Adhyaya 49

Verse 1

नारद उवाच । केनाचारेण विप्रस्य ब्रह्मतेजो विवर्धते । केनाचारेण तस्यैव ब्राह्मं तेजो विनश्यति

ナーラダは言った。「いかなる行いによって、バラモンのブラフマ・テージャス（霊的光輝）は増すのか。いかなる行いによって、その聖なる光輝は滅するのか。」

Verse 2

ब्रह्मोवाच । शयनीयात्समुत्थाय रात्र्यंशे द्विजसत्तमः । देवांश्चैव स्मरेन्नित्यं तथा पुण्यवतो ध्रुवम्

ブラフマーは言った。「夜の一刻に床より起き、二度生まれの最勝者は常に神々を念じ、また功徳に名高い不動のドゥルヴァをも念ずべきである。」

Verse 3

गोविंदं माधवं कृष्णं हरिं दामोदरं तथा । नारायणं जगन्नाथं वासुदेवमजं विभुम्

ゴーヴィンダ、マーダヴァ、クリシュナ、ハリ、またダーモダラ。ナーラーヤナ、ジャガンナータ、ヴァースデーヴァ——不生にして遍満する主。

Verse 4

सरस्वतीं महालक्ष्मीं सावित्रीं वेदमातरम् । ब्रह्माणं भास्करं चन्द्रं दिक्पालांश्च ग्रहांस्तथा

（また念ずべきは）サラスヴァティー、マハーラクシュミー、サーヴィトリー—ヴェーダの母—さらにブラフマー、太陽、月、方位の守護神たち、そして諸惑星である。

Verse 5

शङ्करं च शिवं शंभुमीश्वरं च महेश्वरम् । गणेशं च तथा स्कन्दं गौरीं भागीरथीं शिवाम्

我はシャンカラ—シヴァ、シャンブ、主（イーシュヴァラ）、マヘーシュヴァラに礼拝し、またガネーシャとスカンダに、ガウリーに、そしてバギーラティー（ガンガー）なる吉祥なる御方（シヴァー）に帰依して礼拝する。

Verse 6

पुण्यश्लोको नलो राजा पुण्यश्लोको जनार्दनः । पुण्यश्लोका च वैदेही पुण्यश्लोको युधिष्ठिरः

ナラ王は聖なる名声により讃えられ、ジャナールダナ（ヴィシュヌ）も聖なる名声により讃えられる。ヴァイデーヒー（シーター）もまた聖なる名声により讃えられ、ユディシュティラも聖なる名声により讃えられる。

Verse 7

अश्वत्थामा बलिर्व्यासो हनूमांश्च विभीषणः । कृपः परशुरामश्च सप्तैते चीरजीविनः

アシュヴァッターマン、バリ、ヴィヤーサ、ハヌマーン、ヴィビーシャナ、クリパ、そしてパラシュラーマ——この七者こそはチーラジーヴィン、久遠に生きる者たちである。

Verse 8

एतान्यस्तु स्मरेन्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

しかし人が暁に起き、これらを日々想起するなら、ブラフマナ殺し（ブラフマハティヤー）などの罪より解き放たれる。これに疑いはない。

Verse 9

सकृदुच्चरिते तात सर्वयज्ञफलं लभेत् । गवां शतसहस्राणां दानस्य फलमश्नुते

いとしき者よ、これをただ一度唱えるだけで、あらゆるヤジュニャ（祭祀）の功徳を得、さらに十万頭の牛を布施する果報を味わう。

Verse 10

ततश्चापि शुचौ देशे मलमूत्रं परित्यजेत् । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ दिवा कुर्यादुदङ्मुखः

その後、清浄な場所で大便と小便を排すべし。夜は南に向かい、昼は北に向かって行う。

Verse 11

परतो दंतकाष्ठं च तृणैरुदुंबरादिभिः । अतः परं च संध्यायां संयतश्च द्विजो भवेत्

次に、草やウドゥンバラなどの樹から作った歯木を用いて歯を清めよ。その後、サンディヤーの時には、二度生まれの者は身を慎み、心を制すべし。

Verse 12

पूर्वाह्णे रक्तवर्णां तु मध्याह्ने शुक्लवर्णिकाम् । सायं सरस्वतीं कृष्णां द्विजो ध्यायेद्यथाविधि

午前には赤き相のサラスヴァティーを、正午には白き相を、夕べには黒き相のサラスヴァティーを、定められた作法に従って二度生まれの者は観想すべし。

Verse 13

ततः समाचरेत्स्नानं यथाज्ञानेन यत्नतः । अंगं प्रक्षालयित्वा तु मृद्भिः संलेपयेत्ततः

その後、知るところに従い、努めて沐浴を行うべし。身体を洗い清めたなら、次に浄めの土（粘土）を塗りつけよ。

Verse 14

शिरोदेशे ललाटे च नासिकायां हृदि भ्रुवोः । बाह्वोः पार्श्वे तथा नाभौ जान्वोरङ्घ्रिद्वये तथा

頭部のところ、額、鼻、胸の中心、そして眉間に；両腕、両脇、さらに臍、両膝、そして両足にもまた（施すべし）。

Verse 15

एका लिंगे गुदे तिस्रस्तथा वामकरे दश । उभयोः सप्त दातव्या मृदः शुद्धिमभीप्सता

清浄を願う者は、聖なる土を、生殖器に一度、肛門に三度、左手に十度、両手合わせて七度与えるべし。

Verse 16

अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम्

馬に踏まれ、車に轢かれ、ヴィシュヌの大いなる歩みにより聖別された大地よ。聖なる土よ、我が過去に積み重ねた罪を取り去り給え。

Verse 17

अनेनैव तु मंत्रेण मृत्तिकां यस्तनौ क्षिपेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य शुचिर्भवति मानवः

しかし、この同じマントラによって聖なる土を身に塗る者は、その一切の罪が滅し、人は清浄となる。

Verse 18

ततस्तु वेदपूर्वेण स्नानं कुर्याद्विचक्षणः । नदे नद्यां तथा कूपे पुष्करिण्यां तटाकके

それから、識ある者はヴェーダの定めに従って沐浴すべし。小川、河、井戸、蓮池、または湖において。

Verse 19

जलराशौ च वप्रे च घटस्नानं तथोत्तरम् । कारयेद्विधिवन्मर्त्यः सर्वपापक्षयाय च

人は作法にかなって、水のたたえと池の堤などにおいて、壺による沐浴（ガタ・スナーナ）を行い、さらに後続の儀礼も修して、あらゆる罪の完全な滅尽を願うべし。

Verse 20

प्रातःस्नानं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् । यः कुर्यात्सततं विप्रो विष्णुलोके महीयते

夜明けの沐浴は至上の功徳であり、あらゆる罪を滅する。これを常に行うブラーフマナは、ヴィシュヌの世界で尊ばれる。

Verse 21

प्रातः संध्यासमीपे च यावद्दंडचतुष्टयम् । तावत्पानीयममृतं पितॄणामुपतिष्ठते

朝のサンディヤーの近くでは、四つのダンダのあいだ、供えた水は祖霊ピトリたちのもとに甘露（アムリタ）としてとどまる。

Verse 22

परतो घटिकायुग्मं यावद्यामैकमाह्निकम् । मधुतुल्यं जलं तस्मिन्पितॄणां प्रीतिवर्धनम्

二つのガティカーのあいだ、さらに一つのヤーマと日々の儀礼（アーフニカ）に至るまで、供水は蜜のようとなり、祖霊ピトリの満悦を増す。

Verse 23

ततस्तु सार्द्धयामैकं जलं क्षीरमयं स्मृतम् । क्षीरमिश्रं जलं तावद्यावद्दण्डचतुष्टयम्

その後、サールダ・ヤーマのあいだ水は乳のごとしと説かれ、さらに四つのダンダのあいだ、水は乳と交じったままである。

Verse 24

अतः परं च पानीयं यावद्धि प्रहरत्रयम् । तत्परं लोहितं प्रोक्तं यावदस्तंगतो रविः

それ以後は三つのプラハラのあいだ飲み水とみなされ、さらにその後は、日が沈むまで赤みを帯びると説かれる。

Verse 25

चतुर्थप्रहरे स्नाने रात्रौ वा तर्पयेत्पितॄन् । तत्तोयं रक्षसामेव ग्रहणेन विना स्मृतम्

第四の夜分の沐浴中、あるいは夜に祖霊ピトリ（Pitṛ）へシュラッダの供水（タルパナ）を捧げるなら、その水は伝承により羅刹（Rākṣasa）のみの受用とされる――ただし日月食の時を除く。

Verse 26

पानीयं सर्वसिर्द्ध्य्थं पुरैव निर्मितं मया । रक्षार्थं तस्य तोयस्य यक्षाश्चैव धुरंधराः

「はるかな昔、わたしはあらゆる成就のためにこの水を創った。そしてその水を守護するため、強大なる守り手としてヤクシャ（Yakṣa）を任じた。」

Verse 27

न प्राप्नुवंति पितरो ये च लोकांतरं गताः । दुष्प्राप्यं सलिलं तेषामृते स्वान्मर्त्यवासिनः

他界へ赴いた祖霊ピトリ（Pitṛ）は自ら（供水を）得ることができない。彼らにとって水は得難く、ただし人間界に住む自らの縁者を通してのみ得られる。

Verse 28

तस्माच्छिष्यैश्च पुत्रैश्च पौत्रदौहित्रकादिभिः । बंधुवर्गैस्तथा चान्यैस्तर्पणीयं पितृव्रतैः

ゆえに祖霊の誓戒（ピトリ・ヴラタ）に帰依する者は、弟子、子、孫、娘の子（外孫）などによって、また親族の一同によって、さらに他の者によっても、ピトリ（Pitṛ）へタルパナ（供水）を捧げるべきである。

Verse 29

नारद उवाच । जलस्य दैवतं ब्रूहि तर्पणस्य विधिं मयि । यथा जानामि देवेश तत्वतो वक्तुमर्हसि

ナーラダは言った。「水を司る神格をお説きください。またタルパナ（供水）の正しい作法を私にお授けください。神々の主よ、真理の原理に即して正しく知るため、ありのままに説き明かしてください。」

Verse 30

ब्रह्मोवाच । जलस्य देवता विष्णुःस र्वलोकेषु गीयते । जलपूतो भवेद्यस्तु विष्णुस्तच्छंकरो भवेत्

ブラフマーは言った。「ヴィシュヌは万界において、水を司る神として讃えられる。水によって清められる者のところにはヴィシュヌが現前し、その同じ現前がシャンカラとなる。」

Verse 31

जलं गंडूषमात्रं तु पीत्वा पूतो भवेन्नरः । विशेषात्कुशसंसर्गात्पीयूषादधिकं जलम्

水をひと口飲むだけで、人は清められる。とりわけクシャ草（kuśa）に触れた水は浄めの力が増し、まことにその水は甘露（アムリタ）にも勝るとされる。

Verse 32

सर्वदेवालयो दर्भो मयायं निर्मितः पुरा । कुशमूले भवेद्ब्रह्मा कुशमध्ये तु केशवः

この聖なるダルバ草（darbha）は、すべての神々の住処である。われは昔これを造った。クシャ草の根にはブラフマーが、クシャ草の中ほどにはケーシャヴァ（ヴィシュヌ）が宿る。

Verse 33

कुशाग्रे शंकरं विद्धि कुश एते प्रतिष्ठिताः । कुशहस्तः सदा मेध्यः स्तोत्रं मंत्रं पठेद्यदि

クシャ草の先端にはシャンカラが宿ると知れ。これらのクシャの葉は聖なる支えとして स्थापित されている。手にクシャを持つ者は常に儀礼的に清浄であり、とりわけ讃歌（ストートラ）とマントラを誦する時にそうである。

Verse 34

सर्वं शतगुणं प्रोक्तं तीर्थे साहस्रमुच्यते । कुशाः काशास्तथा दूर्वा यवपत्राणि व्रीहयः

すべての（功徳）は百倍になると言われ、ティールタ（聖なる渡し場）では千倍になると宣言される。さらに、クシャ草、カーシャ草、ドゥールヴァ草、大麦の葉、米などの供物が挙げられる。

Verse 35

बल्वजाः पुंडरीकाश्च कुशास्सप्त प्रकीर्तिताः । आनुपूर्व्येण मेध्याः स्युः कुशा लोके प्रतिष्ठिताः

バルヴァジャとプンダリーカ、さらに七種のクシャ草が説き示される。しかるべき順序においてそれらは清浄にするものとされ、ゆえにクシャは世に聖なる浄化の具として確立した。

Verse 36

विना मंत्रेण यत्स्नानं सर्वं तन्निष्फलं भवेत् । अमृतात्स्वादुतामेति संस्पर्शाच्च तिलस्य च

マントラなくして行う沐浴は、すべてまったく功徳を結ばない。だが胡麻（ティラー）に触れることにより、甘露（アムリタ）のごとき甘美さを得る。

Verse 37

तस्माच्च तर्पयेन्नित्यं पितॄंस्तिलजलैर्बुधः । दशभिश्च तिलैस्तावत्पितॄणां प्रीतिरुत्तमा

ゆえに賢者は、胡麻を混ぜた水によって日々祖霊（ピトリ）にタルパナを捧げて満たすべきである。胡麻十粒でさえ、祖霊の歓喜は最上となる。

Verse 38

अग्निस्तंभभयाद्देवा न चेच्छन्त्यतिविस्तरम् । स्नात्वा यस्तर्पयेन्नित्यं तिलमिश्रोदकैः पितॄन्

火の柱を恐れて、神々（デーヴァ）はあまり先へ進もうとはしなかった。だが沐浴ののち、胡麻を混ぜた水で祖霊に常に奠水（タルパナ）を捧げる者は——

Verse 39

नीलपंडविमोक्षेण त्वमावास्या तिलोदकैः । वर्षासु दीपदानेन पितॄणामनृणो भवेत्

「ニーラパンダ・ヴィモークシャ」の儀を修し、アマーヴァーシャー（新月）の日に胡麻水（ティローダカ）を供え、雨季に灯明を施すならば、人は祖霊（ピトリ）への負債を免れる。

Verse 40

वत्सरैकममायां तु तर्पयेद्यस्तिलैः पितृन् । विनायकत्वमाप्नोति सर्वदेवैः प्रपूज्यते

しかし、アマーヴァスヤー（新月）の日に、胡麻をもって一年のあいだ祖霊にタルパナ（奠水供養）を捧げる者は、ヴィナーヤカの位を得て、あらゆる神々に礼拝される。

Verse 41

युगाद्यासु च सर्वासु यस्तिलैस्तर्पयेत्पितॄन् । उक्तं यद्वाप्यमायां तु तस्माच्छतगुणाधिकम्

すべてのユガの始まりや他の聖なる時に、胡麻をもって祖霊にタルパナを捧げる者は、説かれた功徳がいかなるものであれ、マーガ月にはそれが百倍に増す。

Verse 42

अयने विषुवे चैव राकामायां तथैव च । तर्पयित्वा पितृव्यूहं स्वर्गलोके महीयते

また、アヤナ（至）とヴィシュヴァ（分点）、さらに満月の夜にも、祖霊の群れにタルパナを捧げれば、天界において尊ばれる。

Verse 43

तथा मन्वंतराख्यायामन्यस्यां पुण्यसंस्थितौ । ग्रहणे चंद्रसूर्यस्य पुण्यतीर्थे गयादिषु

また、マヌヴァンタラと呼ばれる別の聖なる時期や、月食・日食の折、清浄なる徳に安住して—とりわけガヤーなどの聖なるティールタにおいて—大いなる功徳が得られる。

Verse 44

तर्पयित्वा पितॄन्याति माधवस्य निकेतनम् । तस्मात्पुण्याहकं प्राप्य तर्पयेत्पितृसंचयम्

祖霊にタルパナを捧げた者は、マーダヴァ（ヴィシュヌ）の御住処に至る。ゆえに、吉日を得たなら、祖先の群れにタルパナを捧げるべきである。

Verse 45

तर्पणं देवतानां च पूर्वं कृत्वा समाहितः । अधिकारी भवेत्पश्चात्पितॄणां तर्पणे बुधः

まず心を統一して諸神にタर्पナ（灌水供養）を行えば、賢者はその後、祖霊（ピトリ）へのタर्पナを修する資格を得る。

Verse 46

श्राद्धे भोजनकाले च पाणिनैकेन दापयेत् । उभाभ्यां तर्पणे दद्याद्विधिरेष सनातनः

シュラッダおよび食事を供する時は片手で施し、タर्पナの時は両手で捧げるべし—これこそ永遠の規則である。

Verse 47

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा शुचिस्तु तर्पयेत्पितॄन् । तृप्यतामिति वाक्येन नामगोत्रेण वै पुनः

南に面し、身を清浄に保って祖霊にタर्पナを捧げ、名とゴートラ（系譜）をもって再び呼びかけ、「満ち足りたまえ」と唱えるべし。

Verse 48

अकृष्णैर्यत्तिलैर्मोहात्तर्पयेत्पितृसंचयम् । भूम्यां ददाति यदपो दाता चैव जले स्थितः

迷いによって黒胡麻でない胡麻を用い、祖霊の群れにタर्पナを行うこと、また施主が水中に立ちながら供水を地に注ぐこと—（そのような作法は不如法とされる）。

Verse 49

वृथा तद्दीयते दानं नोपतिष्ठति कस्यचित् । स्थले स्थित्वा जले यस्तु प्रयच्छेदुदकं नरः

その施しはむなしく捧げられ、誰にも届かない—人が乾いた地に立ちながら、水への供養として水の中へ水を注ぐときである。

Verse 50

नोपतिष्ठेत्पितॄणां तु सलिलं तन्निरर्थकम् । आर्द्रवासा जले यस्तु कुर्यादुदकतर्पणम्

祖霊（ピトリ）に捧げた水は彼らに届かず、もし水中で濡れ衣のまま水供（タルパナ）を行うなら、その供養はむなしくなる。

Verse 51

पितरस्तस्य तृप्यंति सहदेवैस्सदानघ । रजकैः क्षालितं वस्त्रमशुद्धं कवयो विदुः

罪なき者よ、彼の祖先は神々とともに満ち足りる。されど賢者は、洗濯人に洗われた衣は不浄であると知る。

Verse 52

हस्तप्रक्षालने चैव पुनर्वस्त्रं तु शुध्यति । शुष्कवासाः शुचौ देशे स्थाने यत्तर्पयेत्पितॄन्

手を洗えば衣は再び清められる。乾いた衣をまとい、清浄な場所とふさわしい所にて、祖霊（ピトリ）に満足の水供（タルパナ）を捧げよ。

Verse 53

ततो दशगुणेनैव तुष्यंति पितरो ध्रुवम् । स्नानं संध्यां च पाषाणे खड्गे वा ताम्रभाजने

そののち、祖霊（ピトリ）は必ず十倍に満足する。沐浴とサンディヤー（暁・黄昏の礼拝）は、石の上、あるいは剣の上、または銅の器において行うべきである。

Verse 54

तर्पणं कुरुते यस्तु प्रत्येकं च शताधिकम् । रौप्यांगुलीयं तर्जन्यां धृत्वा यत्तर्पयेत्पितॄन्

しかし、タルパナを行い、各々の祖霊に百回、さらにそれ以上の水供を捧げ、しかも人差し指に銀の指輪を着けて祖霊（ピトリ）に供養する者は、殊勝の功徳を得る。

Verse 55

सर्वं च शतसाहस्रगुणं भवति नान्यथा । तथैवानामिकायां तु धृत्वा स्वर्णांगुलीं बुधः

そして一切は十万倍の功徳となる—他ではない。同様に、賢者は無名指に黄金の指輪をはめ…

Verse 56

तर्पयेत्पितृसंदोहं लक्षकोटिगुणं भवेत् । अंगुष्ठदेशिनी मध्ये सव्यहस्तस्य खड्गकम्

祖霊の群れにタルパナ（供水）を捧げるべきであり、その功徳は十万倶胝倍となる。左手の親指と人差し指の間に、剣に似た「カドガ（khaḍga）」の形が結ばれる。

Verse 57

धृत्वानामिकया रत्नमंजलेरक्षयंफलं । स्नानार्थमभिगच्छंतं देवाः पितृगणैः सह

無名指に、果報尽きぬ宝玉の房を戴くと、沐浴へ向かう彼のもとへ、諸天はピトリ（祖霊）の群れとともに近づいた。

Verse 58

वायुभूतानुगच्छंति तृषार्ताः सलिलार्थिनः । निराशास्ते निवर्तंते वस्त्रनिष्पीडनेन च

渇きに苦しむ水求めの者は、ただ風なるものを追いかける。だが望みは破れ、衣を絞って（むなしく）引き返す。

Verse 59

तस्मान्न पीडयेद्वस्त्रमकृत्वा पितृतर्पणम् । तिस्रःकोट्योऽर्धकोटी च यानि लोमानि मानुषे

ゆえに、まずピトリ（祖霊）へタルパナ（供水）を捧げずして、衣を絞ってはならない。人の身には三倶胝と半倶胝の毛があるからである。

Verse 60

स्रवंति सर्वतीर्थानि तस्मान्न परिपीडयेत् । देवाः पिबंति शिरसि श्मश्रुतः पितरस्तथा

そこには一切の聖なるティールタが流れ入る。ゆえにそれを苦しめたり傷つけたりしてはならない。神々は頭頂にて飲み、また祖霊ピトリも髭より飲む。

Verse 61

चक्षुषोरपि गंधर्वा अधस्तात्सर्वजंतवः । देवाः पितृगणाः सर्वे गंधर्वा जंतवस्तथा

また両眼からもガンダルヴァが現れ、その下にはあらゆる生きとし生けるものがある。そこには神々とすべての祖霊ピトリの群れがあり、同様にガンダルヴァや諸々の生類もある。

Verse 62

स्नानमात्रेण तुष्यंति स्नानात्पापं न विद्यते । नित्यस्नानं च यः कुर्यात्स नरः पुरुषोत्तमः

ただ沐浴するだけで神々は満悦し、沐浴によって罪はとどまらない。日々の沐浴を行う人は、人の中の最勝者、プルショーत्तマである。

Verse 63

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो नाकलोकेमहीयते । स्नानं तर्पणपर्यंतं देवा महर्षयो विदुः

一切の罪より解き放たれた者は、天界において尊ばれる。神々と大聖仙は、沐浴に始まりタर्पナ（供水・供養）に至るまでの儀礼を知り、定めている。

Verse 64

अतः परं च देवानां पूजनं कारयेद्बुधः । गणेशं पूजयेद्यस्तु विघ्नस्तस्य न जायते

その後、賢者は神々への礼拝を整えて行うべきである。だがガネーシャ（Gaṇeśa）を礼拝する者には、障碍は生じない。

Verse 65

आरोग्यार्थं च सूर्यं च धर्ममोक्षाय माधवम् । शिवं च कृत्यकामार्थं सर्वकामाय चंडिकाम्

健康のためにはスーリヤを礼拝し、ダルマと解脱のためにはマーダヴァ（ヴィシュヌ）を、儀礼と望む事業の成就のためにはシヴァを、そして一切の願いの成満のためには女神チャンディカーを礼拝すべきである。

Verse 66

देवांस्तु पूजयित्वा तु वैश्वदेवबलिं चरेत् । वह्निकार्यं ततः कृत्वा यज्ञं ब्राह्मणतर्पणम्

諸神を礼拝したのち、ヴァイシュヴァデーヴァ・バリと呼ばれる供献を行うべきである。次いで聖火に関わる作法を終え、ヤジュニャ（祭祀）を修し、供物と歓待によってバラモンを満たすべきである。

Verse 67

देवानां सर्वसत्वानां पुनस्त्रिविष्टपं व्रजेत् । गतागतं स्थिरं कृत्वा कामान्मोक्षं सुखं दिवम्

神々とあらゆる生類のために、人は再びトリヴィシュタパ（天界）へ赴く。来たり去る輪を止めて安定させるなら、望む果—解脱、安楽、そして天上の境地—を得る。

Verse 68

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नित्यं कर्माणि कारयेत् । नारद उवाच । किमर्थं च जलं तात देवाः पितृगणैः सह

ゆえに、あらゆる努力をもって、定められた行を常に怠らず行わせるべきである。ナーラダは言った。「いかなる目的で、いとしき者よ、神々は祖霊ピトリたちの群れとともに水を求めるのか。」

Verse 69

न प्राप्नुवंति सर्वज्ञ लभंते मानवा यथा । ब्रह्मोवाच । पुरा सृष्टं मया तोयं सर्वदेवमयामृतम्

全知なるお方よ、彼らは人間が利得を得るようにはそれを得ない。ブラフマーは言った。「昔、わたしはその水を創った。アムリタのごとき甘露であり、あらゆる神々を宿すものとして。」

Verse 70

तस्यैव रक्षणार्थं च रक्षा यक्षा धनुर्धराः । घ्नंति ते पितरं देवमस्मद्वाक्यान्न मानुषम्

ただ彼を守るために、弓を執る守護者たる羅刹と夜叉は、我らの言葉に従い、ただの人間ではなく、自らの父である神なる御方をさえ討つ。

Verse 71

पशवः पक्षिणः कीटा मर्त्यलोके व्यवस्थिताः । मर्त्यजाताश्च देवा ये तथैव मानुषा ध्रुवम्

獣も鳥も虫も、死すべき世に定まっている。さらに、死の境涯に生まれた神々であっても、同じくまことに人間である—確かに。

Verse 72

तर्पयित्वा गुरुं नित्यं सुरलोके प्रतिष्ठिताः । अस्नायी च मलं भुंक्ते अजपी पूयशोणितम्

常に師（グル）を敬い満たす者は、神々の世界に安住する。だが沐浴せぬ者は穢れを食し、ジャパを唱えぬ者は膿と血を啜る。

Verse 73

अकृत्वा तर्पणं नित्यं पितृहा चोपजायते । ब्रह्महत्यासमं पापं देवानामप्यपूजने

日々タルパナ（水の供養）を行わぬなら、その者は祖霊を殺す者のごとくなる。さらに神々への礼拝を怠ることも、ブラフマハティヤー—バラモン殺し—に等しい罪である。

Verse 74

सन्ध्याकृत्यमकृत्वा च सूर्यं हंति च पापकृत् । नारद उवाच । ब्राह्मणस्य सदाचारक्रमं ब्रूहि च कर्मणाम्

サンディヤーの儀礼を怠る罪人は、あたかも太陽を「殺す」かのようである。ナーラダは言った。「婆羅門の正しい作法と諸務めを、順序立てて語ってください。」

Verse 75

इतरेषां च वर्णानां प्रवृत्तमखिलं वद । ब्रह्मोवाच । आचाराल्लभते चायुराचाराल्लभते सुखम्

「また、他の諸身分の正しい行いも余すところなく説きなさい。」ブラフマーは言った。「正しい行い（アーチャーラ）によって長寿を得、正しい行いによって安楽を得る。」

Verse 76

आचारात्स्वर्गं मोक्षं च आचारो हंत्यलक्षणम् । अनाचारो हि पुरुषो लोके भवति निंदितः

正しい行いによって天界を得、さらに解脱（モークシャ）さえ得る。正しい行いは凶兆と恥辱を滅する。だが、正しい行いなき人は世において非難される。

Verse 77

दुःखभागी च सततं व्याधितोल्पायुरेव च । नरके नियतं वासो ह्यनाचारान्नरस्य च

悪しき行いの者は常に苦しみを分かち、病に悩まされ、寿命も短い。かかる不徳の人には、地獄の住処が必ず定まる。

Verse 78

आचाराच्च परं लोकमाचारं शृणु तत्त्वतः । गोमयेन गृहे नित्यं प्रकुर्यादुपलेपनम्

正しい行いによってさらに高き世界が開かれる。今、その真実の行いを本質から聞け。家は常に牛糞で塗り清めるべきである。

Verse 79

प्रक्षालयेत्ततः पीठं काष्ठं पात्रं शिलातलम् । भस्मना कांस्यपात्रं तु ताम्रमम्लेनशुद्ध्यति

それから、座具、木の器具、器、石の面を洗い清めよ。青銅の器は灰で清め、銅は酸味あるものによって浄められる。

Verse 80

शिलापात्रं तु तैलेन फालंगो वालकेन तु । स्वर्णरौप्यादिपात्रं तु जलमात्रेण शुध्यति

石の器は油によって清められ、phālaṅga の器は砂によって清められる。だが金・銀などの器は、ただ水のみで清浄となる。

Verse 81

अग्निना लोहपात्रं तु पाकप्रक्षालनेन तु । खननाद्दाहनाच्चैव उपलेपन धावनात्

鉄の器は火によって清められ、また調理後に洗い清められる。さらに掘り出すこと、焼くこと、清めの塗りを施して洗うことによっても清浄となる。

Verse 82

पर्जन्यवर्षणाच्चैव भूरमेध्या विशुध्यति । तैजस्सानां मणीनां च सर्वस्याश्ममयस्य च

雲の雨が降れば、穢れた大地さえ清められる。同様に、光り輝く金属や宝石、そして石でできたあらゆるものも清浄となる。

Verse 83

भस्मभिर्मृत्तिकाभिश्च शुद्धिरुक्ता मया पुरा । शय्या भार्या शिशुर्वस्त्रमुपवीतं कमंडलुः

かつて私は、聖灰と土による清めを説いた。同様に、寝床、妻、幼子、衣、聖紐（ウパヴィータ）、そしてカマンダル（浄水の壺）についても清浄の規定がある。

Verse 84

आत्मनः कथिताश्शुद्धा न परेषां कदाचन । न भुंजीतैकवस्त्रेण न स्नायादेकवाससा

人は自らの正しい行いによってのみ清められると知り、決して他に頼ってはならない。一枚の衣だけをまとって食してはならず、一枚の衣だけをまとって沐浴してもならない。

Verse 85

न धारयेत्परस्यैवं स्नानवस्त्रं कदाचन । संस्कारं केशदंतानां प्रातरेव समाचरेत्

このようにして他人の沐浴布を決して身につけてはならない。早朝に髪を整え、歯を清めるべきである。

Verse 86

गुरूणां च नमस्कारं नित्यमेव समाचरेत् । हस्तपादे मुखे चैव पंचार्द्रो भोजनं चरेत्

師に対する礼拝を日々欠かさず行うべきである。また手足と口を洗い清めてから食事をとるべきである。

Verse 87

पंचार्द्रकस्तु भुंजानः शतं वर्षाणि जीवति । देवतानां गुरोराज्ञां स्नातकाचार्ययोरपि

五種のārdra（生姜）を食する者は百年の寿命を得る——ただし神々とグル、王の命、さらにsnātakaとācāryaの教えにも従うならば。

Verse 88

नाक्रामेत्कामतश्छायां विप्रस्य दीक्षितस्य च । गोगणं देवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथम्

ただの気まぐれで、ブラーフマナや灌頂を受けた者（dīkṣita）の影を踏んではならない。また牛の群れ、神像、ブラーフマナ、ギー、蜂蜜、あるいは辻（交差点）を踏みにじってはならない。

Verse 89

प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत प्रख्यातांश्च वनस्पतीन् । गोविप्रावग्निविप्रौ च विप्रौ द्वौ दंपती तथा

名高い聖樹にはプラダクシナー（右繞礼）を行うべきである。同様に、牛、ブラーフマナたち、聖火、そしてブラーフマナの夫婦にも右繞礼を捧げよ。

Verse 90

तयोर्मध्ये न गच्छेत स्वर्गस्थोपि पतेद्ध्रुवम् । उच्छिष्टो न स्पृशेदग्निं ब्राह्मणं दैवतं गुरुम्

二つのものの間を通ってはならない。たとえ天にある者であっても、それを行えば必ず堕ちる。さらに、食後の不浄（ウッチシタ）の状態では、聖火、ブラーフマナ、神格、また自らのグルに触れてはならない。

Verse 91

स्वशीर्षं पुष्पवृक्षं च यज्ञवृक्षमधार्मिकम् । त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन

食後の不浄（ウッチシタ）のとき、三つの輝けるものを決して見つめてはならない。すなわち自分の頭、花咲く樹、そして不義なる者の「祭祀の樹」である。

Verse 92

सूर्याचंद्रमसावेवं नक्षत्राणि च सर्वशः । नेक्षेद्विप्रं गुरुं देवं राजानं यतिनां वरम्

ゆえに、太陽や月を凝視してはならず、また星々をもむやみに見つめてはならない。同様に、ブラーフマナ、師、神格、王、そして修行者の中の最勝者をも、じっと見つめてはならない。

Verse 93

योगिनं देवकर्माणं धर्माणां कथकं द्विजम् । नदीनां च प्रतीरे च पत्युश्च सरितां तथा

神聖な儀礼に勤しむヨーギー、ダルマを誦する二度生まれの者、川の岸辺、そして流れを司る主—これらはみな聖なるものとして敬うべきである。

Verse 94

यज्ञवृक्षस्य मूले च उद्याने पुष्पवाटके । शरीरस्य मलत्यागं न कुर्याज्जीवने तथा

ヤジュニャの聖樹の根元においても、庭園や花園においても、身体の不浄を捨ててはならない。同様に、生きものの住まう場所で決してそれをしてはならない。

Verse 95

विप्रस्यायतने गोष्ठे रम्ये राजपथेषु च । न क्षौरं कारयेद्धीरः कुजस्याह्नि कदाचन

賢者は火星の日（火曜日）に、剃髪や剃刀による剃りを決して行ってはならない――それが婆羅門の住まいであれ、牛舎であれ、麗しい場所であれ、王の大道であれ。

Verse 96

मलं न धारयेद्दंते नखं न वदने क्षिपेत् । तैलाभ्यंगं न कुर्वीत वासरे रविभौमयोः

歯に汚れを残してはならず、爪の切れ端を口に入れてはならない。また太陽の日（日曜日）と火星の日（火曜日）には、油を塗って按摩することを行ってはならない。

Verse 97

स्वगात्रासनयोर्वाद्यं गुरोरेकासनादनम् । न हरेच्छ्रोत्रियस्वं च देवस्यापि गुरोरपि

自らの身体や座を打って音楽を奏してはならず、また師（グル）と同じ座に坐してはならない。さらに、ヴェーダに通じたシュロートリヤの財を、また神のものを、師のものをも奪ってはならない。

Verse 98

राज्ञस्तपस्विनां चैव पंगोरंधस्य योषितः । पंथा देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च

王に、苦行者に、足の不自由な者に、盲人に、そして女性に道を譲るべきである。同様に、婆羅門に、牛に、また王家の人々にも通行の優先を与えるべきである。

Verse 99

रोगिणे भारतप्ताय गुर्विण्यै दुर्बलाय च । विवादं न च कुर्वीत नृप विप्र चिकित्सकैः

王よ、病人、熱に苦しむ者、身重の女性、あるいは衰弱した者を治療している医師たちと、論争してはならない。

Verse 100

ब्राह्मणं गुरुपत्नीं च दूरतः परिवर्जयेत् । पतितं कुष्ठसंयुक्तं चांडालं च गवाशिनम्

遠くより、バラモンおよび師母（グルの妻）との交わりを避けよ。また、堕落した者、癩を患う者、チャンダーラ、牛肉を食する者をも避けよ。

Verse 101

निर्धूतं ज्ञानहीनं च दूरतः परिवर्जयेत् । स्त्रियं दुष्टां च दुर्वृत्तामपवाद प्रदायिनीम्

遠くより、追放され真の知を欠く者を避けよ。同様に、邪悪で素行が悪く、讒言を広める女を避けよ。

Verse 102

कुकर्मकारिणीं दुष्टां सदैव कलहप्रियाम् । प्रमत्तामधिकांगीञ्च निर्लज्जां बाह्यचारिणीम्

悪業をなす女—本性卑しく常に争いを好み、放逸で欲に溺れ、恥を知らず、外面だけを取り繕う者—は避けるべきである。

Verse 103

व्ययशीलामनाचारां दूरतः परिवर्जयेत् । मलिनां नाभिवंदेत गुरुपत्नीं कदाचन

浪費に走り素行の悪い女は遠くより避けよ。また、穢れた師母に決して礼拝してはならない。

Verse 104

न स्पृशेत्तां च मेधावी स्पृष्ट्वा स्नानेन शुद्ध्यति । स तया सह केलिं च वर्जयेच्च सदैव हि

賢者は彼女に触れてはならない。もし触れたなら、沐浴によって清められる。まことに、彼女との情欲の戯れは常に避けよ。

Verse 105

शृणुयाच्च वचो नूनं न पश्येच्च गुरोः स्त्रियम् । वधूं पुत्रस्य भ्रातुश्च स्वपुत्रीं युवतीं ध्रुवम्

まことに師の言葉を聴くべきであるが、師の妻を凝視してはならない。同様に、子の妻、兄弟の妻、そして自らの若き娘をも、例外なく見つめることを避けよ。

Verse 106

अन्यां च गुरुपत्नीं च नेक्षेत्स्पर्शं न कारयेत् । ताभिः सह कथालापं तथा भ्रूभंगदर्शनम्

他人の妻にも師の妻にも目を向けてはならず、触れ合いを起こしてはならない。また彼女らと語り合うことを避け、含みのある視線や眉での合図さえ慎むべきである。

Verse 107

कलहं निस्त्रपां वाणीं सदैव परिवर्जयेत् । न दद्याच्च सदा पादं तुषांगारास्थिभस्मसु

常に争いと恥知らずの言葉を避けよ。また、籾殻や燃えさし、骨、灰の上に足を置いてはならない。

Verse 108

कार्पासास्थिषु निर्माल्ये चितिकाष्ठे चितौ गुरौ । शुष्कं मीनं न भक्षेत पूतिगंधिममेध्यकम्

悪臭を放つ不浄な干し魚を食してはならない—とりわけ綿の種や殻の間、捨てられた花輪のそば、葬送の薪や火葬場、あるいは師の御前にあるときは、なおさらである。

Verse 109

विघसं चान्यदुच्छिष्टं पाकार्थं च परस्य च । न स्थातव्यं न गंतव्यं क्षणमप्यसता सह

悪しき者と共に留まってはならず、また共に行ってもならない、たとえ一瞬であっても—残食（ヴィガサ）や他の余り物のため、料理のため、あるいは他人の用のためであっても。

Verse 110

न तिष्ठेच्च क्षणं धीरो दीपच्छाये कलिद्रुमे । अस्पृश्यैस्सह चालापं पतितैः कुपितैः सह

賢者は、カリの樹（カリ・ユガ）の影に一瞬たりとも留まってはならず、また不可触の者、堕落した者、怒れる者と語り合ってはならない。

Verse 111

न कुर्यात्क्षणमात्रं तु कृत्वा गच्छेच्च रौरवम् । कनिष्ठं नाभिवंदेत पितृव्यं मातुलं तथा

そのような過ちは一瞬たりとも犯してはならない。もし犯せばラウラヴァ地獄へ赴く。年下の親族に礼拝を捧げてはならず、むしろ父方の叔父と母方の叔父（舅）にも敬礼すべきである。

Verse 112

उत्थाय चासनं दद्यात्कृतांजल्यग्रतः स्थितः । तैलाभ्यक्तं तथोच्छिष्टमार्द्रवस्त्रं च रोगिणम्

立ち上がって座を差し出し、前に立って合掌せよ。また病人にも心を配るべきである――油を塗られ、汚れの残りがあり、湿った衣をまとう者に。

Verse 113

पारावारगतोद्विग्नं वहंतं नाभिवादयेत् । यज्ञस्यांतर्गतं नष्टं क्रीडंतं स्त्रीजनैः सह

彼岸へ渡る途上で不安に乱れ危難にある者にも、荷を担う者にも礼を捧げてはならない。祭儀の場の内で行方知れずの者にも、女たちと戯れる者にも同様である。

Verse 114

बालक्रीडागतं चापि पुष्पयुक्तं कुशैर्युतम् । शिरः प्रावृत्य कर्णौ वा अप्सु मुक्तशिखोपि वा

たとえ子どもの遊びで乱れていても、花で飾られクシャ草を添えていても――頭と耳を覆う場合であれ、髪を解いたまま水に入る場合であれ――（この規定は適用される）。

Verse 115

अकृत्वा पादयोः पूजां नाचामेद्दक्षिणामुखः । उपवीतविहीनश्च नग्नको मुक्तकच्छकः

まず（長老または神々の）御足を礼拝せずして、南に向かってアーチャマナ（ācamana）を行ってはならない。また聖紐（上衣紐）を欠いても、裸身でも、下衣が緩んだり不適切に挟み込まれた状態でも行ってはならない。

Verse 116

एकवस्त्रपिधानश्च आचांतो नैव शुध्यति । मध्यमाभिर्मुखं पूर्वं तिसृभिः समुपस्पृशेत्

一枚の衣のみをまとってアーチャマナ（ācamana）を行う者は清浄とならない。まず中指で口を触れて清め、次いで三指によって作法を完うすべし。

Verse 117

अंगुष्ठदेशिनीभ्यां च नासां च तदनंतरम् । अंगुष्ठानामिकाभ्यां च चक्षुषी समुपस्पृशेत्

次に、親指と人差し指で鼻孔に触れ、ただちに親指と薬指で両眼をやさしく触れるべし。

Verse 118

कनिष्ठांगुष्ठतश्श्रोत्रे नाभिमंगुष्ठकेन तु । तलेन हृदयं न्यस्य सर्वाभिर्मस्तकोपरि

小指と親指を両耳に当て、親指を臍に触れ、掌を胸の心処に置き、さらに両手（諸指）を頭頂に置く—これが定められた印相の配列である。

Verse 119

बाहूचाग्रेण संस्पृश्य ततः शुद्धो भवेन्नरः । अनेनाचमनं कृत्वा मानवः प्रयतो भवेत्

前腕または手の先で（水に）触れることにより、人は清浄となる。この作法にてアーチャマナ（ācamana）を行えば、人は慎み深く、律し、行いにおいて注意深くなる。

Verse 120

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तः स्वर्गं चाक्षयमश्नुते । प्राणस्त्रिपुटशृंग्या च व्यानोपानश्च मुद्रया

一切の罪より解き放たれた者は、滅びなき天界に至る。トリプタ・シュリンギーの印（ムドラー）によってプラーナを調え、同じくその印によりヴィヤーナとアパーナを制御する。

Verse 121

समानस्तु समस्ताभिरुदानस्तर्जनीं विना । नागः कूर्मश्च कृकरो देवदत्तो धनंजयः

サマーナは（指の）すべてに宿り、ウダーナは人差し指を除くすべてに宿る。諸気（副風）は、ナーガ、クールマ、クリカラ、デーヴァダッタ、ダナンジャヤである。

Verse 122

उपप्रीणंतु ते प्रीता येभ्यो भूमौ प्रदीयते । शयनं चार्द्रपादेन शुष्कपादेन भोजनम्

地に供物を捧げられるその者たちが、満ち足りて歓喜せんことを。足がまだ濡れているうちに眠り、足が乾いてから食すべし。

Verse 123

नांधकारे च शयनं भोजनं नैव कारयेत् । पश्चिमे दक्षिणे चैव न कुर्याद्दंतधावनम्

闇の中で横たわって眠ってはならず、また闇の中で食してもならない。さらに、西または南に向かって歯を清めてはならない。

Verse 124

उत्तरे पश्चिमे चैव न स्वपेद्धि कदाचन । स्वप्नादायुः क्षयं याति ब्रह्महा पुरुषो भवेत्

決して頭を北または西に向けて眠ってはならない。そのような眠りは寿命を損なうと説かれ、さらにはバラモン殺しの罪さえ招きうる。

Verse 125

न कुर्वीत ततः स्वप्नं शस्तं च पूर्वदक्षिणम् । आयुष्यं प्राङ्मुखो भुंक्तेऽयशस्यं दक्षिणामुखः

ゆえに、頭を東または南に向けて眠ってはならない。東に向かって食すれば寿命が増し、南に向かって食すれば悪名を招く。

Verse 126

श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुंक्ते यशो भुङ्क्त उदङ्मुखः । प्राच्यां नरो लभेदायुर्याम्यां प्रेतत्वमश्नुते

西に向かって食せば福徳（繁栄）を享受し、北に向かって食せば名声を得る。東に向かえば人は長寿を得るが、南に向かえばプレータ（餓鬼・さまよう亡霊）の境地に至る。

Verse 127

वारुणे च भवेद्रोगी आयुर्वित्तं तथोत्तरे । देवानामेकभुक्तं तु द्विभुक्तं स्यान्नरस्य च

ヴァルナの方角では病にかかり、北の方角には寿命と財がある。デーヴァには一食が相応しく、人には二食が相応しい。

Verse 128

त्रिभुक्तं प्रेतदैत्यस्य चतुर्थं कौणपस्य तु । निरामिषं हविर्देवा मत्स्यमांसादि मानुषाः

プレータの魔は三種の食をむさぼり、第四は屍肉を食らう者の食である。デーヴァは肉なき供物（ハヴィス）を受け、人は魚肉などを食す。

Verse 129

पूतिपर्युषितं दुष्टमन्ये भुंजंत्यनावृताः । स्वर्गस्थितानामिह जीवलोके चत्वारि तेषां हृदये च संति

ある者は恥を知らず、慎みもなく、悪臭ある古びた不浄の食をむさぼる。たとえ天に住すとも、この生きとし生ける世において、かかる四つの穢れがなお彼らの心に宿り続ける。

Verse 130

दानं प्रशस्तं मधुरा च वाणी देवार्चनं ब्राह्मणतर्पणं च । कार्पण्यवृत्तिस्वजनेषु निंदा कुचेलता नीचजनेषु भक्तिः

布施は称賛され、言葉は甘美であるべきである。さらに諸デーヴァへの礼拝と、ブラーフマナを満たす供養もまた善い。だが吝嗇の心、身内への誹り、汚れたぼろ衣、卑しき者への帰依—これらは避けるべきである。

Verse 131

अतीव रोषः कटुका च वाणी नरस्य चिह्नं नरकागतस्य । नवनीतोपमा वाणी करुणा कोमलं मनः

激しい怒りと辛辣な言葉は、地獄へ向かう者のしるしである。だが新しいバターのように滑らかな言葉、慈悲、そして柔らかな心—これが徳ある者のしるしである。

Verse 132

धर्मबीजप्रसूतानामेतत्प्रत्यक्ष लक्षणम् । दयादरिद्रहृदयं वचः क्रकच कर्कशम्

これこそ法（ダルマ）の種より生まれた者の目に見えるしるしである。心は慈悲に富むが、言葉は鋸のように荒く鋭い。

Verse 133

पापबीजप्रसूतानामेतत्प्रत्यक्ष लक्षणम् । श्रावयेच्छृणुयाद्वापि सदाचारादिकं नरः

これこそ罪の種より生まれた者の目に見えるしるしである。正しい行いなどの教えを、唱えることもなく、聞こうともしない。

Verse 134

आचारादेः फलं लब्ध्वा पापात्पूतोऽच्युतो दिवि

正しい行いとそれに伴う徳の果報を得て、罪より清められ、天において不滅となり、アチュタの御前に至った。