Sarga 40

Verse 1

.देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामह:।प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान्।।।।

神々の言葉を聞き、運命の圧倒的な力に恐れ惑う彼らに、福徳なる祖父神ピターマハ（梵天ブラフマー）は答えた。

Verse 2

यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमत:।कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम्।।।।तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजा:।

この全大地は叡智あるヴァースデーヴァのもの。彼はカピラの姿をとり、絶えず大地を支えている。その怒りの火によって、王の子らは焼き尽くされるであろう。

Verse 3

पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातन:।।।।सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम्।

太古より、地が裂けることは運命として定められていた。サガラの子ら――長命を許されぬ者たち――の滅びもまた同じく定められていた。

Verse 4

पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम।।।।देवा: परमसंहृष्टा: पुनर्जग्मुर्यथागतम्।

敵を屈する者よ、祖父神ブラフマーの言葉を聞いて、三十三柱の神々は大いに歓喜し、来た道をそのまま引き返した。

Verse 5

सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम्।।।।पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वन:।

サガラの高徳なる子らが大地を裂くとき、雷鳴のごとき轟音が起こった。

Verse 6

ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्।।।।सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन्।0

それから彼らは大地を裂き、恭しくプラダクシナ（右繞）を行って、サガラの子らは皆そろって父にこう申し上げた。

Verse 7

परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिता:।।।।देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नरा:।न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च।।।।किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम्।

「我らは大地のすべてを巡り、力ある者ども――デーヴァ、ダーナヴァ、ラークシャサ、ピシャーチャ、ナーガ、キンナラ――を多く討ちました。けれども、あの馬も、馬を盗んだ者も見当たりません。いま何をなすべきでしょうか。あなたに吉祥あれ――この件は、どうか御賢慮にてお定めください。」

Verse 8

परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिता:।।1.40.7।।देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नरा:।न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च।।1.40.8।।किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम्।

ここでは子らの報告が繰り返される。彼らは大地を荒らし、多くの者――デーヴァ、ダーナヴァ、ラークシャサ、ピシャーチャ、ナーガ、キンナラ――を討ったが、馬も盗人も見つからず、サガラに熟慮の裁断を請う。

Verse 9

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तम:।।।।समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन।

ラーマよ、子らの言葉を聞くや、王の中の王サガラは怒りを燃え立たせて答えた。

Verse 10

भूय: खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम्।।।।अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ।

「再び掘れ――汝らに吉祥あれ――大地の表を裂き、馬を奪った者を見いだしたなら、目的を果たして帰って来い。」

Verse 11

पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मन:।।।।षष्टि: पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन्।

大いなる魂のサガラ王の父命を受け、六万の王子たちはラサータラ――地下の界へと突進した。

Verse 12

खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशु: पर्वतोपमम्।।।।दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम्।

さらにその地を掘り進めると、山のごとき巨体の方象、異眼のヴィルーパークシャが大地を支えているのを見た。

Verse 13

सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन।।।।शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागज:।

ラグの喜びよ、偉大なる象ヴィルーパークシャは、山々と森を備えた全大地をその頭上に戴いて支えていた。

Verse 14

यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागज:।।।।खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत्।

カクッツタの裔なるラーマよ。ある聖なる日に、あの大いなる象が疲れのゆえに休息を求めて頭を揺らすとき、その時、大地は震え、地震が起こる。

Verse 15

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम्।।।।मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम्।

ラーマよ。彼らは方位を護るその大象を敬い、右繞（プラダクシナー）して礼拝し、ついで大地を裂いてラサータラへと降りて行った。

Verse 16

तत: पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदु: पुन:।।।।दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम्।महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम्।।।।शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम्।

それから彼らは東の方を突き破り、さらに再び南の方へと穿ち入った。南方にて、山のごとく巨大で大いなる魂をもつ大象マハーパドマが、頭に大地を戴いて支えているのを見て、彼らはこの上ない驚嘆に打たれた。

Verse 17

तत: पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदु: पुन:।।1.40.16।।दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम्।महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम्।।1.40.17।।शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम्।

それから彼らは東の方を突き破り、さらに再び南の方へと穿ち入った。南方にて、山のごとく巨大で大いなる魂をもつ大象マハーパドマが、頭に大地を戴いて支えているのを見て、彼らはこの上ない驚嘆に打たれた。

Verse 18

तत: प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मन:।।।।षष्टि: पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम्।

その後、偉大なるサガラの六万の子らは、敬虔に右繞（プラダクシナー）を行ってから、西の方角を突き破って進んだ。

Verse 19

पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम्।।।।दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबला:।

また西の方角にも、あの大いなる力を備えた者たちは、方位を守護する象サウマナサを見た。巨大にして山のごとくであった。

Verse 20

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम्।खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं तत:।।।।

彼らは彼を右繞して敬礼し、また安否を問うたのち、なお掘り進みつつ、ヒマーラヤに面する北の方角へと向かった。

Verse 21

उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम्।।।।भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम्।

ラグ族の最勝よ、北の方角で彼らはバドラを見た。雪のように白く、吉祥なる姿でこの大地を支えていた。

Verse 22

समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्।।।।षष्टि: पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम्।

それから彼ら全員――六万の王子たちは――彼に触れて右繞し、地の表を打ち破って、さらに進み入った。

Verse 23

तत: प्रागुत्तरां गत्वा सागरा: प्रथितां दिशम्।।।।रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजा:।

それから彼らは名高い北東の方角へ進み、サガラの子らは怒りに駆られて大地を掘り始めた。

Verse 24

ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबला:।।।।ददृशु: कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम्।हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरत:।।।।प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन।

しかし、その大いなる魂をもつサガラの子ら—恐るべき速さと大いなる力を備えた者たち—は、そこに永遠のヴァースデーヴァたるカピラを見た。さらに近くで、その神の馬が草を食むのを見いだした。ラグ族の喜びよ、彼らは皆、比類なき歓喜に満たされた。

Verse 25

ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबला:।।1.40.24।।ददृशु: कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम्।हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरत:।।1.40.25।।प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन।

サガラの子らは皆、偉大な魂をもち、迅く強大であったが、そこに永遠のヴァースデーヴァたるカピラを見、また近くでその神聖なる御方の馬が草を食むのを見た。ラグフの喜びよ、彼らは皆、比類なき歓喜を得た。

Verse 26

ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणा:।।।।खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधरा:।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन्।।।।

その優れた馬と知るや、怒りに目を乱し、鋤や犂を手にし、さまざまな木や石を携えて、憤然と駆け寄り、「止まれ、止まれ！」と叫んだ。

Verse 27

ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणा:।।1.40.26।।खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधरा:।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन्।।1.40.27।।

最上の馬と見定めるや、怒りに目を乱して、鋤や犂を携え、木や石を抱えつつ憤然と突進し、「止まれ、止まれ！」と叫んだ。

Verse 28

अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि।दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ।।।।

「汝は我らのヤジュニャ（祭祀）の聖なる馬を奪った。邪なる心の者よ、知れ――ここに来た我らはサガラの子らである。」

Verse 29

श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन।रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा।।।।

彼らの言葉を聞くや、カピラは――ラグの喜びよ（Raghunandana）――大いなる怒りに包まれ、そのとき猛々しい「フーン（huṃ）」の声を発した。

Verse 30

ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना।भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजा:।।।।

そののち、カクットスタよ、計り知れぬ力をもつ大魂カピラによって、サガラの子らはことごとく灰の山と化した。