Rig Veda 2.4.3: Mandala 2, Sukta 4, Mantra 3

Sukta 2.4

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निं देवासो मानुषीषु विक्षु प्रियं धुः क्षेष्यन्तो न मित्रम् । स दीदयदुशतीरूर्म्या आ दक्षाय्यो यो दास्वते दम आ ॥

Recitation with translationRig Veda 2.4.3

Transliteration

agníṃ devā́so mā́nuṣīṣu vikṣú priyaṃ dhuḥ kṣeṣyánto ná mítram | sá dīdayad uśatī́r ū́rmyā ā́ dakṣā́yyo yó dā́svate dámē ā́ ||

Translation

Devtawon ne Agni ko logon ke beech bheja tha. Woh usko apna priy dost maante the, jaise Mitra koi achha dost ho. Agni chamakta hai aur khushi se failta hai. Jo log uski puja karte hain, woh uske ghar aata hai. Aur jo usko samajh ke puja karta hai, woh bada ho jaata hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निम्: Agni (as object)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• देवासः: the gods
• देवासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• मानुषीषु: among human (women/folk); in human (dwellings/communities)
• मानुषीषु: अधिकरण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मानुषी- (प्रातिपदिक)

• विक्षु: in the clans/settlements
• विक्षु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: विश्- (प्रातिपदिक)

• प्रियम्: dear, beloved
• प्रियम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्रिय- (प्रातिपदिक)

• धुः: they have placed/installed
• धुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (डुधाञ्) धातु

• क्षेष्यन्तः: dwelling, abiding
• क्षेष्यन्तः: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: क्षि (क्षि/क्षे) धातु

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• मित्रम्: a friend; Mitra
• मित्रम्: उपमान (कर्मसदृश)
• Type: Noun
• Root: मित्र- (प्रातिपदिक)

• सः: he (Agni)
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दीदयत्: he shone, made to shine
• दीदयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दीद्/दी (दीप्तौ) धातु

• उशतीः: the eager/desiring (fem.)
• उशतीः: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उशती- (प्रातिपदिक; उशत्/उशती ‘desiring, eager’)

• ऊर्म्याः: waves, billows
• ऊर्म्याः: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि- (प्रातिपदिक)

• आ: towards, forth
• आ: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• दक्षाय्यः: fit for skill/rite; worthy of दक्ष (ability/ritual power)
• दक्षाय्यः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षाय्य- (प्रातिपदिक; ‘दक्ष’/‘दक्ष्य’ से व्युत्पन्न, ‘दक्ष-सम्बन्धी/दक्ष-योग्य’)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दास्वते: to the giver (patron)
• दास्वते: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दास्वत्- (प्रातिपदिक; ‘giving, generous’)

• दमे: in the house/home
• दमे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दम- (प्रातिपदिक)

• आ: (emphatic/particle)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (अव्यय)