Sarga 1

Verse 1

गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदाऽनघ ।शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥१॥

હે અનઘ, ત્યારે ભરત માતુલકુલ તરફ જતો હતો; પ્રીતિપૂર્વક તે સાથે શત્રુઘ્નને પણ લઈ ગયો—જે સદા શત્રુઓનો સંહારક છે.

Verse 2

तत्र न्यवसद्भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः ।मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥२॥

ત્યાં તે ભાઈ સાથે નિવાસ કરતો રહ્યો, સન્માન અને સત્કારથી સન્માનિત; મામા અશ્વપતિએ પુત્રસ્નેહથી તેને લાડ કર્યો.

Verse 3

तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः ।भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥३॥

ત્યાં પણ, મનગમતું સુખ ભોગવતા અને સંતોષથી નિવાસ કરતા તે બે પરાક્રમી ભાઈઓ પોતાના વૃદ્ધ પિતા દશરથ નૃપને સતત સ્મરતા રહ્યા.

Verse 4

राजाऽपि तौ महातेजा स्सस्मार प्रोषितौ सुतौ ।उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥४॥

મહાતેજસ્વી રાજા દશરથે પણ ઘરથી દૂર રહેલા પોતાના બે પુત્રો—ભરત અને શત્રુઘ્ન—ને સ્મર્યા; જે મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) અને વરુણ સમાન ઉપમા પામેલા હતા.

Verse 5

सर्व एव तु तस्येष्टा श्चत्वारः पुरुषर्षभाः ।स्वशरीराद्विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥५॥

તેણે પ્રિય એવા ચારેય પુરુષશ્રેષ્ઠ પુત્રો તેને સર્વે સમાન પ્રિય હતા—જાણે પોતાના જ શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા ચાર ભુજાઓ હોય તેમ।

Verse 6

तेषामपि महातेजा रामो रतिकरःपितुः ।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥६॥

તેમામાં મહાતેજસ્વી રામ પિતાને આનંદ આપનાર બન્યો; જેમ સ્વયંભૂ બ્રહ્મા સર્વ ભૂતો માટે, તેમ ગુણોમાં સર્વોત્તમ રહ્યો।

Verse 7

स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः ।अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुस्सनातनः ॥७॥

દેવતાઓએ ઉદ્ધત રાવણના વધ માટે પ્રાર્થના કરી; તેમની વિનંતિથી સનાતન વિષ્ણુ માનવ લોકમાં જન્મ્યા (રામરૂપે)।

Verse 8

कौशल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा ।यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥८॥

અમિત તેજવાળા તે પુત્રથી કૌશલ્યા શોભી ઊઠી; જેમ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ વજ્રપાણિ ઇન્દ્રથી અદિતિ શોભે તેમ।

Verse 9

स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः ।भूमौवनुपमस्सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥९॥

તે રૂપવાન, પરાક્રમી અને અનસૂયક હતો; ગુણોથી દશરથ સમાન—પૃથ્વી પર અદ્વિતીય એવો પુત્ર રામ હતો।

Verse 10

स तु नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते ।उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥१०॥

તે સદા શાંતચિત્ત હતો અને પ્રથમ મૃદુ વાણી બોલતો; કોઈ કઠોર રીતે બોલે તોય તે તદ્દન કઠોર ઉત્તર આપતો નહોતો.

Verse 11

कथञ्चिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति ।न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥११॥

આત્મસંયમથી તે કોઈ રીતે કરાયેલા એક જ ઉપકારથી પણ સંતોષ પામતો; અને આત્મવત્તાથી બીજાઓના સો અપકાર પણ મનમાં રાખતો નહોતો.

Verse 12

शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः ।कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥१२॥

શીલમાં વૃદ્ધ, જ્ઞાનમાં વૃદ્ધ અને વયમાં વૃદ્ધ એવા સજ્જનો સાથે તે નિયમિત સંવાદ કરતો; શસ્ત્રાભ્યાસના વિરામકાળોમાં પણ તે એમ જ રહેતો.

Verse 13

बुद्धिमान्मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः ।वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥१३॥

બુદ્ધિમાન અને મધુર વાણીવાળો, તે પહેલો બોલતો અને પ્રિય વચન જ ઉચ્ચારતો; પરાક્રમી હોવા છતાં પોતાના મહાન પરાક્રમથી કદી અહંકારિત થતો નહિ.

Verse 14

नचानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः ।अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरञ्जते ॥१४॥

તે કદી અસત્ય કથા કરતો નહિ; વિદ્વાન હતો અને વૃદ્ધજનોનું યથાવત્ પૂજન કરતો. પ્રજાઓ તેને પ્રેમ કરતી અને તે પણ પ્રજાને આનંદિત કરી સ્નેહપૂર્વક પોષતો.

Verse 15

सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः ।दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवांश्चुचिः ॥१५॥

કરુણાસભર અને ક્રોધને જીતનાર, તે બ્રાહ્મણોનું પ્રતિપૂજન કરતો; દીન-દુઃખિત પર દયા કરનાર, ધર્મનો જાણકાર, સદા સંયમી અને શુચિ હતો.

Verse 16

कुलोचितमतिः क्षात्रं धर्मं स्वं बहुमन्यते ।मन्यते परया कीर्त्या महत्स्वर्गफलं ततः ॥१६॥

કુલને યોગ્ય એવી બુદ્ધિ ધરાવી, તે પોતાના ક્ષાત્રધર્મને બહુ માન આપતો; અને માનતો કે પરમ કીર્તિથી મહાન સ્વર્ગફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 17

नाऽऽश्रेयसि रतो विद्वान्नविरुद्धकथारुचिः ।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥१७॥

વિદ્વાન હોવા છતાં તે અશ્રેયસકર્મોમાં રત થતો નહિ, ન તો પરવિરોધી કથામાં રસ લેતો; પરંતુ ઉત્તરોત્તર યુક્તિ-વિતર્કમાં વાચસ્પતિ સમાન વક્તા હતો.

Verse 18

अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान्देशकालवित् ।लोके पुरुषसारज्ञ स्साधुरेको विनिर्मितः ॥१८॥

તે નિરોગી, યુવાન, વાક્પટુ અને સુદૃઢ દેહવાળો હતો; દેશ-કાળને અનુરૂપ શું યોગ્ય છે તે જાણતો. લોકમાં તે એકમાત્ર અનન્ય રચાયેલ પુરુષ હતો—પુરુષોના સારને ઓળખનાર અને સ્વભાવથી સાધુ, સજ્જન.

Verse 19

स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ।बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥१९॥

શ્રેષ્ઠ ગુણોથી યુક્ત રાજપુત્ર પ્રજાજનોને અતિ પ્રિય બન્યો; પોતાના સદ્ગુણથી તે એમને માટે દેહની બહાર ગતિ કરતો પ્રાણ સમાન હતો.

Verse 20

सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित् ।इष्वस्त्रे च पितु श्श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥२०॥

વિધ્યા-વ્રતનું સમ્યક્ અનુષ્ઠાન કરીને સ્નાતક-સ્નાન પૂર્ણ કર્યું; ભરતના અગ્રજ યથાવત્ સाङ્ગવેદનો જાણકાર બન્યો, અને ઇષુ-અસ્ત્રવિદ્યામાં પિતાથી પણ શ્રેષ્ઠ થયો.

Verse 21

कल्याणाभिजन स्साधुरदीन स्सत्यवागृजुः ।वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥२१॥

કલ્યાણ વંશમાં જન્મેલો તે સાધુ, અદીન અને કદી હીનમનસ્ક ન હતો; વાણીમાં સત્ય અને વર્તનમાં ઋજુ. ધર્મ અને અર્થને જોનારા વૃદ્ધ દ્વિજોએ તેને સુશિક્ષિત કર્યો હતો.

Verse 22

धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥२२॥

તે ધર્મ, અર્થ અને કામના તત્ત્વને યથાર્થ જાણનાર, સ્મૃતિશક્તિથી સમ્પન્ન અને પ્રતિભાશાળી હતો; લોકવ્યવહારના સમયાચાર તથા વિધિ-વિધાનમાં કૃતકર્તવ્ય અને વિશારદ હતો.

Verse 23

निभृत स्संवृताकारो गुप्तमन्त्र स्सहायवान् ।अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥२३॥

તે વિનમ્ર હતો, આંતરિક ભાવોને સંવૃત રાખતો; ગુપ્ત મંત્રણા કરતો અને વિશ્વાસુ સહાયકો ધરાવતો. તેનો ક્રોધ અને હર્ષ કદી નિષ્ફળ ન જતા; દાન અને સંયમ માટે યોગ્ય સમય જાણતો હતો.

Verse 24

दृढभक्ति स्स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचाः ।निस्तन्द्रिरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥२४॥

તેની ભક્તિ દૃઢ હતી અને પ્રજ્ઞા સ્થિર; તે કદી અસદ્ વસ્તુ ગ્રહણ કરતો નહિ અને દુર્વચન બોલતો નહિ. અલસતા વિનાનો અને સદા અપ્રમત્ત, તે પોતાના દોષ તથા પરદોષ બંને જાણતો હતો.

Verse 25

शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः ।यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥२५॥

તે શાસ્ત્રજ્ઞ અને કૃતજ્ઞ હતો; પુરુષોમાં રહેલા ભેદને ઓળખવામાં કુશળ હતો. દંડ (પ્રગ्रह) અને અનુગ્રહ—બન્નેમાં ન્યાયાનુસાર વર્તવામાં તે વિવેકી હતો.

Verse 26

सत्सङ्ग्रहप्रग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च ।आयकर्मण्युपायज्ञ स्सन्दृष्टव्ययकर्मवित् ॥२६॥

સત્પુરુષોના સંગ્રહ અને પ્રોત્સાહનમાં, તેમજ દોષીઓના નિગ્રહમાં—યોગ્ય સ્થાન અને પ્રમાણ જાણીને—તે નિપુણ હતો. આય (રાજસ્વ) વિષયે ઉપાયજ્ઞ હતો અને વ્યયકર્મ કેવી રીતે યથાવિધી તથા જવાબદારીપૂર્વક થવું જોઈએ તે જાણતો હતો.

Verse 27

श्रैष्ठ्यं शास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च ।अर्थधमौ च सङ्गृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥२७॥

શાસ્ત્રસમૂહોમાં તથા પરસ્પર સંકળાયેલી વિદ્યાશાખાઓમાં તેણે શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરી. અર્થ અને ધર્મને સુદૃઢ રીતે ગ્રહણ કરીને પછી સુખવિહાર તરફ વળ્યો; છતાં કદી આળસુ ન રહ્યો.

Verse 28

वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञाताऽऽर्थविभागवित् ।आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥२८॥

સુશીલ વિહાર માટેની કલાઓમાં તે નિપુણ હતો અને ધનની યોગ્ય વહેંચણીનું જ્ઞાન ધરાવતો હતો. હાથી અને ઘોડા પર ચઢવામાં તથા તેમને વિનયમાં તાલીમ આપવા માં પણ તે કુશળ હતો.

Verse 29

धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः ।अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥२९॥

ધનુર્વેદ જાણનારાઓમાં તે લોકમાં સર્વોત્તમ હતો અને અતિરથ—પરમ રથયોધા—રૂપે માન્ય હતો. શત્રુ પર ચઢાઈ કરી નિશ્ચયપૂર્વક પ્રહાર કરતો અને સેનાનયમાં વિશારદ હતો.

Verse 30

अप्रधृष्यश्च सङ्ग्रामे क्रुध्दैरपि सुरासुरैः ।अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ।न चावमन्ता भूतानां न च कालवशानुगः ॥३०॥

યુદ્ધમાં ક્રોધિત દેવો અને અસુરો પણ જેને અપ્રધર્ષ્ય ગણતા, એવો તે અજય હતો. તે અનસૂય—ઈર્ષ્યાવિહિન—હતો, ક્રોધને જીતેલો; ન અહંકારી, ન દુરાશયી. કોઈ પ્રાણીનો અપમાન કરતો નહિ, અને કાળના દબાણને વશ પણ થતો નહિ.

Verse 31

एवं श्रेष्ठगुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ।सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः ॥३१॥बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्येणापि शचीपतेः ।

એ રીતે શ્રેષ્ઠ ગુણોથી યુક્ત રાજપુત્ર પ્રજાઓમાં તથા ત્રિલોકમાં પણ પૃથ્વી સમી ક્ષમાશીલતા વડે સર્વમાન્ય હતો. બુદ્ધિમાં તે બૃહસ્પતિ સમાન અને પરાક્રમે શચીપતિ ઇન્દ્ર સમાન હતો.

Verse 32

तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः ॥३२॥गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तस्सूर्य इवांशुभिः ।

તથા સર્વ પ્રજાને પ્રિય અને પિતાને આનંદ આપનારા ગુણોથી રામ તેજસ્વી થયો—કિરણોથી દીપ્ત સૂર્ય સમાન.

Verse 33

तमेवं व्रतसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम् ॥३३॥लोक पालोपमं नाथमकामयत मेदिनी ।

એ રીતે વ્રતધર્મથી સમ્પન્ન અને અપ્રતિહત પરાક્રમવાળા, લોકપાલ સમાન નાથને જોઈ પૃથ્વીદેવી પોતાનો સ્વામી કરવા તેને ઇચ્છવા લાગી.

Verse 34

एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैस्सुतम् ॥३४॥दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परन्तपः ।

આ અનેક અનુપમ ગુણોથી યુક્ત પુત્રને જોઈ, શત્રુદમન રાજા દશરથે ગહન ચિંતન કર્યું.

Verse 35

अथ राज्ञो बभूवैवं वृद्धस्य चिरजीविनः ॥३५॥प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ।

પછી દીર્ઘાયુ અને વૃદ્ધ એવા રાજાના મનમાં આ આનંદમય વિચાર ઉદભવ્યો: “હું જીવતો હોઉં ત્યારે રામ કેવી રીતે રાજા બને?”

Verse 36

एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि संपरिवर्तते ॥३६॥कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ।

એની પ્રત્યેની પરમ પ્રીતિ રાજાના હૃદયમાં વારંવાર ફરી વળતી હતી: “ક્યારે હું મારા પ્રિય પુત્રને અભિષેકિત થયેલો જોઈશ?”

Verse 37

वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पनः ॥३७॥मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।

“તે લોકના કલ્યાણ અને વૃદ્ધિ ઇચ્છે છે; સર્વ ભૂતો પર કરુણા ધરાવે છે. લોકમાં તે મને કરતાં પણ વધુ પ્રિય છે—વર્ષા વરસાવનાર પર્જન્ય જેમ વરસે ત્યારે પ્રિય લાગે તેમ.”

Verse 38

यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ ॥३८॥महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ।

“વીર્યમાં તે યમ અને શક્ર સમાન છે; મતિમાં બૃહસ્પતિ સમાન; ધૈર્યમાં પર્વત સમાન—અને ગુણોમાં તો મને કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે.”

Verse 39

महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम् ॥३९॥अनेन वयसा दृष्ट्वा यथास्वर्गमवाप्नुयाम् ।

“આ જ વયમાં જો હું મારા પુત્રને આ સમગ્ર ધરતી પર રાજ્યાસીન થયેલો જોઈ શકું, તો તે મને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થયાની સમાન લાગશે.”

Verses 40-41

इत्येतैर्विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः ॥४०॥शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ।तं समीक्ष्य महाराजो युक्तं समुदितैश्शुभैः ॥४१॥निश्चित्य सचिवैस्सार्धं युवराजममन्यत ।

આ રીતે, અન્ય રાજાઓમાં દુર્લભ અને લોકમાં લોકોત્તર એવા અનેકવિધ શુભ, પ્રશંસનીય અને અપાર ગુણોથી યુક્ત તેમને નિહાળી, મહારાજે મંત્રીઓ સાથે વિચારવિમર્શ કરીને તેમને યુવરાજ (યુવરાજપદ) તરીકે નિશ્ચિત માન્યા.

Verse 42

दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम् ॥४२॥स़ञ्चचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ।

ત્યારબાદ મેધાવી રાજાએ દિવ્ય લોકમાં, અંતરિક્ષમાં અને ધરતી પર ઉત્પાતજન્ય ભયંકર ભયોને જોયા; અને પોતાના શરીરમાં પણ વૃદ્ધાવસ્થાનો આવિર્ભાવ અનુભવ્યો.

Verse 43

पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः ॥४३॥लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ।

પછી પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળા મહાત્મા રામની લોકમાં અતિ પ્રિયતા તેણે જાણી; અને વિચાર્યું કે તેમના દ્વારા પોતાનો શોક દૂર થશે.

Verse 44

आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च ॥४४॥प्राप्तकालेन धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ।

પોતાના કલ્યાણ માટે અને પ્રજાના હિત માટે, તેમજ પ્રેમભરી ચિંતા વડે, યોગ્ય સમય આવી ગયો છે એમ જાણી ધર્માત્મા નૃપ ભક્તિપૂર્વક ત્વરિત થયો.

Verse 45

नानानगरवास्तव्यान्पृथग्जानपदानपि ॥४५॥समानिनाय मेदिन्याः प्रधानान्पृथिवीपतीन् ।

પૃથ્વીપતિએ ધરતીભરમાંથી અનેક નગરોના મુખ્ય નાગરિકો અને જુદા જુદા જનપદોના અગ્રણીજનને, તેમજ પ્રધાન રાજાઓને અલગ અલગ રીતે બોલાવી એકત્ર કર્યા.

Verse 46

न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः ॥त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ।

પરંતુ નરાધિપે ઉતાવળે કેકયરાજને કે જનકને બોલાવ્યા નહીં; તે બંને પછીથી આ પ્રિય સમાચાર સાંભળશે.

Verse 47

तान्वेश्मनानाभरणैर्यथाऽर्हं प्रतिपूजितान् ॥४७॥ददर्शालङ्कृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ।

યથોચિત નિવાસ અને આભૂષણોથી પદમર્યાદા મુજબ સન્માનિત થયેલાં તેમને રાજા—સ્વયં અલંકૃત—પ્રજાપતિ જેમ પ્રજાઓને જુએ તેમ નિહાળ્યા.

Verse 48

अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन्परबलार्दने ॥४८॥ततः प्रविविशु श्शेषा राजानो लोकसम्मताः ।

શત્રુસેનાનો સંહારક તે નૃપતિ બેઠા પછી, લોકસમ્મત અને પ્રજાપ્રિય બાકીના રાજાઓ ત્યારબાદ અંદર પ્રવેશ્યા.

Verse 49

अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च ॥४९॥राजानमेवाभिमुखाः निषेदुर्नियता नृपाः ।

પછી રાજવિધિ અનુસાર રાજાએ વહેંચેલા વિવિધ આસનો પર, નિયત થયેલા નૃપો માત્ર રાજા તરફ મુખ રાખી બેઠા.

Verse 50

सलब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः पुरालयैर्जानपदैश्च मानदैः ।उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥५०॥

યથોચિત માન પામેલા, વિનયયુક્ત નૃપો તથા માનદાયક નગરવાસી અને જનપદવાસી નજીક બેઠેલા હતા; એમથી ઘેરાયેલો નૃપતિ દેવોથી ઘેરાયેલા સહસ્રનેત્ર ભગવાન ઇન્દ્ર સમ તેજસ્વી લાગ્યો.