Shloka 46

उपमन्युरुवाच । भगवन्यदि तुष्टोऽसि यदि भक्तिः स्थिरा मयि । तेन सत्येन मे ज्ञानं त्रिकालविषयं भवेत्

upamanyuruvāca | bhagavanyadi tuṣṭo'si yadi bhaktiḥ sthirā mayi | tena satyena me jñānaṃ trikālaviṣayaṃ bhavet

ウパマニュは言った。「主よ、もし御身が満足され、もし我が御身への信愛が我が内に堅固ならば、その真実の力によって、過去・現在・未来の三時を知る智慧が我に生じますように。」

उपमन्युःUpamanyu
उपमन्युः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootउपमन्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भगवन्O Lord
भगवन्:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक-समुच्चय (conditional particle)
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (कृदन्त; तुष्-धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
असिyou are
असि:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक-समुच्चय (conditional particle)
भक्तिःdevotion
भक्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्थिराsteady
स्थिरा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (भक्तिः इति)
मयिin me
मयि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
तेनby that
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
सत्येनby (this) truth
सत्येन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
त्रिकालविषयम्having the three times as its scope
त्रिकालविषयम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रि + काल + विषय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रिकालस्य विषयः) विशेषण (ज्ञानम् इति)
भवेत्may become
भवेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Upamanyu

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

The verse teaches that steadfast bhakti to Pati (Lord Shiva) becomes a “truth-force” that draws down Shiva’s grace, ripening into jñāna—an illumined awareness that transcends ordinary time-bound perception.

In Saguna worship (such as Linga-upasana), the devotee seeks Shiva’s pleasure through devoted service; when that devotion becomes unwavering, Shiva bestows inner clarity (jñāna) as a fruit of His grace rather than mere intellectual effort.

The practical takeaway is to stabilize bhakti through daily Shiva-japa (especially the Panchakshara “Om Namaḥ Śivāya”) and focused meditation on Shiva, so that devotion becomes steady and receptive to higher knowledge.