Atharva Veda 9.4.9: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 4, Mantra 9

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

दैवी॒र्विशः॒ पय॑स्वा॒ना त॑नोषि॒ त्वामिन्द्रं॒ त्वां सर॑स्वन्तमाहुः । स॒हस्रं॒ स एक॑मुखा ददाति॒ यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

Sanskrit recitationAtharva Veda 9.4.9

IAST Transliteration

daivī́r víśaḥ páyasvānā tanóṣi tvā́m índraṃ tvā́ṃ sárasvantam āhuḥ | sahásraṃ sá ékamukhā́ dadāti yó brā́hmaṇá ṛṣabhám ājuhóti

English Translation (Griffith/Whitney)

The divine clans, rich in milk, thou spreadest forth: thee they call Indra, thee Sarasvant. A thousand, from one mouth, he bestows—he who, a Brahman, offers the bull.

Translation

乳に富む神なる諸族よ、汝はそれらを広く展べる。人々は汝をインドラと呼び、またサラスヴァント（Sarasvant）とも呼ぶ。婆羅門として牡牛を供犠する者は、一つの口より千を授け与える。

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दैवीः: divine
• दैवीः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य) / कर्ता-संबन्ध
• Type: Adjective
• Root: दैवी (प्रातिपदिक; देव- से) / देव

• विशः: clans/peoples
• विशः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• पयस्वानाः: rich in milk/abounding in nourishment
• पयस्वानाः: विशेषण (विशः) / कर्ता-संबन्ध
• Type: Adjective
• Root: पयस्वत् (प्रातिपदिक; पयस् + वत्)

• तनोषि: you extend/spread
• तनोषि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तन्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (आहुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म/प्रत्ययार्थ-सम्बन्ध (आहुः इत्यस्य नाम-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (आहुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• सरस्वन्तम्: Sarasvant (the one possessing Sarasvatī; a deity)
• सरस्वन्तम्: कर्म/प्रत्ययार्थ-सम्बन्ध (आहुः इत्यस्य नाम-निर्देशः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सरस्वन्त् (प्रातिपदिक)

• आहुः: they have called/they say
• आहुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अह्

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: कर्म (ददाति इत्यस्य)
• Type: Numeral/Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्ता (ददाति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• एकमुखाः: single-faced; of one mouth (united in one utterance)
• एकमुखाः: विशेषण (अन्तर्निहित-कर्तृ/दातृ-समूहस्य) / कर्ता-संबन्ध
• Type: Adjective
• Root: एकमुख (प्रातिपदिक; एक + मुख)

• ददाति: gives
• ददाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा

• यः: who
• यः: कर्ता (आजुहोति इत्यस्य)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद्

• ब्राह्मणः: a Brahmin
• ब्राह्मणः: कर्ता (आजुहोति इत्यस्य; यः इत्यस्य विशेष्यः)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)

• ऋषभम्: a bull; the best/foremost (as offering)
• ऋषभम्: कर्म (आजुहोति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)

• आजुहोति: offers into the fire; makes an oblation
• आजुहोति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हु (आ + जुहोति)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī verification needed).

Devata: Indra and Sarasvant (syncretic identification of power)

Chandas: Triṣṭubh-like (verification needed).

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta