Pātivratya-kathana (The Narrative of the Pativrata)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । धर्मांगवदचः श्रुत्वा हृष्टो रुक्मांगदोऽब्रवीत् । सत्य ते जननी पुत्र संप्राप्ता मंदरे मया ॥ १ ॥

Vasiṣṭha dijo: Al oír las palabras de Dharmāṅgada, el complacido Rukmāṅgada respondió: «Satya, hijo mío: tu madre ha sido traída por mí al monte Mandara».

Verse 2

वेदाश्रयसुता बाला मदर्थं कृतनिश्चया । कुर्वंती दारुणं पुत्र तपो देवगिरौ पुरा ॥ २ ॥

Antaño, una joven doncella—hija de Vedāśraya—resuelta firmemente por mi causa, practicó una áspera austeridad en el monte Devagiri, hijo mío.

Verse 3

इतः पंचदशादह्नो हयगामी गतो ह्यहम् । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे बहुधातुसमन्विते ॥ ३ ॥

Desde aquí, al cabo de quince días, partí en verdad—veloz como un caballo—hacia Mandara, el más excelso de los montes, colmado de múltiples minerales.

Verse 4

तस्य मूर्द्धनि बालेयं तोषयंती महेश्वरम् । स्थिता गानपरा दृष्टा मया तत्र सुदर्शना ॥ ४ ॥

Allí vi a la hermosa Sudarśanā, de grata presencia, en pie y entregada al canto, deleitando a Maheśvara; y aquella joven doncella parecía estar puesta sobre su cabeza como un adorno.

Verse 5

ततोऽहं मूर्च्छया युक्तः पतितो धरणीतले । अनंगबाणसंविद्धो व्याधविद्धो यथा मृगः ॥ ५ ॥

Entonces, presa de un desmayo, caí al suelo—herido por las flechas de Kāma—como un ciervo atravesado por el cazador.

Verse 6

ततोऽहमनया देव्या चालितश्चारुनेत्रया । वृतश्चैवापि भर्तृत्वे किंचित्प्रार्थनया सह ॥ ६ ॥

Luego, aquella diosa de hermosos ojos me despertó y me conmovió; y, con alguna súplica, incluso me eligió por esposo.

Verse 7

मया चापि प्रतिज्ञातं स्वदक्षिणकरान्वितम् । सेयं भार्या विशालाक्षी कृता भूधरमस्तके ॥ ७ ॥

Yo también he hecho este voto sagrado, acompañado de mi propia dakṣiṇā (ofrenda). Esta dama de ojos amplios ha sido establecida como mi esposa en la cumbre de la montaña.

Verse 8

अवरुह्य धरापृष्टे समारुह्य तुरंगमम् । दिनत्रयेण त्वरितः संप्राप्तस्तव सन्निधौ ॥ ८ ॥

Descendiendo a la faz de la tierra y luego montando un caballo, me apresuré; en tres días llegué a tu misma presencia.

Verse 9

पश्यमानो गिरीन्देशान्सरांसिसरितस्तथा ॥ । इयं हि जननी पुत्र तव प्रीतिविवर्द्धिनी ॥ ९ ॥

Al contemplar las regiones de las montañas, los lagos y los ríos, sabe, hijo mío: esta tierra sagrada es en verdad tu Madre, que acrecienta siempre tu amor y tu bhakti.

Verse 10

अभिवादय चार्वंगीं त्वं निजामिव मातरम् । तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा हयसंस्थामरिंदमः ॥ १० ॥

«Saluda a esta dama de miembros hermosos como saludarías a tu propia madre». Al oír las palabras de su padre, el que somete a los enemigos se acercó a ella, que estaba sobre un caballo (en forma de caballo).

Verse 11

शिरसा धरणीं गत्वा इदं वचनमब्रवीत् । प्रसीद देवि मातस्त्वं भृत्यो दासः सुतस्तव ॥ ११ ॥

Inclinando la cabeza hasta la tierra, dijo estas palabras: «Sé propicia, oh Diosa, oh Madre. Yo soy tu servidor, tu siervo, tu hijo».

Verse 12

नमस्करोमि जननीं बहुभूपालसंयुतः । तं पुत्रमवनीं प्राप्तं मोहिनी प्रेक्ष्य भूपते ॥ १२ ॥

Oh rey, junto con muchos soberanos me inclino ante la Madre. Al ver a aquel hijo que había llegado a la tierra, Mohinī lo contempló con asombro sagrado.

Verse 13

भर्तुर्दाक्षिण्ययोगाच्च अवतीर्य तुरंगमात् । अवागूहत बाहुभ्यामुत्थाप्य पतितं सुतम् ॥ १३ ॥

Conmovida por la bondad de su esposo, desmontó del caballo, abrazó con ambos brazos al hijo caído y lo levantó.

Verse 14

परिष्वक्तस्तदा मात्रा पुनरेवाभ्यनंदयत् । ततस्तां सुमनोज्ञैस्तु चारुवस्त्रैस्च भूषणैः ॥ १४ ॥

Entonces, abrazado por su madre, volvió a regocijarse. Después la honró con vestiduras hermosas y ornamentos sumamente deleitosos.

Verse 15

भूषयित्वा समारोप्य पुनरेव हयोत्तमम् । स्वपृष्ठे चरणं कृत्वा तस्या राजीवलोचनः ॥ १५ ॥

Habiéndolo adornado y montando de nuevo aquel excelente caballo, el de ojos de loto puso su pie sobre la espalda de ella.

Verse 16

तेनैव विधिना भूप पितरं चान्वरोहयत् । भूपालैः संवृतो गच्छन्पभ्द्यां धर्मांगदः सुतः ॥ १६ ॥

Oh rey, por ese mismo rito también condujo a su padre hacia adelante. Rodeado de otros reyes, el hijo Dharmāṅgada avanzó a pie.

Verse 17

प्रहर्षपुलको ह्यासीज्जननीं प्रेक्ष्य मोहिनीम् । स्तूयमानः स्वयं चापि मेघगंभीरया गिरा ॥ १७ ॥

Al ver a su madre encantadora, se llenó de júbilo y se le erizó la piel; y aun mientras era alabado, él mismo habló con una voz profunda como el trueno en las nubes.

Verse 18

धन्यः स तनयो लोके मातरो यस्य भूरिशः । नवा नवतरा भार्याः पितुरिष्टा मनोहराः ॥ १८ ॥

Dichoso en este mundo es el hijo que tiene muchas madres; y (dichosas son) las esposas siempre nuevas y siempre jóvenes, amadas por el padre y encantadoras.

Verse 19

यस्यैका जननी लोके पिता तस्यैव दुःखभाक् । पितुर्दुःखेन किं सौख्यं पुत्रस्य हृदि वर्तते ॥ १९ ॥

En este mundo, para quien tiene a su madre sola (sin amparo), el padre se vuelve partícipe de su sufrimiento. Pues si el padre está afligido, ¿cómo puede quedar dicha en el corazón del hijo?

Verse 20

एकस्या वंदने मातुः पृथिवीफलमश्नुते । मातॄणां वंदने मह्यं महत्पुण्यं भविष्यति ॥ २० ॥

Al venerar siquiera a una sola madre, se alcanza el fruto de toda la tierra. Al venerar a las madres, gran mérito vendrá a mí.

Verse 21

तस्मादभ्यधिकं पुण्यं भविष्यति दिने दिने । एकमुच्चरमाणोऽसौ राजभिः परिवारितः ॥ २१ ॥

Por ello, su mérito crecerá día tras día. Aunque lo pronuncie una sola vez, llega a ser alguien rodeado y honrado por los reyes.

Verse 22

प्रविष्टो नगरं रम्यं वैदिशं ऋद्धिसंयुतम् । हयस्थः प्रययौ राजा मोहिन्या सह तत्क्षणात् ॥ २२ ॥

Al entrar en la deleitosa ciudad de Vidiśā, colmada de prosperidad, el rey, montado en su caballo, partió en aquel mismo instante junto con Mohinī.

Verse 23

ततो गृहवरं प्राप्य पूज्यमानो जनैर्नृपः । अवरुह्य हयातस्मान्मोहिनीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २३ ॥

Luego, al llegar a una morada excelente, el rey, honrado por el pueblo, desmontó del caballo y dirigió estas palabras a Mohinī.

Verse 24

धर्मांगदस्य पुत्रस्य गृहे गच्छ मनोहरे । एष ते गुरुशुश्रूषां करिष्यति यथा गुणम् ॥ २४ ॥

Oh hermosa, ve a la casa del hijo de Dharmāṅgada. Él te servirá con la debida reverencia hacia el maestro, conforme a sus virtudes.

Verse 25

न सखी नैव दासी ते शुश्रूषामाचरेदिति । सा चैवमुक्ता पत्या तु प्रस्थिता सुतमन्दिरम् ॥ २५ ॥

«Ni como amiga ni como sirvienta debes prestarle servicio». Así instruida por su esposo, ella partió hacia la casa de su hijo.

Verse 26

धर्मांगदेन सा दृष्टा गच्छंती मन्दिराय वै । आत्मनो भर्तृवाक्येन परित्यज्य महीपतीन् ॥ २६ ॥

Dharmāṅgada la vio cuando ella se dirigía al templo; obedeciendo la palabra de su esposo, había renunciado al trato y a las ofertas de los reyes.

Verse 27

तिष्ठध्वं पितुरादेशादिमां शुश्रूषये ह्यहम् । स एवमुक्त्वा गत्वा तु बाहुभ्यां परिगृह्य वै । क्रमे पञ्चदशे प्राप्ते पर्यंके त्ववरोपयत् ॥ २७ ॥

«Quedaos aquí, obedeciendo el mandato de mi padre; yo mismo la atenderé». Dicho esto, fue y, tomándola de veras con ambos brazos, al llegar al decimoquinto peldaño la depositó en un lecho.

Verse 28

कांचने पट्टसूत्रेण रचिते कोमले दृढे । मृद्वास्तरणसंयुक्ते मणिरत्नविभूषिते ॥ २८ ॥

Aquel lecho era de oro, tejido con hilos de seda—suave y a la vez firme—provisto de un tierno cobertor y adornado con perlas y gemas preciosas.

Verse 29

रत्नदीपैश्च बहुशः खचिते सूर्यसप्रभे । ततः पादोदकं चक्रे मोहिन्या धर्मभूषणः ॥ २९ ॥

Luego, en aquel recinto brillante como el sol, engastado una y otra vez con lámparas de joyas, Dharma-bhūṣaṇa, movido por Mohinī, preparó el agua para lavar los pies.

Verse 30

सन्ध्यावल्या गुरुत्वेन ह्यपश्यत्तां नृपात्मजः । नैवमस्याभवद्दुष्टं मनस्तां मोहिनीं प्रति ॥ ३० ॥

Pero el príncipe, contenido por el respeto a Sandhyāvalī, no la miró; y su mente no se manchó con intención perversa hacia aquella hechicera seductora.

Verse 31

सुकुमारोऽपि तन्वंगीं पीनोरुजघनस्तनीम् । मेने वर्षायुतसमामात्मानं च त्रिवत्सरम् ॥ ३१ ॥

Aunque era aún un joven delicado, consideró a aquella mujer de miembros esbeltos—de caderas plenas, muslos y pechos pesados—como si tuviera diez mil años; y a sí mismo se tuvo por de apenas tres años.

Verse 32

प्रक्षाल्य चरणौ तस्यास्तज्जलं शिरसि न्यधात् । उवाचावनतो भूत्वा सुकृती मातरस्म्यहम् ॥ ३२ ॥

Después de lavar sus pies, puso aquella agua sobre su propia cabeza. Inclinándose con reverencia, el hombre virtuoso dijo: «Madre, yo soy tu hijo».

Verse 33

इत्युक्त्वा नरनारीभिः स्वयं च श्रमनाशनम् । चकार सर्वभोगैस्तां युयोज च मुदान्वितः ॥ ३३ ॥

Dicho esto a hombres y mujeres, él mismo realizó el servicio que disipa el cansancio y, lleno de alegría, le procuró toda comodidad y deleite.

Verse 34

क्षीरोदमथने जाते कुण्डले चामृतस्रवं । ये लब्धे दानवाञ्चित्वा पाताले धर्ममूर्त्तिना ॥ ३४ ॥

Cuando, en el batido del Océano de Leche, surgieron los dos pendientes y el amṛta que mana, Dharma, en forma corpórea, los obtuvo, venció a los Dānavas y los llevó a Pātāla, el mundo subterráneo.

Verse 35

मोहिन्या कर्णयोश्चक्रे स्वयमेव वृषांगदः । अष्टोत्तरसहस्रैश्च धात्रीफलनिभैः शुभैः ॥ ३५ ॥

Por obra de Māyā (Mohinī), Vṛṣāṅgada mismo forjó para sus orejas unos pendientes auspiciosos, engastados con mil ocho gemas, cada una semejante al fruto de dhātrī (āmalakī).

Verse 36

मौक्तिकै रचितैः शुभ्रैर्हारो देव्याः कृतो हृदि । निष्कं पलशतं स्वर्णं कुलिशायुतभूषितम् ॥ ३६ ॥

Un resplandeciente collar de perlas blancas fue colocado sobre el pecho de la Diosa; y también se ofreció un niṣka de oro, de cien palas de peso, adornado con ornamentos semejantes al vajra.

Verse 37

हार लघूत्तरं चक्रे मातुर्नृपसुतस्तदा । वलया वज्रखचिता द्विरष्टौ करयोर्द्वयोः ॥ ३७ ॥

Entonces el hijo del rey hizo para su madre un collar más ligero y más fino; y también forjó dieciséis brazaletes engastados con diamantes para sus dos manos.

Verse 38

एकैके निष्ककोटीभिर्मूल्यविद्भिर्नरैः कृताः । केयूरनूपुरौ तस्या अनर्घौ स नृपात्मजः ॥ ३८ ॥

Cada una fue labrada por hombres expertos en tasar el valor, al costo de un crore de niṣkas por pieza. Sus ajorcas y tobilleras eran inestimables—así lo declaró el príncipe.

Verse 39

प्रददौ पितुरिष्टाया भूषणार्थं रविप्रभौ । कटिसूत्रं तु शर्वाण्या यदासीत्पावकप्रभम् ॥ ३९ ॥

Él entregó, como adorno para la amada esposa de su padre, una joya radiante como el sol; y también dio el cordón de cintura de Śarvāṇī, que resplandecía con el fulgor del fuego.

Verse 40

तद्भ्रष्टं भयभीतायाः संग्रामे तारकामये । कालनेमौ स्थिते राज्ये पतितं मूलपाचने ॥ ४० ॥

En la guerra de Tārakāmaya, aquello se le desprendió a la dama, temblorosa de miedo; y cuando Kālanemi asentó su dominio, cayó en el lugar donde se cocían raíces.

Verse 41

तद्गृहीतं तु दैत्येन मयेन लोकमायिना । तं हत्वा मलये दैत्यं दैत्यकोटिसमावृतम् ॥ ४१ ॥

Pero aquello fue apresado por el Daitya Maya, señor de la ilusión del mundo. Tras dar muerte a ese Daitya en el monte Malaya—aunque estuviera rodeado por crores de Daityas—(el héroe prosiguió).

Verse 42

संवत्सररणे घोरे पितुर्वचनकारणात् । अवाप कटिसूत्रं तु दैत्यराजप्रियास्थितम् ॥ ४२ ॥

En la batalla terrible que duró un año, obligado por la palabra de su padre, obtuvo el cordón de la cintura, guardado junto a la amada del rey de los Daityas.

Verse 43

तद्ददौ पितुरिष्टायाः सानन्दपुलको नृपः । हिरण्यकशिपोः पूर्वं या भार्या लोकसुन्दरी ॥ ४३ ॥

Aquel rey—con el cuerpo erizado por el gozo—la dio en matrimonio a la amada esposa elegida por su padre: ella, que antes había sido la bellísima esposa de Hiraṇyakaśipu, celebrada en el mundo.

Verse 44

तस्याः सीमंतकश्चासीत्सौदामिनिसमप्रभः । सा प्रविष्टा समं पत्या यदा पावकमंगला ॥ ४४ ॥

Su adorno de la raya del cabello (sīmāntaka) resplandecía con fulgor de relámpago. Y cuando la dama auspiciosa—Pāvaka-maṅgalā—entró en el fuego junto con su esposo, se vio aquel prodigio.

Verse 45

समुद्रे क्षिप्य सीमन्तं दुःखेन महतान्विता । सागरस्तत्तु संगृह्य रत्नश्रेष्ठयुगं किल ॥ ४५ ॥

Abrumada por un dolor inmenso, arrojó el sīmānta al mar. El Océano, según se dice, lo recogió, pues era un par de joyas supremas.

Verse 46

ददौ धर्मांगदायाथ तस्य वीर्येण तोषितः । जनन्याः प्रददौ हृष्टः सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ ४६ ॥

Luego, complacido por su valor, se lo otorgó a Dharmāṅgada; y, lleno de dicha, concedió a su madre un don o gracia cuyo resplandor igualaba al de diez millones de soles.

Verse 47

अग्निशौचे शुभे वस्त्रे कंचुके सुमनोहरे । सहस्रकोटिमूल्ये ते मोहिन्याः संन्यवेदयत् ॥ ४७ ॥

Luego ofreció a Mohinī aquellas vestiduras auspiciosas, purificadas por el fuego: ropas bellas y encantadoras y un grato corpiño (kancuka), cada una valorada en mil koṭis.

Verse 48

देवमाल्यं सुगंधाढ्यं तथा देवविलेपनम् । सर्वदेवगुरोः पूर्वं सिद्धहस्तात्सुदुर्लभम् ॥ ४८ ॥

Guirnaldas divinas colmadas de fragancia, y también ungüentos divinos para ungir el cuerpo: todo ello, obtenido de antemano para el Guru de todos los devas, es sumamente raro de recibir, aun de manos de los siddhas.

Verse 49

धर्मांगदेन वीरेण द्वीपानां विजये तथा । लब्धं तत् प्रददौ देव्या मोहिन्याः कामवर्द्धनम् ॥ ४९ ॥

El heroico Dharmāṅgada, durante la conquista de las islas, obtuvo un don; y ese obsequio que acrecienta el deseo lo entregó a la diosa Mohinī.

Verse 50

संभूष्य परया भक्त्या पश्चात्षड्रसभोजनम् । आनीतं मातृहस्तेन भोजयामास भूमिप ॥ ५० ॥

Después de honrarlo con suprema devoción, el rey tomó luego una comida de seis sabores, traída por la propia mano de su madre.

Verse 51

पुरस्तादेव जननीं वाक्यैः संबोध्य भूरिशः । मया त्वया च कर्तव्यं राज्ञो वाक्यं न संशयः ॥ ५१ ॥

Ante todo, debemos dirigirnos a la Madre con muchas palabras de respeto; luego, tú y yo hemos de cumplir la orden del rey, sin duda alguna.

Verse 52

या इष्टा नृपतेर्देवि सास्माकं हि गरीयसी । इष्टा या भूपतेर्भर्तुस्तस्या या दुष्टमाचरेत् ॥ ५२ ॥

Oh Diosa, aquella que es amada por el rey es, en verdad, la más venerable para nosotros. Mas la mujer que obra con maldad contra la amada del señor de la tierra (el rey) actúa contra el dharma.

Verse 53

सा पत्नी नरकं याति यावदिंद्राश्चतुर्दश । सापत्नभावं या कुर्याद्भर्तृस्नेहेष्टया सह ॥ ५३ ॥

Esa esposa va al infierno mientras perduren catorce Indras: aquella que, junto con la favorecida en el amor de su marido, fomenta el sapātna-bhāva, el estado de rivalidad entre coesposas.

Verse 54

तस्याः स्नेहवियोगार्थं तप्यते ताम्रभ्राष्टके । यथा सुखं भवेद्भर्तुस्तथा कार्यं हि भार्यया ॥ ५४ ॥

Para aflojar su apego excesivo, se la hace sufrir sobre una plancha de cobre al rojo vivo. En verdad, la esposa debe obrar de tal modo que queden asegurados el bienestar y la dicha del marido.

Verse 55

अनुकूलं हितं तस्या इष्टाया भर्तुराचरेत् । यथा भर्ता तथा तां हि पश्येत वरवर्णिनि ॥ ५५ ॥

Oh de tez hermosa, que ella practique lo que sea grato y beneficioso para su amado esposo, para que el esposo, a su vez, la mire con la misma benevolencia.

Verse 56

हीनायाश्चापि शुश्रूषां कृत्वा याति त्रिविष्टपम् । पश्चात्स्थाने भवेत्सापि मनसा याभवत्प्रिये ॥ ५६ ॥

Aun prestando servicio fiel a una coesposa de rango inferior, ella alcanza Triviṣṭapa (el cielo). Después, también aquella otra mujer llega a ocupar una posición ulterior (más elevada), conforme a la disposición mental que tuvo, oh amada.

Verse 57

सर्वान्भोगानवाप्नोति भर्तुरिष्टं प्रगृह्य हि । इर्ष्याभावपरित्यागात्सर्वेश्वरपदं लभेत् ॥ ५७ ॥

Quien, con fidelidad, abraza lo que es grato a su esposo alcanza todos los goces; y al renunciar a los celos—por ausencia de envidia—puede obtener el estado supremo de señorío, la más alta morada espiritual.

Verse 58

सपत्नी या सपत्न्यास्तुःशुश्रूषां कुरुते सदा । भर्तुरिष्टां संनिरीक्ष्य तस्या लोकोऽक्षयो भवेत् ॥ ५८ ॥

La esposa que siempre presta servicio atento a la coesposa de su marido, y que, teniendo en cuenta lo que agrada a su esposo, obra en consecuencia, alcanza un mundo celeste imperecedero.

Verse 59

भर्तुरिष्टा पुरा वेश्या ह्यभवत्सा कुलेषु वै । शूद्रजातेः सुदुष्टस्य परित्यक्तक्रियस्य तु ॥ ५९ ॥

Antaño, ella había sido una cortesana, querida por su esposo, que se movía entre hogares respetables; pero después quedó ligada a un hombre de la clase Śūdra, sumamente perverso, que había abandonado todos los ritos y deberes prescritos.

Verse 60

आचरद्वेश्यया सार्द्धं सा भार्या पतिरंजिनी । प्रक्षालनं द्वयोः पादौ द्वयोरुच्छिष्टभोजिनी ॥ ६० ॥

Aquella esposa, deseosa de complacer a su marido, se comportó como si fuese una cortesana; lavó los pies de ambos y comió los restos de ambos.

Verse 61

उभयोरप्यधः शेते उभयोर्वै हितं रता । वेश्यया वार्यमाणापि सदाचारपथे स्थिता ॥ ६१ ॥

Ella yace por debajo de ambos, entregada al bien de los dos; y aun cuando la cortesana la disuada, permanece firme en la senda de la recta conducta.

Verse 62

एवं शुश्रीषयंत्या हि भर्तारं वेश्यया सह । जगाम सुमहान्कालो वर्तंत्या दुःखसागरे ॥ ६२ ॥

Así, mientras ella seguía sirviendo a su esposo—aunque él frecuentaba a una cortesana—pasó para ella un tiempo larguísimo, viviendo en un océano de aflicción.

Verse 63

अपरस्मिन्दिने भर्ता माहिषं मूलकान्वितम् । अभक्षयत निष्पावं दुर्मेधास्तैलमिश्रितम् ॥ ६३ ॥

Otro día, aquel esposo necio comió carne de búfalo con rábano, y también consumió niṣpāva (una clase de legumbre) mezclada con aceite.

Verse 64

तदपथ्यभुजस्तस्य अवमन्य पतिव्रताम् । अभवद्दारुणो रोगो गुदे तस्य भगंदरः ॥ ६४ ॥

Por haber comido lo que era nocivo y por despreciar a su esposa pativratā (casta y fiel), surgió en él una enfermedad terrible: bhagandara, una fístula anal en su recto.

Verse 65

संदह्यमानोऽतितरां दिवा रात्रौ स भूरिशः । तस्य गेहे स्थितं वित्तं समादाय जगाम सा ॥ ६५ ॥

Ardiendo con intensidad, de día y de noche, aquel hombre rico padeció en gran manera; y ella tomó la riqueza guardada en su casa y se marchó.

Verse 66

वेश्यान्यस्मैददौ प्रीत्या यूने कामपरायणा । ततः स दीनवदनो व्रीडया च समन्वितः ॥ ६६ ॥

Deleitándose en el placer sensual, ella, con afecto, le procuró—siendo él aún joven—compañía de cortesanas. Entonces él quedó abatido, con el rostro caído, y fue sobrecogido por la vergüenza.

Verse 67

उवाच प्ररुदन्भार्यां शूद्रो व्याकुलचेतनः । परिपालय मां देवि वेश्यासक्तं सुनिष्ठुरम् ॥ ६७ ॥

Con la mente turbada, el Śūdra lloró y dijo a su esposa: «Protégeme, oh amada—yo, que me he apegado a una cortesana y me he vuelto del todo de corazón duro».

Verse 68

न मयोपकृतं किंचित्तव सुंदरि पापिना । रमते वेश्यया सार्द्धं बहूनब्दान्सुमध्यमे ॥ ६८ ॥

«Oh hermosa, yo—pecador—no he hecho nada en tu favor. Durante muchos años, oh de cintura esbelta, él se ha deleitado en compañía de una cortesana.»

Verse 69

यो भार्यां प्रणतां पापोनानुमन्येत गर्वितः । सोऽशुभानि समाप्नोति जन्मानि दश पंच च ॥ ६९ ॥

Aquel hombre pecador y soberbio que no acoge ni honra a su esposa cuando ella se inclina con humildad, incurre en infortunios y alcanza diez y cinco—es decir, quince—nacimientos inauspiciosos.

Verse 70

दिवाकीर्तिगृहे तस्माद्योनिं प्राप्स्यामि गर्हिताम् । तवापमानतो देवि मनो न कलुषीकृतम् ॥ ७० ॥

Por ello, en la casa de Divākīrti obtendré un nacimiento censurado; mas, oh Diosa, mi mente no ha sido manchada por el ultraje que me infligiste.

Verse 71

इति भर्तृवचः श्रुत्वा भार्या भर्तारमब्रवीत् । पुराकृतानि पापानि दुःखानि प्रभवंति हि । तानि सक्षमते विद्वान् स विज्ञेयो नृणां वरः ॥ ७१ ॥

Al oír las palabras de su esposo, la esposa le respondió: «En verdad, los pecados cometidos antaño dan origen a los sufrimientos. Sabio es quien los soporta con paciencia; ése debe ser conocido como el mejor entre los hombres.»

Verse 72

तन्मया पापया पापं कृतं वै पूर्वजन्मनि । तद्भजंत्या न मे दुःखं न विषादः कथंचन ॥ ७२ ॥

Yo—siendo pecadora—cometí en verdad pecado en una vida anterior. Mas al adorarle con bhakti, no hay para mí tristeza ni desaliento alguno.

Verse 73

एवमुक्त्वा समाश्वास्य भर्तारमनुशास्य च । अनीतं जनकाद्वित्तं बंधुभ्यो वरवर्णिनी ॥ ७३ ॥

Dicho esto, consoló a su esposo y lo instruyó; luego, la dama de bello semblante distribuyó entre sus parientes la riqueza traída de la casa paterna.

Verse 74

क्षीरोदनिलयावासं मन्यते स्म सती पतिम् । दिवा दिवा त्रिर्यत्नेन रात्रौ गुह्यविशोधनम् ॥ ७४ ॥

La casta esposa consideraba a su marido como a quien mora en la mansión del Océano de Leche. Día tras día, con triple esmero, y también de noche, realizaba los ritos secretos de purificación.

Verse 75

रजनीकरवृक्षोत्थं गृह्य निर्यासमंजसा । नखेन पातयेद्भर्तुः क्रिमीन्कुष्ठाच्छनैः शनैः ॥ ७५ ॥

Tomando la savia que exuda el árbol rajanīkara, debe uno, con la uña y sin dificultad, ir retirando poco a poco los gusanos de la llaga leprosa del esposo, lentamente, paso a paso.

Verse 76

मयूरपुच्छसंयुक्तं पवनं चाकरोत्तदा । न देवि रात्रौ स्वपिति न दिवा च वरानना ॥ ७६ ॥

Entonces él produjo un viento provisto de plumas de cola de pavo real; y, oh diosa—oh de bello rostro—ella no durmió ni de noche ni de día.

Verse 77

भर्तृदुःखेन संतप्ता अपश्यज्ज्वलितं जगत् । यद्यस्ति वसुधा देवी पितरो देवतास्तथा ॥ ७७ ॥

Abrasada por el dolor de su esposo, vio el mundo entero como si estuviera en llamas. "Si la diosa Tierra existe, y asimismo los Ancestros y los dioses..."

Verse 78

कुर्वंतु रोगहीनं मे भर्तारं गतकल्मषम् । चंडिकायै प्रदास्यामि रक्तं मांससमुद्भवम् ॥ ७८ ॥

"Que liberen a mi esposo de la enfermedad y lo limpien del pecado. A Caṇḍikā ofreceré sangre, surgida de la carne."

Verse 79

नृच्छागमहिषोपेतं भर्तुरारोग्यहेतवे । सादरं कारयिष्यामि उपवासान्दशैव तु ॥ ७९ ॥

Por la salud de mi esposo, organizaré respetuosamente el rito con ofrendas que incluyen un hombre, una cabra y un búfalo, y observaré diez ayunos.

Verse 80

शरीरं स्थापयिष्येऽहं सूक्ष्मकंटकसंस्तरे । नोपभोक्ष्यामि मधुरं नोपभोक्ष्यामि वै घृतम् ॥ ८० ॥

"Pondré mi cuerpo sobre un lecho de finas espinas. No comeré dulces, ni consumiré ghee."

Verse 81

बाह्याभ्यंगविहीनाहं संस्थास्ये दिनसंचयम् । जीवतां रोगहीनो हि भर्ता मे शरदां शतम् ॥ ८१ ॥

Privada de unción externa, me consumiré día a día. Por mi esposo, mientras yo viva, que permanezca libre de enfermedad por cien otoños.

Verse 82

एवं प्रव्याहरंती सा वासरे वासरे गते । अथ कालेन चाल्पेन त्रिदोषोऽस्य व्यजायत ॥ ८२ ॥

Así, repitiendo ella esas palabras día tras día, en poco tiempo surgió en él, como dolencia, la tríada de doṣa del cuerpo: vāta, pitta y kapha.

Verse 83

त्रिकटुं प्रददौ भर्तुर्यत्नेन महता तदा । शीतार्तः कंपमानोऽसौ पत्न्यंगुलिमखंडयत् ॥ ८३ ॥

Entonces, con gran empeño, le dio a su esposo el trikaṭu, las tres especias picantes. Pero él, aterido y tembloroso, terminó por aplastar (herir) el dedo de su esposa.

Verse 84

उभयोर्दतयोः श्लेषः सहसा समपद्यत । तत्खंडमंगुलेर्वक्त्रे स्थितं नृपतिवल्लभे ॥ ८४ ॥

De pronto, los dientes de ambos chocaron y quedaron trabados; y un fragmento roto se alojó en la boca de Aṅguli, la amada del rey.

Verse 85

अथ विक्रीय वलयं क्रीत्वा काष्ठानि भूरिशः । चितां सार्पिर्युतां चक्रे मध्ये धृत्वा पतिं तदा ॥ ८५ ॥

Luego, tras vender su brazalete y comprar abundante leña, preparó una pira funeraria ungida con ghee; y entonces colocó a su esposo en medio de ella.

Verse 86

अवरुह्य च बाहुभ्यां पादेनाकृष्य पावकम् । मुखे सुखं समाधाय हृदये हृदयं तथा ॥ ८६ ॥

Descendiendo, y atrayendo hacia sí el fuego sagrado con sus brazos y con su pie, puso luego el sukha, el sosiego, en la boca, y asimismo asentó el corazón dentro del corazón.

Verse 87

जघने जघनं देवि आत्मनः संनिवेश्य वै । दाहयामास कल्याणी भर्तुर्देहं रुजान्वितम् ॥ ८७ ॥

Oh Diosa, poniendo sus propias caderas sobre las de él, la bienaventurada esposa consumió en el fuego el cuerpo de su marido, aunque estaba aquejado de dolor.

Verse 88

आत्मना सह चार्वंगी ज्वलिते जातवेदसि ॥ ८८ ॥

Con su propio ser, la mujer de miembros hermosos entró en el ardiente Jātavedas, el fuego sagrado.

Verse 89

विमुच्य देहं सहसा जगाम पतिं समादाय च देवलोकम् । विशोधयित्वा बहुपापसंघान्स्वकर्मणा दुष्करसाधनेन ॥ ८९ ॥

Despojándose de su cuerpo al instante, partió de inmediato—llevando consigo a su esposo—hacia el mundo de los dioses; y por su propia acción, una observancia ardua, purificó montones de pecados.

Verse 90

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे पतिव्रतोपाख्यानं नाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥

Así concluye el capítulo decimosexto, llamado “Relato de la Pativratā (la esposa casta y devota),” en la Uttara-bhāga del venerable Bṛhannāradīya Purāṇa.