Prakarana 11

Verse 214 (चौपाई)

जसि बिबाह कै बिधि श्रुति गाई। महामुनिन्ह सो सब करवाई।। गहि गिरीस कुस कन्या पानी। भवहि समरपीं जानि भवानी।। पानिग्रहन जब कीन्ह महेसा। हिंयँ हरषे तब सकल सुरेसा।। बेद मंत्र मुनिबर उच्चरहीं। जय जय जय संकर सुर करहीं।। बाजहिं बाजन बिबिध बिधाना। सुमनबृष्टि नभ भै बिधि नाना।। हर गिरिजा कर भयउ बिबाहू। सकल भुवन भरि रहा उछाहू।। दासीं दास तुरग रथ नागा। धेनु बसन मनि बस्तु बिभागा।। अन्न कनकभाजन भरि जाना। दाइज दीन्ह न जाइ बखाना।।

jasi bibāha kai bidhi śruti gāī | mahāmuninh so saba karavāī || gahi girīsa kusa kanyā pānī | bhavahi samarapīṁ jāni bhavānī || pāni-grahana jaba kīnha mahesā | hiyã harṣe taba sakala sureśā || beda maṁtra munibara uccarahīṁ | jaya jaya jaya śaṅkara sura karahīṁ || bājahim bājana bibidha bidhānā | sumana-bṛṣṭi nabha bhai bidhi nānā || hara girijā kara bhayau bibāhū | sakala bhuvana bhari rahā ucchāhū || dāsīṁ dāsa turaga ratha nāgā | dhenu basana mani bastu bibhāgā || anna kanaka-bhājana bhari jānā | dāija dīnha na jāi bakhānā ||

シュルティが歌った婚礼の正しい秩序に従い、偉大な聖賢たちはすべての儀式を執り行った。クシャ草を手にして乙女の手を取り、ギリージャの心を知るギリーシャは、バヴァーニーをバヴァに全く捧げた。マヘーシャが手取りの儀式を終えると、天界の主たちは皆、心から歓喜した。最上の聖賢たちはヴェーダの真言を唱え、神々は「シャンカラに勝利あれ、勝利あれ、勝利あれ」と叫んだ。様々な調べで楽器が鳴り響き、空からは色とりどりの花の雨が降った。こうしてハラとギリージャの婚礼は成就し、全世界は祝祭の喜びに満ち溢れた。侍女と従者、馬、戦車、象、牛、衣装、宝石、品々が豊かに並び、穀物と黄金の器が満たされた。花嫁の贈り物は言葉に尽くせぬほどであった。

Verse 215 (छंद)

दाइज दियो बहु भाँति पुनि कर जोरि हिमभूधर कह्यो। का देउँ पूरनकाम संकर चरन पंकज गहि रह्यो।। सिवँ कृपासागर ससुर कर संतोषु सब भाँतिहिं कियो। पुनि गहे पद पाथोज मयनाँ प्रेम परिपूरन हियो।।

dāija diyo bahu bhā̃ti puni kara jori himabhūdhara kahyo | kā deū̃ pūranakāma saṅkara carana paṅkaja gahi rahyo || śivaṁ kṛpāsāgara sasura kara santoṣu saba bhā̃tihiṁ kiyo | puni gahe pada pāthoja mayanā̃ prema paripūrana hiyo ||

様々な形で花嫁の贈り物を捧げた後、山の主ヒマヴァンは再び手を合わせて言った。「何を捧げればよいのでしょうか。シャンカラはご自身で完全に満たされているお方です。私はただ蓮の御足にすがるのみです。」慈悲の海であるシヴァは、あらゆる方法で義父を満足させた。ヒマヴァンは再びその蓮の御足を抱きしめ、心は愛で満たされた。

Verse 216 (दोहा/सोरठा)

नाथ उमा मन प्रान सम गृहकिंकरी करेहु। छमेहु सकल अपराध अब होइ प्रसन्न बरु देहु।।101।।

nātha! umā mana prāna sama gṛha-kiṅkarī karehu | chamehu sakala aparādha aba hoi prasanna baru dehu ||101||

主よ、御心と御いのちの息（プラーナ）にも等しく愛し給うウマーを、どうか御家の侍女としてお置きください。 我が罪過をことごとくお赦しあれ。いま慈悲を垂れ、願いの恩寵をお授けください。

Verse 217 (चौपाई)

बहु बिधि संभु सास समुझाई। गवनी भवन चरन सिरु नाई।। जननीं उमा बोलि तब लीन्ही। लै उछंग सुंदर सिख दीन्ही।। करेहु सदा संकर पद पूजा। नारिधरमु पति देउ न दूजा।। बचन कहत भरे लोचन बारी। बहुरि लाइ उर लीन्हि कुमारी।। कत बिधि सृजीं नारि जग माहीं। पराधीन सपनेहुँ सुखु नाहीं।। भै अति प्रेम बिकल महतारी। धीरजु कीन्ह कुसमय बिचारी।। पुनि पुनि मिलति परति गहि चरना। परम प्रेम कछु जाइ न बरना।। सब नारिन्ह मिलि भेटि भवानी। जाइ जननि उर पुनि लपटानी।।

bahu bidhi sambhu sās samujhāī | gavanī bhavana carana siru nāī || jananīṁ umā boli taba līnhī | lai uchaṅga sundara sikha dīnhī || karehu sadā saṅkara pada pūjā | nāri dharamu pati deu na dūjā || bacana kahata bhare locana bārī | bahuri lāi ura līnhi kumārī || kata bidhi sṛjīṁ nāri jaga māhīṁ | parādhīna sapanehuṁ sukhu nāhīṁ || bhai ati prema bikala mahatārī | dhīraju kīnha kusamaya bicārī || puni puni milati parati gahi caranā | parama prema kachu jāi na baranā || saba nārinha mili bheṭi bhavānī | jāi janani ura puni lapaṭānī ||

シャンブの義母は多くの方法で彼を諭し、足元に頭を垂れて家に帰った。母はウマーを呼び、膝に抱いて美しい教えを授けた。「常にシャンカラの御足を礼拝しなさい。女性のダルマとは、夫以外に神を持たぬことです。」そう語るうちに目に涙が溢れ、再び乙女を胸に抱きしめた。「どのような理によって、この世に女性は創られたのでしょうか。他者に依存する者は、夢の中でも幸せを得られません。」母は愛に圧倒されたが、厳しい時を思い、忍耐を保った。何度も会い、足にすがり、その至上の愛は言葉では表せない。すべての女性たちはバヴァーニーに挨拶し、彼女は再び母の胸に抱きついた。

Verse 218 (छंद)

जननिहि बहुरि मिलि चली उचित असीस सब काहूँ दईं। फिरि फिरि बिलोकति मातु तन तब सखीं लै सिव पहिं गई।। जाचक सकल संतोषि संकरु उमा सहित भवन चले। सब अमर हरषे सुमन बरषि निसान नभ बाजे भले।।

jananihi bahuri mili calī ucita asīsa saba kāhū̃ daī̃ | phiri-phiri bilokati mātu tana taba sakhī̃ lai siva paĩ gaī || jācaka sakala santoṣi saṅkaru umā sahita bhavana cale | saba amara haraṣe sumana baraṣi nisāna nabha bāje bhale ||

再び母に会い、すべてにふさわしい祝福を与えて出発した。何度も振り返って母の姿を見つめ、友人たちに伴われてシヴァのもとへ向かった。シャンカラはすべての求める者を満足させ、ウマーと共に住処へ向かった。すべての不死の神々は歓喜し、花を降らせ、吉兆の太鼓が空に鳴り響いた。

Verse 219 (दोहा/सोरठा)

चले संग हिमवंतु तब पहुँचावन अति हेतु। बिबिध भाँति परितोषु करि बिदा कीन्ह बृषकेतु।।102।।

cale saṅga himavantu taba pahũcāvana ati hetu | bibidha bhā̃ti paritoṣu kari bidā kīnha bṛṣaketu ||102||

そののちヒマヴァーンは、別れを告げ見送らんと、ひときわ心を尽くして同行した。 ヴリシャケートゥはさまざまに彼を敬い、満ち足らせたうえで、出立の許しを与えた。

Verse 220 (चौपाई)

तुरत भवन आए गिरिराई। सकल सैल सर लिए बोलाई।। आदर दान बिनय बहुमाना। सब कर बिदा कीन्ह हिमवाना।। जबहिं संभु कैलासहिं आए। सुर सब निज निज लोक सिधाए।। जगत मातु पितु संभु भवानी। तेही सिंगारु न कहउँ बखानी।। करहिं बिबिध बिधि भोग बिलासा। गनन्ह समेत बसहिं कैलासा।। हर गिरिजा बिहार नित नयऊ। एहि बिधि बिपुल काल चलि गयऊ।। तब जनमेउ षटबदन कुमारा। तारकु असुर समर जेहिं मारा।। आगम निगम प्रसिद्ध पुराना। षन्मुख जन्मु सकल जग जाना।।

turata bhavana āe girirāī | sakala saila sara liē bolāī || ādara dāna binaya bahu-mānā | saba kara bidā kīnha himavānā || jabahiṁ sambhu kailāsahiṁ āe | sura saba nija nija loka sidhāe || jagata mātu pitu sambhu bhavānī | tēhī siṅgāru na kahuṁ bakhānī || karahiṁ bibidha bidhi bhoga bilāsā | ganaṅha samēta basahiṁ kailāsā || hara girijā bihāra nita nayū | ēhi bidhi bipula kāla cali gayū || taba janameu ṣaṭ-badana kumārā | tāraku asura samara jēhiṁ mārā || āgama nigama prasiddha purānā | ṣan-mukha janmu sakala jaga jānā ||

山の王はすぐに住処に戻り、すべての山の主たちを呼び集めた。敬意、贈り物、謙虚な礼儀、豊かな尊敬をもって、ヒマヴァンはすべての人に別れを告げた。シャンブがカイラーサに戻ると、神々はそれぞれの天界へ去った。シヴァとバヴァーニーは世界の父と母であり、その装いは私には語れない。彼らは様々な方法で神聖な楽しみを味わい、ガナたちと共にカイラーサに住んだ。ハラとギリージャの遊戯は常に新しく、こうして長い時が過ぎた。そして六つの顔を持つ王子が生まれ、ターラカという悪魔を戦いで打ち倒した。タントラとヴェーダ、有名なプラーナがこれを伝え、全世界はシャンムカの誕生を知っている。

Verse 221 (छंद)

जगु जान षन्मुख जन्मु कर्मु प्रतापु पुरुषारथु महा। तेहि हेतु मैं बृषकेतु सुत कर चरित संछेपहिं कहा।। यह उमा संगु बिबाहु जे नर नारि कहहिं जे गावहीं। कल्यान काज बिबाह मंगल सर्बदा सुखु पावहीं।।

jagu jāna ṣaṇmukha janmu karmu pratāpu puruṣārathu mahā. tēhi hētu maiṁ bṛṣakētu suta kara carita saṁchēpahiṁ kahā.. yaha umā saṅgu bibāhu jē nara nāri kahahiṁ jē gāvahīṁ. kalyāna kāja bibāha maṅgala sarbadā sukhu pāvahīṁ..

世界よ、六つの顔を持つお方の偉大な誕生、行い、栄光、崇高な目的を知れ。このために私は雄牛の旗を持つ主の息子の物語を簡潔に語った。このウマーとの婚礼を語り、歌う男女は、すべての吉兆な事業において、常に祝福された結婚の喜びを得るであろう。

Verse 222 (दोहा/सोरठा)

चरित सिंधु गिरिजा रमन बेद न पावहिं पारु। बरनै तुलसीदासु किमि अति मतिमंद गवाँरु।।103।।

carita sindhu girijā ramana beda na pāvahiṃ pāru | baranai tulasīdāsu kimi ati mati-manda gavā̃ru ||103||

主の御業は大海にして、ヴェーダすらその彼岸を見いだし得ぬ。ましてや、智慧きわめて鈍く、ただの田舎者にすぎぬトゥルシーダースが、いかでこれを語り尽くせようか。

Verse 223 (चौपाई)

संभु चरित सुनि सरस सुहावा। भरद्वाज मुनि अति सुख पावा।। बहु लालसा कथा पर बाढ़ी। नयनन्हि नीरु रोमावलि ठाढ़ी।। प्रेम बिबस मुख आव न बानी। दसा देखि हरषे मुनि ग्यानी।। अहो धन्य तव जन्मु मुनीसा। तुम्हहि प्रान सम प्रिय गौरीसा।। सिव पद कमल जिन्हहि रति नाहीं। रामहि ते सपनेहुँ न सोहाहीं।। बिनु छल बिस्वनाथ पद नेहू। राम भगत कर लच्छन एहू।। सिव सम को रघुपति ब्रतधारी। बिनु अघ तजी सती असि नारी।। पनु करि रघुपति भगति देखाई। को सिव सम रामहि प्रिय भाई।।

śambhu carita suni sarasa suhāvā | bharadvāja muni ati sukha pāvā || bahu lālasā kathā para bāṛhī | nayananhi nīru romāvali ṭhāṛhī || prema bibasa mukha āva na bānī | dasā dekhi haraṣe muni gyānī || aho dhanya tava janmu munīsā | tumhahi prāna-sama priya gaurīsā || śiva pada-kamala jinhahi rati nāhīṃ | rāmahi te sapanehuṃ na sohāhīṃ || binu chala bisvanātha pada nehū | rāma bhagata kara lacchana ehū || śiva-sama ko raghupati brata-dhārī | binu agha tajī satī asi nārī || panu kari raghupati bhagati dekhāī | ko śiva-sama rāmahi priya bhāī ||

シャンブの美しい物語を聞いて、聖賢バラドヴァージャは大きな喜びを得た。物語への憧れは増し、目には涙が、体には鳥肌が立った。愛に圧倒され、言葉が出なかった。その様子を見て、賢者は歓喜した。「なんと祝福された誕生でしょう、聖賢の最上者よ。ガウリーの主はあなたにとって命のように愛しいお方です。シヴァの蓮の御足に愛を持たぬ者には、夢の中でもラーマ様は現れない。ヴィシュヴァナータの御足への偽りのない愛、これこそがラーマの信者の印です。ラグパティのように誓いを守る者は誰か。罪なくしてサティーのように体を捨てた貞淑な妻は誰か。こうしてラグパティへの献身を示したシヴァのように、ラーマに愛される兄弟は誰か。」

Verse 224 (दोहा/सोरठा)

प्रथमहिं मै कहि सिव चरित बूझा मरमु तुम्हार। सुचि सेवक तुम्ह राम के रहित समस्त बिकार।।104।।

prathamahĩ mai kahi siva carita būjhā maramu tumhārā | suci sevaka tumha rāma ke rahita samasta bikārā ||104||

初めにシヴァの御業を語りしとき、われは汝の胸奥の秘意を悟った。汝は清らかなるラーマの僕（しもべ）にして、あらゆる罪垢をことごとく離れた者である。

Verse 225 (चौपाई)

मैं जाना तुम्हार गुन सीला। कहउँ सुनहु अब रघुपति लीला।। सुनु मुनि आजु समागम तोरें। कहि न जाइ जस सुखु मन मोरें।। राम चरित अति अमित मुनिसा। कहि न सकहिं सत कोटि अहीसा।। तदपि जथाश्रुत कहउँ बखानी। सुमिरि गिरापति प्रभु धनुपानी।। सारद दारुनारि सम स्वामी। रामु सूत्रधर अंतरजामी।। जेहि पर कृपा करहिं जनु जानी। कबि उर अजिर नचावहिं बानी।। प्रनवउँ सोइ कृपाल रघुनाथा। बरनउँ बिसद तासु गुन गाथा।। परम रम्य गिरिबरु कैलासू। सदा जहाँ सिव उमा निवासू।।

maiṁ jānā tumhār guna sīlā | kahuṁ sunahu aba raghupati līlā || sunu muni āju samāgama toreṁ | kahi na jāi jasa sukhu mana moreṁ || rāma carita ati amita munisā | kahi na sakahiṁ sata koṭi ahīsā || tadapi jathā-śruta kahuṁ bakhānī | sumiri girāpati prabhu dhanupānī || sārada dāru-nāri sama svāmī | rāmu sūtradhara antarajāmī || jehi para kṛpā karahiṁ janu jānī | kabi ura ajira nacāvahiṁ bānī || pranavuṁ soi kṛpāla raghunāthā | baranauṁ bisada tāsu guna gāthā || parama ramya giribaru kailāsū | sadā jahāṁ siva umā nivāsū ||

私はあなたの徳と性質を知りました。今からラグの主の神聖な遊戯を語ります。聞いてください、聖賢よ。今日あなたとの出会いにより、私の心には言葉にできない喜びが生じました。ラーマの物語は限りなく広大で、偉大な行者よ、百万の舌を持つシェーシャでさえ語り尽くせない。それでも、聞いたままを語ります。言葉の主と弓を持つ主を心に念じて。サラスヴァティーは治め難い女性のようだが、ラーマは彼女の真の主であり、内なる舞台監督であり、心を知るお方である。恵みを与える者は、詩人の心の庭で言葉を踊らせる。慈悲深いラグナータに礼拝し、私はその徳の物語を明確に語るであろう。最も美しい山、カイラーサ、そこにシヴァとウマーは常に住んでいる。

Verse 226 (दोहा/सोरठा)

सिद्ध तपोधन जोगिजन सूर किंनर मुनिबृंद। बसहिं तहाँ सुकृती सकल सेवहिं सिब सुखकंद।।105।।

siddha tapodhana jogijana sūra kiṁnara munibṛnda | basahiṁ tahāṁ sukṛtī sakala sevahiṁ siba sukhakanda ||105||

そこにはシッダ（成就者）らが住み、苦行に富む修行者、ヨーギーの群れ、神々、キンナラ、そして聖仙の一団が集う。まことに功徳ある者は皆そこに住み、至福の泉なるシヴァに奉仕している。

Verse 227 (चौपाई)

हरि हर बिमुख धर्म रति नाहीं। ते नर तहँ सपनेहुँ नहिं जाहीं।। तेहि गिरि पर बट बिटप बिसाला। नित नूतन सुंदर सब काला।। त्रिबिध समीर सुसीतलि छाया। सिव बिश्राम बिटप श्रुति गाया।। एक बार तेहि तर प्रभु गयऊ। तरु बिलोकि उर अति सुखु भयऊ।। निज कर डासि नागरिपु छाला। बैठै सहजहिं संभु कृपाला।। कुंद इंदु दर गौर सरीरा। भुज प्रलंब परिधन मुनिचीरा।। तरुन अरुन अंबुज सम चरना। नख दुति भगत हृदय तम हरना।। भुजग भूति भूषन त्रिपुरारी। आननु सरद चंद छबि हारी।।

hari-hara bimukha dharma rati nāhīṁ | te nara tahã sapanehũ nahĩ jāhīṁ || tēhi giri para baṭa biṭapa bisālā | nita nūtana sundara saba kālā || tribidha samīra susītali chāyā | siva bisrāma biṭapa śruti gāyā || ekabāra tēhi tara prabhu gayau | taru biloki ura ati sukhu bhayau || nija kara ḍāsi nāgari-pu chālā | baiṭhai sahajahĩ sambhu kṛpālā || kunda indu dara gaura sarīrā | bhuja pralaṁba paridhana municīrā || taruna aruna aṁbuja sama caranā | nakha duti bhagata hṛdaya tama haranā || bhujaga bhūti bhūṣana tripurārī | ānanu sarada canda chabi hārī ||

ハリとハラに背を向ける者はダルマへの愛を持たず、そのような者は夢の中でさえその聖地に行くことはない。その山には巨大なバニヤンの木があり、常に新しく、常に美しい。三種の風が吹き、影は涼しく、ヴェーダ自体がそれをシヴァの休息の木と歌う。ある時、主はその木の下に行き、木を見て心に大きな喜びを感じた。自らの手で虎の皮を広げ、慈悲深いシャンブは自然に座った。体はジャスミンと月よりも白く、腕は長く、腰には行者の布をまとっている。足は若い赤い蓮のようで、爪の輝きは信者の心の闇を払う。蛇と聖灰が装飾であり、トリプラの破壊者よ、その顔は秋の月の美しさに勝る。

Verse 228 (दोहा/सोरठा)

जटा मुकुट सुरसरित सिर लोचन नलिन बिसाल। नीलकंठ लावन्यनिधि सोह बालबिधु भाल।।106।।

jaṭā mukuṭa surasarita sira locana nalina bisāla | nīlakaṇṭha lāvaṇyanidhi soha bālabidhu bhāla ||106||

御髻（みもとどろ）の束は王冠のごとく高く結い上げられ、天の河ガンガーはその御頭に憩い、御眼は蓮華のごとく大きい。青き喉の主は、美の宝蔵として、額に若き月を飾りて輝き給う。（106）

Verse 229 (चौपाई)

बैठे सोह कामरिपु कैसें। धरें सरीरु सांतरसु जैसें।। पारबती भल अवसरु जानी। गई संभु पहिं मातु भवानी।। जानि प्रिया आदरु अति कीन्हा। बाम भाग आसनु हर दीन्हा।। बैठीं सिव समीप हरषाई। पूरुब जन्म कथा चित आई।। पति हियँ हेतु अधिक अनुमानी। बिहसि उमा बोलीं प्रिय बानी।। कथा जो सकल लोक हितकारी। सोइ पूछन चह सैलकुमारी।। बिस्वनाथ मम नाथ पुरारी। त्रिभुवन महिमा बिदित तुम्हारी।। चर अरु अचर नाग नर देवा। सकल करहिं पद पंकज सेवा।।

baiṭhe soh kāmaripu kaisẽ | dharẽ sarīru sāṁtarasu jaisẽ || pārabatī bhal avasaru jānī | gaī saṁbhu pahiṁ mātu bhavānī || jāni priyā ādaru ati kīnhā | bām bhāg āsanu har dīnhā || baiṭhīṁ siva samīpa haraṣāī | pūrub janma kathā cita āī || pati hiyaṁ hetu adhik anumānī | bihasi umā bolīṁ priya bānī || kathā jo sakal loka hitakārī | soi pūchan cah sailakumārī || bisvanātha mama nātha purārī | tribhuvan mahimā bidit tumhārī || cara aru acara nāga nara devā | sakal karahiṁ pad paṁkaja sevā ||

カーマの敵はそこに座り、見るからに美しく、まるで静寂の平和から成る体を持っているようであった。パールヴァティーは良い機会と知り、母バヴァーニーとしてシャンブのもとに行った。愛する者と知り、主は大いなる敬意を示し、左側に座席を与えた。彼女はシヴァの近くに座り、歓喜した。前世の物語が心に浮かんだ。夫の心の深い意図を察し、ウマーは微笑んで愛しい言葉を語った。彼女は全世界の幸福のための物語を尋ねたかった。「ヴィシュヴァナータ、私の主、トリプラの破壊者よ、あなたの栄光は三界に知られています。動くものと動かぬもの、蛇、人、神々はすべて、あなたの蓮の御足に仕えています。」

Verse 230 (दोहा/सोरठा)

प्रभु समरथ सर्बग्य सिव सकल कला गुन धाम।। जोग ग्यान बैराग्य निधि प्रनत कलपतरु नाम।।107।।

prabhu samartha sarbagya siva sakala kalā guna dhāma || joga gyāna bairāgya nidhi pranata kalpa-taru nāma ||107||

主は一切を成し得る全能にして、遍く知る全知、吉祥そのもの—あらゆる技芸と徳の住処である。 その御名はヨーガ・智（ジュニャーナ）・離欲（ヴァイラーギャ）の宝であり、ひれ伏し帰依する者には、願いを満たす如意樹として立ち現れる。

Verse 231 (चौपाई)

जौं मो पर प्रसन्न सुखरासी। जानिअ सत्य मोहि निज दासी।। तौं प्रभु हरहु मोर अग्याना। कहि रघुनाथ कथा बिधि नाना।। जासु भवनु सुरतरु तर होई। सहि कि दरिद्र जनित दुखु सोई।। ससिभूषन अस हृदयँ बिचारी। हरहु नाथ मम मति भ्रम भारी।। प्रभु जे मुनि परमारथबादी। कहहिं राम कहुँ ब्रह्म अनादी।। सेस सारदा बेद पुराना। सकल करहिं रघुपति गुन गाना।। तुम्ह पुनि राम राम दिन राती। सादर जपहु अनँग आराती।। रामु सो अवध नृपति सुत सोई। की अज अगुन अलखगति कोई।।

jauṃ mo para prasanna sukharāsī | jāni-a satya mohi nija dāsī || tauṃ prabhu harahu mora agyānā | kahi raghunātha kathā bidhi nānā || jāsu bhavanu surataru tara hoī | sahi ki daridra-janita dukhu soī || sasibhūṣana asa hṛdayaṁ bicārī | harahu nātha mama mati-bhrama bhārī || prabhu je muni paramāratha-bādī | kahahiṃ rāma kahuँ brahma anādī || sesa sārada beda purānā | sakala karahiṃ raghupati guna gānā || tumha puni rāma rāma dina rātī | sādara japahu anaṅga ārātī || rāmu so avadha nṛpati-suta soī | kī aja aguna alakhagati koī ||

至福の宝庫よ、もし私に恩寵あらば、私を真にあなたの侍女と知りたまえ。主よ、私の無知を除き、種々の方法でラグナートの物語を語りたまえ。願う木がその家の門にある者は、貧困から生じる悲しみにどうして耐えられようか。月を冠る主は心にこう思った。「主よ、私の理解の重き迷妄を払いたまえ。」最高の真理を説く聖者たちは、ラーマを始原なきブラフマンと宣言する。シェーシャ、サラスヴァティー、ヴェーダ、プラーナは皆、ラグの主の徳を歌う。あなたもまた昼夜「ラーマ、ラーマ」と唱え、静寂の時に敬虔に祈る。ラーマはあのアヨーディヤーの王子、王の子か、それとも無生、無属性、不可知の境地にある方か。

Verse 232 (दोहा/सोरठा)

जौं नृप तनय त ब्रह्म किमि नारि बिरहँ मति भोरि। देख चरित महिमा सुनत भ्रमति बुद्धि अति मोरि।।108।।

jaũ nṛpa-tanaya ta brahma kimi nāri birahaṁ mati bhori | dekha carita mahimā sunata bhramati buddhi ati mori ||108||

もし御方がただ王子であるというなら、いかにしてブラフマン（梵）であられるのか。しかも、離別の苦しみによって、いかにして女の心はかくも乱れ惑うのか。御業を目の当たりにし、その御名の栄光を耳にするほどに、わが知性は揺らぎ、ただただ茫然として尽きる。

Verse 233 (चौपाई)

जौं अनीह ब्यापक बिभु कोऊ। कबहु बुझाइ नाथ मोहि सोऊ।। अग्य जानि रिस उर जनि धरहू। जेहि बिधि मोह मिटै सोइ करहू।। मै बन दीखि राम प्रभुताई। अति भय बिकल न तुम्हहि सुनाई।। तदपि मलिन मन बोधु न आवा। सो फलु भली भाँति हम पावा।। अजहूँ कछु संसउ मन मोरे। करहु कृपा बिनवउँ कर जोरें।। प्रभु तब मोहि बहु भाँति प्रबोधा। नाथ सो समुझि करहु जनि क्रोधा।। तब कर अस बिमोह अब नाहीं। रामकथा पर रुचि मन माहीं।। कहहु पुनीत राम गुन गाथा। भुजगराज भूषन सुरनाथा।।

jaũ anīha byāpaka bibhu koū. kabahũ bujhāi nātha mohi soū. agya jāni risa ura jani dharahū. jehi bidhi moha miṭai soi karahū. maĩ bana dīkhi rāma prabhutāī. ati bhaya bikala na tumhahi sunāī. tadapi malina mana bodhu na āvā. so phalu bhalī bhā̃ti hama pāvā. ajahū̃ kachu sãsau mana more. karahu kṛpā binavaũ kara jorẽ. prabhu taba mohi bahu bhā̃ti prabodhā. nātha so samujhi karahu jani krodhā. taba kara asa bimoha aba nāhī̃. rāmakathā para ruci mana māhī̃. kahahu punīta rāma guna gāthā. bhujagarāja bhūṣana suranāthā.

無為、遍在、至高の主がもしあらば、主よ、その真理を私に理解させたまえ。私を無知と知り、心に怒りを抱くなかれ。私の迷妄を除くことをなしたまえ。森でラーマの威光を見たが、大いなる恐怖と動揺の中で、あなたに十分に語らなかった。しかし汚れた心は目覚めず、その実を適切に受けた。今もなお心に疑いが残る。慈悲を垂れたまえ、合掌して懇願す。主は多くの方法で私を教え導いた。主よ、これを理解して怒りたまうな。かつての迷いは今やなし。心にはラーマの物語への喜びあり。神々の装いよ、蛇の主よ、聖なるラーマの徳の賛歌を語りたまえ。

Verse 234 (दोहा/सोरठा)

बंदउ पद धरि धरनि सिरु बिनय करउँ कर जोरि। बरनहु रघुबर बिसद जसु श्रुति सिद्धांत निचोरि।।109।।

bandau pada dhari dharani siru binaya karauṁ kara jori | baranahu raghubara bisada jasu śruti siddhānta nicori ||109||

頭を大地に伏して御足に礼拝し、合掌してつつましく願い奉る。いまより、ラグ族の至上者（ラグバラ）の無垢なる栄光を語り起こそう——ヴェーダの確立された教義の精髄を、滴り落とすがごとくに。

Verse 235 (चौपाई)

जदपि जोषिता नहिं अधिकारी। दासी मन क्रम बचन तुम्हारी।। गूढ़उ तत्व न साधु दुरावहिं। आरत अधिकारी जहँ पावहिं।। अति आरति पूछउँ सुरराया। रघुपति कथा कहहु करि दाया।। प्रथम सो कारन कहहु बिचारी। निर्गुन ब्रह्म सगुन बपु धारी।। पुनि प्रभु कहहु राम अवतारा। बालचरित पुनि कहहु उदारा।। कहहु जथा जानकी बिबाहीं। राज तजा सो दूषन काहीं।। बन बसि कीन्हे चरित अपारा। कहहु नाथ जिमि रावन मारा।। राज बैठि कीन्हीं बहु लीला। सकल कहहु संकर सुखलीला।।

jadapi joṣitā nahiṁ adhikārī | dāsī mana krama bacana tumhārī || gūṛhaü tatva na sādhu durāvahiṁ | ārata adhikārī jahaṁ pāvahiṁ || ati ārati pūchüṁ surarāyā | raghupati kathā kahahu kari dāyā || prathama so kārana kahahu bicārī | nirguṇa brahma saguṇa bapu dhārī || puni prabhu kahahu rāma avatārā | bālacarita puni kahahu udārā || kahahu jathā jānakī bibāhīṁ | rāja tajā so dūṣana kāhīṁ || bana basi kīnhē carita apārā | kahahu nātha jimi rāvana mārā || rāja baiṭhi kīnhīṁ bahu līlā | sakala kahahu saṅkara sukhalīlā ||

女性は通常、資格ある者とは見なされないが、私は心と行いと言葉であなたの侍女なり。聖者たちは隠された真理を隠さず、苦悩する者を見出すところで、問う権利を与える。大いなる苦悩の中で問う、神々の主よ。慈悲をもってラグパティの物語を語りたまえ。まず理由を熟考して語りたまえ。無属性のブラフマンがいかにして属性ある姿をとったかを。次に、主よ、ラーマの降誕を語り、その高貴な幼少の行いを述べたまえ。ジャーナキーがいかに結婚したか、何の「過ち」で王国を捨てたかを語りたまえ。森に住んで無限の行いをなした。主よ、いかにしてラーヴァナを討ったかを語りたまえ。王座に就いて多くのリーラを演じた。シャンカラよ、この至福の戯れをすべて語りたまえ。

Verse 236 (दोहा/सोरठा)

बहुरि कहहु करुनायतन कीन्ह जो अचरज राम। प्रजा सहित रघुबंसमनि किमि गवने निज धाम।।110।।

bahuri kahahu karuṇāyatana kīnha jo acaraja rāma | prajā sahita raghubaṁsamani kimi gavane nija dhāma ||110||

慈悲そのものの御座であるラーマが成し給うた奇瑞を、あらためて語り給え。いかにしてラグ族の宝珠は、民を伴い、みずからの永遠の御住処へと還り給うたのか。

Verse 237 (चौपाई)

पुनि प्रभु कहहु सो तत्व बखानी। जेहिं बिग्यान मगन मुनि ग्यानी।। भगति ग्यान बिग्यान बिरागा। पुनि सब बरनहु सहित बिभागा।। औरउ राम रहस्य अनेका। कहहु नाथ अति बिमल बिबेका।। जो प्रभु मैं पूछा नहि होई। सोउ दयाल राखहु जनि गोई।। तुम्ह त्रिभुवन गुर बेद बखाना। आन जीव पाँवर का जाना।। प्रस्न उमा कै सहज सुहाई। छल बिहीन सुनि सिव मन भाई।। हर हियँ रामचरित सब आए। प्रेम पुलक लोचन जल छाए।। श्रीरघुनाथ रूप उर आवा। परमानंद अमित सुख पावा।।

puni prabhu kahahu so tatva bakhānī | jehiṁ bigyāna magana muni gyānī || bhagati gyāna bigyāna birāgā | puni saba baranahu sahita bibhāgā || auru rāma rahasya anekā | kahahu nātha ati bimala bibekā || jo prabhu maiṁ pūchā nahi hoī | sou dayāla rākhahu jani goī || tumha tribhuvana gur beda bakhānā | āna jīva pā̃vara kā jānā || prasn umā kai sahaja suhāī | chala bihīna suni siva mana bhāī || hara hiyaṁ rāmacarita saba āe | prema pulaka locana jala chāe || śrīraghunātha rūpa ura āvā | paramānanda amita sukha pāvā ||

「主よ、もう一度その本質的真理を説きたまえ。それにより聖者と智者は悟りの洞察に浸る。信愛、知識、悟りの智慧、離執を説き、それらを適切な区別とともに示したまえ。ラーマの神秘は数多し。主よ、純粋な識別をもって語りたまえ。主よ、私が問わなかったことも、慈悲深く隠したまうな。あなたは三界のグル、ヴェーダに讃えられる。他の弱き衆生が何を知りえよう。ウマーの問いは自然に美しく、偽りなきを聞いて、シヴァの心は喜んだ。ハラの心にラーマの物語のすべてが浮かんだ。愛に震え、目は涙で曇った。シュリー・ラグナートの姿が胸に宿り、計り知れぬ至福を得た。」