Opening the text

Sukta 2.12
Gṛtsamada (Bhārgava)
Indra
Jagatī (RV 2.12 is classically Jagatī; verify per critical edition—many verses are Jagatī with refrain-like close)
Is mantra mein Indra ki taareef ki gayi hai. Kehte hain ki Indra hi aasman aur dharti ko thik se sambhalta hai. Jab koi ladai hoti hai, dono taraf ke log Indra ko pukarte hain. Indra ne pehle bhi sabse upar raaj kiya tha. Woh Soma peene wale aur yagya karne wale logon ko madad karta hai. Isliye Indra ko shakti aur dhan dene ke liye bulaya jaata hai.
Mantra 1
यो जात एव प्रथमो मनस्वान्देवो देवान्क्रतुना पर्यभूषत् । यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः ॥
Jab Indra paida hua, woh pehla tha. Uske dimaag mein roshni thi. Usne sab devtaon ko apni shakti mein liya. Aasman aur dharti uski taakat se kaanp gayi. Itni badi shakti sirf Indra ki hai. Logon, yeh hai Indra.
Mantra 2
यः पृथिवीं व्यथमानामदृंहद्यः पर्वतान्प्रकुपिताँ अरम्णात् । यो अन्तरिक्षं विममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात्स जनास इन्द्रः ॥
Indra ne dharti ko pakda, jo kaanp rahi thi. Usne pahadon ko sambhala, jo hilk rahe the. Usne aasman ko faila diya aur upar utha ke rakha. Itna bada kaam sirf Indra kar sakta hai. Logon, yeh hai Indra.
Mantra 3
यो हत्वाहिमरिणात्सप्त सिन्धून्यो गा उदाजदपधा वलस्य । यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान संवृक्समत्सु स जनास इन्द्रः ॥
Indra ne us bade saanp ko maara, aur saat nadiyon ko azaad kar diya. Usne chhupi hui gaayen nikaal li aur unko upar le aaya. Usne do pattharon ke beech aag paida kar di. Logon, yeh hai Indra.
Mantra 4
येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि यो दासं वर्णमधरं गुहाकः । श्वघ्नीव यो जिगीवाँल्लक्षमाददर्यः पुष्टानि स जनास इन्द्रः ॥
Indra ne dushman ki taakat tod di aur use neeche kar diya, jaise kisi gufa mein chhupa diya. Usne jeeta jeeta inaam le liya, aur acche logon ko khana mila. Logon, yeh hai Indra.
Mantra 5
यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरमुतेमाहुर्नैषो अस्तीत्येनम् । सो अर्यः पुष्टीर्विज इवा मिनाति श्रदस्मै धत्त स जनास इन्द्रः ॥
Log poochte hain, woh kahan hai? Kuch log bolte hain, woh hai hi nahi. Par woh dushman ka khana chheen leta hai, jaise koi juari jeeta jeeta paisa le jaata hai. Imandari se uspe bharosa rakho. Logon, yeh hai Indra.
Mantra 6
यो रध्रस्य चोदिता यः कृशस्य यो ब्रह्मणो नाधमानस्य कीरेः । युक्तग्राव्णो योऽविता सुशिप्रः सुतसोमस्य स जनास इन्द्रः ॥
Indra tod-phod wale logon ko aage badhata hai, kamzor logon ka saath deta hai. Woh rishiyon aur puja karne wale logon ki madad karta hai. Soma ras nikalne ke waqt woh raksha karta hai. Logon, yeh hai Indra.
Mantra 7
यस्याश्वासः प्रदिशि यस्य गावो यस्य ग्रामा यस्य विश्वे रथासः । यः सूर्यं य उषसं जजान यो अपां नेता स जनास इन्द्रः ॥
Indra ke ghode har taraf hain, uski gaayen hain, uski taakat hai, uske sab rath hain. Usne sooraj ko paida kiya, usne subah ko laya. Woh paani ka rasta dikhata hai. Logon, yeh hai Indra.
Mantra 8
यं क्रन्दसी संयती विह्वयेते परेऽवर उभया अमित्राः । समानं चिद्रथमातस्थिवांसा नाना हवेते स जनास इन्द्रः ॥
Do taakein ladti hain, ek upar wali, ek neeche wali. Dono dushman hain, phir bhi ek hi rath par baithe hain. Dono alag-alag naam se Indra ko pukarte hain. Logon, yehi Indra hai.
Mantra 9
यस्मान्न ऋते विजयन्ते जनासो यं युध्यमाना अवसे हवन्ते । यो विश्वस्य प्रतिमानं बभूव यो अच्युतच्युत्स जनास इन्द्रः ॥
Jab log ladte hain, woh Indra ko madad ke liye pukarte hain. Uske bina koi jeet nahi paata. Woh sabse bada hai, sabka naap hai. Jo hilta nahi, use bhi gira deta hai. Logon, yehi Indra hai.
Mantra 10
यः शश्वतो मह्येनो दधानानमन्यमानाञ्छर्वा जघान । यः शर्धते नानुददाति शृध्यां यो दस्योर्हन्ता स जनास इन्द्रः ॥
Jo log buri tarah galat kaam karte hain, apni marzi chalate hain, Indra unpe maar gira deta hai. Jo takkar lene aata hai, use jeet nahi deta. Dushmanon ko maarta hai. Logon, yehi Indra hai.
Mantra 11
यः शम्बरं पर्वतेषु क्षियन्तं चत्वारिंश्यां शरद्यन्वविन्दत् । ओजायमानं यो अहिं जघान दानुं शयानं स जनास इन्द्रः ॥
Shambara naam ka dushman pahad mein chupa tha, chalees saal tak dhunda. Phir Indra ne use pakad liya. Ek bada saanp bhi chupa hua tha, use bhi maara. Logon, yehi Indra hai.
Mantra 12
यः सप्तरश्मिर्वृषभस्तुविष्मानवासृजत्सर्तवे सप्त सिन्धून् । यो रौहिणमस्फुरद्वज्रबाहुर्द्यामारोहन्तं स जनास इन्द्रः ॥
Indra ne saat nadiyan bahane ke liye chhod di. Woh bahut taakatwala hai, bail jaisa mazboot. Rauhina naam ka ek dushman aasman ki taraf ja raha tha, Indra ne use vajra se gira diya. Logon, yehi Indra hai.
Mantra 13
द्यावा चिदस्मै पृथिवी नमेते शुष्माच्चिदस्य पर्वता भयन्ते । यः सोमपा निचितो वज्रबाहुर्यो वज्रहस्तः स जनास इन्द्रः ॥
Duniya ke log, suno, yeh Indra hai. Aasmaan aur dharti bhi uske saamne jhukti hain. Pahad bhi uski taakat se dar ke maare kaanpte hain. Woh Som ras peeta hai, pakka khada hai, aur uske haath mein vajra hai, bijli ka hathoda. Haath mein hathoda, baazu mein taakat, yeh hai Indra.
Mantra 14
यः सुन्वन्तमवति यः पचन्तं यः शंसन्तं यः शशमानमूती । यस्य ब्रह्म वर्धनं यस्य सोमो यस्येदं राधः स जनास इन्द्रः ॥
Yeh Indra jo bhi Som ras nikal rahe ho, unki raksha karta hai. Jo bhi havan kar rahe ho, unki bhi raksha karta hai. Jo bhi mantra bol rahe ho, unki madad karta hai. Jo bhi apne aap ko sambhal rahe ho, unki bhi madad karta hai. Uski shakti badhti hai jab log sachche dil se bolte hain. Som ras uska hai, aur yeh sab samriddhi uski hai, yeh hai Indra.
Mantra 15
यः सुन्वते पचते दुध्र आ चिद्वाजं दर्दर्षि स किलासि सत्यः । वयं त इन्द्र विश्वह प्रियासः सुवीरासो विदथमा वदेम ॥
Indra, tum un logon ko takat dete ho jo Som ras nikalte hain aur jo puja ke saaman taiyaar karte hain. Tum sachche ho, yeh baat pakki hai. Hum tumhe hamesha pyaare hain. Hum mein bhi veerta aaye, aur hum sabke saamne tumhari mahima bol sakein.
It declares that Indra is the supreme power behind victory, stability, and the release of strength, and that he reliably rewards those who offer Soma and perform the sacrifice.
The refrain-like ending (“he, O peoples, is Indra”) functions as a liturgical identification: each verse gives a sign of Indra’s power, then confirms his unmistakable identity.
Indra can be read as the awakened will that breaks inner obstacles; when opposing impulses clash within us, the hymn points to a higher strength that restores clarity, courage, and effective action.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.