Bhakti-Śraddhā-Ācāra-Māhātmya and the Commencement of the Mārkaṇḍeya Narrative

Verse 1

सनक उवाच । श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः । श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः ॥ १ ॥

サナカは言った。「あらゆるダルマはシュラッダー（śraddhā・信）を根としており、人の願いに応じた果を授ける。信によってすべては成就し、信によってハリ（Hari）は満悦される。」

Verse 2

भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः । कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजोत्तमाः ॥ २ ॥

バクティ（bhakti）はバクティによってこそ行われるべきであり、同様に諸々の儀礼行為（カルマ）もバクティから為されるべきである。シュラッダーを欠く行いは成就しない、ああドヴィジョーत्तマ（再生の最勝者）よ。

Verse 3

यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः । तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम् ॥ ३ ॥

光が衆生のはたらきを可能にする根本原因となるように、同じくバクティ（bhakti）は、あらゆる成就と悉地（siddhi）の最高の原因である。

Verse 4

यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते ॥ ४ ॥

水があらゆる世界の命と憶念されるように、同じくバクティ（信愛・献身）は、あらゆるシッディ（霊的成就）の命であると説かれる。

Verse 5

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत् ॥ ५ ॥

あらゆる生きものが大地に依りて生きるように、同じくバクティ（信愛）に依りて、すべての務めと目的は成就される。

Verse 6

श्रद्धाबँल्लभते धर्म्मं श्रद्धावानर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात् ॥ ६ ॥

シュラッダー（信）によってダルマを得、信ある者は繁栄を得る。信によって願いは成就し、信ある者はモークシャ（解脱）に至る。

Verse 7

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः ॥ ७ ॥

布施によっても、苦行によっても、また多くのダクシナーを伴う祭祀によってさえも——おお最勝の牟尼よ——バクティなき者に、福徳なる主ハリは喜ばれない。

Verse 8

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता ॥ ८ ॥

たとえメール山ほどの黄金を、幾千万億と施したとしても、バクティを欠くならば、それはついに破滅を招くのみである。

Verse 9

अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम् । अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत् ॥ ९ ॥

バクティなき苦行は、ただ身をやせ衰えさせるのみ。バクティなき供物（ハヴィヤ）の奉献は、灰の上に供え物を置くがごとし。

Verse 10

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म्मश्रद्धयाऽप्यणुमात्रकम् । तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम् ॥ १० ॥

人が信（シュラッダー）をもってなす、いかに微細な行いであっても、それはその人にとって、永く認められる功徳と名声の源となる。

Verse 11

अश्वमेघसहस्त्रं वा कर्म्म वेदोदितं कृतम् । तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम् ॥ ११ ॥

たとえアシュヴァメーダの供犠を千たび行い、またヴェーダに説かれた行為を尽くしたとしても、バクティを欠けば、ああブラーフマナよ、そのすべては無果となる。

Verse 12

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता । तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो ॥ १२ ॥

人々にとってハリへの至高のバクティは、願いを叶える牝牛カーマデーヌに等しいと説かれる。されど、その真のバクティが在るにもかかわらず、無知なる者は—ああ—なお輪廻（サンサーラ）の毒を飲む。

Verse 13

असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज । भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता ॥ १३ ॥

ああアジャの子（ブラフマー）よ、実体なきこの輪廻の世において、真の精髄はただこれのみ—主の भक्त（信徒）との交わり、ハリへのバクティ、そして揺るがぬ忍耐である。

Verse 14

असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकर्म्म यत् । अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः ॥ १४ ॥

おおブラーフマナよ、知れ。過失をあげつらう嫉み（アスーヤ）に心が満ちた者が行うバクティや布施（ダーナ）などの行為は、すべて果を結ばない。彼らにとってハリははるか遠い。

Verse 15

परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः ॥ १५ ॥

世の苦患に焼かれながらも、偽善の行いに執し、欺きによって業をなす者には、ハリ（ヴィシュヌ）はなおはるか遠い。

Verse 16

पृच्छतां च महाधर्म्मान्वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः ॥ १६ ॥

最高のダルマを問う者であっても、それを語りながら偽りを口にする者であっても、また法事に携わりつつ心にバクティなき者であっても、彼らにとってハリはなお遠い。

Verse 17

वेदप्रणिहितो धर्म्मो धर्म्मो वेदो नारायणः परः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः ॥ १७ ॥

ダルマはヴェーダにより定められ、ヴェーダそのものがダルマである。至上はナーラーヤナ。だがそれに対し信（シュラッダー）なく不信に執する者には、ハリははるか遠く立つ。

Verse 18

यस्य धर्म्मविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति ॥ १८ ॥

ダルマを欠いたまま日々が来ては去る者は、鍛冶屋のふいごのようなものだ。息を出し入れしていても、真に生きてはいない。

Verse 19

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः । श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दन ॥ १९ ॥

ダルマ、アルタ、カーマ、そしてモークシャ—これらは人の生の永遠の目的である。真に成就するのは信（シュラッダー）を具える者のみであり、他の道ではない、ああブラフマーの御子よ。

Verse 20

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः । स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः ॥ २० ॥

自らの正しい行い（スヴァーチャーラ）を踏み越えず、ハリへのバクティに専心する者は、ヴィシュヌの御住処へ至る—賢き聖仙たちが観ずるその境地へ。

Verse 21

कुर्वन्वेदोदितान्धर्म्मान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान् । हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम् ॥ २१ ॥

おお牟尼の中の最勝者よ。自らのアーシュラマにふさわしい、ヴェーダに説かれた法を行じ、しかもハリへの瞑想に専心する者は、至上の境地（パラマ・パダ）に至る。

Verse 22

आचारप्रभवो धर्मः धर्म्मस्य प्रभुरच्युतः । आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः ॥ २२ ॥

ダルマはアーチャーラ（正しい行い）より生じ、ダルマの至上の主はアチュタなる主である。ゆえに、アーシュラマの規律に立つ者は、常にハリを礼拝すべきである。

Verse 23

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगोऽपि वा । स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः ॥ २३ ॥

自らの正しい行い（スヴァーチャーラ）から外れた者は、たとえ諸補助学を伴うヴェーダーンタに通じていても、「堕落した者」と知るべきである。なぜなら彼はヴェーダの行為と儀礼から排除されるからである。

Verse 24

हरिभक्तिपरि वाऽपि हरिध्यानपरोऽपि वा । भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सोऽभिधीयते ॥ २४ ॥

たとえハリ（Hari）へのバクティに満ち、あるいはハリを念じて禅定に励む者であっても、自らのアーシュラマに定められたアーチャーラ（正しい行い）から逸れ落ちたなら、その者は「パティタ（堕落者）」と呼ばれる。

Verse 25

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे । आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम ॥ २५ ॥

ヴェーダであれ、ハリへのバクティであれ、あるいはマヘーシュヴァラへのバクティであれ、正しいアーチャーラから堕ちた迷妄の者を清めることはできない、ああ、最勝のドヴィジャよ。

Verse 26

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम् । यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति ॥ २६ ॥

功徳の地を巡り、聖なるティールタを敬い、あるいは種々のヤジュニャ（供犠）を行っても――おおブラーフマナよ――アーチャーラを捨てた者を守り救うことはできない。

Verse 27

आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम् । आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते ॥ २७ ॥

正しいアーチャーラによって天界を得、正しいアーチャーラによって安楽を得る。正しいアーチャーラによってモークシャ（解脱）を得る――正しい行いによって得られぬものが、いったい何があろうか。

Verse 28

आचाराणांतु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम् । हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते ॥ २८ ॥

あらゆるアーチャーラとあらゆるヨーガの修行の中で――徳ある者の最勝よ――決定的な因（根本原因）とされるのはバクティである。とりわけハリへのバクティがそうである。

Verse 29

भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः । तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते ॥ २९ ॥

望む目的の果を授け給うヴィシュヌは、ただバクティ（信愛）によってのみ礼拝される。ゆえに、あらゆる世界においてバクティは母として讃えられる。

Verse 30

जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धार्म्मिकाः ॥ ३० ॥

すべての生きものが母に依って生きるように、同じく、すべての正しき者はバクティ（信愛）に帰依して生きる。

Verse 31

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत् । न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्त्यजनन्दन ॥ ३१ ॥

おおアジャ（梵天）の末裔よ、自らのアーシュラマの行いに堅く住する者にハリ（Hari）へのバクティが生ずるとき、三界にその比類はない。

Verse 32

भक्त्या सिध्यन्ति कर्म्माणि कर्म्माणि कर्म्माभिस्तुष्यते हरिः । तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते ॥ ३२ ॥

バクティによって諸々のカルマ（儀礼の務め）は成就し、その務めによってハリ（Hari）は歓喜される。御心が満たされると真の智が生じ、その智よりモークシャ（解脱）に至る。

Verse 33

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते । सत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः ॥ ३३ ॥

バクティはまことに主の भक्त（信徒）との交わりによって生ずる。そしてその聖なるサットサンガ（善き集い）は、過去に積まれた功徳によって人に与えられる。

Verse 34

वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोष्नि र्मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः ॥ ३४ ॥

ヴァルナとアーシュラマの務めに励み、バガヴァーンへのバクティを切に求め、欲などの過失を離れた者—その人こそ真の聖者、世を導く師である。

Verse 35

सत्ङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम् ॥ ३५ ॥

おおブラーフマナよ、最高の善はサット・サンガ、すなわち聖者との交わりである。だが内なる自己を鍛えていない者には得られない。もし得たなら、それは前生に積んだ功徳の果であると知れ。

Verse 36

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा ॥ ३६ ॥

徳ある人々とのサット・サンガを得た者には、過去に積んだ罪が必ず滅してゆく。その聖なる交わりは彼に生じるのであり—まことに他の仕方では起こらない。

Verse 37

रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा ॥ ३७ ॥

太陽が光の網をもって昼に外の闇を打ち払うように、善き人々もまた、よく語られた言葉の光芒によって、常に内なる闇（無明）を払い除く。

Verse 38

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती ॥ ३८ ॥

この世において、バガヴァーンへのバクティを切望する人はまことに稀である。そのような帰依者と交わりを得る者は、真に永遠の安らぎに至る。

Verse 39

नारद उपाच । किंलक्षणा भागवतास्ते च किं कर्म्म कुर्वते । तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ३९ ॥

ナーラダは言った。「バガヴァーンに帰依するバ―ガヴァタたちの相（しるし）はいかなるものか。彼らはどのような行（カルマ）をなすのか。さらに、いかなる世界（帰趣）に到るのか。真実に則って、そのすべてを説き給え。」

Verse 40

त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चक्रिणः । एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिकोऽपरः ॥ ४० ॥

そなたはラメーシャ—神々の神、円盤（チャクラ）を執る御方—の帰依者である。これらを宣説する力はそなたにあり、このことにおいて、そなたに勝る者も等しい者もいない。

Verse 41

सनक उवाच । श्रृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः । यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः ॥ ४१ ॥

サナカは言った。「婆羅門よ、聞け。これは至上にして最も秘奥なる教え、智者マールカンデーヤに対し、ヨーガの眠りより解き放たれた जगन्नाथ（宇宙の主）が語られた御言葉である。」

Verse 42

योऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः । जगदूपी जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान् ॥ ४२ ॥

そのヴィシュヌこそ至上の光、神々の神にして常住の御方。宇宙そのものの姿であり、宇宙の創り手であり、またシヴァとブラフマーの性相をも具える。

Verse 43

युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डलसबृंहितः । जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ ४३ ॥

劫の終わりに、御方はルドラのごとき猛き相を現し、宇宙の卵を満たし尽くす。そのとき世界は一つの大海となり、不動のものも動くものも、あらゆる衆生が滅び去る—

Verse 44

भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः । असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः ॥ ४४ ॥

ハリ（Hari）その御身は、内なる本性をシェーシャ（Śeṣa）として、バニヤンの葉の上に安らかに横たわる。御身は数えきれぬ蓮華の生起など、霊妙なる瑞相によって荘厳されている。

Verse 45

पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः ॥ ४५ ॥

その大いなる足の親指の先よりガンガー（Gaṅgā）が湧き出で、清涼なる水は万物を浄める。かの神は最も微細なるものよりもなお微細でありながら、梵卵宇宙（brahmāṇḍa）全体を呑み尽くすほどに広大である。

Verse 46

वटच्छदे शयानोऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः । तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः । मार्कंडेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महेशितुः ॥ ४६ ॥

バニヤンの葉の天蓋の下に横たわり、彼はあらゆる力を具えた。まさにその場所で、大いなる福徳を備えナーラーヤナ（Nārāyaṇa）に全託する聖仙マールカンデーヤ（Mārkaṇḍeya）は留まり、至上主のリーラー（līlā）を拝観していた。

Verse 47

ऋषय ऊचुः । तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम ॥ ४७ ॥

仙人たちは言った。「おお牟尼よ、かつて私たちは聞いた。あの最も恐るべき時、動くものも動かぬものも滅び去るとき、ただハリ（Hari）お一人のみが残る、と。」

Verse 48

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरंजगमे । सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सोऽवशेषितः ॥ ४८ ॥

世界がただ一つの大海となり、動くものも動かぬものも滅びたとき、万有を呑み尽くしたハリ（Hari）は、なぜ彼だけを残されたのですか。

Verse 49

परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्ततेऽतीव सूत नः । हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजायते ॥ ४९ ॥

おおスータよ、われらはここにて最上の熱望に満ちている。ハリの讃嘆という甘露を飲むとき、いったい誰が怠け得ようか。

Verse 50

सूत उवाच । आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः । शालग्रामे महातीर्थे सोऽतप्यत महातपाः ॥ ५० ॥

スータは語った。かつてムリカṇḍुと名高い、きわめて幸いなる牟尼がいた。その大苦行者は、シャーラグラーマの大ティールタにおいて厳しい苦行を修した。

Verse 51

युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥ट । निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ५१ ॥

おお婆羅門よ、彼は一万ユガのあいだ永遠のブラフマンを讃え続けた。断食して住し、忍耐を具え、真実に堅く、諸感官を制した。

Verse 52

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः ॥ ५२ ॥

一切の生きとし生けるものを自分自身のごとく見て、感官の対象に貪らず、万有の利益を願い、自己を制して、彼はこの上なく大いなる苦行を修した。

Verse 53

तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा । परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ॥ ५३ ॥

そのとき、インドラらすべての神々は、その苦行の灼熱におびえ、あらゆる病と憂いを離れた至上主ナーラーヤナの御許へと帰依しに赴いた。

Verse 54

क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिदिवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम् ॥ ५४ ॥

乳海の北岸に到りし天界の住人たちは、万主の主・蓮華の臍をもつパドマナーバ（ヴィシュヌ）、宇宙の師を讃嘆した。

Verse 55

देवा ऊचुः । नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान् ॥ ५५ ॥

神々は言った。「おおナーラーヤナよ――不壊のアクシャラ、無尽のアナンタ、帰依する者を護る御方よ。ムリカンドゥの苦行に恐れおののく我ら、御足に帰投した者たちをお守りください。」

Verse 56

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे ॥ ५६ ॥

勝利あれ、神々の主にして至上の神よ。勝利あれ、法螺貝と棍棒を執る御方よ。勝利あれ、諸世界そのものの姿なる御方よ。勝利あれ、梵卵（ブラフマーンダ）たる宇宙の因なる御方よ。

Verse 57

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे ॥ ५७ ॥

礼拝いたします、神々の主よ。礼拝いたします、諸世界を清める御方よ。礼拝いたします、諸世界の主よ。礼拝いたします、諸世界の証人よ。

Verse 58

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे ॥ ५८ ॥

礼拝いたします、瞑想によって到達される御方よ。礼拝いたします、瞑想を生ぜしめる御方よ。礼拝いたします、瞑想そのものを御姿とする御方よ。礼拝いたします、瞑想を支える翼となる御方よ。

Verse 59

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे ॥ ५९ ॥

ケーシーを討たれし御方よ、あなたに敬礼します。マドゥを討たれし至上のアートマンよ、あなたに敬礼します。大地および諸元素として顕れる御姿に敬礼し、清浄なる意識そのものなる御本性に敬礼します。

Verse 60

नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः ॥ ६० ॥

最古にして清浄なる御方よ、あなたに敬礼します。あらゆるグナを超えつつ、なおグナの内なる精髄なる御方。無相にして真の相を具え、一にして多くの相として顕れる御方よ、あなたに敬礼します。

Verse 61

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नम्नोमः ॥ ६१ ॥

幾度も幾度も、クリシュナ—ゴーヴィンダ、善き者を護る神なる御方—に敬礼します。牛とバラモンの安寧を願い、全世界の利益のために働かれる御方に。

Verse 62

नमो हिरण्यगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे । नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः ॥ ६२ ॥

ヒラニヤガルバに敬礼します。ブラフマーをはじめ諸神の姿を取られる御方に敬礼します。太陽をはじめ万有として顕れる御方に敬礼し、神々と祖霊に捧げられる供物（ハヴィヤ・カヴィヤ）を受け召される御方に敬礼します。

Verse 63

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः ॥ ६३ ॥

常住にして礼拝されるべき御方、常楽そのものなる御姿に敬礼します。御名を憶念する者の苦悩を滅する御方に敬礼します。重ね重ね、敬礼—敬礼します。

Verse 64

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः ॥ ६४ ॥

かくして彼らの神々への讃歌を聞き終えると、吉祥天ラクシュミーの夫たる世尊カマラーパティは、法螺貝・円盤（チャクラ）・棍棒（ガダー）を携え、彼らの前に直々に顕現された。

Verse 65

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥ ६५ ॥

その御眼は満開の蓮華の花弁のごとく、御光は幾千万の太陽にも等しい。あらゆる荘厳具を身にまとい、御胸には聖なるシュリーヴァッツァの印が輝いていた。

Verse 66

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम् ॥ ६६ ॥

黄衣をまとい、柔和にして瑞相あふれ、黄金の聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）を帯びておられた。最勝の聖仙たちが讃嘆し、優れた眷属が四方より取り巻いていた。

Verse 67

तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टांगौरवनिं गताः ॥ ६७ ॥

その御姿を見たとき、己が光さえ御威光に圧される天衆は、歓喜して礼拝し、敬虔に八支礼（アシュターンガ）にて平伏した。

Verse 68

ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ६८ ॥

そのとき、雲鳴りのごとく深い御声をもつ世尊は、慈しみのうちに微笑み、インドラを先頭に伏していた天衆を喜ばせるようにお言葉を告げられた。

Verse 69

श्रीभगवानुवाच । जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोद्गम् । युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः ॥ ६९ ॥

至福なる主は仰せになった。「ムリカṇḍुの苦行より起こった、汝らの心の憂いを我は知る。諸デーヴァは汝らを悩ませぬ。そのリシは善き者の中の第一である。」

Verse 70

संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः । सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्नेऽपि सुरसत्तमाः ॥ ७० ॥

繁栄にあっても逆境にあっても、気高き者は決して他者を害さぬ——夢の中でさえも、ああデーヴァの最勝者よ。

Verse 71

सततं बाध्यमानोऽपि विषयाख्यैररातिभिः । अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः ॥ ७१ ॥

たとえ「感官の対象」と呼ばれる敵に絶えず攻め立てられていても、まず自らの護りを整えずして、賢者がどうして他者を憎めようか。

Verse 72

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः ॥ ७२ ॥

人はまことに、いわゆる三重の苦（ターパトラヤ）に悩まされるとき、どうして—善き者の最勝よ—他者を弄び、軽んじる力があろうか。

Verse 73

कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान् । नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः ॥ ७३ ॥

行い・思い・言葉によって常に他者を害し、欲望などに絶えず結びついている者—その者こそ「迷える知性」と呼ばれる。

Verse 74

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः । निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः ॥ ७४ ॥

世の利益のために働き、嫉みを離れ、執着なき人—その者こそ善き人々により、この現世において「サत्तマ（徳ある者の中の最勝）」と宣言される。

Verse 75

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमाप्नुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः ॥ ७५ ॥

疑いに満ちる者は常に苦しみ、疑いなき者は安楽を得る。さあ、安らかに各々の家へ帰りなさい—彼はもはや汝らを悩ませず、いたずらもしない。

Verse 76

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः ॥ ७६ ॥

「我もまた汝らの守護者となろう。安らかに、望むままに住み、行き来するがよい。」かくして彼らに恩寵を授け、アタシーの花のごとく輝く御方は、さらに歩みを進めた。

Verse 77

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम् ॥ ७७ ॥

諸天が見守るそのままに、彼はその場で姿を消した。心満ち足りた天衆は、来たときのままに天界へ帰っていった。

Verse 78

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम् ॥ ७८ ॥

ムリカンドゥ（Mṛkaṇḍu）に対してさえ心満ち足りたハリは、直に顕現した—無相の至上ブラフマン、自己光明にして垢なき清浄そのものである。

Verse 79

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितोऽभवत् ॥ ७९ ॥

不滅の主アチュタが、アタシーの花のように輝き、黄衣をまとい、天なる武器を携えておられるのを見て、ムリカṇḍुは驚嘆に満たされた。

Verse 80

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम् ॥ ८० ॥

瞑想から目を開くと、彼は目前にハリを見た——慈しみの御顔、静謐にして安らか、万界を支える御方、宇宙の光輝をまとっておられた。

Verse 81

रोमाञ्चितशरीरोऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम् ॥ ८१ ॥

彼の身は歓喜に震えて鳥肌が立ち、目には喜びの涙が満ちた。彼は杖のように地に伏し、永遠なる देवदेव（神々の神）に礼拝した。

Verse 82

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ८२ ॥

歓喜から生じた涙で御足を洗い、合掌を頭上に戴いて、彼は讃嘆の言葉を捧げ始めた。

Verse 83

मृकण्डुरुवाच । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय ॥ ८३ ॥

ムリカṇḍुは言った。「至上主に帰依し奉る。御身はパラマートマンそのものであり、至高をも超えて、あらゆる超越をも超えた、究極の超越者。彼岸が測り知れず到り得ぬ御方、衆生を至上へと導く御方に帰依し奉る。すべての超越境地を超える御方、彼岸へと渡らせる御方に帰依し奉る。」

Verse 84

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः । बहुस्वरुपोऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि ॥ ८४ ॥

我は讃嘆に値する至上の主を礼拝する。名や種姓などの分別を超え、言葉と言説に伴う過失を否定する本性をもち、多くの姿に現れながらも、なお無垢にして汚れなき御方を。

Verse 85

वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम् । अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम् ॥ ८५ ॥

我は万有の主、讃嘆に値する始原の御方を礼拝する。ヴェーダーンタにより知られる永遠の古きプルシャ、その本性はヒラニヤガルバより始まる宇宙そのもの。比類なく、バクティの人々に憐れみ深き全主宰者を。

Verse 86

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतोऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम् ॥ ८६ ॥

我は彼に礼拝して頭を垂れる。至上の浄化者にして、サンサーラの輪を運行させる御方を。あらゆる過失を離れ、禅定に一心に住し、欲望なく、迷妄を退けた者たちが、真にその御方を観ずる。

Verse 87

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम् ॥ ८७ ॥

我はヴィシュヌに帰依する。恐れの時に憶念されれば苦悩を滅し、帰投する者を守護し、全世界に奉仕されるべき御方。宇宙の住処にして至上主、慈悲の大海である。

Verse 88

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ८८ ॥

かくして、その大聖仙に讃えられると、法螺貝・円盤・棍棒を携える福徳の主ヴィシュヌは、至上の満悦を得られた。

Verse 89

अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः । उवाच परमं प्रीत्या वरं वरय सुव्रत ॥ ८९ ॥

主は四本の長い御腕でその聖仙を抱き、至上の慈愛をもって仰せになった。「おお、善き誓願を守る者よ、恩寵を選べ。汝の望むままの賜物を求めよ。」

Verse 90

प्रीतोऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ । मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत ॥ ९० ॥

「罪なき者よ、汝の苦行と讃歌とにより、我は満悦した。聖なる誓願に堅き者よ、恩寵を選べ—汝の心が真に望むものを。」

Verse 91

मृकण्डुरूवाच । देवदेव जगन्नाथ कृतार्थोऽस्मि न संशयः । त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम् ॥ ९१ ॥

ムリカṇḍुは申し上げた。「神々の神、宇宙の主よ、私は疑いなく満ち足りました。功徳乏しき者には、あなたの御姿を拝することは得難いと伝えられております。」

Verse 92

ब्रह्माद्या यं न पश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः । धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः ॥ ९२ ॥

梵天をはじめ諸天でさえ彼を拝することはできず、堅固な誓願の瑜伽行者、最も正しき者、灌頂を受けた者、執着を離れた者、嫉みなき者もまた同様である。

Verse 93

तं पश्यामि परं धाम किमतोऽन्यं वरं वृणे । एतेनैव कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगद्गुरो ॥ ९३ ॥

私はその至上の住処を拝しました—これを超えて、いかなる恩寵を選びましょうか。これ一つにて私は満ち足ります、ジャナールダナよ、世の師よ。

Verse 94

यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपि ये । तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किमुनाच्युत ॥ ९४ ॥

その境域では、たとえ最重の罪を負う者であっても、ただ御身を憶念するだけで、御足下の至上の境地に至る。おおアチュタよ、ひとたび御身を拝したなら、何を得られぬことがあろうか。

Verse 95

श्रीभगवानुवाच । सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीतीऽस्मि तव पण्डित । मद्दर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति ॥ ९५ ॥

至上主は仰せになった。「おおブラーフマナよ、汝の言葉は真実である。学識ある者よ、我は汝を喜ぶ。まことに、我を拝するダルシャナは決して空しくはならぬ—いかなる時も無益とはならない。」

Verse 96

विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा । तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत् ॥ ९६ ॥

賢者たちは常に言う。「ヴィシュヌは帰依者（バクタ）の親族である」と。その真実をこそ我は守ろう—我に属する者は誰も虚言を語ってはならぬ。

Verse 97

तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम् । समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान् ॥ ९७ ॥

それゆえ、汝のタパス（苦行）に満足して、我は汝の子として生まれよう—あらゆる徳を具え、長寿にして、光り輝く正しき姿を備えて。

Verse 98

मम जन्म कुले यस्य तत्कुलं मोक्षगामि वै । मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ट किमसाध्यं जगत्रये ॥ ९८ ॥

我がいずれの家系に生まれようとも、その一族は必ずや解脱へと向かう。おお牟尼の中の最勝者よ、我が歓喜する時、三界に成し得ぬことがあろうか。

Verse 99

इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः । अंतर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत ॥ ९९ ॥

かく語り終えると、神々の神・主の主は、牟尼が見守るその前で姿を隠して消え去った。するとムリカṇḍुもまた、ただちに全身全霊をもって苦行（タパス）に専念した。

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे भक्तिवर्णनप्रसङ्गेन मार्कण्डेयचरितारम्भो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

かくして『シュリー・ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』前分（Pūrva-bhāga）第一パーダにおいて、バクティ（信愛）の叙述の流れの中で起こる「マールカṇḍेय物語の開始」と名づけられた第四章は、ここに結了する。