Yama in the Atharvaveda

હે રાજન, આ કન્યા-વધૂ તારા માટે છે; હે યમ, તેને નીચે ઉતારી (લાવી) દે. તે ઘરમાં બંધાય—માતાથી દૂર, અને ભાઈથી પણ, અને પિતાથી પણ.

અમાથી દૂર રહે તે ક્ષેપણ (હેતિ); હે દેવો, એમ જ થાઓ. ત્યારબાદ યમનો પથ્થર પણ દૂર રહે.

સાત પ્રાણો અને આઠ—હે મન્યુ (ક્રોધ), તેમાંથી હું બ્રહ્મમંત્ર વડે તેમને કાપી અલગ કરું છું. આ દ્વારા, અગ્નિને દૂત બનાવી, યમના સદન સુધીનો માર્ગ યોગ્ય રીતે તૈયાર થાય છે.

પ્રથમ તો તે જ પ્રકાશિત થઈ; યમમાં તે દૂધ આપતી ધેનુ બની. દૂધથી સમૃદ્ધ તે ધેનુ અમારે માટે દર પછીના, પછીના વર્ષે દોહે.

જ્યારે રાજાઓ યમ માટે—સભાસદ એવા—ઇષ્ટાપૂર્ત (યજ્ઞ અને પુણ્યકર્મ)ના પુણ્યનો સોળમો ભાગ વહેંચે છે, ત્યારે તેમાંથી આપેલી અવિ (ભેંડી) મુક્તિ આપે છે; શ્વેતપાદી—સ્વધા.

સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરતી—ઉદ્ભવતી, પ્રભવતી, સ્થિર રહેતી—આકૂતિથી પ્રેરિત અવિ, આપેલી શ્વેતપાદી, અમ પર આક્રમણ કરતી નથી.

જે લોકમાન્ય ગણતરીથી પ્રમાણિત મૂલ્ય ધરાવતી શ્વેતપાદી (શિતિપાદ) અવિ (ભેંડી) દાન કરે છે—તે સ્વર્ગમાં આરોહણ કરે છે, જ્યાં દુર્બળ માણસ બળવાન ઉપર શુલ્ક/ઉઘરાણી વસૂલ કરતો નથી.

પાંચ અપુપ (પાંચ પીઠા/કેક) સાથે, લોકમાન્ય ગણતરીથી પ્રમાણિત મૂલ્ય ધરાવતી શ્વેતપાદી (શિતિપાદ) અવિ (ભેંડી) — જે દાન આપે છે, તે પિતૃલોકમાં અક્ષય રૂપે નિશ્ચયે જીવતો રહે છે.

પાંચ અપુપ (પાંચ પીઠા/કેક) સાથે, લોકમાન્ય ગણતરીથી પ્રમાણિત મૂલ્ય ધરાવતી શ્વેતપાદી (શિતિપાદ) અવિ (ભેંડી) — જે દાન આપે છે, તે સૂર્ય અને ચંદ્રના સ્થાનમાં અક્ષય રૂપે નિશ્ચયે જીવતો રહે છે.

જેમ ઇડા (ઇળા) અમને પોષણ આપે છે, જેમ સમુદ્ર મહાન દૂધ સમાન પયઃ આપે છે, તેમ દેવ-ઉષા-શક્તિઓની જેમ શ્વેતપાદ (શિતિપાન) અમને ઉપકારરૂપ દાન આપે છે.

આ કોણે આપ્યું, અને કોને અપાયું? કામ (ઇચ્છા) એ જ આપ્યું—કામની પૂર્ણતા માટે. કામ દાતા છે, કામ પ્રતિગ્રાહી છે; કામ સમુદ્રમાં પ્રવેશ્યો છે. કામથી હું તને સ્વીકારું છું; હે કામ, આ તારા માટે છે.

પૃથ્વી તને ફરી સ્વીકારી લે; આ મહાન અંતરિક્ષ પણ તને સ્વીકારી લે. તું મને આશ્રયમાં લઈને—મારા પ્રાણમાં નહીં, મારા આત્મામાં નહીં, મારી પ્રજામાં નહીં—મારો વિનાશ ન કર.

જે લોકો વિસ્તારિણ ઓદન (પાયસ) રાંધે છે, તેમને ‘અનાવર્તિ’—અપરાવર્તન (ફરી ન ફરવાની સ્થિતિ)—ક્યારેય ચોંટતી નથી. યમ ત્યાં નિવાસ કરે છે; તે દેવો તરફ નજીક જાય છે, અને ગંધર્વો સાથે સોમ્ય આનંદોમાં રમે છે.

જે લોકો વિસ્તારિણ ઓદન (પાયસ) રાંધે છે, તેમનું રેતસ્ (વીર્ય/સંતતિબીજ) યમ છીનવી લેતો નથી. રથી બનીને તે રથમાર્ગે આગળ વધે છે; પક્ષી બનીને તે દિવથી પણ પરે પહોંચે છે.

જે દક્ષિણ તરફથી, હે જાતવેદસ્, આહુતિ કરે—જે દક્ષિણ દિશાથી અમને આક્રમણ કરે; ઋત્વા (વિધિ મુજબ) યમને ગ્રહણ કરીને તેઓ પરાઞ્ચા (પાછા વળેલા) થઈ કંપે અને વ્યથિત થાય. પ્રત્યગેન (પ્રતિ-વળાવ) અને પ્રતિસરે (પ્રતિ-મંત્ર/પ્રતિ-ચર્મ) વડે હું તેમને ઘાયલ…

સિલાચી નામે (તું) કાનીના છે; અજબભ્રુ તારો પિતા છે. યમનો જે શ્યાવ (કાળો) અશ્વ છે—નિશ્ચયે તેના જ સ્નાયુથી તું છાંટાઈ/અભિષિક્ત થઈ છે.

યમ પિતૃઓનો અધિપતિ છે—તે મને રક્ષે. આ બ્રહ્મણમાં, આ કર્મમાં; આ પૂર્વસ્થાપનામાં, આ પ્રતિષ્ઠામાં; આ ચિત્તમાં, આ આકૂતિમાં; આ આશિષમાં, આ દેવહૂતિમાં—સ્વાહા।

હે ત્વરિત-સહાયક, તારી પાસે યમ, પૂષન અને બૃહસ્પતિ અહીં આવે. જે નામ ‘અહર્જાત’—દિવસે જન્મેલા—નું છે, તે નામ વડે અમે તને સર્વ ભય-વિપત્તિ પાર સુરક્ષિત રીતે ઝડપથી પસાર કરાવીએ છીએ.

હે પુરુષ, સર્વ મનથી એકાગ્ર થઈ અહીં જ રહેજે. યમના બે દૂતોને અનુસરશો નહીં; અહીં આવ, જીવતાંની દુર્ગો/આશ્રયો ઉપર ચઢીને અહીં આવ.

યમને નમસ્કાર; મૃત્યુને નમસ્કાર થાઓ; પિતૃઓને નમસ્કાર, અને તેમને પણ નમસ્કાર જે (જીવને) લઈ જાય છે. જે ‘ઉત્પારણ’—ઉદ્ધારક પારાવાર—જાણે છે, તે આ મનુષ્યની અરીષ્ટતા (અહિતથી અસ્પર્શિત સુરક્ષા) માટે અગ્નિને આગળ સ્થાપે છે.