Adhyaya 180

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ४८ “लोक हैं।) भीकम (2 अमान अष्टस प्तरत्याधेकशततमो< ध्याय: दोनों सेनाओंमें परस्पर घोर युद्ध और घटोत्कचके द्वारा अलायुधका वध एवं दुर्योधनका पश्चात्ताप संजय उवाच संदृश्य समरे भीम॑ रक्षसा ग्रस्तमन्तिकात्‌ । वासुदेवो<ब्रवीद्‌ राजन्‌ घटोत्कचमिदं वच:

サンジャヤは言った。羅刹アーラーユダを討ち果たすと、ガトートカチャは—心躍らせ—汝の軍の最前列において、さまざまな鬨の声を轟かせた。その一瞬、夜の戦場には自信と恐怖が一挙に満ち、同族相争う戦の倫理的悲劇のただ中で、武勇と士気が勝敗を決する力となった。

Verse 2

पश्य भीम॑ महाबाहो रक्षसा ग्रस्तमाहवे । पश्यतां सर्वसैन्यानां तव चैव महाद्युते,“महातेजस्वी महाबाहु वीर! देखो, युद्धस्थलमें उस राक्षसने सम्पूर्ण सेनाके और तुम्हारे देखते-देखते भीमसेनको वशमें कर लिया है

サンジャヤは言った。「見よ、強き腕の勇者よ。戦のただ中で、ビーマは羅刹に捕らえられた。見よ、光輝ある英雄よ。全軍の見守る前で、しかも汝の眼前で、その羅刹はビーマセーナを己の支配下に置いたのだ。」

Verse 3

स कर्ण त्वं समुत्सृज्य राक्षसेन्द्रमलायुधम्‌ । जहि क्षिप्रं महाबाहो पश्चात्‌ कर्ण वधिष्यसि,“महाबाहो! अतः तुम कर्णको छोड़कर पहले राक्षसराज अलायुधको शीघ्रतापूर्वक मार डालो। पीछे कर्णका वध करना”

サンジャヤは言った。「強き腕の者よ、いまはカルナをひとまず退け、羅刹の王アーラーユダを速やかに討て。その後にカルナを討てばよい。」この助言は戦場の分別を示す。すなわち、目前の攪乱する脅威を先に除き、しかる後に主敵へ立ち返ることで、戦の務めを衝動ではなく実効をもって果たすのである。

Verse 4

स वार्ष्णेयवच: श्रुत्वा कर्णमुत्सज्य वीर्यवान्‌ युयुधे राक्षसेन्द्रेण वकभ्रात्रा घटोत्कच:

サンジャヤは言った。ヴァールシュネーヤ（聖クリシュナ）の言葉を聞くや、剛勇のガトートカチャはカルナとの交戦を退き、婆迦の弟である羅刹王アーラーユダとの戦いを開始した。この場面は、戦の最中にあっても賢明な助言に従う規律を示す—誇りや執着に囚われず、より差し迫り、より相応しい敵へと力を向けるのである。

Verse 5

तयो: सुतुमुलं युद्ध बभूव निशि रक्षसो: । अलायुधस्य चैवोग्रं हैडिम्बेश्वापि भारत,भरतनन्दन! उस रात्रिके समय अलायुध और हिडिम्बाकुमार घटोत्कच दोनों राक्षसोंमें अत्यन्त भयंकर एवं घमासान युद्ध होने लगा

サンジャヤは言った。夜の闇の中、その二人の羅刹の間に、凄絶で轟然たる戦いが起こった。おおバーラタよ、バーラタ族の歓びよ。アーラーユダとヒディンバーの子（ガトートカチャ）との戦いはことさらに凄惨となり、夜の恐怖を増し、戦の暴力が負う倫理の重みをいよいよ深めた。

Verse 6

अलायुधस्य योधांश्व राक्षसान्‌ भीमदर्शनान्‌ । वेगेनापतत: शूरान्‌ प्रगृहीतशरासनान्‌

サञ्जयは語った。「アラーユダの戦士たち――見るだに恐ろしい姿の羅刹ら――は、弓を掲げ矢をつがえ、烈しい勢いで突進してきた。戦場の密集するただ中では、その魔性の猛威はためらいによってではなく、規律ある反撃によって迎え撃たれる。パーンダヴァの勇士たちは押し寄せる襲撃者を討ち倒し、陣を守り、戦の義務（ダルマ）を貫いたのである。」

Verse 7

आत्तायुथ: सुसंक़्रुद्धों युयुधानो महारथ: । नकुल: सहदेवश्न चिच्छिदुर्निशितै: शरै:

サञ्जयは語った。「武具を取り、激怒に燃える大車戦士ユユダーナは、ナクーラ、サハデーヴァとともに、剃刀のごとく鋭い矢で彼らを斬り伏せた。この光景は戦の容赦なき推進力を示す。恐るべき武装の敵が押し寄せるとき、パーンダヴァの勇士たちは規律ある武力で応じ、憤怒と技量を決定的な行為へと転じる――戦の道義的重みのただ中で。」

Verse 8

सर्वाश्न समरे राजन्‌ किरीटी क्षत्रियर्षभान्‌ । परिचिक्षेप बीभत्सु: सर्वतः प्रकिरन्‌ शरान्‌,राजन! किरीटधारी अर्जुनने समरांगणमें सब ओर बाणोंकी वर्षा करके कौरवपक्षके समस्त क्षत्रिय-शिरोमणियोंको मार भगाया

サञ्जयは語った。「王よ、戦のただ中で、冠を戴くアルジュナ（ビーバツ）は四方へ矢の雨を散らし、雄牛のごとき刹帝利の勇士たちをことごとく散らして退かせた。この場面は、規律ある武の冴えが選び取った大義に結びつくとき、戦局を決定的に転じ得ることを示す。だが同時に、戦の勝利が多くの苦しみと流離の代価によって購われることも思い起こさせる。」

Verse 9

कर्णश्न समरे राजन व्यद्रावयत पार्थिवान्‌ | धृष्टद्युम्नशिखण्ड्यादीन्‌ पञज्चालानां महारथान्‌,नरेश्वर! कर्णने भी रणभूमिमें धृष्टद्यम्म और शिखण्डी आदि पांचाल महारथी नरेशोंको दूर भगा दिया

サञ्जयは語った。「王よ、戦のさなか、カルナは諸王を潰走させた。人の主よ、彼はパンチャーラの大車戦士――ドリシュタデュムナ、シカンディーら――を遠くへ追い払った。この詩句は、戦の容赦なき勢いを示す。武勇と策は名高い勇将すら散らし、激しさを増す暴力の道義的重みをいよいよ深めるのである。」

Verse 10

तान्‌ वध्यमानान्‌ दृष्टवाथ भीमो भीमपराक्रम: । अभ्ययात्‌ त्वरित: कर्ण विशिखान्‌ प्रकिरन्‌ रणे

サञ्जयは語った。「その戦士たちが討ち伏せられてゆくのを見て、恐るべき武威をもつビーマは、ためらうことなく疾走し、戦の衝突のただ中でカルナへ矢を雨のように散らした。この瞬間は、戦におけるビーマの護りの憤怒を示す。味方が斬られるとき、彼は逡巡ではなく、迅速で力強い介入で応えるのである。」

Verse 11

उन सबको बाणोंकी मारसे पीड़ित होते देख भयंकर पराक्रमी भीमसेनने युद्धस्थलमें अपने बाणोंकी वर्षा करते हुए वहाँ तुरंत ही कर्णपर आक्रमण किया ।।

サञ्जयは語った。彼らが皆、致命の矢撃ちに苦しめられているのを見て、恐るべき剛力のビーマセーナは、自らの矢を雨のごとく戦場に降らせつつ、ただちにカルナへ突進して攻めかかった。ついでナクラ、サハデーヴァ、そして大車戦士サーティヤキも、羅刹の戦士たちを討ち果たしてから、御者の子カルナの立つその場所へ到着した。

Verse 12

ते कर्ण योधयामासु: पज्चाला द्रोणमेव तु । अलायुधस्तु संक्रुद्धो घटोत्कचमरिंदमम्‌ । परिघेणातिकायेन ताडयामास मूर्थनि

サञ्जयは語った。そのとき彼らの武者はカルナと戦い、パーンチャーラの勇士たちはドローナその人に挑んだ。かたや怒りに燃えるアラーユダは、巨大な鉄の棍棒で、敵を屈するガトートカチャの頭を打ち据えた。

Verse 13

स तु तेन प्रहारेण भैमसेनिर्महाबल: । ईषन्मूर्च्छितमात्मानमस्तम्भयत वीर्यवान्‌,उस प्रहारसे भीमसेनपुत्र घटोत्कचको कुछ मूर्छा आ गयी। परंतु उस महाबली और पराक्रमी वीरने पुन: अपने-आपको सँभाल लिया

サञ्जयは語った。その一撃を受けて、ビーマセーナの強大なる子はしばし朦朧としたが、武勇すぐれた英雄であるがゆえに、たちまち自らを立て直した。

Verse 14

ततो दीप्ताग्निसंकाशां शतघण्टामलंकृताम्‌ | चिक्षेप तस्मै समरे गदां काड्चनभूषिताम्‌

サञ्जयは語った。ついで戦場のただ中で、燃えさかる火のごとく輝き、百の鈴を飾り、黄金で装ったガダー（棍棒）を彼に向けて投げ放った。

Verse 15

सा हयांश्ष रथं चास्य सारथिं च महास्वना । चूर्णयामास वेगेन विसृष्टा भीमकर्मणा

サञ्जयは語った。恐るべき業をなすその羅刹が凄まじい勢いで投げ放った、轟音を発する重き棍棒は、アラーユダの戦車と御者と馬とを粉々に打ち砕いた。

Verse 16

स भग्नहयचक्राक्षाद्‌ विशीर्णध्वजकूबरात्‌ । उत्पपात रथात्‌ तूर्ण मायामास्थाय राक्षसीम्‌

サञ्जयは語った。彼の戦車が破壊され――馬も車輪も車軸も砕け、旗印と轅（くびき）も散り散りとなったとき――アーラーユダはたちまちそこから跳び離れ、羅刹のマーヤー（幻力）を頼みとして、すばやく宙へ舞い上がった。

Verse 17

स समास्थाय मायां तु ववर्ष रुधिरं बहु । विद्युद्वधिभ्राजितं चासीत्‌ तुमुलाभ्राकुलं नभ:,उसने मायाका आश्रय लेकर बहुत रक्तकी वर्षा की। उस समय आकाशमें भयंकर मेघोंकी घटा घिर आयी थी और बिजली चमक रही थी

サञ्जयは語った。彼はマーヤーに拠って、夥しい血の雨を降らせた。そのとき空は轟く雲塊に塞がれ、稲妻がきらめいていた――不吉な兆しが戦の闇をいっそう濃くした。

Verse 18

ततो वज्जनिपाताश्ष साशनिस्तनयित्नव: । महांक्षट्चटाशब्दस्तत्रासीच्च महाहवे,तत्पश्चात्‌ उस महासमरमें वज्भरपात, मेघगर्जनाके साथ विद्युतकी गड़गड़ाहट तथा महान्‌ चट-चट शब्द होने लगे

サञ्जयは語った。ついでその大合戦には、雷霆の落つるがごとき轟音が起こり、稲妻と雷鳴が相伴った。さらに激戦のただ中で、凄まじい「チャット・チャット（caṭ-caṭ）」という裂ける音が響いた。

Verse 19

तां प्रेक्ष्य महतीं मायां राक्षसो राक्षसस्य च । ऊर्ध्वमुत्पत्य हैडिम्बिस्तां मायां माययावधीत्‌

サञ्जयは語った。羅刹が現じた巨大な幻（マーヤー）を見て、羅刹の血を引くヒディンバーの子ガトートカチャは上空へ躍り上がり、自らのマーヤーによってその幻を打ち砕いた。

Verse 20

सो5भिवीक्ष्य हतां मायां मायावी माययैव हि । अभ्मवर्ष सुतुमुलं विससर्ज घटोत्कचे,अपनी मायाको मायासे ही नष्ट हुई देखकर मायावी अलायुध घटोत्कचपर पत्थरोंकी भयंकर वर्षा करने लगा

サञ्जयは語った。己の幻（マーヤー）がマーヤーによって打ち破られたのを見て、幻術に長けたアーラーユダは、ガトートカチャに向けて恐るべき石の嵐を放った。

Verse 21

किंतु पराक्रमी घटोत्कचने बाणोंकी वृष्टि करके उस भयंकर प्रस्तरवर्षाका उन-उन दिशाओंमें ही विध्वंस कर दिया। वह अद्भुत-सा कार्य हुआ

サञ्जयは言った。「しかし、勇猛なるガトートカチャは矢の雨を浴びせ、その恐るべき岩の雨を、まさにそれが来た方角へと打ち砕き散らした。まことに驚嘆すべき業であった。」

Verse 22

ततो नानाप्रहरणैरन्योन्यमभिवर्षताम्‌ । आयसै: परिघै: शूलैर्गदामुसलमुद्गरै:

サञ्जयは言った。「それから、バーラタよ、彼らは互いにさまざまな武器を雨のごとく浴びせ合った。鉄の棍棒や鉄棒、槍や三叉槍、さらにガダー（棍棒）、ムサラ（杵）、ムドガラ（大槌）で打ち合った。あの大合戦では、種々の鉱を含む巨大な山頂さえ引き寄せ、互いにぶつけ合ったのである。」

Verse 23

अश्मवर्ष स तं॑ घोरं शरवर्षेण वीर्यवान्‌ । दिक्षु विध्वेंसयामास तदद्भुतमिवा भवत्‌

サञ्जयは言った。「その勇士は、恐るべき石の雨を矢の雨で迎え撃ち、四方へと打ち砕き散らした——まことに驚嘆すべき光景であった。ついで彼らは互いに、目もくらむほど多様な武器を降らせ合った。弓、剣、投げ槍、長槍、重い投射物。鋭利なナーラーチャ、バッラ、矢。輪刃の武器と斧。鉄の弾、ビンディパーラ、ゴーシールシャの弾、さらには臼のように投げ放つ飛び道具まで。かくして大合戦のただ中、あらゆる武器で打ち合い、戦の奔流は節度を呑み込み、戦場は止むことなき暴力の劇場と化した。」

Verse 24

उत्पाटितैर्महाशाखीरविविधैर्जगतीरुहै: । शमीपीलुकगम्बैश्व॒ चम्पकैश्वनैव भारत

サञ्जयは言った。「それから、バーラタよ、彼らはさまざまな武器や投射物を互いに降らせ合った。さらに、枝の多い大樹を根こそぎ引き抜き——シャミー（śamī）、ピール（pīlu）、カダンバ（kadamba）、チャンパカ（campaka）など——その大合戦のただ中で、それらをもって互いに打ち据えた。戦の狂気が節度を呑み込み、戦場はダルマにかなう戦いというより、歯止めなき暴力の見世物と化したのである。」

Verse 25

इड्गुदैर्बदरीभिश्न कोविदारैश्न पुष्पितै: । पलाशैक्षारिमेदैश्व प्लक्षन्यग्रोधपिप्पलै:

サञ्जयは言った。「バーラタよ、その後彼らは、目もくらむほど多様な武器を互いに降らせ合った。鉄の棍棒や鉄棒、三叉槍、ガダー、ムサラ、ムドガラ。剣、槍、投げ槍。鋭利なナーラーチャ、バッラ、矢。輪刃の武器、斧。鉄の弾、ビンディパーラ、ゴーシールシャの弾、さらには臼のように投げ放つ飛び道具まで。さらに、枝の大きい樹木を根こそぎ引き抜き——シャミー、ピール、カダンバ、チャンパカ、イングダ、バダリー（ナツメ）、花咲くコーヴィダーラ、パラーシャ、アリメーダ、そして巨大なプラクシャ、ニヤグローダ（バニヤン）、ピッパラ（菩提樹）——それらをもって大合戦のただ中で互いに打ち据えた。彼らはまた、種々の鉱を含む巨大な山頂をもってさえ、互いに打ち合ったのである。」

Verse 26

महद्िः समरे तस्मिन्नन्योन्यमभिजषघ्नतु: । विपुलै: पर्वताग्रैश्न नानाधातुभिराचितै:

サञ्जयは語った。あの大いなる戦いにおいて、二人は互いに猛然と打ち合い、さらに多種の鉱脈を濃く宿した巨大な山頂までも武器として、相手を打ち砕かんばかりにぶつけ合った。その後、バーラタよ、彼らはありとあらゆる武器を雨のごとく降らせた――鉄の棍棒、槍、ガダー（大槌）、重い棒、鉄槌、剣、投げ槍、鋭いナーラーチャの矢、矢束、チャクラ、斧、鉄の弾、ビンディパーラ、ゴーシールシャ、臼。さらに枝ぶりの大きい樹々を根こそぎ引き抜き――シャミー、ピールー、カダンバ、チャンパー、イングダ、ベール、花開くコーヴィダーラ、パラーシャ、アリメーダ、巨きなパカド、バニヤン、ピーパル――それらすべてで、あの大合戦のただ中、互いを打ち据えた。多様な金属を孕む広大な山の峰々によっても、彼らは相互に激突し続けた。

Verse 27

तेषां शब्दो महानासीद्‌ वज्ञाणां भिद्यतामिव | युद्ध समभवद्‌ घोरं भैम्यलायुधयोनूप

サञ्जयは語った。彼らからは、まるで雷霆が砕け散るかのような、巨大な轟音が起こった。ついで恐るべき戦いが勃発した――ビーマの強大な武器と、戦場の喧噪に彩られた激突であった。

Verse 28

तौ युद्ध्वा विविधैघोरिरायुधैर्विशिखैस्तथा । प्रगृह्दा च शितो खड्गावन्योन्यमभिपेततु:,नाना प्रकारके भयंकर आयुधों और बाणोंसे युद्ध करके वे दोनों राक्षस तीखी तलवारें लेकर एक-दूसरेपर टूट पड़े

サञ्जयは語った。さまざまな恐るべき武器と矢で戦ったのち、その二人の羅刹は鋭い剣を掴み、近接の死闘を求めて互いに突進した。

Verse 29

तावन्योन्यमभिद्रुत्य केशेषु सुमहाबलौ । भुजाभ्यां पर्यगृह्नीतां महाकायौ महाबलौ

サञ्जयは語った。並外れた力を備える二人は互いに駆け寄り、髪を掴み合って、両腕で固く組みついた。いずれも巨体にして、力は並ぶ者がなかった。

Verse 30

उन दोनों महाबली और विशालकाय राक्षसोंने परस्पर आक्रमण करके दोनों हाथोंसे दोनोंके केश पकड़ लिये ।। तौ स्थिन्नगात्रौ प्रस्वेदं सुखुवाते जनाधिप । रुधिरं च महाकायावतिवृष्टाविवाम्बुदौ

サञ्जयは語った。王よ、あの二人の大力の羅刹、巨躯の者たちは互いに迫り合い、徒手の組み討ちとなって、それぞれ両手で相手の髪を掴み取った。四肢は力みで硬くこわばり、汗にまみれて荒く息づき、そしてその巨大な身体から血が流れ出た――まるで二つの雨雲が激しい豪雨を注ぎ落とすかのように。

Verse 31

नरेश्वर! अत्यन्त वर्षा करनेवाले दो मेघोंके समान उन विशालकाय राक्षसोंके शरीर पसीनेसे तर हो रहे थे। वे अपने अंगोंसे पसीनोंके साथ-साथ खून भी बहा रहे थे ।।

サञ्जयは言った。「王よ、あの巨躯の羅刹たちは、豪雨を降らす二つの雲のように汗でびっしょりとなり、その四肢からは汗とともに血までも流れ出ていた。するとヒディムバーの子ガトートカチャは、凄まじい速さで躍りかかってその羅刹を掴み、ぐるぐると振り回して力任せに地へ叩きつけ、ついにはその巨大な首を斬り落とした。」

Verse 32

सो<पहत्य शिरस्तस्य कुण्डलाभ्यां विभूषितम्‌ । तदा सुतुमुलं नादं ननाद सुमहाबलः,इस प्रकार महाबली घटोत्कचने उसके कुण्डलमण्डित मस्तकको काटकर उस समय बड़ी भयानक गर्जना की

サञ्जयは言った。「耳飾りで飾られたその首級を打ち落として断ち切るや、比類なき剛力の者は、その場で轟き渡る凄まじい咆哮を放った。」

Verse 33

हतं दृष्टवा महाकायं वकज्ञातिमरिंदमम्‌ | पज्चाला: पाण्डवाश्वैव सिंहनादान्‌ विनेदिरे

サञ्जयは言った。「巨躯にして剛勇、敵を砕く不屈の戦士—一族の間でも名高いその者—が討たれたのを見て、パンチャーラとパーンドゥ族はともに獅子のごとき鬨の声を上げた。」

Verse 34

बकासुरके विशालकाय भ्राता शत्रुमन अलायुधको मारा गया देख पांचाल और पाण्डव सिंहनाद करने लगे ।।

サञ्जयは言った。「そして戦場でその羅刹が討たれると、パーンドゥ方の兵は幾千もの太鼓を打ち鳴らし、幾万もの法螺貝を吹き鳴らして、恐るべき敵の没落を高らかに告げた。」

Verse 35

अतीव सा निशा तेषां बभूव विजयावहा । विद्योतमाना विबभौ समन्ताद्‌ दीपमालिनी,चारों ओरसे दीपावलियोंद्वारा प्रकाशित होनेवाली वह रात्रि उनके लिये विजयदायिनी होकर अत्यन्त शोभा पाने लगी

サञ्जयは言った。「その夜は彼らにとって、まことに勝利をもたらす夜となった。四方は灯火の列に照らされてきらめき、ひときわ壮麗に映えた—戦の陰惨のただ中に差す吉兆の光であった。」

Verse 36

अलायुधस्य तु शिरो भैमसेनिर्महाबल: । दुर्योधनस्य प्रमुखे चिक्षेप गतचेतस:,उस समय दुर्योधन अचेत-सा हो रहा था। महाबली घटोत्कचने अलायुधका वह मस्तक दुर्योधनके सामने फेंक दिया

サンジャヤは言った。すると、ビーマセーナの剛力の子は、意識を失い呆然としていたドゥルヨーダナの目前へ、アラーユダの斬り落とされた首を投げつけた。

Verse 37

अथ दुर्योधनो राजा दृष्टवा हतमलायुधम्‌ । बभूव परमोद्विग्न: सह सैन्येन भारत,भारत! अलायुधको मारा गया देख सेनासहित राजा दुर्योधन अत्यन्त उद्विग्न हो उठा

サンジャヤは言った。王ドゥルヨーダナは、アラーユダが討たれたのを見て、軍勢もろとも激しく動揺し、不安に駆られた――おお、バラタの末裔よ。

Verse 38

तेन हास्य प्रतिज्ञातं भीमसेनमहं युधि । हन्तेति स्वयमागम्य स्मरता वैरमुत्तमम्‌,अलायुधने अपने भारी वैरीको याद करते हुए स्वयं आकर दुर्योधनके सामने यह प्रतिज्ञा की थी कि मैं युद्धमें भीमसेनको मार डालूँगा

サンジャヤは言った。激しい怨讐を思い起こし、彼は自ら進み出て誓った。「戦場にて、我はビーマセーナを討つ。」

Verse 39

ध्रुवं स तेन हन्तव्य इत्यमन्यत पार्थिव: । जीवितं चिरकालं हि भ्रातृणां चाप्यमन्यत

サンジャヤは言った。王（ドゥルヨーダナ）は「必ずやビーマセーナは彼（アラーユダ）に討たれる」と思い定めた。そう考えて、兄弟たちの命もまた長く安泰であろうと見なした。

Verse 40

सतं दृष्टवा विनिहतं भीमसेनात्मजेन वै । प्रतिज्ञां भीमसेनस्य पूर्णामेवाभ्यमन्यत

サンジャヤは言った。だが、ビーマセーナの子によってシャタ（その名を持つ敵）がまさしく討たれたのを見て、ビーマセーナの誓願は今や完全に成就すると、彼は確信した。

Verse 177

इस प्रकार श्रीमह्याभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें अलायुधयुद्धविषयक एक सौ सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

サञ्जयは言った。「かくして『聖なるマハーバーラタ』の『ドローナ・パルヴァ』、すなわち『ガトートカチャ討伐章』のうち、夜戦の次第において、アラーユダをめぐる戦闘を説く第百七十七章はここに終わる。夜の帳の下で戦いが続き、並外れた勇士と武器が投入されるにつれ、戦の倫理が暗く転じてゆく節目が示されるのである。」

Verse 178

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धेबलायुधवधे5ष्टसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:

かくして『聖なるマハーバーラタ』の『ドローナ・パルヴァ』、とりわけ『ガトートカチャ討伐章』において、夜戦とバラーユダの討滅を述べる第百七十八章はここに終わる。この章末は一つの叙述単位の閉幕を告げ、夜の戦いにおいては欺きと異能の武器が、ダルマにかなう正々堂々の戦いに代わっていよいよ前面に出て、戦の道徳秩序がさらに崩れてゆくことを示している。

Verse 273

हरीन्द्रयोर्यथा राजन्‌ वालिसुग्रीवयो: पुरा । उन पर्वत-शिखरोंके टकरानेसे ऐसा महान्‌ शब्द होता था

サञ्जयは言った。「大王よ、昔、猿族の二大雄主—ヴァーリとスグリーヴァ—の激突が語り伝えられたが、まさにそれと同じであった。山の峰が峰と打ち合わされれば、金剛の雷が裂けたかのような大轟音が起こる。人の王よ、ガトートカチャとアラーユダの恐るべき戦いもまた、トレーター・ユガに名高かったあの戦のごとく展開していた。」