Adhyaya 3

Verse 1

श्रीराजोवाच निशम्य देव: स्वभटोपवर्णितं प्रत्याह किं तानपि धर्मराज: । एवं हताज्ञो विहतान्मुरारे- र्नैदेशिकैर्यस्य वशे जनोऽयम् ॥ १ ॥

રાજા પરીક્ષિત બોલ્યા: હે પ્રભુ, હે શુકદેવ ગોસ્વામી! ધર્મ-અધર્મ અનુસાર સર્વ જીવોના નિયંત્રણક યમરાજ છે, છતાં તેમની આજ્ઞા નિષ્ફળ થઈ. વિષ્ણુદૂતોએ અજામિલને પકડતા અટકાવી યમદૂતોને પરાજિત કર્યા—આ સમાચાર સાંભળીને ધર્મરાજ યમરાજે તેમને શું ઉત્તર આપ્યો?

Verse 2

यमस्य देवस्य न दण्डभङ्ग: कुतश्चनर्षे श्रुतपूर्व आसीत् । एतन्मुने वृश्चति लोकसंशयं न हि त्वदन्य इति मे विनिश्चितम् ॥ २ ॥

હે ઋષિ! દેવ યમરાજનો દંડઆદેશ ક્યાંય પહેલાં ભંગ થયો હોય એવું સાંભળ્યું નથી. તેથી, હે મુનિ, આ ઘટના લોકોમાં શંકા ઊભી કરે છે; અને મારી નિશ્ચિત માન્યતા છે કે તમારા સિવાય કોઈ તેને દૂર કરી શકતું નથી. કૃપા કરીને તેનું કારણ સમજાવો.

Verse 3

श्रीशुक उवाच भगवत्पुरुषै राजन् याम्या: प्रतिहतोद्यमा: । पतिं विज्ञापयामासुर्यमं संयमनीपतिम् ॥ ३ ॥

શ્રીશુકદેવ બોલ્યા: હે રાજન! ભગવાન વિષ્ણુના દૂતોએ યમદૂતોના પ્રયત્નોને નિષ્ફળ કરી તેમને પરાજિત કર્યા. ત્યારબાદ તેઓ પોતાના સ્વામી યમરાજ—સંયમનીપુરીના અધિપતિ અને પાપીઓના નિયંત્રણક—પાસે જઈ આ ઘટનાની જાણ કરી.

Verse 4

यमदूता ऊचु: कति सन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो । त्रैविध्यं कुर्वत: कर्म फलाभिव्यक्तिहेतव: ॥ ४ ॥

યમદૂતોએ કહ્યું—હે પ્રભુ, આ જીવલોકમાં કેટલા શાસ્તા/નિયંતાઓ છે? સત્ત્વ-રજ-તમ ત્રણ ગુણ હેઠળ કરાયેલા કર્મોના વિવિધ ફળ પ્રગટ થવાના કારણો કેટલાં છે?

Verse 5

यदि स्युर्बहवो लोके शास्तारो दण्डधारिण: । कस्य स्यातां न वा कस्य मृत्युश्चामृतमेव वा ॥ ५ ॥

જો આ લોકમાં દંડધારી ઘણા શાસક-ન્યાયાધીશો હોય, તો કોને દંડ મળે અને કોને ન મળે? કોના માટે મૃત્યુ અને કોના માટે અમૃત જ હોય?

Verse 6

किन्तु शास्तृबहुत्वे स्याद्ब‍हूनामिह कर्मिणाम् । शास्तृत्वमुपचारो हि यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ ६ ॥

પરંતુ અહીં કર્મ કરનારાઓ ઘણા હોવાથી ઘણા શાસ્તા માનવા યોગ્ય છે; છતાં જેમ વિવિધ મંડળોના અધિકારીઓ એક સમ્રાટના અધિન હોય છે, તેમ બધા શાસ્તાઓને દિશા આપનાર એક પરમ નિયંતક અવશ્ય હોવો જોઈએ.

Verse 7

अतस्त्वमेको भूतानां सेश्वराणामधीश्वर: । शास्ता दण्डधरो नृणां शुभाशुभविवेचन: ॥ ७ ॥

અતએવ પરમ ન્યાયાધીશ એક જ હોવો જોઈએ, અનેક નહીં. અમારી સમજ મુજબ તમે જ તે પરમ શાસ્તા છો; દેવતાઓ પર પણ તમારું અધિકાર છે. તમે સર્વ જીવોનાં સ્વામી છો અને મનુષ્યોનાં શુભ-અશુભ કર્મોનું વિવેચન કરીને દંડ આપો છો.

Verse 8

तस्य ते विहितो दण्डो न लोके वर्ततेऽधुना । चतुर्भिरद्भ‍ुतै: सिद्धैराज्ञा ते विप्रलम्भिता ॥ ८ ॥

પરંતુ હવે અમે দেখি છીએ કે તમારી આજ્ઞાથી નક્કી કરાયેલો દંડ આ લોકમાં અસરકારક રહ્યો નથી, કારણ કે ચાર અદ્ભુત સિદ્ધ પુરુષોએ તમારી આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.

Verse 9

नीयमानं तवादेशादस्माभिर्यातनागृहान् । व्यामोचयन्पातकिनं छित्त्वा पाशान प्रसह्य ते ॥ ९ ॥

તમારા આદેશ મુજબ અમે મહાપાપી અજામિલને નરક લોક તરફ લઈ જઈ રહ્યા હતા; ત્યારે સિદ્ધલોકના તે સુંદર પુરુષોએ બળપૂર્વક અમારી બાંધેલી દોરડીઓની ગાંઠો કાપી તેને મુક્ત કર્યો.

Verse 10

तांस्ते वेदितुमिच्छामो यदि नो मन्यसे क्षमम् । नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुर्द्रुतम् ॥ १० ॥

જો તમે અમને યોગ્ય માનો તો અમે તેમના વિષે જાણવા ઇચ્છીએ છીએ. અજામિલે ‘નારાયણ’ નામ ઉચ્ચારતાં જ તે ચારેય તરત આવ્યા અને કહ્યું—“ડરશો નહીં, ડરશો નહીં.” કૃપા કરીને કહો, તેઓ કોણ છે?

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच इति देव: स आपृष्ट: प्रजासंयमनो यम: । प्रीत: स्वदूतान्प्रत्याह स्मरन् पादाम्बुजं हरे: ॥ ११ ॥

શ્રી શુકદેવ ગોસ્વામી બોલ્યા: આ રીતે પૂછવામાં આવતા, પ્રજાઓના નિયંત્રણકર્તા યમરાજ પોતાના દૂતો પર પ્રસન્ન થયા, કારણ કે તેમની પાસેથી તેમણે નારાયણ નામનું શ્રવણ કર્યું હતું. તેમણે હરિના ચરણકમળોનું સ્મરણ કરીને ઉત્તર આપવાનું શરૂ કર્યું.

Verse 12

यम उवाच परो मदन्यो जगतस्तस्थुषश्च ओतं प्रोतं पटवद्यत्र विश्वम् । यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा नस्योतवद्यस्य वशे च लोक: ॥ १२ ॥

યમરાજ બોલ્યા: હે મારા સેવકો, તમે મને પરમ માન્યો છે, પરંતુ હકીકતમાં હું નથી. મારી ઉપર અને ઇન્દ્ર-ચંદ્ર વગેરે સર્વ દેવતાઓની ઉપર એક પરમ સ્વામી છે. તેમના અંશરૂપ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ સૃષ્ટિ, પાલન અને સંહારનું કાર્ય કરે છે. જેમ વણાયેલા કપડામાં તાણા-વાણા બે સૂત્રોથી ઓતપ્રોત હોય છે, તેમ આ વિશ્વ તેમાં ઓતપ્રોત છે; અને સર્વ લોક તેના વશમાં છે, જેમ નાકમાં દોરડું બાંધેલા બળદ પર કાબૂ રહે છે.

Verse 13

यो नामभिर्वाचि जनं निजायां बध्नाति तन्‍त्र्यामिव दामभिर्गा: । यस्मै बलिं त इमे नामकर्म- निबन्धबद्धाश्चकिता वहन्ति ॥ १३ ॥

જેમ ગાડાવાળો બળદોના નાકમાં દોરડાં નાખીને તેમને કાબૂમાં રાખે છે, તેમ પરમ પુરુષોત્તમ ભગવાન વેદવાણી દ્વારા—જ્યાં માનવસમાજના વર્ણોના નામ અને કર્મ નિર્ધારિત છે—મનુષ્યોને બાંધે છે. ભયભક્તિથી બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર પોતાના કર્મ અનુસાર ભેટ અર્પણ કરીને એ જ પ્રભુની પૂજા કરે છે.

Verse 14

अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥

હું યમરાજ, સ્વર્ગના રાજા ઇન્દ્ર, નિઋતિ, વરુણ, ચંદ્ર, અગ્નિ, ભગવાન શિવ, પવન, બ્રહ્મા, સૂર્ય, વિશ્વેદેવો, આઠ વસુ, સાધ્ય, મરુત, રુદ્ર, સિદ્ધ તથા મરીચિ વગેરે ઋષિઓ—અને બૃહસ્પતિ તથા ભૃગુ વગેરે શ્રેષ્ઠ દેવ-ઋષિઓ—રજ અને તમના સ્પર્શથી મુક્ત છીએ; છતાં સત્ત્વમાં સ્થિત હોવા છતાં પણ પરમ પુરુષ ભગવાનની લીલાઓ સમજાતી નથી; તો માયાથી મોહિત અન્ય લોકો શું જાણશે?

Verse 15

अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥

અને અન્ય વિશ્વસર્જક દેવેશો તથા ભૃગુ વગેરે મહર્ષિઓ—જેઓ રજ-તમથી અસ્પૃશ્ય—સત્ત્વપ્રધાન હોવા છતાં પણ જેમની લીલાઓ જાણતા નથી; તો માયાથી સ્પર્શિત અન્ય લોકો શું જાણશે?

Verse 16

यं वै न गोभिर्मनसासुभिर्वा हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते । आत्मानमन्तर्हृदि सन्तमात्मनां चक्षुर्यथैवाकृतयस्तत: परम् ॥ १६ ॥

જીવો ઇન્દ્રિયો દ્વારા, મન દ્વારા, પ્રાણવાયુ દ્વારા, હૃદયની કલ્પનાઓ દ્વારા કે વાણીના ઉચ્ચાર દ્વારા પરમાત્માને યથાર્થ રીતે જાણી શકતા નથી. તે પરમાત્મા સર્વના હૃદયમાં અંતર્યામી રૂપે સ્થિત છે; જેમ શરીરના અંગો આંખોને જોઈ શકતા નથી, તેમ જીવ પરમેશ્વરને જોઈ શકતો નથી.

Verse 17

तस्यात्मतन्त्रस्य हरेरधीशितु: परस्य मायाधिपतेर्महात्मन: । प्रायेण दूता इह वै मनोहरा- श्चरन्ति तद्रूपगुणस्वभावा: ॥ १७ ॥

હરિ પરમાત્મા સ્વયંસંપૂર્ણ અને પૂર્ણ સ્વતંત્ર છે; તે સર્વનો અધિેશ્વર છે અને માયાશક્તિનો પણ અધિપતિ છે. તેના રૂપ, ગુણ અને સ્વભાવ છે; અને તેના દૂત—વૈષ્ણવો—પણ પ્રાયઃ અત્યંત મનોહર હોય છે, જેમમાં ભગવાન સમાન દિવ્ય રૂપલક્ષણ, ગુણ અને સ્વભાવ પ્રગટ થાય છે. તેઓ આ જગતમાં સ્વતંત્ર રીતે વિચરે છે.

Verse 18

भूतानि विष्णो: सुरपूजितानि दुर्दर्शलिङ्गानि महाद्भ‍ुतानि । रक्षन्ति तद्भ‍‌क्तिमत: परेभ्यो मत्तश्च मर्त्यानथ सर्वतश्च ॥ १८ ॥

ભગવાન વિષ્ણુના દૂત—જેઓની દેવતાઓ પણ પૂજા કરે છે—વિષ્ણુ સમાન અદ્ભુત દેહલક્ષણો ધરાવે છે અને તેમના દર્શન અતિ દુર્લભ છે. તેઓ ભગવાનના ભક્તોને શત્રુઓથી, ઈર્ષ્યાળુઓથી, મારા (યમના) અધિકારથી પણ, તેમજ પ્રાકૃતિક ઉપદ્રવોથી સર્વ તરફથી રક્ષા કરે છે.

Verse 19

धर्मं तु साक्षाद्भ‍गवत्प्रणीतं न वै विदुऋर्षयो नापि देवा: । न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्या: कुतो नु विद्याधरचारणादय: ॥ १९ ॥

ધર્મ તો સాక్షાત્ ભગવાને જ પ્રણીત કર્યો છે. તેને ન ઋષિઓ સંપૂર્ણ જાણે છે, ન દેવો; સિદ્ધલોકના મુખ્ય, અસુરો અને મનુષ્યો તો દૂર રહી—વિદ્યાધર-ચારણાદિ પણ જાણતા નથી.

Verse 20

स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥

સ્વયંભૂ બ્રહ્મા, નારદ, શંભુ (શિવ), ચાર કુમાર, દેવહૂતિપુત્ર કપિલ, સ્વાયંભુવ મનુ, પ્રહ્લાદ, જનક, પિતામહ ભીષ્મ, બલિ મહારાજ, શુકદેવ ગોસ્વામી અને હું—આ બાર જ ભાગવત-ધર્મ જાણીએ છીએ. હે ભટો, આ ધર્મ અતિ ગુહ્ય, વિશુદ્ધ અને સામાન્ય માટે દુર્બોધ છે; તેને જાણનાર અમૃતરૂપ મુક્તિનો આસ્વાદ કરે છે.

Verse 21

स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥

સ્વયંભૂ બ્રહ્મા, નારદ, શંભુ (શિવ), ચાર કુમાર, કપિલ, સ્વાયંભુવ મનુ, પ્રહ્લાદ, જનક, ભીષ્મ, બલિ, શુકદેવ અને હું—આ બાર જ ભાગવત-ધર્મ જાણીએ છીએ. હે સેવકો, આ ધર્મ અતિ ગુહ્ય, વિશુદ્ધ અને દુર્બોધ છે; તેને જાણનાર જીવ અમૃતરૂપ મુક્તિ પામે છે.

Verse 22

एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां धर्म: पर: स्मृत: । भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभि: ॥ २२ ॥

આ લોકમાં મનુષ્યો માટે પરમ ધર્મ એટલો જ માનવામાં આવ્યો છે—ભગવાનમાં ભક્તિયોગ, જે તેમના પવિત્ર નામનું ગ્રહણ-કીર્તન આદિથી આરંભે છે.

Verse 23

नामोच्चारणमाहात्म्यं हरे: पश्यत पुत्रका: । अजामिलोऽपि येनैव मृत्युपाशादमुच्यत ॥ २३ ॥

હે પુત્રસમાન સેવકો, હરિના નામોચ્ચારણની મહિમા જુઓ. એ જ નામથી અજામિલ જેવો પાપી પણ મૃત્યુના પાશમાંથી છૂટ્યો.

Verse 24

एतावतालमघनिर्हरणाय पुंसां सङ्कीर्तनं भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् । विक्रुश्य पुत्रमघवान् यदजामिलोऽपि नारायणेति म्रियमाण इयाय मुक्तिम् ॥ २४ ॥

અતએવ મનુષ્યોના પાપનાશ માટે ભગવાનના નામ, ગુણ અને કર્મનું સંકીર્તન જ પૂરતું છે. અજામિલ પણ મરણ સમયે ‘નારાયણ’ કહીને મુક્તિ પામ્યો.

Verse 25

प्रायेण वेद तदिदं न महाजनोऽयं देव्या विमोहितमतिर्बत माययालम् । त्रय्यां जडीकृतमतिर्मधुपुष्पितायां वैतानिके महति कर्मणि युज्यमान: ॥ २५ ॥

પ્રાયઃ આ મહાજનો આ ગુહ્ય ધર્મને જાણતા નથી, કારણ કે તેઓ ભગવાનની માયાથી મોહિત છે. ત્રયી વેદની મધુપુષ્પિત વાણીમાં વર્ણવેલા વૈતાનિક કર્મકાંડમાં લાગવાથી તેમની બુદ્ધિ જડ બની છે.

Verse 26

एवं विमृश्य सुधियो भगवत्यनन्ते सर्वात्मना विदधते खलु भावयोगम् । ते मे न दण्डमर्हन्त्यथ यद्यमीषां स्यात् पातकं तदपि हन्त्युरुगायवाद: ॥ २६ ॥

આ રીતે વિચાર કરીને બુદ્ધિમાન લોકો અનંત ભગવાનમાં સર્વાત્મભાવથી ભાવયોગ—ભક્તિ—આચરે છે. તેઓ મારા દંડના અધિકારી નથી; અને ક્યારેક ભૂલથી પાપ થાય તો પણ ઉરુગાયનું કીર્તન તેને નાશ કરે છે.

Verse 27

ते देवसिद्धपरिगीतपवित्रगाथा ये साधव: समद‍ृशो भगवत्प्रपन्ना: । तान्नोपसीदत हरेर्गदयाभिगुप्तान् नैषां वयं न च वय: प्रभवाम दण्डे ॥ २७ ॥

હે મારા સેવકો, જે સાધુ સમદર્શી છે અને ભગવાનના ચરણોમાં પૂર્ણ શરણાગત છે, જેમની પવિત્ર ગાથાઓ દેવો અને સિદ્ધો ગાય છે—તેમની પાસે ન જશો. તેઓ હરિની ગદાથી રક્ષિત છે; બ્રહ્મા, હું અને કાળ પણ તેમને દંડ આપી શકતા નથી.

Verse 28

तानानयध्वमसतो विमुखान् मुकुन्द- पादारविन्दमकरन्दरसादजस्रम् । निष्किञ्चनै: परमहंसकुलैरसङ्गै- र्जुष्टाद्गृहे निरयवर्त्मनि बद्धतृष्णान् ॥ २८ ॥

હે મારા સેવકો, દંડ માટે મારી પાસે માત્ર તેમને જ લાવો જે મુકુન્દના પાદારવિંદના મકરંદરસથી વિમુખ છે, જે નિષ્કિંચન પરમહંસોના અસંગ કુલનો સંગ કરતા નથી, અને જે ગૃહાસક્તિરૂપ નરકમાર્ગમાં તૃષ્ણાથી બંધાયેલા છે.

Verse 29

जिह्वा न वक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश्च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तानानयध्वमसतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ २९ ॥

હે મારા દૂતો, મારી પાસે માત્ર તે પાપીઓને લાવો જેમની જીભ શ્રીકૃષ્ણના નામ અને ગુણ ગાતી નથી, જેમનું ચિત્ત એક વાર પણ તેમના ચરણકમળનું સ્મરણ કરતું નથી, અને જેમનું મસ્તક એક વાર પણ પ્રભુ કૃષ્ણને નમતું નથી। જે વિષ્ણુસેવાના કર્તવ્ય નથી કરતા, એવા મૂઢોને લાવો।

Verse 30

तत् क्षम्यतां स भगवान् पुरुष: पुराणो नारायण: स्वपुरुषैर्यदसत्कृतं न: । स्वानामहो न विदुषां रचिताञ्जलीनां क्षान्तिर्गरीयसि नम: पुरुषाय भूम्ने ॥ ३० ॥

હે પુરાણપુરુષ નારાયણ ભગવાન, અમારા સેવકો દ્વારા જે અપમાન થયું છે તે ક્ષમા કરો. અજ્ઞાનવશ અમે તમારા ભક્તને ઓળખી ન શક્યા અને અપરાધ કરી બેઠા. હાથ જોડીને ક્ષમા માગીએ છીએ; હે સર્વવ્યાપી પ્રભુ, તમને નમસ્કાર—કૃપા કરીને ક્ષમા કરો.

Verse 31

तस्मात् सङ्कीर्तनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंहसाम् । महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥

અતએવ, હે કૌરવ્ય રાજા, વિષ્ણુનું સંકીર્તન સમગ્ર જગતનું પરમ મંગળ છે; તે મહાપાપોના ફળને પણ મૂળથી ઉખેડી નાખે છે. આને એકાંતિક નિષ્કૃતિ—શ્રેષ્ઠ પ્રાયશ્ચિત્ત—માની જાણો.

Verse 32

श‍ृण्वतां गृणतां वीर्याण्युद्दामानि हरेर्मुहु: । यथा सुजातया भक्त्या शुद्ध्येन्नात्मा व्रतादिभि: ॥ ३२ ॥

જે વારંવાર હરિના અદમ્ય પરાક્રમો અને લીલાઓ સાંભળે અને ગાય, તે ઉત્તમ ભક્તિ દ્વારા સહેલાઈથી અંતઃકરણ શુદ્ધ કરે છે. માત્ર વ્રત-ઉપવાસ કે વૈદિક કર્મકાંડથી એવી શુદ્ધિ થતી નથી.

Verse 33

कृष्णाङ्‌घ्रिपद्ममधुलिण् न पुनर्विसृष्ट- मायागुणेषु रमते वृजिनावहेषु । अन्यस्तु कामहत आत्मरज: प्रमार्ष्टु- मीहेत कर्म यत एव रज: पुन: स्यात् ॥ ३३ ॥

જે ભક્તો શ્રીકૃષ્ણના ચરણકમળના મધુનો આસ્વાદ લે છે, તેઓ માયાના ત્રિગુણોથી ઉત્પન્ન દુઃખદ ભૌતિક કર્મોમાં રમે નહીં અને કૃષ્ણપાદપદ્મ છોડીને ફરી જડકર્મમાં પાછા ન જાય. પરંતુ કામવશ અન્ય લોકો પ્રભુના ચરણસેવાને અવગણી ક્યારેક પ્રાયશ્ચિત્તકર્મ કરે છે; છતાં અપૂર્ણ શુદ્ધિથી તેઓ વારંવાર પાપમાં પાછા પડે છે.

Verse 34

इत्थं स्वभर्तृगदितं भगवन्महित्वं संस्मृत्य विस्मितधियो यमकिङ्करास्ते । नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशङ्कमाना द्रष्टुं च बिभ्यति तत: प्रभृति स्म राजन् ॥ ३४ ॥

પોતાના સ્વામીના મુખેથી ભગવાનની અદભુત મહિમા સાંભળી અને તેને સ્મરી યમદૂતોએ આશ્ચર્ય અનુભવ્યું. ત્યારથી અચ્યુતાશ્રિત ભક્તને જોતા જ તેઓ ભય પામે છે; અને ફરી તેને જોવા સાહસ કરતા નથી, રાજન।

Verse 35

इतिहासमिमं गुह्यं भगवान् कुम्भसम्भव: । कथयामास मलय आसीनो हरिमर्चयन् ॥ ३५ ॥

આ ગુહ્ય ઇતિહાસ ભગવાન કુંભસમ્ભવ અગસ્ત્ય મુનિએ, મલય પર્વતોમાં નિવાસ કરતાં અને હરિની આરાધના કરતાં, મને કહ્યો।