Sukta 12
Sukta 2.12
Gṛtsamada (Bhārgava)
Indra
Jagatī (RV 2.12 is classically Jagatī; verify per critical edition—many verses are Jagatī with refrain-like close)
RV 2.12 ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ତୁତି-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଥିରତା, ସଂଘର୍ଷରେ ବିଜୟ, ଏବଂ ଧନ ଓ ବଳ ଲାଭର ପଛରେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦିମ ସର୍ବୋଚ୍ଚତାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେବା—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ ଯାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷ ଡାକେ; ସେଥିସହ ସୋମ-ପୀଡକ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ସାହାଯ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
यो जात एव प्रथमो मनस्वान्देवो देवान्क्रतुना पर्यभूषत् । यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः ॥
ଯେ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ହିଁ ପ୍ରଥମ ହେଲେ—ମନସ୍ବୀ, ତେଜସ୍ବୀ ଦେବ—ଯିଏ କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ-କର୍ମଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ କଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଶୁଷ୍ମରୁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା—ନୃମ୍ଣର ମହତ୍ତ୍ୱରେ: ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 2
यः पृथिवीं व्यथमानामदृंहद्यः पर्वतान्प्रकुपिताँ अरम्णात् । यो अन्तरिक्षं विममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात्स जनास इन्द्रः ॥
ଯିଏ କମ୍ପିତ ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ, ଉତ୍ତେଜିତ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କଲେ; ଯିଏ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ମାପିଲେ, ଯିଏ ଦ୍ୟାମ୍କୁ ଭରସା ଦେଇ ଧାରଣ କଲେ—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 3
यो हत्वाहिमरिणात्सप्त सिन्धून्यो गा उदाजदपधा वलस्य । यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान संवृक्समत्सु स जनास इन्द्रः ॥
ଯିଏ ଅହି (ବୃତ୍ର) ସର୍ପକୁ ବଧ କରି ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୁକୁ ମୁକ୍ତ କଲା; ଯିଏ ବଲର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ଗାଁ (କିରଣ)କୁ ଉପରକୁ ହଂକାଇ ବାହାର କଲା; ଯିଏ ସଂଘର୍ଷମାନେ ଦୁଇ ପଥର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜନ୍ମାଇଲା—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 4
येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि यो दासं वर्णमधरं गुहाकः । श्वघ्नीव यो जिगीवाँल्लक्षमाददर्यः पुष्टानि स जनास इन्द्रः ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚ୍ୟବନ (ଉଖେଡାଣ) ସାଧିତ ହେଲା; ଯିଏ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ଦାସ-ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଅଧର (ନିମ୍ନ) କଲା; ଯିଏ ଶ୍ୱଘ୍ନୀ ପରି—ବିଜୟୀ—ଲକ୍ଷ୍ୟ/ଚିହ୍ନ (ପୁରସ୍କାର) ନେଲା, ଏବଂ ଆର୍ୟ ପୁଷ୍ଟି (ପୋଷଣ) ଜିତିଲା—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 5
यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरमुतेमाहुर्नैषो अस्तीत्येनम् । सो अर्यः पुष्टीर्विज इवा मिनाति श्रदस्मै धत्त स जनास इन्द्रः ॥
ସେଇ ଭୟଙ୍କରଙ୍କ ବିଷୟରେ ସେମାନେ ପଚାରନ୍ତି—‘ସେ କେଉଁଠି?’—ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ‘ସେ ନାହାନ୍ତି’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି। ତଥାପି ସେ, ଆର୍ୟ, ଯେପରି ଜୁଆରୀ ଜିତିଥିବା ଧନକୁ ଛିନିନେଇଥାଏ, ସେପରି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀର ପୁଷ୍ଟିକୁ କ୍ଷୀଣ କରେ। ତାଙ୍କଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ: ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 6
यो रध्रस्य चोदिता यः कृशस्य यो ब्रह्मणो नाधमानस्य कीरेः । युक्तग्राव्णो योऽविता सुशिप्रः सुतसोमस्य स जनास इन्द्रः ॥
ଯେ ଭଙ୍ଗିତ (ରଧ୍ର) ଓ ଦୁର୍ବଳକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛନ୍ତି; ଯେ ପ୍ରୟାସୀ କୀରେ—ଗାୟକ-ଯାଜକ—ଙ୍କ ସହାୟକ; ଯେ ଯୁକ୍ତଗ୍ରାବଣ (ଯୋଡ଼ା ପିଷଣ-ପଥର) ସହିତ, ସୁଶିପ୍ର (ସୁନ୍ଦର-ଓଠ) ହୋଇ, ପିଷିତ ସୋମ (ସୁତସୋମ) ଙ୍କ ରକ୍ଷକ—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 7
यस्याश्वासः प्रदिशि यस्य गावो यस्य ग्रामा यस्य विश्वे रथासः । यः सूर्यं य उषसं जजान यो अपां नेता स जनास इन्द्रः ॥
ଯାହାଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଛି; ଯାହାଙ୍କ ଗାବଃ (କିରଣ) ଅଛି; ଯାହାଙ୍କ ଗ୍ରାମାଃ (ଶକ୍ତି-ସମୂହ) ଅଛି; ଯାହାଙ୍କ ସମସ୍ତ ରଥ ଅଛି; ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଓ ଯିଏ ଉଷାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଯିଏ ଅପାଂ ନେତା—ଜଳମାନଙ୍କ ନେତା—ଅଟନ୍ତି—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 8
यं क्रन्दसी संयती विह्वयेते परेऽवर उभया अमित्राः । समानं चिद्रथमातस्थिवांसा नाना हवेते स जनास इन्द्रः ॥
ଯାହାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଗର୍ଜନଶୀଳ ଶକ୍ତି (କ୍ରନ୍ଦସୀ) ସଂଘର୍ଷରେ ଡାକେ—ଉପର ଓ ତଳ, ଉଭୟ ଶତ୍ରୁବଳ; ଏକେ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 9
यस्मान्न ऋते विजयन्ते जनासो यं युध्यमाना अवसे हवन्ते । यो विश्वस्य प्रतिमानं बभूव यो अच्युतच्युत्स जनास इन्द्रः ॥
ଯାହା ବିନା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯାହାକୁ, ସଂଘର୍ଷରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ଯିଏ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ପ୍ରମାଣ ଓ ମାନଦଣ୍ଡ ହୋଇଉଠିଛି; ଯିଏ ‘ଅଚ୍ୟୁତ’ ଭାବିତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚ୍ୟୁତ କରାଏ—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 10
यः शश्वतो मह्येनो दधानानमन्यमानाञ्छर्वा जघान । यः शर्धते नानुददाति शृध्यां यो दस्योर्हन्ता स जनास इन्द्रः ॥
ଯିଏ ମହା ଅପରାଧରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ହଠଧର୍ମୀ ହୋଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିହତ କଲେ; ଯିଏ ଉଗ୍ର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜକାରୀକୁ ବିଜୟର ଭୂମି କେବେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ଦସ୍ୟୁର ହନ୍ତା—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 11
यः शम्बरं पर्वतेषु क्षियन्तं चत्वारिंश्यां शरद्यन्वविन्दत् । ओजायमानं यो अहिं जघान दानुं शयानं स जनास इन्द्रः ॥
ଯିଏ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଶମ୍ବରକୁ ଚାଳିଶ ଶରଦ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରି ଖୋଜି ପାଇଲେ; ଯିଏ ଓଜସ୍ରେ ଫୁଲିଉଠୁଥିବା ଅହିକୁ ନିହତ କଲେ—ଗୁପ୍ତରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଦାନୁକୁ—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 12
यः सप्तरश्मिर्वृषभस्तुविष्मानवासृजत्सर्तवे सप्त सिन्धून् । यो रौहिणमस्फुरद्वज्रबाहुर्द्यामारोहन्तं स जनास इन्द्रः ॥
ଯେ ସପ୍ତରଶ୍ମି, ମହାବଳୀ ବୃଷଭ, ବହିବା ପାଇଁ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଯେ ବଜ୍ରବାହୁ ହୋଇ, ଦ୍ୟାମାରୋହଣ କରୁଥିବା ରୌହିଣକୁ ଆଘାତ କରି ପତିତ କଲେ—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 13
द्यावा चिदस्मै पृथिवी नमेते शुष्माच्चिदस्य पर्वता भयन्ते । यः सोमपा निचितो वज्रबाहुर्यो वज्रहस्तः स जनास इन्द्रः ॥
ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୟାବା ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ନମେ; ତାଙ୍କର ଶୁଷ୍ମରୁ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି। ଯେ ସୋମପା, ନିଚିତ, ବଜ୍ରବାହୁ, ବଜ୍ରହସ୍ତ—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 14
यः सुन्वन्तमवति यः पचन्तं यः शंसन्तं यः शशमानमूती । यस्य ब्रह्म वर्धनं यस्य सोमो यस्येदं राधः स जनास इन्द्रः ॥
ଯେ ସୋମସବନ କରୁଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେ ପଚାଉଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେ ଶଂସ (ସ୍ତୁତି) କରୁଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଊତିଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମସଂୟମ ପାଇଁ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ବୃଦ୍ଧି, ଯାହାଙ୍କର ସୋମ, ଯାହାଙ୍କର ଏହି ରାଧଃ (ସମୃଦ୍ଧି)—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।
Mantra 15
यः सुन्वते पचते दुध्र आ चिद्वाजं दर्दर्षि स किलासि सत्यः । वयं त इन्द्र विश्वह प्रियासः सुवीरासो विदथमा वदेम ॥
ଯେ ସୋମକୁ ପିଷେ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ପାକ କରେ, ତାହାକୁ ତୁମେ—even ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ—ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା (ବାଜ) ଆଣିଦିଅ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ସଦା ତୁମ ପ୍ରିୟ; ଆମେ ସୁବୀର (ବୀରଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ) ହୋଇ, ବିଦଥ (ଯଜ୍ଞସଭା)ରେ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା।
Inside Sukta 12
How it unfolds
- Where it opens
Indra is proclaimed as the first-born in might and the one whose force makes Heaven and Earth tremble (a declaration of cosmic primacy).
- Development
Verse by verse, the hymn identifies Indra through his unmistakable functions: the power behind victory, the one invoked amid conflict, and the reliable giver of strength and prizes to worshippers.
- Climax
The hymn reaches a peak in portraying Indra as the single sought-after power even by opposed forces—higher and lower, hostile and friendly—who nonetheless call upon him when tensions meet.
- Where it settles
It closes by grounding Indra’s greatness in concrete reciprocity: he brings vāja to the presser and cook, he is ‘satya,’ and the singers ask to speak with heroic strength in the assembly.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is the foremost heroic deva: strong-minded, first in might, wielder of the thunderbolt, breaker of obstacles, and victorious champion who expands the worlds and grants spoils to his worshippers.
- Cosmic functionHe upholds cosmic order by defeating constricting powers, releasing vitality (waters, light, strength), and ensuring the flourishing of Heaven and Earth through victorious force.
- Inner significanceIndra represents awakened will and courageous clarity that overcomes inner obstruction—fear, inertia, confusion—so the seeker’s energies (prāṇa/ojas) are released into effective action and truth-speaking.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family of Mandala 2) · Principal seer of much of Mandala 2, celebrated for vigorous Indra-hymns and for shaping a clear, refrain-like style of proclamation about Indra’s identity and deeds.
Famous verses
sa janāsa indraḥ
samānaṃ cid ratham ātasthivāṃsā
sa kilāsi satyaḥ
Attributes of the deity
- Primordial supremacy and leadership among the gods
- Victorious strength (śuṣma) that makes Heaven and Earth tremble
- Helper of the Soma-presser and sacrificer
- Breaker of enemies and obstacles (protector in battle)
- Giver of vāja (power, prize, plenitude) and heroic offspring
- Truth-aligned reliability (satya) in granting aid
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Mandala 2 are attributed to Gṛtsamada (notably many Indra- and Agni-sūktas).
- Tradition associates the Gṛtsamada corpus with foundational formulations of praise used in Soma and fire rituals (stotra/śastra-style diction).
The rite, step by step
- Prepare the sacred space and kindle/maintain the fire (Agni) as the ritual mouth.
- Press Soma and ready the offering; establish the intention for strength, protection, and right victory.
- Recite RV 2.12 as an Indra-stuti, emphasizing the identifying refrain-like close (“sa janāsa indraḥ”).
- Make oblations while naming Indra’s deeds and asking for vāja, heroic power, and steadfast aid.
- Conclude with affirmation of the patron’s relationship to Indra and a blessing for strong offspring and success in assembly (vidatha).
Offerings
- Soma (pressed juice)
- Ghṛta (clarified butter)
- Optional: puroḍāśa (cakes) in Indra contexts, as per śrauta setting
Frequently Asked Questions
It declares that Indra is the supreme power behind victory, stability, and the release of strength, and that he reliably rewards those who offer Soma and perform the sacrifice.
The refrain-like ending (“he, O peoples, is Indra”) functions as a liturgical identification: each verse gives a sign of Indra’s power, then confirms his unmistakable identity.
Indra can be read as the awakened will that breaks inner obstacles; when opposing impulses clash within us, the hymn points to a higher strength that restores clarity, courage, and effective action.
Ask anything about Sukta 12 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
