Svagati-varṇana (Description of the Supreme State / One’s True Attainment)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां कृष्णोपमन्युसंवादे स्वगतिवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第五巻「ウマーサンヒター」—クリシュナとウパマニュの対話において—これは第一章、「スヴァガティ・ヴァルナナ（自己の霊的境地の叙述）」と名づけられる。

Verse 2

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ व्यासशिष्यन मोऽस्तु ते । चतुर्थी कोटिरुद्राख्या श्राविता संहिता त्वया

仙賢たちは言った。「おおスータよ、偉大なる智者、ヴィヤーサの弟子よ、あなたに礼拝する。あなたは我らに、第四のサンヒター、すなわち『コーティルドラ』を誦してくださった。」

Verse 3

अथोमासंहितान्तःस्थ नानाख्यानसमन्वितम् । ब्रूहि शंभोश्चरित्रं वै साम्बस्य परमात्मनः

いま、ウマーサンヒターに収められ、多くの逸話に満ちた、シャンブ（Śambhu）—サーンバ（Sāmba）、至上のアートマン—の聖なる御事績を、どうか語ってください。

Verse 4

सूत उवाच । महर्षयश्शौनकाद्याः शृणुत प्रेमतः शुभम् । शांकरं चरितं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम्

スータは言った。「シャウナカらをはじめとする大聖仙たちよ、愛敬をもってこの吉祥なる物語を聴け。至上なるシャンカラ（主シヴァ）の神聖なる御事績は、ブクティ（現世の福）とムクティ（解脱）とを授ける。」

Verse 5

इतीदृशं पुण्यप्रश्नं पृष्टवान्मुनिसत्तमः । व्यासस्सनत्कुमारं वै शैवं सच्चरितं जगौ

かく功徳ある問いを発したのち、最勝の聖仙ヴィヤーサは、サナトクマーラに、シヴァの真実なるシャイヴァの聖なる物語を語った。

Verse 6

सनत्कुमार उवाच । वासुदेवाय यत्प्रोक्तमुपमन्युमहर्षिणा । तदुच्यते मया व्यास चरितं हि महेशितुः

サナトクマーラは言った。「おおヴィヤーサよ、今より私は、かつて大聖仙ウパマニュがヴァースデーヴァに説いた、マヘーシャ（マヘーシュヴァラ）の聖なる御物語を語ろう。」

Verse 7

पुरा पुत्रार्थमगमत्कैलासं शंकरालयम् । वसुदेवसुतः कृष्णस्तपस्तप्तुं शिवस्य हि

昔、子を授かりたいと願ったヴァスデーヴァの子クリシュナは、シャンカラの住まうカイラーサへ赴き、主シヴァの恩寵を求めて苦行（タパス）を修した。

Verse 8

अत्रोपमन्युं संदृष्ट्वा तपंतं शृंग उत्तमे । प्रणम्य भक्त्या स मुनिं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः

そこで彼は、すぐれた山頂で苦行に励む牟尼ウパマニュを見て、信愛をもって礼拝し、合掌して恭しく問いかけた。

Verse 9

श्रीकृष्ण उवाच । उपमन्यो महाप्राज्ञ शैवप्रवर सन्मते । पुत्रार्थमगमं तप्तुं तपोऽत्र गिरिशस्य हि

シュリー・クリシュナは言った。「ウパマニュは大いなる智慧を備え、シャイヴァの中でも最勝にして高貴なる理解をもつ者である。子を得んがためにここへ来て苦行（タパス）を修した。ここはまさにギリーシャ（主シヴァ）の聖地だからである。」

Verse 10

ब्रूहि शंकरमाहात्म्यं सदानन्दकरं मुने । यच्छ्रुत्वा भक्तितः कुर्य्यां तप ऐश्वरमुत्तमम्

聖仙よ、常住の歓喜を授けるシャンカラの栄光を語ってください。それを信愛をもって聴くことにより、私は主に帰依する最上のタパスを修し、神聖なる自在と解脱へ至りたいのです。

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ह्युपमन्युस्स्मरञ्छिवम्

サナトクマーラは言った。「かくして賢きヴァースデーヴァの言葉を聞き終えると、心静かなウパマニュは、シヴァを念じつつ答えた。」

Verse 12

उपमन्युरुवाच । शृणु कृष्ण महाशैव महिमानं महेशितुः । यमद्राक्षमहं शंभोर्भक्तिवर्द्धनमुत्तमम्

ウパマニュは言った。「聞け、クリシュナよ、偉大なるシヴァの帰依者よ。至上主マヘーシャの栄光を。われは自ら目撃したこと—シャンブーへの信愛を増し育てる最上の出来事—を語ろう。」

Verse 13

तपःस्थोऽहं समद्राक्षं शंकरं च तदायुधान् । परिवारं समस्तं च विष्ण्वादीनमरादिकान्

わたしが苦行に安住していたとき、シャンカラを、その神聖なる武器とともに、また一切の眷属とともに拝した。さらにヴィシュヌをはじめ、諸天と天界の衆生をも見た。

Verse 14

त्रिभिरंशैश्शोभमानमजस्रसुखमव्ययम् । एकपादं महादंष्ट्रं सज्वालकवलैर्मुखैः

彼は驚異の御姿を見た——三つの相により輝き、尽きぬ安楽にして不滅——一足に立ち、巨大な牙を備え、燃えさかる火塊を呑み込むかのような諸面を有していた。

Verse 15

द्विसहस्रमयूखानां ज्योतिषाऽतिविराजितम् । सर्वास्त्रप्रवराबाधमनेकाक्षं सहस्रपात्

彼は二千の光条にも似た光輝を放ち、至上に燦然と輝いた。あらゆる最勝の武器にも侵されず、多眼にして千足—遍く満ち、遍く護る主の顕現であった。

Verse 16

यश्च कल्पान्तसमये विश्वं संहरति ध्रुवम् । नावध्यो यस्य च भवेत्त्रैलौक्ये सचराचरे

劫の終末、壊滅の時に、彼は必ずや全宇宙をことごとく収摂する。動くものも動かぬものも含む三界のいずこにも、彼を屈せしめ、あるいは殺し得る者はない。

Verse 17

महेश्वरभुजोत्सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । निर्ददाह द्रुतं कृत्स्नं निमेषार्द्धान्न संशयः

動くものも動かぬものも含む三界のすべては、ひとたびマハーデーヴァの御腕より放たれるや、たちまち悉く焼き尽くされ、半瞬のまばたきにも満たぬ—疑いはない。

Verse 18

तपःस्थो रुद्रपार्श्वस्थं दृष्टवानहमव्यम् । गुह्यमस्त्रं परं चास्य न तुल्यमधिकं क्वचित्

苦行に没していたとき、私はルドラの傍らに立つ不滅の御方を拝した。さらに、その至高にして秘奥なる神威のアストラをも悟った。どこにもそれに等しいものはなく、まして勝るものはない。

Verse 19

यत्तच्छूलमिति ख्यातं सर्वलोकेषु शूलिनः । विजयाभिधमत्युग्रं सर्वशस्त्रास्त्रनाशकम्

その武器こそ、三叉戟を執る御方シヴァの三叉戟として、あらゆる世界に名高い。名を「ヴィジャヤー（勝利）」といい、きわめて猛威を放ち、あらゆる武器・飛び道具を滅する力をもつ。

Verse 20

दारयेद्यन्महीं कृत्स्नां शोषयेद्यन्महोदधिम् । पातयेदखिलं ज्योतिश्चक्रं यन्नात्र संशयः

その御力は全大地を裂き、大海を干し、あらゆる光明の輪をも落とし得る——これに疑いはない。

Verse 21

यौवनाश्वो हतो येन मांधाता सबलः पुरा । चक्रवर्ती महातेजास्त्रैलोक्यविजयो नृपः

彼によって、かつて王ヤウヴァナーシュヴァは討たれ、また彼によって、軍勢に富むマーンダータは光輝ある転輪王となり、三界の征服者として名高き王となった。

Verse 22

दर्पाविष्टो हैहयश्च निः क्षिप्तो लवणासुरः । शत्रुघ्नं नृपतिं युद्धे समाहूय समंततः

驕りに憑かれたハイハヤの戦士とアスラのラヴァナースラは追い払われ、ついでラヴァナースラは四方より王シャトルグナを戦へと呼び出し挑んだ。

Verse 23

तस्मिन्दैत्ये विनष्टे तु रुद्रहस्ते गतं तु यत् । तच्छूलमिति तीक्ष्णाग्रं संत्रासजननं महत्

その魔が滅ぼされたとき、ルドラの御手に渡ったものは「シューラ（三叉戟）」と呼ばれるようになった——鋭い尖端をもち、大いなる畏怖を生じさせる。

Verse 24

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा तर्जयंतमिव स्थितम् । विधूम्रानलसंकाशं बालसूर्यमिवोदितम्

三つの尖りたる髻を結び、眉をひそめて、威しているかのように立っていた。その光輝は煙なき火に似て、昇りたての若き太陽のごとくであった。

Verse 25

सूर्य्य हस्तमनिर्द्देश्यं पाशहस्तमिवांतकम् । परशुं तीक्ष्णधारं च सर्पाद्यैश्च विभूषितम्

その御光は言い尽くせぬほどで、まるで太陽そのものを御手に宿すかのよう、また死神が縄（パーシャ）を手にするがごとくであった。さらに鋭い刃の斧を携え、蛇などの聖なる飾りで荘厳されていた。

Verse 26

कल्पान्तदहनाकारं तथा पुरुषविग्रहम् । यत्तद्भार्गवरामस्य क्षत्रियान्तकरं रणे

その力は、劫末の火のごとく燃え盛る相をもち、また人の身をも取り得る。同じ力が戦場において、クシャトリヤを滅する者・バールガヴァ・ラーマ（パラシュラーマ）として現れた。

Verse 27

रामो यद्बलमाश्रित्य शिवदत्तश्च वै पुरा । त्रिःसप्तकृत्वो नक्षत्रं ददाह हृषितो मुनिः

いにしえ、同じ力に依りて、ラーマとシヴァダッタもまた—心喜ぶ牟尼として—ナクシャトラの星宿を二十一度焼き尽くした。

Verse 28

सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रवदनं विभुम् । द्विसहस्रभुजं देवमद्राक्षं पुरुषाकृतिम्

我は見奉った。遍く満ちる大いなる神を—人に似た御姿にて—光り輝き麗しく、スダルシャナの輪を携え、千の御面と二千の御腕を具え給う。

Verse 29

द्विसहस्रेक्षणं दीप्तं सहस्रचरणाकुलम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं त्रैलोक्यदहनक्षमम्

それは赫々と輝き、二千の眼を備え、千の足が群れ集っていた。千万の太陽のごとく光り、三界を火で焼き尽くし得るほどであった。

Verse 30

वज्रं महोज्ज्वलं तीक्ष्णं शतपर्वप्रनुत्तमम् । महाधनुः पिनाकं च सतूणीरं महाद्युतिम्

彼は金剛杵（ヴァジュラ）を携えた。きわめて燦然として剃刀のごとく鋭く、「百節のもの」と讃えられる最上の武器である。さらに大弓ピナーカを、矢筒とともに、偉大な光輝を放ちながら握っていた。

Verse 31

शक्तिं खङ्गं च पाशं च महादीप्तं समांकुशम् । गदां च महतीं दिव्यामन्यान्यस्त्राणि दृष्टवान्

彼はまた、槍（シャクティ）、剣、縄索（パーシャ）、赫々と輝く鉤（アンクシャ）、大いなる天なる棍棒を見、さらに他の多くの天界の武器をも目にした。

Verse 32

तथा च लोकपालानामस्त्राण्येतानि यानि च । अद्राक्षं तानि सर्वाणि भगवद्रुद्रपार्श्वतः

同様に、ローカパーラ（諸世界の守護者）に属するあらゆる武器も、私はことごとく見た。すべてはバガヴァーン・ルドラの御側に配されていた。

Verse 33

सव्यदेशे तु देवस्य ब्रह्मा लोकपितामहः । विमानं दिव्यमास्थाय हंसयुक्तं मनोनुगम्

主の左には、世界の祖父たるブラフマーが、白鳥に牽かれ思念のごとく疾く進む神妙なるヴィマーナに乗り、座を占めていた。

Verse 34

वामपार्श्वे तु तस्यैव शंखचक्रगदाधरः । वैनतेयं समास्थाय तथा नारायणः स्थितः

そのまさに左側には、法螺貝・円盤・棍棒を携え、ヴァイナテーヤ（ガルダ）に乗じたナーラーヤナが立っていた。

Verse 35

स्वायंभुवाद्या मनवो भृग्वाद्या ऋषयस्तथा । शक्राद्या देवताश्चैव सर्व एव समं ययुः

スヴァーヤンブヴァをはじめとするマヌたち、ブリグをはじめとする聖仙たち、そしてシャクラ（インドラ）をはじめとする神々は、皆そろって一斉に進み行った。

Verse 36

स्कंदश्शक्तिं समादाय मयूरस्थस्सघंटकः । देव्यास्समीपे संतस्थौ द्वितीय इव पावकः

スカンダはシャクティ（槍）を携え、孔雀に乗り、鈴を鳴らしつつ女神の傍らに立ち、第二の火のごとく燃え輝いていた。

Verse 37

नंदी शूलं समादाय भवाग्रे समवस्थितः । सर्वभूतगणाश्चैवं मातरो विविधाः स्थिताः

ナンディーは三叉戟を取り、バヴァ（主シヴァ）の前に陣取って立った。同様に、あらゆる衆生の群れと多様な母神（マートリカー）もそこに整然と立ち並んだ。

Verse 38

तेऽभिवाद्य महेशानं परिवार्य्य समंततः । अस्तुवन्विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं तदा सुराः

そのとき神々はマヘーシャーナに恭しく礼拝し、四方からその御身を取り囲んで、さまざまな讃歌をもってマハーデーヴァを讃嘆した。

Verse 39

यत्किंचित्तु जगत्यस्मिन्दृश्यते श्रूयतेऽथवा । तत्सर्वं भगवत्पार्श्वे निरीक्ष्याहं सुविस्मितः

この世において見られるもの、あるいは聞き及ぶものは何であれ——それらすべてが福徳なる主の御傍らに現前するのを拝し、私はことごとく驚嘆した。

Verse 40

सुमहद्धैर्य्यमालंब्य प्रांजलिर्विविधैः स्तवैः । परमानन्दसंमग्नोऽभूवं कृष्णाहमद्ध्वरे

大いなる不動の勇気をたよりに、合掌して立ち、さまざまな讃歌をもって（主を）讃えた。かの供犠の儀において、我—クリシュナ—は無上の歓喜にすっかり没入した。

Verse 41

संमुखे शंकरं दृष्ट्वा बाष्पगद्गदया गिरा । अपूजयं सुविधिवदहं श्रद्धासमन्वितः

シャンカラを面前に拝したとき、涙に声は詰まり、私は篤き信をもって、正しい作法のままに御身を礼拝した。

Verse 42

भगवानथ सुप्रीतश्शंकरः परमेश्वरः । वाण्या मधुरया प्रीत्या मामाह प्रहसन्निव

そのとき、福徳なる主—シャンカラ、至上の主（パラメーシュヴァラ）—は大いに満悦し、慈愛の歓びをもって、甘美なる声で、あたかもほほえむかのように私に語りかけられた。

Verse 43

न विचालयितुं शक्यो मया विप्र पुनः पुनः । परीक्षितोसि भद्रं ते भवान्भक्त्यान्वितो दृढः

「おお婆羅門よ、我は幾度も試みたが、汝の決意を揺るがすことはできぬ。汝はすでに試されし者—吉祥あれ—汝は堅固にして、揺るぎなき信愛（バクティ）を具える。」

Verse 44

तस्मात्ते परितुष्टोऽस्मि वरं वरय सुव्रत । दुर्लभं सर्वदेवेषु नादेयं विद्यते तव

「ゆえに我は汝に大いに満足した、善き誓戒を守る堅固なる者よ。望む恩寵を選べ。諸神の中にあっても、汝に与え得ぬほど稀なるものは何一つない。」

Verse 45

स चाहं तद्वचः श्रुत्वा शंभोः सत्प्रेमसंयुतम् । देवं तं प्रांजलिर्भूत्वाऽब्रुवं भक्तानुकंपिनम्

清らかで高貴な愛に満ちたシャンブ（シヴァ）の御言葉を聞き、我もまた心を動かされた。合掌して恭しく、その神—信徒に憐れみ深きシヴァ—に申し上げた。

Verse 46

उपमन्युरुवाच । भगवन्यदि तुष्टोऽसि यदि भक्तिः स्थिरा मयि । तेन सत्येन मे ज्ञानं त्रिकालविषयं भवेत्

ウパマニュは言った。「主よ、もし御身が満足され、もし我が御身への信愛が我が内に堅固ならば、その真実の力によって、過去・現在・未来の三時を知る智慧が我に生じますように。」

Verse 47

प्रयच्छ भक्तिं विपुलां त्वयि चाव्यभिचारिणीम् । सान्वयस्यापि नित्यं मे भूरि क्षीरौदनं भवेत्

どうか御身への豊かで揺るがぬ、逸れなき帰依を我に授けたまえ。さらに我が家系とともに、乳粥（ミルク粥）が常に潤沢にありますように。

Verse 48

ममास्तु तव सान्निध्यं नित्यं चैवाश्रमे विभो । तव भक्तेषु सख्यं स्यादन्योन्येषु सदा भवेत्

おお大主よ、この庵においても、常にあなたの聖なる御臨在のもとに私を住まわせてください。さらに、あなたの帰依者たちの間に友愛が生まれ、互いに善意と和合がいつまでも保たれますように。

Verse 49

एवमुक्तो मया शंभुर्विहस्य परमेश्वरः । कृपादृष्ट्या निरीक्ष्याशु मां स प्राह यदूद्वह

このように私が申し上げると、至上主シャンブは微笑まれた。慈悲の眼差しを私に注ぎ、すぐに語られた、ああヤドゥ族の最勝者よ。

Verse 50

श्रीशिव उवाच । उपमन्यो मुने तात वर्ज्जितस्त्वं भविष्यसि । जरामरणजैर्दोषैस्सर्वकामान्वितो भव

聖なるシヴァは仰せになった。「おお牟尼ウパマニュよ、愛しき子よ。老いと死より生ずる諸々の過失から汝は離れ、また相応しき願いのすべてが成就して満たされよ。」

Verse 51

मुनीनां पूजनीयश्च यशोधनसमन्वितः । शीलरूपगुणैश्वर्यं मत्प्रसादात्पदेपदे

「汝は諸牟尼に尊ばれ、名声と繁栄を具えるであろう。我が恩寵により、歩みの一つ一つにおいて、気高き品行、愛でられる姿、すぐれた徳、そして霊的な主権を備えるであろう。」

Verse 52

क्षीरोदसागरस्यैव सान्निध्यं पयसां निधेः । तत्र ते भविता नित्यं यत्रयत्रेच्छसे मुने

汝は常に、乳海――あらゆる乳の尽きぬ宝蔵――の吉祥なる近接を得るであろう。そこにおいて、ああ牟尼よ、汝が望むいかなる所にあっても、それは永く汝のものとなる。

Verse 53

अमृतात्मकं तु तत्क्षीरं यावत्संयाम्यते ततः । इमं वैवस्वतं कल्पं पश्यसे बन्धुभिस्सह

その乳は本性より甘露（アムリタ）であるが、抑えられるのはそこまでである。その後、汝は親族とともに、このヴァイヴァスヴァタ・カルパ（現今の劫）を目の当たりにするであろう。

Verse 54

त्वद्गोत्रं चाक्षयं चास्तु मत्प्रसादात्सदैव हि । सान्निध्यमाश्रमे तेऽहं करिष्यामि महामुने

わが恩寵によりて、偉大なる聖仙よ、汝のゴートラ（血統）は永遠に滅びずあれ。まことに、我は汝の庵（アーシュラマ）にて、聖なる臨在を常に保たん。

Verse 55

मद्भक्तिस्तु स्थिरा चास्तु सदा दास्यामि दर्शनम् । स्मृतश्च भवता वत्स प्रियस्त्वं सर्वथा मम

汝の我へのバクティ（信愛）が常に堅固であれ。我はいつも汝に我がディヴィヤ・ダルシャナ（神聖なる拝観）を授けよう。さらに、汝が我を憶念するたび、愛し子よ、汝はことごとく我に愛されていると知れ。

Verse 56

यथाकामसुखं तिष्ठ नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसि । सर्वं प्रपूर्णतां यातु चिंतितं नात्र संशयः

望むままに安楽に住し、焦がれる不安に身を委ねてはならぬ。汝が思い描いたすべては必ずや円満に成就する—ここに疑いはない。

Verse 57

उपमन्युरुवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्य्यकोटिसमप्रभः । ममेशानो वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तरधीयत

ウパマニュは言った。「かく語り終えると、千万の太陽に等しく輝くその福徳の主、我が主イーシャーナ（シヴァ）は諸々の恩寵を授け、まさにその場で姿を隠された。」

Verse 58

एवं दृष्टो मया कृष्ण परिवारसमन्वितः । शंकरः परमेशानो भक्तिमुक्तिप्रदायकः

かくして、ああクリシュナよ、我は神聖なる眷属を従えたシャンカラ—至上主—を拝した。彼はバクティを授け、モークシャ（解脱）を与える御方である。

Verse 59

शंभुना परमेशेन यदुक्तं तेन धीमता । तदवाप्तं च मे सर्वं देवदेवसमाधिना

至上主シャンブ—賢智なる御方—が語られたことは、すべて真に我が身に成就した。諸神の神のサマーディ（恩寵より生ずる三昧）によってである。

Verse 60

प्रत्यक्षं चैव तै जातान्गन्धर्वाप्सरसस्तथा । ऋषीन्विद्याधरांश्चैव पश्य सिद्धान्व्यवस्थितान्

「見よ—汝の前に現前する—生じ来たれるガンダルヴァとアプサラス、またリシとヴィディヤーダラを。さらに、定められた位に立つシッダたちをも見よ。」

Verse 61

पश्य वृक्षान्मनोरम्यान्स्निग्धपत्रान्सुगंधिनः । सर्वर्तुकुसुमैर्युक्तान्सदापुष्पफलन्वितान्

これらの麗しき樹々を見よ—艶やかな葉はしっとりとして香り高く—四季すべての花に飾られ、常に花と実とを具えている。

Verse 62

सर्वमेतन्महाबाहो शंकरस्य महात्मनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वं भावसमन्वितम

おお、強き腕を持つ者よ。これら一切は、大いなる魂を備えたシャンカラ、神々の神の御慈悲によって成り立つ。御加護により、全宇宙は神聖なる覚知と清らかな聖意に満たされ、保たれている。

Verse 63

ममास्ति त्वखिलं ज्ञानं प्रसादाच्छूलपाणिनः । भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जानामि तत्त्वतः

三叉戟を執る主（シヴァ）の恩寵により、あらゆる智は我がものとなった。過去・現在・未来――そのすべてを、真実のままに我は知る。

Verse 64

तमहं दृष्टवान्देवमपि देवाः सुरेश्वराः । यं न पश्यंत्यनाराध्य कोऽन्यो धन्यतरो मया

私はその主を拝した——神々、すなわちデーヴァの主たちでさえ、礼拝せずしては見ることのできぬ御方を。私より幸いな者が他にいようか。

Verse 65

षड्विंशकमिति ख्यातं परं तत्त्वं सनातनम् । एवं ध्यायंति विद्वांसौ महत्परममक्षरम्

その至高にして永遠なる原理は「第二十六」として知られる。かくして賢者は、大いなるもの、最上なるもの、不滅の अक्षर（アクシャラ）—一切の展開を超えた超越主シヴァを観想する。

Verse 66

सर्व तत्त्वविधानज्ञः सर्वतत्त्वार्थदर्शनः । स एव भगवान्देवः प्रधानपुरुषेश्वरः

ただ御一人が、あらゆるタットヴァの配列を知り、各タットヴァの真義を見通す。まさにその御方こそバガヴァーン、神なる主—プラダーナとプルシャを統べる自在天である。

Verse 67

यो निजाद्दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्माणं लोककारणम् । वामादप्यसृजद्विष्णुं लोकरक्षार्थमीश्वरः

主は自らの右脇より、世界顕現の器因たるブラフマーを生じ、また左脇より、諸世界を護るためヴィシュヌをも創り出された。

Verse 68

कल्पान्ते चैव संप्राप्तेऽसृजद्रुद्रं हृदः प्रभुः । ततस्समहरत्कृत्स्नं जगत्स्थावरजंगमम्

劫の終わりが到来すると、主は御自身の心よりルドラを顕現させた。ついでルドラは、動くものも動かぬものも、全宇宙をことごとく滅尽の溶解へと収めた。

Verse 69

युगांते सर्वभूतानि संवर्तक इवानलः । कालो भूत्वा महादेवो ग्रसमानस्स तिष्ठति

時代の終わりに、マハーデーヴァは時そのものとなる。宇宙溶解の火のごとく、彼はそこに立ち、あらゆる存在を呑み尽くす。

Verse 70

सर्वज्ञस्सर्वभूतात्मा सवर्भूतभवोद्भवः । आस्ते सर्वगतो देवो दृश्यस्सर्वैश्च दैवतैः

彼は一切を知る全知者、あらゆる存在の内なる自己、そして万類の生成の根源である。その遍在の主は至るところに住し、すべての神々によって直に見られる。

Verse 71

अतस्त्वं पुत्रलाभाय समाराधय शंकरम् । शीघ्रं प्रसन्नो भविता शिवस्ते भक्तवत्सलः

ゆえに、子を得んと願うなら、篤き信愛をもってシャンカラ（Śaṅkara）を礼拝せよ。信徒を慈しむシヴァは、速やかに汝に歓喜してくださる。