यममार्गे सुखदायकधर्माः (Dharmas that Grant Ease on the Path to Yama)

Verse 1

व्यास उवाच । कृतपापा नरा यांति दुःखेन महतान्विताः । यममार्गे सुखं यैश्च तान्धर्मान्वद मे प्रभो

ヴィヤーサは言った。「罪を負う人々は大いなる苦しみを伴い、ヤマの道を進む。主よ、ヤマの路にあってさえ安らぎと安泰を得させる、その正しき法（ダルマ）の務めを私に説き給え。」

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यमविचारतः । शुभाशुभमथो वक्ष्ये तान्धर्म्मान्सुखदायकान्

サナトクマーラは言った。「まことに、なされた業は必ずその果として味わわれねばならず、例外はない。いま私は、善業と不善業に関わるダルマ—安寧を授ける修行規範—を説こう。」

Verse 3

अत्र ये शुभकर्म्माणः सौम्यचित्ता दयान्विताः । सुखेन ते नरा यांति यममार्गं भयावहम्

ここにおいて、善き行いをなし、心やさしく慈悲を具える人々は、他の者には恐ろしいヤマの道であっても、安らかに、たやすく進んでゆく。

Verse 4

यः प्रदद्याद् द्विजेन्द्राणामुपानत्काष्ठपादुके । स नरोऽश्वेन महता सुखं याति यमालयम्

最上の二度生まれ（バラモン）に履物—草履または木の下駄—を施す者は、大いなる馬に乗り、安らかにヤマの住処へと旅する。

Verse 5

छत्रदानेन गच्छंति यथा छत्रेण देहिनः । शिबिकायाः प्रदानेन तद्रथेन सुखं व्रजेत्

身ある者が傘に守られて歩むように、傘を施す者はその守りを得る。また輿（パランキン）を布施する者は、車に乗るがごとき安楽を得て、人生の旅路をやすらかに進む。

Verse 6

शय्यासनप्रदानेन सुखं याति सुविश्रमम् । आरामच्छायाकर्तारो मार्गे वा वृक्षरोपकाः । व्रजन्ति यमलोकं च आतपेऽति गतक्लमाः

寝台と座を施せば、安楽と深い休息を得る。園や休み処や庇を設け、あるいは道ばたに樹を植えて陰を作る者は、炎天の労苦を尽くしたのち、時至ればヤマの世界へ赴くにあたり、疲れは除かれ、その功徳の果を受ける。

Verse 7

यांति पुष्पगयानेन पुष्पारामकरा नराः । देवायतनकर्तारः क्रीडंति च गृहोदरे

花園を設ける人々は、花に支えられた乗り物によって旅路を得る。神々のために社殿を建立する者は、輝く天上の宮殿のうちに歓喜して遊ぶ。

Verse 8

कर्तारश्च तथा ये च यतीनामाश्रमस्य च । अनाथमण्डपानां तु क्रीडंति च गृहोदरे

また、修行者（ヤティ）のアーシュラマを建立し守護する者、孤児のための施護堂に携わる者も—家住の境界にとどまりつつ—世の営みにおいて遊楽する。

Verse 9

देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश्च पूजकाः । पूज्यमाना नरा यांति कामुकेन यथासुखम्

諸デーヴァ、聖なる火、グル、バラモン、そして自らの父母を礼拝する人々は—また自らも敬われ—望み愛する目的を成就し、正法にかなう安楽のうちに、意のままに人生を歩む。

Verse 10

द्योतयंतो दिशस्सर्वा यांति दीपप्रदायिनः । प्रतिश्रयप्रदानेन सुखं यांति निरामयाः

灯明を施す者は、あらゆる方角を照らしつつ進みゆく。他者に宿を与える功徳により、安楽を得て病なく保たれる――それはダルマを支え、主シヴァを喜ばせる福徳である。

Verse 11

विश्राम्यमाणा गच्छंति गुरुशुश्रूषका नराः । आतोद्यविप्रदातारस्सुखं यांति स्वके गृहे

師（グル）に献身して奉仕した者は、憩うがごとく安らかに旅立つ。さらに、バラモンに楽器を施す者は、喜びとともに自らの家へと帰る。

Verse 12

सर्वकामसमृद्धेन यथा गच्छंति गोप्रदाः । अत्र दत्तान्नपानानि तान्याप्नोति नरः पथि

牛を施す者が、あらゆる願いの成就を備えて旅を進むように、同じく人は（死後の）道の途上で、この世で施したそのままの食と飲み物を得る。

Verse 13

पादशौचप्रदानेन सजलेन पथा व्रजेत् । पादाभ्यंगं च यः कुर्यादश्वपृष्ठेन गच्छति

足を洗うために施された水によって潤された道を、人は進むべきである。また足を油で塗り按摩する者は、馬の背に乗る功徳を得て、速やかに吉祥へと進む。

Verse 14

पादशौचं तथाभ्यंगं दीपमन्नं प्रतिश्रयम् । यो ददाति सदा व्यास नोपसर्पति तं यमः

おおヴィヤーサよ、足を洗うための水、身に塗る油、光のための灯明、食物、そして宿を、つねに施す者には、ヤマは近づかない。その絶えざる布施はシヴァ派の慈悲となり、パーシャ（pāśa）の縛りをゆるめ、信奉者を死の恐れから守る。

Verse 15

हेमरत्नप्रदानेन याति दुर्गाणि निस्तरन् । रौप्यानडुत्स्रग्दानेन यमलोकं सुखेन सः

黄金と貴き宝玉を施せば、人は艱難と危うき道程を越えてゆく。さらに、銀で飾った牡牛を放つ施しによって、彼は安らかにヤマの国へと至る。

Verse 16

इत्येवमादिभिर्दानैस्सुखं यांति यमालयम् । स्वर्गे तु विविधान्भोगान्प्राप्नुवंति सदा नराः

このような布施、また同様の施しによって、人々は安らかにヤマの住処へと赴く。さらに天界において、さまざまな享楽を常に得るのである。

Verse 17

सर्वेषामेव दानानामन्नदानं परं स्मृतम् । सद्यः प्रीतिकरं हृद्यं बलबुद्धिविवर्धनम्

あらゆる布施の中で、食を施すことは最上と記憶される。それはただちに喜びをもたらし、心を悦ばせ、力と理解の明晰さを増し育てる。

Verse 18

नान्नदानसमं दानं विद्यते मुनिसत्तम । अन्नाद्भवंति भूतानि तदभावे म्रियंति च

おお、最勝の牟尼よ、食を施す布施に等しい布施はない。食より一切の生きものは生じ、これを欠けば滅び去る。

Verse 19

रक्तं मांसं वसा शुक्रं क्रमादन्नात्प्रवर्धते । शुक्राद्भवंति भूतानि तस्मादन्नमयं जगत्

食より順次に、血・肉・脂・精が生じ養われる。精より身をもつ衆生が現れるゆえ、この世界は食によって成り立つ。

Verse 20

हेमरत्नाश्वनागेन्द्रैर्नारीस्रक्चंदनादिभिः । समस्तैरपि संप्राप्तैर्न रमंति बुभुक्षिताः

たとえ黄金・宝玉・名馬・大象、女人、花鬘、白檀など一切を豊かに得ても、なお飢える者は歓びを得ない。

Verse 21

गर्भस्था जायमानाश्च बालवृद्धाश्च मध्यमाः । आहारमभिकांक्षंति देवदानवराक्षसाः

胎内にある者も、生まれたばかりの者も、幼き者も、老いた者も、壮年の者も— देव（神々）、ダーナヴァ、ラークシャサはいずれも等しく、命を養う食を希い求める。

Verse 22

क्षुधा निश्शेषरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः । स चान्नौषधिलेपेन नश्यतीह न संशयः

飢えは、あらゆる病のうち最も重き患いと説かれる。そしてその飢えは、この世において食と薬と治療の塗布によって必ず鎮まる—疑いはない。

Verse 23

नास्ति क्षुधासमं दुःखं नास्ति रोगः क्षुधासमः । नास्त्यरोगसमं सौख्यं नास्ति क्रोधसमो रिपुः

飢えに等しい苦しみはなく、飢えに等しい病もない。無病に等しい安楽はなく、怒りに等しい敵もない。

Verse 24

अतएव महत्पुण्यमन्नदाने प्रकीर्तितम् । तथा क्षुधाग्निना तप्ता म्रियंते सर्वदेहिनः

ゆえに、食を施すことは大いなる功徳と宣べられる。飢えの火に焼かれる一切の有身の者は、まことに滅びゆくからである。

Verse 25

अन्नदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणदश्चापि सर्वदः । तस्मादन्नप्रदानेन सर्वदानफलं लभेत्

食を施す者は命を施す者と説かれ、命を施す者はまた一切を施す者である。ゆえに食の供施によって、あらゆる布施の果を得る。

Verse 26

यस्यान्नपानपुष्टाङ्गः कुरुते पुण्यसंचयम् । अन्नप्रदातुस्तस्यार्द्धं कर्तुश्चार्द्धं न संशयः

他者の食と飲みによって身が養われている人が、功徳（プンニャ）を積む行いをなすならば、その功徳の半分は食を施した者に、半分は行った者に属する。これに疑いはない。

Verse 27

त्रैलोक्ये यानि रत्नानि भोगस्त्रीवाहनानि च । अन्नदानप्रदस्सर्वमिहामुत्र च तल्लभेत्

三界にあるあらゆる宝、享楽、気高き女性、乗り物—それら一切は、食を施す者がこの世にも来世にも得るのである。

Verse 28

धर्म्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम् । तस्मादन्नेन पानेन पालयेद्देहमात्मनः

ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャを成就するために、人身は至上の手段である。ゆえに、正しい飲食によって自らの身体を養い、守るべきである。

Verse 29

अन्नमेव प्रशंसंति सर्वमेव प्रतिष्ठितम् । अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति

食こそが称えられる。万物は食に依って立つからである。食の施しに等しい布施は、過去にもなく、未来にもない。

Verse 30

अन्नेन धार्य्यते सर्वं विश्वं जगदिदं मुने । अन्नमूर्जस्करं लोके प्राणा ह्यन्ने प्रतिष्ठिताः

おお牟尼よ、この全宇宙—動きゆくこの世界—は食によって支えられている。世において食は力と活力の源であり、生命の息吹はまことに食に安住する。

Verse 31

दातव्यं भिक्षवे चान्नं ब्राह्मणाय महात्मने । कुटुंबं पीडयित्वापि ह्यात्मनो भूतिमिच्छता

自らの真の安寧を願う者は、托鉢の修行者（比丘）と大心のバラモンに食を施すべきである——たとえそのために家の資を切り詰めねばならぬとしても。

Verse 32

विददाति निधिश्रेष्ठं यो दद्यादन्नमर्थिने । ब्राह्मणायार्तरूपाय पारलौकिकमात्मनः

困窮する者に食を施す者—とりわけ苦難にあるバラモンに施す者—は、来世において自らのために最上の宝を得る。

Verse 33

अर्चयेद्भूतिमन्विच्छन्काले द्विजमुपस्थितम् । श्रांतमध्वनि वृत्त्यर्थं गृहस्थो गृहमागतम्

吉祥なる繁栄を求める家住者は、時宜にかなって、旅路に疲れ生計のために家へ来た二度生まれ（バラモン）を敬い供養すべきである。

Verse 34

अन्नदः पूजयेद्व्यासः सुशीलस्तु विमत्सरः । क्रोधमुत्पतितं हित्वा दिवि चेह महत्सुखम्

食を施し、ヴィヤーサのごとき聖賢を敬い、善き行いに住して嫉みなく、怒りが起こるや否やそれを捨てる者は、この世と天界の双方で大いなる安楽を得る。

Verse 35

नाभिनिंदेदधिगतं न प्रणुद्यात्कथंचन । अपि श्वपाके शुनि वा नान्नदानं प्रणश्यति

正しく学び得たものをそしってはならず、いかなる場合も退けてはならない。たとえ犬や犬を食らう者（賤民）に食を施しても、施食の功徳は滅びない。

Verse 36

श्रांतायादृष्टपूर्वाय ह्यन्नमध्वनि वर्तते । यो दद्यादपरिक्लिष्टं स समृद्धिमवाप्नुयात

道中で疲れ、見知らぬ旅人にとって、食はまことに旅の支えである。苦労や悩みを負わせずにその者へ食を施す人は、繁栄を得る。

Verse 37

पितॄन्देवांस्तथा विप्रानतिथींश्च महामुने । यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत्

大いなる聖仙よ、祖霊（ピトリ）、神々、バラモン、そして客人を、食の供養によって満たす者は、広大な功徳の果を得る。その敬虔なる施食は、パーシャ（pāśa）の束縛をゆるめ、魂がシヴァの恩寵へと進むのを支える。

Verse 38

अन्नं पानं च शूद्रेऽपि ब्राह्मणे च विशिष्यते । न पृच्छेद्गोत्रचरणं स्वाध्यायं देशमेव च

食と飲み物は、受け手がシュードラであれバラモンであれ、ふさわしい敬意をもって施すべきである。客に対して、氏族（ゴートラ）やヴェーダの流派（チャラナ）、自習誦習（スヴァーディヤーヤ）、さらには出身地を問いただしてはならない。

Verse 39

भिक्षितो ब्राह्मणेनेह दद्यादन्नं च यः पुमान् । स याति परमं स्वर्गं यावदाभूतसंप्लवम्

この世において、バラモンに乞われて食を施す人は、最上の天界に至り、あらゆる存在が溶解する時に至るまで、そこに住する。

Verse 40

अन्नदस्य च वृक्षाश्च सर्वकामफलान्विताः । भवंतीह यथा विप्रा हर्षयुक्तास्त्रिविष्टपे

食を施す者のためには、この世においてさえ樹々があらゆる望みの享楽の果を具える。福徳あるバラモンたちが歓喜に満ちて後に天界で栄えるように。

Verse 41

अन्नदानेन ये लोकास्स्वर्गे विरचिता मुने । अन्नदातुर्महादिव्यास्ताञ्छृणुष्व महामुने

聖仙よ、食の布施によって天界に築かれる諸世界—食を施す者に属する、きわめて神聖なる住処—それらについて聞きなさい、大聖仙よ。

Verse 42

भवनानि प्रकाशंते दिवि तेषां महात्मनाम् । नानासंस्थानरूपाणि नाना कामान्वितानि च

天界において、かの大いなる魂たちの光り輝く天宮は顕れ出でる——その構えと姿はさまざまで、望みの歓楽が種々そなわっている。

Verse 43

सर्वकामफलाश्चापि वृक्षा भवनसंस्थिताः । हेमवाप्यः शुभाः कूपा दीर्घिकाश्चैव सर्वशः

また住まいの周りには、あらゆる願いの果を授ける樹々が立ち並ぶ。至るところに吉祥なる井戸、長き池、さらに黄金の水甕（みずがめ）までもが、四方に満ちていた。

Verse 44

घोषयंति च पानानि शुभान्यथ सहस्रशः । भक्ष्यभोज्यमयाश्शैला वासांस्याभरणानि च

また、吉祥なる飲み物が幾千ともなく告げ示される。さらに、食して味わうべき食物で成る山々があり、衣と装身具もまた備わっている。

Verse 45

क्षीरं स्रवंत्यस्सरितस्तथैवाज्यस्य पर्वताः । प्रासादाः पाण्डुराभासाश्शय्याश्च कनकोज्ज्वलाः

そこでは河川が乳を流し、山々は澄ましバター（ギー）より成る。楼閣は淡くも光り澄む輝きを放ち、寝台は黄金のごとく燦然と照り映える。

Verse 46

तानन्नदाश्च गच्छंति तस्मादन्नप्रदो भवेत् । यदीच्छेदात्मनो भव्यमिह लोके परत्र च

食を施す者は、その吉祥なる境地に至る。ゆえに食を施す人となるべきである。今生と来世において自らの安寧を願うなら、必ず食施（施食）の布施を修すべきである。

Verse 47

एते लोकाः पुण्यकृतामन्नदानां महाप्रभाः । तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं मानवैर्ध्रुवम्

これらの世界は—光り輝き、きわめて荘厳なる—食を布施する功徳ある者のものとなる。ゆえに人は必ず食を施し、とりわけ大切にして優先して行うべきである。

Verse 48

अन्नं प्रजापतिस्साक्षादन्नं विष्णुस्स्वयं हरः । तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति

食はまさしくプラジャーパティそのもの、食はヴィシュヌであり、食はシヴァ（ハラ）ご自身である。ゆえに、食の布施に等しい施しは、かつてなく、また未来にもない。

Verse 49

कृत्वापि सुमहत्पापं यः पश्चादन्नदो भवेत् । विमुक्तस्सर्वपापेभ्यस्स्वर्गलोकं स गच्छति

たとえ人が甚大な罪を犯したとしても、後に食を施す者となれば、あらゆる罪より解き放たれ、天界の世界へと至る。

Verse 50

अन्नपानाश्वगोवस्त्रशय्याच्छत्रासनानि च । प्रेतलोके प्रशस्तानि दानान्यष्टौ विशेषतः

食と飲み物、馬、牛、衣、寝床、傘、座—これら八つの施しは、プレータ（餓鬼）の界において亡き者にとり殊に利益あるものとして、ことさらに称賛される。

Verse 51

एवं दानविशेषेण धर्मराजपुरं नरः । यस्माद्याति विमानेन तस्माद्दानं समाचरेत्

かくして、この特別の布施によって、人は天の車に乗り、ダルマラージャ（閻魔）の都へ赴く。ゆえに、この施しを怠らず修すべきである。

Verse 52

एतदाख्यानमनघमन्नदानप्रभावतः । यः पठेत्पाठयेदन्यान्स समृद्धः प्रजायते

食の布施より生ずる威力によって、この無垢なる聖なる物語は果を結ぶ。これを誦し、また他に誦させる者は、繁栄に恵まれて生まれる。

Verse 53

शृणुयाच्छ्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्यो महामुने । अक्षय्यमन्नदानं च पितॄणामुपतिष्ठति

大いなる牟尼よ、シュラーダの時に定めの誦読を聴き、またブラーフマナたちにも聴かせる者には、食の供施は尽きることなく、ピトリ（祖霊）への久遠の満足と扶助として立ち続ける。