえに大地の全域を見渡されたのですか、ああ牟尼の王よ。

Verse 29

किं वा देवप्रसादस्तु तवौषधिकृतोऽथवा । तच्च पुण्यतमं तात त्वं मे ब्रूहि सविस्तरम्

あるいは神々のご加護なのか、または何らかの霊薬の効験があなたに及んだのか。いとしき者よ、その最も功徳ある因を、私に詳しく語ってください。

Verse 30

अथ मां स मुनिः प्राह विहस्य मुनिसत्तमाः । सत्यमेतत्त्वया ज्ञातं मम मंत्रपराक्रमम्

するとその聖仙は微笑みつつ私に語った、ああ賢者の中の最勝よ。「汝の理解は正しい。まさしくこれは我が真言の威力である。」

Verse 31

सदाहमष्टसंयुक्तं सहस्रं शिवसन्निधौ । जपामि शिवमंत्रस्य षडक्षरमितस्य च

私は常に、シヴァの御前において、千遍にさらに八遍を合わせて真言をジャパし、またシヴァの六音節のマントラの韻律をも唱える。

Verse 32

त्रिकालं तेन मे जातं सुस्थिरं यौवनं मुने । अतीतानागतं ज्ञानं जीवितं च सुखोदयम्

その修行によって、聖仙よ、我が若さは三世にわたり堅固に定まり、過去と未来を知る智慧が生じ、さらに安楽をもたらす命の歩みが得られた。

Verse 33

मम वर्षसहस्राणि बहूनि प्रयुतानि च । संजातानि महाभाग दृश्यते प्रथमं वयः

我には幾千年も、さらに幾万年も過ぎ去ったのだ、幸いなる者よ。されど我が齢は、まるで初めての若さのように見える。

Verse 34

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विस्तरेण महामते । यथा सिद्धिर्मया प्राप्ता प्रसादाच्छंकरस्य च

ここにて、広大なる心の人よ、我がいかにして霊的成就（シッディ）を得たかを詳しく語ろう。それはひとえにシャンカラの慈悲の御加護による。

Verse 35

अहं हि ब्राह्मणो नाम्ना वत्सः ख्यातो महीतले । नानाशास्त्रकृताभ्यासः पुराऽसं वेदपारगः

我はまことに婆羅門で、名をヴァツァといい、地上に名高かった。かつては種々のシャーストラを修め、ヴェーダに通暁する者であった。

Verse 36

एतस्मिन्नेव काले तु मेनका च वराप्सराः । वसंतसमये प्राप्ता मर्त्यलोके यदृच्छया

まさにその頃、優れたアプサラスであるメーナカーが、春の季節に、たまたま人界へと訪れた。

Verse 37

सा गता भ्रममाणाथ काम्यकंनाम तद्वनम् । मत्तकोकिलनादाढ्यं मनोज्ञद्रुमसं कुलम्

さまよい歩くうち、彼女は「カーミヤカ」と名づけられた森に至った。そこは酔えるかのように鳴くカッコウの声に満ち、愛でるべき樹々が繁り合っていた。

Verse 38

यत्रास्ते मुनिशार्दूलो देवरात इति स्मृतः । व्रतस्वाध्यायसंपन्नस्तपसा ध्वस्तकिल्विषः

そこには聖仙たちの中の虎ともいうべき大牟尼が住し、「デーヴァラータ」として知られていた。彼は誓戒と聖典の自誦（スヴァーディヤーヤ）に満ち、苦行（タパス）によって罪障を焼き尽くしていた。

Verse 39

उपविष्टो नदीतीरे देवतार्च्चापरा यणः । श्रद्धया परया युक्त एकाकी निर्जने वने

彼は川辺に坐し、神々への礼拝にひたすら専念していた。至上の信（シュラッダー）を具え、人跡まれな森にただ独りあった。

Verse 40

अथ सा पश्यतस्तस्य विवस्त्रा प्राविशज्जलम् । दिव्यरूपसमोपेता घर्मार्ता वरवर्णिनी

そのとき彼が見守る中、彼女は衣をまとわぬまま水へと入った。天女のごとき姿を備え、暑熱に悩まされ、比類なき美しさを放っていた。

Verse 41

अथ तस्य मुनींद्रस्य रेतश्चस्कन्द तत्क्षणात् । दृष्ट्वा तां चारुसर्वांगीं जलमध्यं समाश्रिताम्

するとその瞬間、仙人たちの主である彼の精（レータス）は流れ出た。水のただ中に身を寄せる、全身の肢体が麗しい彼女を見たがゆえである。

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता सारंगी सुपिपा सिता । जलमिश्रं तया रेतः पीतं सर्वमशेषतः

その折、ひどく渇いた雌鹿がやって来た。水に混じった精の種は、彼女によって余すところなくすべて飲み尽くされた。

Verse 43

अथ साऽपि दधे गर्भं मानुषं वै प्रभावतः । अमोघरेतसो मासे सुषुवे दशमे ततः

そして彼女もまた、その霊威によって人の胎を宿した。やがて十か月目に出産した――その種子の力は決して空しくならなかったからである。

Verse 44

जनयामास दीप्तांगी कन्यां पद्मदलेक्षणाम् । तस्मिन्नेव जले पुण्ये देवराताश्रमं प्रति

彼女は、四肢きらめき、蓮の花弁のような眼をもつ乙女を生み出した。それはまさにその霊なる水の中で、デーヴァラータの庵に縁して現れたのである。

Verse 45

अथ तां स मुनिर्ज्ञात्वा स्वज्ञानेन स्ववीर्यजाम् । कृपया परयाविष्टो जग्राह च पुपोष च

そのとき聖仙は、自らの智慧によって、彼女が自分の霊力より生まれたことを悟った。深い慈悲に満たされ、彼は彼女を引き取り、養い育てた。

Verse 46

स्नेहेन महता युक्तः कृतकौतुकमंगलः । रक्षमाणो वने चैनां श्वापदेभ्यः प्रयत्नतः

大いなる愛情に結ばれ、彼女のために吉祥の儀礼を整えて行ったのち、聖仙は森において猛獣から彼女を懸命に守り続けた。

Verse 47

आजहार सुमृष्टानि तत्कृते सुफलानि सः । स्वयं गत्वा सुदूरं च कानने श्वापदाकुले

彼女のために、よく選び抜かれた上等の果実を携えて来た—自らはるか遠く、猛獣の群れる森へと分け入って。

Verse 48

तत्रस्था ववृधे सा च नाम्ना ख्याता मृगावती । शुक्लपक्षे यथा व्योम्नि कलेव शशलक्ष्मणः

そこに住みつつ彼女は成長し、「ムリガーヴァティー」と名高くなった—白分の半月に、天を渡りつつ月の光が次第に満ちてゆくように。

Verse 49

अथ सा भ्रममाणेन मया दृष्टा मृगेक्षणा । ततोऽहं कामबाणेन तत्क्षणात्ताडितो हृदि

やがて私がさまよい歩くうち、鹿のような眼差しの彼女を見た。するとその瞬間、カーマ（愛神）の矢が我が胸を射抜いた。

Verse 50

विज्ञाय च कुमारीं तां सवर्णां चारुहासिनीम् । आदरेण गृहं गत्वा स मुनिर्याचितस्ततः

彼女が乙女であり、身分も釣り合い、微笑みも麗しいと知ると、彼は敬意をもって聖仙の住まいへ赴き、そこで牟尼に願いを申し出た。

Verse 51

प्रयच्छैनां मम ब्रह्मन्पत्न्यर्थं निज कन्यकाम् । यथात्मा पोषयिष्यामि भोजनाच्छादनादिभिः

「お授けください、尊きブラーフマナの聖仙よ。あなたの御娘を、我が妻として。食と衣とあらゆる必需をもって、我が身を養うように彼女を養い守りましょう。」

Verse 52

ततस्तेन प्रदत्ता मे तत्क्षणादेव सुन्दरी । विधिना शास्त्रदृष्टेन नक्षत्रे भग दैवते

その時、直ちにその美しい乙女は、聖典に定められた儀式に従い、バガ神が司るナクシャトラ（星宿）の下で、彼によって私に与えられた。

Verse 53

ततः कतिपयाहस्य मयोढा सा सुविस्मिता । सखीजनसमायुक्ता फलार्थं निर्गता वने

私と結婚して数日後、彼女はまだ驚きを隠せない様子で、果物を集めるために友人たちと共に森へと出かけた。

Verse 54

अथ वीरुधसंछन्ने वने तस्मि न्सुसंस्थिते । तया न्यस्तं पदं मूर्ध्नि तृणाच्छन्नस्य भोगिनः

蔓草が深く茂るその森の中で、彼女は草の下に隠れていた蛇の頭を誤って踏んでしまった。

Verse 55

सा दष्टा सहसा तेन पतिता वसुधातले । विषार्दिता गतप्राणा तत्क्षणादेव भामिनी

突然噛まれた彼女は地面に倒れ伏し、毒の苦しみに苛まれ、その輝かしい女性は瞬く間に命を落とした。

Verse 56

अथ सख्यः समागत्य तस्या दुःखेन दुःखिताः । शशंसुस्ता यथावृत्तं रुदन्त्यो मम सूतज

すると彼女の友人たちは集まり、彼女の不幸を嘆き悲しみながら、泣きつつ私に事の次第をありのままに告げた、御者の息子よ。

Verse 57

ततोऽहं सत्वरं गत्वा दृष्ट्वा तां पतितां भुवि । विलापान्कृतवान्दीनो रुदितं करुणस्वरम्

そこで私は急いで駆け寄った。彼女が地に倒れているのを見て、哀れな私は嘆き、慈悲に満ちた声で泣き伏した。

Verse 58

इयं मे सुविशालाक्षी मनःप्राणसमा प्रिया । मृता भूमौ यया हीनो नाहं जीवितुमुत्सहे

この人こそ、広き眼をもつ我が愛しき者、我が心と息に等しく大切な人。いま地に死して横たわり、彼女を失った私は生きる気力がない。

Verse 59

सोऽहमद्य गमिष्यामि परलोकं सहानया । प्रियारहितहर्म्यस्य जीवितस्य च किं फलम्

ゆえに今日、私も彼女とともに彼の世へ赴こう。愛しき人なき命に何の実りがあり、愛しき人なき家に何の喜びがあろうか。

Verse 60

पुत्रपौत्रवधूभिश्च भृत्यवर्गयुतस्य च । पत्नीहीनानि नो रेजुर्गृहाणि गृहमेधिनाम्

たとえ家長の家が、子や孫、嫁たち、そして多くの召使いで満ちていようとも、妻なき家は輝きを得ない。

Verse 61

यदीयं कर्णनेत्रांता तन्वंगी मधुरस्वरा । न जीवति पृथुश्रोणी मरिष्येऽ हमसंशयम्

もしこの、細き肢体に甘き声をもち、耳飾りが目尻に届き、豊かな腰を備えた女性が生きぬなら、私は疑いなく死ぬであろう。

Verse 62

एवं विलपमानस्य मम सूत कुलोद्वह । आगताः सुहृदः सर्वे रुरुदुस्तेऽपि दुःखिताः

このように嘆き泣いていたとき、ああスータよ、汝が家系の誉れよ、わが友は皆来たり、彼らもまた悲しみに沈んで泣き崩れた。

Verse 63

रुदित्वा सुचिरं तत्र तैः समं महतीं चिताम् । कृत्वा तां संनिधायाथ प्रदत्तो हव्यवाहनः

そこで彼らとともに久しく泣いたのち、私は大いなる火葬の薪壇を設け、彼女をその上に安置し、供物を運ぶ火—アグニ—を点じた。

Verse 64

तत आदाय मां कृच्छ्रान्निन्युश्च स्वगृहं प्रति । रुदन्तं प्रस्खलन्तं च मुह्यमानं पदेपदे

それから彼らは大いに苦労して私を抱え、己が家へと連れ帰った。私は泣きながら、よろめき、つまずき、歩みごとに意識がかすんでいた。

Verse 65

ततो निशावशेषेऽहमुत्थाय त्वरयाऽन्वितः । कांतादुःखपरीतात्मा गतोऽरण्यं तदेव हि

やがて夜がわずかに残る頃、私は急ぎ起き上がった。愛しき人の悲しみに心を覆われ、まさにその森へと戻って行った。

Verse 66

कामेनोन्मत्ततां प्राप्तो भ्रममाण इतस्ततः । विलपन्नेव दुःखार्तो वने जनविवर्जिते

欲望に駆られて狂気に至り、私はあちらこちらとさまよい、苦悩に胸裂けて嘆きつつ、人影なき森の中にいた。

Verse 67

क्व गतासि विशालाक्षि विजनेऽस्मिन्विहाय माम् । नाहं गृहं गमिष्यामि मम दुःखाय निर्दयः

いずこへ行ったのか、広き眼の君よ。この寂寥の地に我を置き去りにして。われは家へは帰らぬ——無慈悲なる宿命が、それをただ我が悲しみの因としたのだ。

Verse 68

एषोऽरुणकरस्पर्शात्स्वाभां त्यजति चंद्रमाः । निशाक्षये निरुत्साहो यथाहं विधिना कृतः

暁の光に触れれば、月は自らの輝きを捨てる。夜の尽きるとき、我もまた気力を失う——かく宿命は我を造りたもうた。

Verse 69

अयं तनुः समायाति सविता रक्तमंडलः । निगदिष्यति मे वार्तां नूनं कच्चित्त्वदुद्भवाम्

いま太陽が近づく。姿はやわらかく、紅の円盤をたたえて。きっと我に消息を告げるであろう——おそらく汝に関わりて起こりしことを。

Verse 70

गगनं व्यापयन्सूर्यः संतापयति मां भृशम् । बाह्ये चाभ्यंतरे कामः कथं वक्ष्यामि जीवितम्

天を覆う太陽は、我を激しく焼き尽くす。欲は外にも内にも我を責め立てる——いかで生き長らえることを語れよう。

Verse 71

करींदः स्वयमभ्येति तत्कुचाभौ समुद्वहन् । कुम्भौ गत्वा तु पृच्छामि यदि शंसति तां प्रियाम्

一頭の象が自ら進み来たり、彼女の乳房にも似た額の二つの隆起を携えている。その「クンバ」に近づき、我は問う——我が愛しき人を示してくれるか、と。

Verse 72

एवं प्रलपमानस्य मम मोहो महानभूत् । भास्करांशुप्रतप्तस्य मदनाकुलितस्य च

かくのごとく嘆き語るうちに、わが迷妄はますます大きくなった――太陽の光に灼かれ、恋の神に心を乱されて。

Verse 73

यंयं पश्यामि तत्राहं भ्रममाणो महावने । वृक्षं वा प्राणिनो वापि तंतं पृच्छामि मोहतः

その大いなる森をさまよい、目に入るものは誰であれ何であれ――木であろうと生きものでも――迷いのままに一つ一つ問いかけた。

Verse 74

त्वद्दंतमुसलप्रख्यं यस्या ऊरुयुगं गज । तां बालां वद चेद्दृष्टा दयां कृत्वा ममोपरि

おお象よ！もしその乙女を見たなら――汝の牙の力にも似て、二つの腿が杵のごとく堅き彼女を――どうか我を憐れみ、彼女のことを告げよ。

Verse 75

त्वया जंबूक चेद्दृष्टा बिंबाफलनिभाधरा । दयिता मम तद्ब्रूहि श्रेयस्ते भविता महत्

おお山犬（ジャッカル）よ！もし我が愛しき人――唇がビンバの実のごとき彼女を見たなら告げよ。汝には大いなる福があろう。

Verse 76

अथवा बिल्व शंस त्वं यदि बिल्वोपमस्तनी । भ्रममाणा वने दृष्टा मम प्राणसमा प्रिया

あるいは、ビルヴァの樹よ、告げてくれ――ビルヴァの実に似た乳房をもつ、森をさまよう我が愛しき人を見たなら。彼女は我が命の息と等しく愛しい。

Verse 77

त्वत्पुष्पसदृशांगी सा मम भार्या मनस्विनी । स त्वं चंपक जानीषे यदि त्वं शंस मे द्रुतम्

彼女の肢体は汝の花のごとく、彼女は我が剛き心の妻なり。おおチャンパカよ、もし彼女を知るなら、速やかに我に告げよ。

Verse 78

मधूक तव पुष्पेण दयितायाः समौ शुभौ । कपोलौ पांडुरच्छायौ दृष्ट्वा त्वां स्मृतिमागतौ

おおマドゥーカよ、汝の花は、我が愛しき人の吉祥なる両の頬—淡く白みて麗しき—を思い起こさせる。汝を見て、その想いは再び我に帰り来た。

Verse 79

कदलीस्तंभ सुव्यक्तं प्रियायाश्च सुकोमलौ । ऊरू त्वत्तोऽपि तन्वंग्याः सत्येनात्मानमालभे

おお芭蕉の幹よ、我が愛しき細身の人の柔らかき両腿は、汝よりもなお柔らかなり。此の真実により、我は身に触れて誓いを立つ。

Verse 80

भोभो मृग न मे भार्या त्वया दृष्टाऽत्र कानने । त्वत्समे लोचने स्पष्टे कज्जलेन समावृते

おお鹿よ！この森で我が妻を見なかったか。汝に似て澄み明るき眼を持ちながら、黒きカジャルにて影を帯ぶる人を。

Verse 82

कांतायाः पुरतो नित्यं विधत्तेंऽगं कलापकृत् । विहंगयोनि जातोऽपि वृद्ध्यर्थं पुष्पधन्वनः

孔雀は常に愛しき者の前でその身を誇らかに示す。鳥の胎に生まれながらも、それは花の弓を持つ神カーマの勢いを増さんがためである。

Verse 83

योऽयं संदृश्यते हंसो हंसीमनुस्मरत्यसौ । गतिस्तादृङ्न चाप्यस्य मत्प्रियायाश्च यादृशी

ここに見えるこの白鳥は、己の雌鳥を思い出している。だがその歩みは、わが愛しき人の歩みのようではない。

Verse 84

एक एव सुधन्योऽयं चक्रवाको विहंगमः । मुहूर्तमपि योऽभीष्टां न त्यजेच्चक्रवाकिकाम्

まことに福徳あるは、このただ一羽のチャクラヴァーカ鳥。ひとときたりとも、望みの伴侶チャクラヴァーキーを捨て去らない。

Verse 85

य एष श्रूयते रावो विभ्रमं जनयन्मम । किंवा पिकसमुत्थो ऽयं किं वा मे दयितोद्भवः

いま耳に入るこの声は、わが心に惑いを起こす。これはピカ（郭公）の声なのか、それともわが愛しき人より生じたものなのか。

Verse 86

मां दृष्ट्वाऽयं मृगो याति तं मृगी याति पृष्ठतः । धावमाना ममाप्येवमनुयाति पुरा प्रिया

我を見るとこの牡鹿は走り去り、牝鹿はその後を追う。かつてわが愛しき人もまた、このように私の後を駆けてきた。

Verse 87

वारणोऽयं प्रियां कांतामनुरागानुयायिनीम् । स्पर्शयत्यग्रहस्तेन मम संस्मारयन्प्रियाम

この象は、愛ゆえに後に従う愛しき伴侶に、鼻の先でそっと触れ、わが恋人を思い起こさせる。

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि तप्तकांचनसंनिभे । कथं मां न विजानासि भ्रमंतमिह कानने

ああ、愛しき人よ、子鹿のような眼をもち、灼けた黄金のごとく輝く君よ——この森をさまよう我を、なぜ見分けてくれぬのか。

Verse 89

क्व सा भक्तिः क्व सा प्रीतिः क्व सा तुष्टिः क्व सा दया । निगदन्तं सुदीनं मां संभाषयसि नो यतः

あの信愛はどこに、あの恋慕はどこに、あの歓喜はどこに、あの慈悲はどこに——この身がひどく嘆き悲しむのに、なぜ君は語りかけてくれぬのか。

Verse 90

एवं प्रलपमानस्य मम प्राप्ताः सुहृज्जनाः । अन्वेषंतः पदं तत्र वनेषु विषमेषु च

かく嘆き続けていると、我を思う友人たちがそこへ来て、足跡を求めつつ、森々と険しい地をも分け入って探し回った。

Verse 91

ततस्तैः कोपरक्ताक्षैः प्रोक्तोऽहं सूतनंदन । भर्त्सद्भिः परुषैर्वाक्यैर्धिक्त्वां काममयाधुना

すると彼らは怒りに目を赤くして、我に告げた——「御者の子よ」——そして荒々しい言葉で叱りつけた。「恥を知れ。今やお前は欲に呑まれている。」

Verse 92

त्वं किं शोचसि मूढात्मन्नशोच्यं जीवितं नृणाम् । यतस्त्वामपि शोचंतं शोचयिष्यंति चापरे

なぜ嘆くのだ、迷える者よ。人の命は嘆き悲しむべきものではない。お前が嘆いているその時にも、いつかは他の者が、お前のために嘆く日が来るのだから。

Verse 93

यूयं वयं तथा चान्ये संजाताः प्राणिनो भुवि । सर्व एव मरिष्यामस्तत्र का परिदेवना

汝らも我らも、また大地に生まれしあらゆる生きものも——皆ことごとく必ず死す。されば、いずこに嘆き泣く余地があろうか。

Verse 94

अदर्शनात्प्रिया प्राप्ता पुनश्चादर्शनं गता । न सा तव न तस्यास्त्वं वृथा किमनुशोचसि

見えぬところより汝は恋しき人を「得た」かのようであり、また彼女は見えぬところへ去った。彼女は汝のものにあらず、汝もまた彼女のものにあらず——なにゆえ空しく嘆くのか。

Verse 95

नायमत्यंतसंवासः कस्यचित्केनचित्सह । अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्यैर्वृथा जनैः

誰人も、誰かと永遠に共住することはない。己が身の身体とて恒久の伴侶ではない——まして他人は、ついには仮の道連れにすぎぬ。

Verse 96

मृतं वा यदि वा नष्टं योतीतमनुशोचति । स दुःखेन लभेद्दुःखं द्वावनर्थो प्रपद्यते

死せるもの、失われしもの、すでに過ぎ去りしものをなお嘆く者は——嘆きによって嘆きを得、二重の不幸に陥る。

Verse 97

एवं संबोधयित्वा मां गृहीत्वा ते मुहुर्जनैः । निन्यु र्गृहं ततः सर्वे वनात्तस्मात्सुदारुणात्

かくして我を慰め諭したのち、人々はたびたび我を支え取り、そして皆で、あの甚だ恐ろしき森を離れて我を家へと導いた。

Verse 98

ततो मम गृहस्थस्य स्मरमाणस्य तां प्रियाम् । उत्पन्नः सुमहान्कोपः सर्पान्प्रति महामते

そのとき、家住の身である我が、愛しき人を思い起こしたところ、蛇どもに向けて甚だ大いなる憤りが胸に湧き起こった、賢者よ。

Verse 99

ततः कोपपरीतेन प्रतिज्ञातं मया स्फुटम् । सर्पानुद्दिश्य यत्सर्वं तन्निबोधय दारुणम्

ついで怒りに呑まれた我は、明らかに誓いを立てた。今、蛇どもを標的として我が宣した、その恐るべき決意のすべてを聞け。

Verse 100

अद्यप्रभृति चेन्नाहं सर्पं दृष्टिवशं गतम् । निहन्मि दण्डघातेन तत्पापं स्याद्ध्रुवं मम

今日より、我が視界に入る蛇を杖の一撃で討ち倒さぬなら、その罪は必ず我が身に帰するであろう。

Verse 101

यच्च निक्षेपहर्तॄणां यच्च विश्वासघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が視界に入る蛇を殺さぬなら、預かり物を盗む者と信を裏切る者の罪が、我に降りかかれ。

Verse 102

यत्पापं साधुनिंदायां मातापितृवधे च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が視界に入る蛇を殺さぬなら、善き人を誹る罪と、父母を殺す罪とが、我に及べ。

Verse 103

परदाररतानां च यत्पापं जीवघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が視界に入った蛇を討たぬなら、他人の妻に耽る者の罪と、生きとし生けるものを殺す者の罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 104

उक्तौ चाभिरतानां च यत्पापं गरदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が視界に入った蛇を討たぬなら、虚言を好む者の罪と、毒を与える者の罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 105

कृतघ्नानां च यत्पापं परवित्तापहारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力の下に入った蛇を打ち倒さぬなら、不恩の者の罪と、他人の財を奪う者の罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 106

यत्पापं शस्त्रकर्तृणां तथा वह्निप्रदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力の下に入った蛇を打ち倒さぬなら、武器を作る者の罪と、害をなすために火を放つ者の罪とが、我がものとなりますように。

Verse 107

व्रतभंगेन यत्पापं व्रतिनां निंदयापि यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力の下に入った蛇を打ち倒さぬなら、誓戒（ヴラタ）を破ることの罪と、誓戒を守る者をそしる罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 108

यत्पापं भ्रूणहत्यायां मृष्टमांसाशिनां च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力のもとに屈した蛇を討ち滅ぼさぬなら、胎児殺しの罪と、禁じられた不浄の肉を食らう者の罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 109

वृक्षच्छेद प्रसक्तानां यत्पापं शल्यकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力のもとに屈した蛇を討ち滅ぼさぬなら、樹木を切り倒すことに耽る者の罪と、棘や槍にて傷つける者――害をなす行いの罪――が、我に降りかかりますように。

Verse 110

पाखंडिनां च यत्पापं नास्तिकानां च यद्भवेत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力のもとに屈した蛇を討ち滅ぼさぬなら、偽りの行者・偽善の徒の罪と、法（ダルマ）を信ぜぬ不信の者のあらゆる罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 111

मांसमद्यप्रसक्तानां यत्पापं विटभोजिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力のもとに屈した蛇を討ち滅ぼさぬなら、肉と酒に溺れる者の罪と、卑しく不浄な食により生を立てる者の罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 112

मृषावादप्रसक्तानां पररंध्रावलोकिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力のもとに屈した蛇を討ち滅ぼさぬなら、虚言に耽る者の罪と、他人の過失や秘事を覗き探る者の罪とが、我に降りかかりますように。

Verse 113

यत्पापं साक्ष्यकर्तृणां धान्यसंग्रहकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力に屈した蛇を討ち滅ぼさぬなら、偽りの証言をなす者と穀物を溜め込む者との罪が、我に帰せられんことを。

Verse 114

आखेटकरतानां च यत्पापं पाशदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が眼差しの威力に屈した蛇を討ち滅ぼさぬなら、狩猟に携わる者と罠や縛めを施す者との罪が、我に降りかからんことを。

Verse 115

नित्यं प्रेषणकर्तॄणां यत्पापं मधुजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が視線の支配に入った蛇を殺さぬなら、常に人を使い走らせる者と蜜によって生を立てる者との罪が、我に降りかからんことを。

Verse 116

अदृष्टदेववक्त्राणां यत्पापं मत्स्यजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

もし我が視線の支配に入った蛇を殺さぬなら、神々の御顔を拝していない者と漁によって生を立てる者との罪が、我に降りかからんことを。

Verse 117

विवादे पृच्छमानानां पक्षपातेन जल्पताम् । भयाद्वा यदि वा लोभाद्द्वेषाद्वा कामतोऽपि वा

争いの場において——裁きを求められながらも偏って語る者たち、恐れゆえであれ、貪りゆえであれ、憎しみゆえであれ、あるいは欲望のままにであれ——

Verse 118

यत्पापं तु भवेत्तेषां निर्दयानां दुरात्मनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

あの無慈悲で邪心の者どもに生ずるいかなる罪であれ――もし我が視線の支配下に入ったその蛇を討たぬなら、その罪が我に降りかかりますように。

Verse 119

कन्याविक्रयकर्तृणां यत्पापं पापसंगिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

乙女を売る者、また罪と交わる者に属する罪――もし我が視線の支配下に入ったその蛇を討たぬなら、その罪が我に降りかかりますように。

Verse 120

विद्याविक्रयकर्तॄणां यत्पापं समुदाहृतम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

知識を売る者に宣せられた罪――もし我が視線の支配下に入ったその蛇を討たぬなら、その罪が我に降りかかりますように。

Verse 121

एवं मया प्रतिज्ञाय कोपाविष्टेन सूतज । गृहीतो लगुडः स्थूलो वधार्थं पवनाशिनाम्

「かくして我は誓いを立てた、御者の子よ。怒りに呑まれ、我は重き棍棒を取り、風を食らう者ども（蛇）を討たんとした。」

Verse 122

ततःप्रभृत्यहं भूमौ भ्रमामि लगुडायुधः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यज्य मार्गमाणो भुजंग मान्

その時より我は棍棒を武器として地上をさまよい、婆羅門の生き方を捨てて、蛇どもを探し求めた。

Verse 123

मया कोपपरीतेन बहवः पन्नगा हताः । विषोल्बणा महाकायास्तथान्ये मध्यमाधमाः

怒りに圧倒され、私は多くの蛇を殺しました。巨大な体を持ち猛毒を持つものもいれば、中くらいのものや小さなものもいました。

Verse 124

एकदाहं वनं प्राप्तो गहनं लगु डायुधः । शयानं तत्र चापश्यं जलसर्पं वयोऽधिकम्

ある時、私は棍棒で武装して深い森に入りました。そこで、年老いた水蛇が横たわっているのを見ました。

Verse 125

ततोऽहं दंडमुद्यम्य कालदंडोपमं रुषा । हन्मि तं यावदेवाहं स मां प्रोवाच पन्नगः

そこで私は怒りにまかせて、閻魔の杖のような杖を振り上げました。私が打ち下ろそうとしたその時、その蛇が私に話しかけました。

Verse 126

नापराध्यामि ते किंचिदहं ब्राह्मणसत्तम । संरंभात्तत्किमर्थं मां जिघांससि वयोऽधिकम्

「おお、最高のバラモンよ、私はあなたに対して何の罪も犯していません。なぜ突然の激怒によって、年老いた私を殺そうとするのですか？」

Verse 127

ततो मया स संप्रोक्तः कोपात्सलि लपन्नगः । महामन्युपरीतेन स्मृत्वा भार्यां मृगावतीम् । मम भार्या प्रिया पूर्वं सर्पेणासीद्विनाशिता

そこで、怒りに打ち震えながら、私はその水蛇に答えました。妻ムリガーヴァティーのことを激しい怒りとともに思い出しながら。「私の愛する妻は、かつて蛇によって命を奪われたのだ。」

Verse 128

ततोऽहं तेन वैरेण सूदयामि महो रगान् । अद्य त्वामपि नेष्यामि वैवस्वतगृहं प्रति । हत्वा दंडप्रहारेण तस्मादिष्टतमं स्मर

それゆえ、その怨みゆえに、我は大いなる蛇どもを討つ。今日、汝をもヴァイヴァスヴァタ（閻魔）の家へ送らん。わが杖の一撃にて汝を殺すとき、汝が最も愛するものを思い起こせ。

Verse 129

ततः स मां पुनः प्राह भयेन महतावृतः । शृणु तावद्वचोऽस्माकं ततः कुरु यथोचितम्

そのとき彼は大いなる恐怖に包まれ、再び我に言った。「まず我らの言葉を聞け。その後、ふさわしく行え。」

Verse 130

अन्ये ते पन्नगा विप्र ये दशंतीह मानवान् । वयं सलिलसंभूता निर्विषाः सर्परूपिणः

「おおブラーフマナよ、ここには人を噛む他の蛇もいる。だが我らは水より生まれ、蛇の姿なれど毒を持たぬ。」

Verse 131

एवं प्रजल्पमानोऽपि स दंडेन मया हतः । सूत तत्सूदनार्थाय निर्विकल्पेन चेतसा

かく語りつつあるその時でさえ、我は杖にて彼を打ち殺した――おおスータよ――ただ殺さんとする意志に定まり、心はためらいなく揺るがなかった。

Verse 132

अथासौ लगुडस्पर्शात्तत्क्षणादेव पन्नगः । द्वादशार्क प्रतीकाशो बभूव पुरुषो महान्

すると棍が触れた刹那、その蛇はたちまち偉大なる人となり、十二の太陽のごとく赫々と輝いた。

Verse 133

तदाश्चर्यं समालोक्य ततोऽहं विस्मयान्वितः । उक्तवांस्तं प्रणम्योच्चैः क्षम्यतामिति सादरम्

その奇瑞を目の当たりにして、私は驚嘆に満たされた。彼に礼拝して、敬虔に声高く言った。「どうかお赦しください。」

Verse 134

को भवान्किमिदं रूपं कृतं सर्पमयं विभो । किं वा ते ब्रह्मशापोऽयं किं वा क्रीडा सदेदृशी

「あなたは何者ですか、力あるお方よ。なぜ蛇のような姿をお取りになったのですか。これはバラモンの呪いでしょうか、それともこのような霊妙な戯れでしょうか。」

Verse 135

ततः प्रोवाच मां हृष्टः स नरः प्रश्रयान्वितः । शृणुष्वावहितो भूत्वा वृत्तांतं स्वं वदामि ते

するとその男は喜び、しかも謙虚さに満ちて私に語った。「心を澄まして聞きなさい。わたし自身の経緯を余すところなく語ろう。」

Verse 136

अहमासं पुरा विप्र चमत्कारपुरोत्तमे । युवा परमतेजस्वी धनवान्सुसमृद्धिभाक्

「かつて、バラモンよ、チャマトカーラプラという最勝の都において、私は若者であった。大いなる精気に輝き、富に恵まれ、豊かな繁栄を具えていた。」

Verse 138

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र यात्रा व्यजायत । तत्र वादित्रघोषेण नादितं भुवनत्रयम्

「しばらくして、そこに巡礼の大祭が起こった。楽器の轟きによって、その響きは三界を満たすかのように鳴り渡った。」

Verse 139

अथ तत्र समायाता मुनयः संशितव्रताः । देवस्य दर्शनार्थाय शतशोऽथ सहस्रशः

そのとき、堅固な誓戒を保つ牟尼たちがそこに集い、百人、千人と群れをなして、主の神聖なるダルシャナ（御姿拝観）を求めた。

Verse 140

शैवाः पाशुपताश्चैव तथा कापालिकाश्च ये । महाव्रतधराश्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

シヴァ派（Śaiva）、パーシュパタ派（Pāśupata）、さらにカーパ―リカ派（Kāpālika）や、ほかの大誓（mahāvrata）を担う者たちが来集し、ただシヴァへのバクティに身を捧げていた。

Verse 141

एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथापरे । अब्भक्षाः फल भक्षाश्च शीर्णपर्णाशिनस्तथा

ある者は一日に一度だけ食し、ある者は断食し、ある者は風を糧とし、ある者は水を糧とし、ある者は果実を食し、またある者は枯れ葉のみを口にした。

Verse 142

तेऽभिवन्द्य यथान्यायं देवदेवं महेश्वरम् । उपाविष्टाः पुरस्तस्य कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः

彼らは法にかなって देवदेव（神々の神）マヘーシュヴァラに礼拝し、その御前に座して、さまざまな聖なる語らいを交わした。

Verse 143

राजर्षीणां पुराणानां देवेन्द्राणां च हर्षिताः । दयाधर्मसमोपेतास्तथान्येऽपि च भूरिशः

彼らは歓喜して、王仙（rājārṣi）や古きプラーナの物語、そして神々の主たちについて語り合った。さらに、慈悲とダルマを具えた者たちもまた数多く居合わせた。

Verse 146

एवं महोत्सवे तत्र वर्तमाने महोदये । आगतो बहुभिः सार्धमहं यौवनगर्वितः

その大いなる祭儀が進行し、至上の吉祥が満ちる折、私は多くの者とともにそこへ来た。若さの驕りに胸をふくらませて。

Verse 147

शिवदर्शनविद्वेषी तमसा संवृताशयः । यात्रोत्सव विनाशाय प्रेरितोऽन्यैः सुदुर्जनैः

私はシヴァのダルシャナ（聖なる御姿の拝観）さえ憎み、心は闇に覆われていた。ほかの悪人どもにそそのかされ、巡礼の祭を滅ぼそうとした。

Verse 148

जलसर्पं समादाय सुदीर्घं भीषणाकृतिम् । लेलिहानं मुहुर्जिह्वां जरया परया वृतम्

彼は水の蛇を取り上げた――ひどく長く、恐るべき姿で、舌はたびたびちらつき、身は極度の老いに包まれている――それを差し出して掲げた。

Verse 149

ततश्च क्षिप्तवांस्तत्र महाजनसमागमे । तं दृष्ट्वा विद्रुताः सर्वे जना मृत्युभयार्दिताः

それから大勢の群衆のただ中で、彼はそれをそこへ投げつけた。見るや否や、人々は死の恐怖に打たれて皆逃げ散った。

Verse 150

तत्रासीत्तापसो नाम्ना सुप्रभः शंसितव्रतः । समाधिस्थः सुशिष्याढ्यस्तपसा दग्धकिल्बिषः

そこにはスプラバ（Suprabha）という名の苦行者が住んでいた。誓戒により称えられ、サマーディに安住し、善き弟子に恵まれ、苦行の力によって罪障を焼き尽くしていた。

Verse 151

निष्कंपां सुदृढामृज्वीं नातिस्तब्धां न कुंचिताम् । ग्रीवां दधत्स्थिरां यत्नाद्गात्रयष्टिं च सर्वतः

彼は努めて首を安定させた――揺るがず、きわめて堅く、まっすぐで、過度に強張らず、また屈せず――全身の姿勢をあらゆる面で確かに保った。

Verse 152

संपश्यन्नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् । तालुमध्यगतेनैव जिह्वाग्रेणाचलेन च

彼は自らの鼻先を見つめ、方角へと目を向けず、舌先を上顎の中央に置いて微動だにさせなかった。

Verse 155

पश्यन्पद्मासनस्थं च वैदनाथं महेश्वरम् । यमक्षरं वदंत्येव सर्वगं सर्ववेदिनम्

彼は蓮華座（パドマーサナ）に坐すマヘーシュヴァラ・ヴァイद्यナータを拝した――まことに「不滅の音節」と称えられ、遍く行き渡り、すべてを知る御方を。

Verse 156

अनिंद्यं चाप्यभेद्यं च जरामरणवर्जितम् । पुलकांचितसर्वांगो योगनिद्रावशंगतः

非難の余地なく、侵すことも破ることもできず、老いと死を離れ――全身に歓喜の戦慄が走り――彼はヨーガの眠り（ヨーガニドラー）の力に入った。

Verse 158

अंगुष्ठतर्जनीयोगं कृत्वा हृदयसंगतम् । एवं तत्रोपविष्टस्य स सर्पस्तस्य विग्रहम्

親指と人差し指を結び合わせて心臓のあたりに据え、かくして坐していると、その蛇は彼の身のかたちへと近づいた。

Verse 159

वेष्टयामास भोगेन निश्चलस्य महात्मनः । एतस्मिन्नंतरे शिष्यस्तस्यासीत्सुतपोऽन्वितः

蛇は、微動だにしない大いなる聖者を、その身で巻きつき取り巻いた。その折、善き苦行を具えた彼の弟子もそこに居合わせた。

Verse 160

श्रीवर्धनैतिख्यातो नानाशास्त्रकृतश्रमः । स दृष्ट्वा सर्पभोगेन समंताद्वेष्टितं गुरुम्

「シュリーヴァルダナ」と名高く、さまざまな聖なる学の諸分野に労苦してきた彼は、師が蛇の巻きつきによって四方からすっかり取り囲まれているのを見た。

Verse 161

नातिदूरस्थितं मां च ज्ञात्वा तत्कर्मकारिणम् । उवाच परुषं वाक्यं कोपसंरक्तलोचनः

私が遠くない所に立ち、しかもその行いの当人であると知るや、彼は怒りに染まって眼を赤くし、荒々しい言葉を放った。

Verse 162

स्फुरताधरयुग्मेन बाष्पगद्गदया गिरा । मया चेत्सुतपस्तप्तं गुरुशुश्रूषया सदा

唇を震わせ、涙にむせぶ声で彼は言った。「もし私が、常に師への奉仕によって、まことに尊き苦行を修してきたのなら……」

Verse 163

निर्विकल्पेन चित्तेन यदि ध्यातो महेश्वरः । तेन सत्येन दुष्टोऽयं पापात्मा ब्राह्मणाधमः । ईदृक्कायो भवत्वाशु गुरुर्मे येन धर्षितः

「もし心を散らさずにマヘーシュヴァラを観想してきたのなら、その真実の力によって、この悪しき罪人、婆羅門のうち最も卑しき者が、ただちに私と同じ身となれ。彼は我が師を辱めたのだから。」

Verse 164

अथाहं सर्पतां प्राप्तस्तत्क्षणादेव दारुणाम् । पश्यतां सर्वलोकानां वदतां साधुसाध्विति

すると私はたちまち恐るべき蛇の身となり、あらゆる人々が見守る中、「善いぞ、善いぞ」と口々に称えた。

Verse 165

अथ गत्वा समाधेः स पर्यंतं संयतो मुनिः । ददर्श निज गात्रस्थं द्विजिह्वं दारुणाकृतिम्

ついで自制する牟尼は、三昧の終わりに至ると、自らの身に、二つに裂けた舌をもつ恐ろしい姿が現れているのを見た。

Verse 166

अथ सर्पाकृतिं मां च दुःखेन महतान्वितम् । तटस्थं भयसंत्रस्तं तथा सर्वजनं तदा

さらに（彼は）私が蛇の姿となり、大いなる悲しみに沈み、恐れおののいて傍らに立つのを見た。その時、人々も皆、恐怖に震えていた。

Verse 168

न मे प्रियं कृतं शिष्य त्वयैतत्कर्म कुर्वता । शपता ब्राह्मणं दीनंनैष धर्मस्तपस्विनाम्

「弟子よ、この行いは私の心にかなわぬ—無力なバラモンを呪ったからだ。これは苦行者のダルマではない。」

Verse 169

समो मानेऽपमाने च समलोष्टाश्मकांचनः । तपस्वी सिद्धिमायाति सुहृच्छत्रुसमाकृतिः

誉れと辱めに等しく、土塊・石・黄金を同一に見、友と敵を等しく観ずる苦行者—その者は成就（シッディ）に到る。

Verse 170

तस्मादजानता वत्स शप्तोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । बाल्यभावात्प्रसादोऽस्य भूयोयुक्तो ममाज्ञया

ゆえに、いとし子よ、汝は知らずしてこのバラモンを呪った。幼き未熟ゆえ、わが命により、今こそ彼にさらに大いなる恩寵を施し、それを償うべし。

Verse 171

अथ श्रीवर्धनः प्राह प्रणिपत्य निजं गुरुम् । अमर्षवशमापन्नः कृतांजलिपुटः स्थितः

そのときシュリーヴァルダナは語った。自らの師に礼拝してひれ伏し、合掌して立ちながらも、なお憤りに囚われていた。

Verse 172

अज्ञानाद्यदिवा ज्ञानान्मया यद्व्याहृतं वचः । तत्तथैव न संदेहस्तस्मान्मौनं गुरो कुरु

無知ゆえにせよ、真の知によってせよ、我が口にした言葉はまさにそのとおりで、疑いはない。ゆえに師よ、黙（マウナ）を守り、これを争うな。

Verse 173

न मृषा वचनं प्रोक्तं स्वैरेणापि गुरो मया । किं पुनर्यत्तवार्थाय तस्मान्मौनं समाचर

師よ、我は不注意の折でさえ偽りの言葉を語ったことはない。ましてや師の御意に関わることに、どうして虚言を吐こうか。ゆえに黙を修せよ。

Verse 174

पश्चादुदयते सूर्यः शोषं याति महार्णवः । अपि मेरुश्च शीर्येत न मे स्यादन्यथा वचः

太陽が西より昇り、大海が干上がり、須弥山さえ崩れ去ることがあろうとも——我が言葉だけは決して他のようにはならぬ。

Verse 175

तमुवाच गुरुः शिष्यं स पुनः श्लक्ष्णया गिरा । जानाम्यहं न ते वाणी कथंचिज्जायतेऽन्यथा

そのとき師は弟子に、やわらかな言葉で再び告げた。「汝の言葉は、いかなる仕方によっても真実から外れて別のものとなることはないと、我は知っている。」

Verse 176

सदा शिष्यो वयःस्थोपि शासनीयः प्रयत्नतः । किं पुनर्बाल एव त्वं तेन त्वां वच्मि भूरिशः

たとえ年老いた弟子であっても、常に努めて戒め導かねばならぬ。まして汝はなお若い。ゆえに我は汝に幾度も教え諭すのだ。

Verse 177

धर्मं न व्ययते कोऽपि मुनीनां पूर्वसंचितम् । तपोधर्मविहीनानां गतिस्तेषां न विद्यते

いかなる者も、古の聖仙たちが積み重ねたダルマを損なうことはできない。だが、苦行（タパス）とダルマを欠く者には、真の行く末も吉祥の帰趣もない。

Verse 178

तस्मात्क्षमां पुरस्कृत्य वर्तितव्यं तपस्विभिः

ゆえに、苦行者は赦しを先に立てて身を処すべきである。

Verse 179

न पापं प्रति पापः स्याद्बुद्धिरेषा सनातनी । आत्मनैव हतः पापो यः पापं तु समाचरेत्

罪に対して罪で報いてはならぬ—これは永遠の悟りである。悪を行う者は、その悪行によって、ただ自らによって滅びる。

Verse 180

दग्धः स दहते भूयो हतमेवनिहंति च । सम्यग्ज्ञानपरित्यक्तो यः पापे पापमाचरेत्

焼かれたものはまた焼き、殺されたものはまた殺す。正しい分別を捨て、罪に対して罪をもって行う者は、ただ破滅を増し重ねるのみ。

Verse 181

उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः । अपकारिषु यः साधुः कीर्त्यते जनैः

恩ある者にのみ徳を尽くすなら、その徳に何の殊勝があろうか。害する者に対してさえ徳を保つ人こそ、人々に称えられる。

Verse 182

एवमुक्त्वा स तं शिष्यं ततो मामिदमब्रवीत् । दयया परया युक्तः सुव्रतः शंसितव्रतः

かく弟子に告げ終えると、彼は次いで私にこの言葉を語った。無上の慈悲を具え、誓戒の行で名高いスヴラタが、こう述べた。

Verse 183

नान्यथा वचनं भावि मम शिष्यस्य पन्नग । कञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व तस्मात्सर्पवपुःस्थितः

「おお蛇よ、我が弟子の言葉は決して違う結果とはならぬ。必ず成就する。ゆえにしばらく待て、汝は蛇の姿のまま留まれ。」

Verse 184

सर्प उवाच । कस्मिन्काले मुनिश्रेष्ठ शापो मेऽस्तमुपैष्यति । प्रसादं कुरु दीनस्य शापस्याज्ञानिनस्तथा

蛇は言った。「おお最勝の牟尼よ、我が呪詛はいつ終わりを迎えるのでしょうか。どうか憐れみを垂れてください、哀れな私はその呪いの本質を理解しておりませんでした。」

Verse 185

सुव्रत उवाच । मुहूर्तमपि गीतादि यः करोति शिवालये । न तस्य शक्यते कर्तुं संख्या धर्मस्य भद्रक

スヴラタは言った。「愛しき者よ、シヴァの寺院において、たとえ一ムフールタの間でも讃歌を歌い、同様の奉仕を行う者の得る功徳（ダルマ）は数え尽くせない。」

Verse 186

मुहूर्तमपि यो विघ्नं करोति च महोत्सवे । तस्य पापस्य नो संख्या कर्तुं शक्या हि केनचित्

「だが、大祭のさなかに、たとえ一ムフールタでも妨げをなす者がいれば、その罪の量は誰にも量り知れない。」

Verse 188

शैवं षडक्षरं मंत्रं योजपेच्छ्रद्धयान्वितः । अपि ब्रह्मवधा त्पापं जातं तस्य प्रणश्यति

「信を具してシヴァの六音節の真言を唱える者は、たとえ婆羅門殺しより生じた罪であっても、その者において滅び去る。」

Verse 189

दशभिर्दिनजं पापं विंशत्या वत्सरोद्भवम् । षडक्षरस्य जाप्येन पापं क्षालयते नरः

「十遍の誦持により一日の罪は洗い流され、二十遍により一年に生じた罪は洗い清められる。六音節の真言を唱えることで、人は罪を浄める。」

Verse 190

तस्मात्त्वं जलमध्यस्थस्तं मंत्रं जप सादरम् । येन पापं क्षयं याति कृतमप्यन्यजन्मनि

「ゆえに、水のただ中に身を置き、敬虔にその真言を唱えよ。それによって、たとえ他生で犯した罪であっても滅尽へと至る。」

Verse 191

यदा त्वां जलमध्यस्थं वत्सोनाम द्विजो रुषा । ताडयिष्यति दण्डेन तदा मोक्षमवाप्स्यसि

汝が水のただ中にあるとき、ヴァツソナーという名のバラモンが怒りにより杖で汝を打つであろう――その時、汝は解脱（モークシャ）を得る。

Verse 192

तस्माद्गच्छ द्रुतं सर्प स्थानादस्माज्जलाशये । किञ्चिदिष्टं मया प्रोक्तो विरराम स सन्मुनिः

ゆえに、蛇よ、ここを速やかに去り、水のたまりへ赴け。益あり望ましきことを語り終えると、その真実の聖仙は沈黙した。

Verse 193

ततोऽहं दुःखसंयुक्तः संप्राप्तोऽत्र जलाशये । षडक्षरं जपन्मन्त्रं नित्यमेव व्यवस्थितः

それから私は悲しみに沈みつつ、この聖なる水のたまりに来たり、日々堅く定まりて、六字の真言を絶えず唱え続けた。

Verse 194

त्वत्प्रसादादहं मुक्तः सर्पत्वाद्ब्राह्मणोत्तम । किं करोमि प्रियं तेऽद्य तस्माच्छीघ्रतरं वद

汝の恩寵により、バラモンの最勝者よ、我は蛇の身より解き放たれた。今日、汝に喜ばれる奉仕として何をなすべきか。ゆえに速やかに告げよ。

Verse 195

वत्सोनाम न सन्देहः स त्वं यः कीर्तितो मम । सुव्रतेन विमानं मे पश्यैतदुपसर्पति

汝の名はヴァツァ、疑いなし。まさに我が語りし者は汝である。汝の善き誓戒の力により、見よ――我が天の車はここへ近づき来たる。

Verse 196

ततः प्रोक्तो मया सम्यक्स सर्पो दिव्यरूपधृक् । भगवन्नुपदेशं मे किञ्चिद्देहि शुभाव हम्

それから私は、いまや神妙なる姿を帯びたその蛇に、しかるべく申し上げた。「ああ尊き御方よ、吉祥をもたらす教えを少しばかりお授けください。」

Verse 197

येन नो जायते दुःखं प्रियलोपसमुद्भवम् । न दारिद्यं न च व्याधिर्न च शत्रुपराभवः

それによって、愛するものを失うことから生じる悲しみは起こらず、貧しさも病もなく、敵に打ち負かされることもない。

Verse 198

अथोवाच स मां भूयः सोत्सुकः पुरुषोत्तमः । प्रश्नभारः समाख्यातस्त्वया मम द्विजोत्तम

するとその高貴なる者は、再び熱意をもって私に語った。「おお最勝の二度生まれよ、汝はその問いの重みを余すところなく我に示した。」

Verse 199

न चैतच्छक्यते वक्तुं विमाने समुपस्थिते । विस्तरात्तु ततो वच्मि संक्षेपेण तव द्विज

今は天の車がすでに現れているゆえ、詳しく語ることはできぬ。ゆえに、二度生まれよ、汝に要を略して告げよう。

Verse 200

शैवः षडक्षरो मन्त्रो नृणामशुभहारकः । स त्वया शक्तितो विप्र जपनीयो दिवानिशम्

シヴァに属する六音節の真言は、人々の不吉を除き去る。おお婆羅門よ、力の及ぶかぎり、昼も夜もジャパとして唱えよ。

Verse 201

ततः प्राप्स्यत्यसंदिग्धं यद्यद्वांछसि चेतसा । स्वर्गं वा यदि वा मोक्षं विमुक्तः सर्वपातकैः

その修行によって、汝は疑いなく心に願うものを得る—天界であれ解脱（モークシャ）であれ—一切の罪より解き放たれて。

Verse 202

मया हि सुमहत्पापं सर्वदा समनुष्ठितम् । तत्रापि मंत्रमाहात्म्यात्प्राप्ता लोका महोदयाः

まことに我は常に甚だ大いなる罪を重ねてきた。されど真言の大いなる威徳により、我は大いなる繁栄を具えた尊き世界に到った。

Verse 203

एको दानानि सर्वाणि यच्छति श्रद्धयान्वितः । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ある者は信を具してあらゆる布施を施す。別の者は六字の真言を誦持する—その果報は彼の大施と等しいと説かれる。

Verse 204

सर्वतीर्थाभिषेकं च कुरुतेऽन्यो नरो द्विज । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

おお婆羅門よ、ある者はあらゆるティールタにて灌頂の沐浴を行う。別の者は六字の真言を誦持する—その果報はそれと等しいといわれる。

Verse 205

चांद्रायणसहस्रं तु कुरुतेऽन्यो यथोचितम् । षडक्षरं जपेदन्यो मंत्रं ताभ्यां समं फलम्

またある者は規定にかなって千のチャンドラーयण（Cāndrāyaṇa）を修する。別の者は六字の真言を誦持する—その果報はそれと等しいと伝えられる。

Verse 206

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे यावद्वर्षशतं नरः

ある人は雨季には天を覆いとせず露天に臥し、冬には水中に住し、夏には「五火の苦行」を修して—かくして満ち足りた百年を過ごす。

Verse 207

अन्यः षडक्षरं मन्त्रं शुचिः श्रद्धासमन्वितः । जपेदहर्निशं मर्त्यः फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

しかし別の者は、清浄にして信を具え、昼夜たゆまず六字の真言を誦する。その果報は、かの行と等しいと伝えられる。

Verse 208

पितृपक्षे सदा चैको गयायां श्राद्धमाचरेत् । अन्यः षडक्षरं मन्त्रं जपेत्ताभ्यां समं फलम्

ある者は祖霊月（ピトリパクシャ）に常にガヤーでシュラーダを修し、別の者は六字の真言を誦する—その果報は等しい。

Verse 209

गोसहस्रं ददात्येकः कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ある者はカルッティカ月にジェーシュタ・プシュカラで千頭の牛を施し、別の者は六字の真言を誦する—その果報は等しい。