Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 163

Devanagari script

निर्विकल्पेन चित्तेन यदि ध्यातो महेश्वरः । तेन सत्येन दुष्टोऽयं पापात्मा ब्राह्मणाधमः । ईदृक्कायो भवत्वाशु गुरुर्मे येन धर्षितः

Transliteration

nirvikalpena cittena yadi dhyāto maheśvaraḥ | tena satyena duṣṭo'yaṃ pāpātmā brāhmaṇādhamaḥ | īdṛkkāyo bhavatvāśu gururme yena dharṣitaḥ

Translation

「もし心を散らさずにマヘーシュヴァラを観想してきたのなら、その真実の力によって、この悪しき罪人、婆羅門のうち最も卑しき者が、ただちに私と同じ身となれ。彼は我が師を辱めたのだから。」

Word by Word

• निर्विकल्पेन: without doubt/without wavering
• निर्विकल्पेन: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्विकल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; 'चित्तेन' इत्यस्य विशेषणम्

• चित्तेन: with (my) mind
• चित्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional)

• ध्यातः: meditated upon
• ध्यातः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: ध्यै (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—'महेश्वरः' इत्यस्य विशेषणम् (i.e., 'is meditated upon')

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—महेश्वरः (कर्मधारय/तत्पुरुषः: 'महान् ईश्वरः')

• तेन: by that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• सत्येन: by (this) truth
• सत्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• दुष्टः: wicked
• दुष्टः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject attribute)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'अयम्' इत्यस्य विशेषणम्

• अयम्: this (man)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• पापात्मा: sinful-souled
• पापात्मा: Karta-samānādhikaraṇa (Subject attribute)
• Type: Noun
• Root: पाप + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—पापात्मा ('पापः आत्मा यस्य')

• ब्राह्मणाधमः: the lowest among Brahmins
• ब्राह्मणाधमः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject attribute)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + अधम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—ब्राह्मणाधमः (षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारय-प्रायः: 'ब्राह्मणेषु अधमः')

• ईदृक्: such, like this
• ईदृक्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'कायः' इत्यस्य विशेषणम्

• कायः: body
• कायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवतु: let it become
• भवतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन

• आशु: quickly
• आशु: Kala/Prayojaka (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• गुरुः: the teacher
• गुरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative)

• धर्षितः: insulted/assaulted
• धर्षितः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject attribute)
• Type: Adjective
• Root: धृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'गुरुः' इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Disciple (uttering a truth-assertion / satya-prayoga curse)

Visual Art Cues

Scene: The disciple, steadying his mind, invokes Maheśvara and pronounces a truth-backed curse: the offender should instantly assume a serpent-like body, matching the affliction that has dishonored the guru.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Śiva
• Guru
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Meditation and truth-power should align with dharma; invoking spiritual merit to punish others—especially in anger—creates grave consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it belongs to the chapter’s broader tīrtha-glorification setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual; it references satya (truth-assertion) and dhyāna (meditation) as potent spiritual acts.