Adhyaya 50
The Five Great Sacrifices: Supremacy of Honoring Parents, Pativrata Dharma, Truthfulness, and Śrāddha
ভীষ্মে পুলস্ত্যক সুধিলে—সৰ্বধৰ্মে সৰ্বজনস্বীকৃত সৰ্বোচ্চ পুণ্য কি? পুলস্ত্যে বৰ্ণনা কৰে, ব্যাসে দ্বিজ শিষ্যসকলক পঞ্চ ‘মহাযজ্ঞ’ৰ উপদেশ দিছিল—মাতা-পিতাৰ (আৰু স্বামীৰ) পূজা-সেৱা, সমতা, মিত্ৰৰ প্ৰতি অদ্ৰোহ/বিশ্বাসঘাত নকৰা, আৰু বিষ্ণুভক্তি। এই অধ্যায়ত কোৱা হয় যে পিতৃ-মাতৃসেৱা যজ্ঞ-তিৰ্থতকৈও শ্ৰেষ্ঠ। নৰোত্তমৰ অহংকাৰ আৰু বক-প্ৰসঙ্গৰ জৰিয়তে তেওঁ মূকাৰ ওচৰলৈ যায়—জন্মত চাণ্ডাল হলেও পিতৃ-মাতৃৰ নিষ্ঠাসেৱাৰ বাবে আচৰণত ব্রাহ্মণ। হৰি বিষ্ণু নানা ৰূপে প্ৰকাশ পাই শুভাৰ পতিব্ৰতা-ধৰ্ম, তুলাধাৰৰ সত্যবাদিতা আৰু নিৰপেক্ষতা, আৰু সজ্জনাদ্ৰোহকৰ কামজয়ৰ দৃষ্টান্ত দেখুৱায়। শেষত পিতৃযজ্ঞ/শ্ৰাদ্ধ, গ্ৰহণকালীন পুণ্য, অন্ত্যেষ্টি কৰ্তব্য আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধান বুজাই পুনৰ মাতা-পিতাৰ সন্মানক হৰিধামপ্ৰাপ্তিৰ নিশ্চিত পথ বুলি প্ৰতিপন্ন কৰে।
Shlokas
Verse 1
भीष्म उवाच । यत्पुण्यमधिकं लोके सर्वदा सर्वसंमतम् । तद्वदस्वेच्छया विप्र यत्कृतं पूर्वपूर्वकैः
ভীষ্মে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, ইচ্ছামতে নিঃসংকোচে কোৱা—এই জগতত সদায় আৰু সৰ্বসন্মতভাৱে স্বীকৃত সৰ্বোচ্চ পুণ্য কোনটো, আৰু প্ৰাচীনতম পিতৃসকলৰ দ্বাৰা আচৰিত কৰ্ম কোনটো আছিল।
Verse 2
पुलस्त्य उवाच । एकदा तु द्विजाः सर्वे व्यासशिष्यास्सहादरात् । व्यासं प्रणम्य पप्रच्छु धर्मं मां च यथा भवान्
পুলস্ত্য ক’লে: এবাৰ সকলো দ্বিজ—ব্যাসৰ শিষ্যসকল—আদৰেৰে ব্যাসক প্ৰণাম কৰি ধৰ্ম বিষয়ে আৰু মোৰ বিষয়েো, ঠিক তোমাৰ দৰে, সুধিলে।
Verse 3
द्विजा ऊचुः । पुण्यात्पुण्यतमं लोके सर्वधर्मेषु चोत्तमम् । किं कृत्वा मानवा स्वर्गं भुंजते चाक्षयं वद
দ্বিজসকলে ক’লে: জগতত সকলো পুণ্যকৰ্মৰ ভিতৰত আৰু সকলো ধৰ্মৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম কোনটো? কোন কৰ্ম কৰি মানুহে অক্ষয় ফলসহ স্বৰ্গ ভোগ কৰে—আমাক কোৱা।
Verse 4
लभ्यं चाकष्टकं शुद्धं वर्णानां मर्त्यवासिनाम् । गुरूणां च लघूनां च साध्यमेकं क्रतुं वद
মর্ত্যলোকে বাস কৰা সকলো বৰ্ণৰ মানুহৰ বাবে—গুৰুজন আৰু লঘুজন উভয়ৰ বাবে—এটা শুদ্ধ ক্ৰিয়া/যজ্ঞ কোৱা, যি সহজে লাভ্য, কষ্টবিহীন, আৰু সফলভাৱে সাধনীয়।
Verse 5
यद्यत्कृत्वा च देवानां पूज्यो नाके भवेन्नरः । तत्तद्वद च नो ब्रह्मन्प्रसादी भव धर्मतः
হে ব্ৰাহ্মণ, আমাক সেই কৰ্মসমূহ কোৱা, যিবোৰ কৰি মানুহে স্বৰ্গত দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা পূজ্য হয়। কৃপা কৰি প্ৰসন্ন হওক আৰু ধৰ্ম অনুসাৰে বাক্য কওক।
Verse 6
व्यास उवाच । पंचाख्यानं वदिष्यामि शृणुध्वं तत्र पूर्वतः । पंचानामेककं कृत्वा विंदेन्मोक्षं दिवं यशः
ব্যাসে ক’লে: মই পঞ্চাখ্যান ক’ম; প্ৰথমে মনোযোগেৰে শুনা। পঞ্চক একত্ৰ কৰি আচৰণত এক অৰ্থে স্থাপন কৰিলে মোক্ষ, স্বৰ্গ আৰু যশ লাভ হয়।
Verse 7
पित्रोरर्चाऽथ पत्युश्च साम्यं सर्वजनेषु च । मित्राद्रोहो विष्णुभक्तिरेते पंच महामखाः
পিতৃ-মাতৃৰ পূজা, আৰু স্বামীৰো আৰাধনা; সকলো লোকৰ প্ৰতি সমদৃষ্টি; মিত্ৰৰ প্ৰতি দ্ৰোহ নকৰা; আৰু বিষ্ণুভক্তি—এইবোৰেই পঞ্চ মহাযজ্ঞ।
Verse 8
प्राक्पित्रोरर्चया विप्रा यद्धर्मं साधयेन्नरः । न तत्क्रतुशतैरेव तीर्थयात्रादिभिर्भुवि
হে বিপ্ৰসকল, প্ৰথমে পিতৃ-মাতৃৰ আৰ্চনা কৰি মানুহে যি ধৰ্মফল লাভ কৰে, সেয়া পৃথিৱীত শত শত ক্ৰতু বা তীৰ্থযাত্ৰা আদিৰ দ্বাৰাও লাভ নহয়।
Verse 9
पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः । पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयंते सर्वदेवताः
পিতা ধৰ্ম, পিতাই স্বৰ্গ, পিতাই পৰম তপস্যা। পিতৃ সন্তুষ্ট হ’লে সকলো দেৱতাই সন্তুষ্ট হয়।
Verse 10
पितरो यस्य तृप्यंति सेवया च गुणेन च । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि वर्तते
যাৰ পিতৃগণ সেৱা আৰু সদ্গুণে তৃপ্ত হয়, তাৰ বাবে ভাগীৰথী (গঙ্গা)ত স্নান যেন প্ৰতিদিনেই সংঘটিত হয়।
Verse 11
सर्वतीर्थमयी माता सर्वदेवमयः पिता । मातरं पितरं चैव यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम्
মাতা সকলো তীৰ্থৰ মূৰ্তি, পিতা সকলো দেৱতাৰ স্বৰূপ। যি জনে মাতা-পিতাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰে, সি যেন সকলো তীৰ্থ আৰু দেৱতাক পৰিক্ৰমা কৰে।
Verse 12
प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा । जानुनी च करौ यस्य पित्रोः प्रणमतः शिरः
তেনে যেন সপ্তদ্বীপসহ বসুধাৰ পৰিক্ৰমা সম্পন্ন হ’ল; কিয়নো তেওঁ মাতা-পিতাক প্ৰণাম কৰোঁতে হাঁটু আৰু হাত মাটিত লাগি, মস্তক ভক্তিভাৱে নত হৈছিল।
Verse 13
निपतंति पृथिव्यां च सोक्षयं लभते दिवं । तयोश्चरणयोर्यावद्रजश्चिह्नानि मस्तके
পৃথিৱীত নত হৈ পৰি প্ৰণাম কৰিলে মানুহে অক্ষয় স্বৰ্গধাম লাভ কৰে—যেতিয়ালৈকে মাতা-পিতাৰ চৰণধূলিৰ চিহ্ন মস্তকত ৰৈ থাকে।
Verse 14
प्रतीके च विलग्नानि तावत्पूतः सुतस्तयोः । पादारविंदसलिलं यः पित्रोः पिबते सुतः
যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ বাবে কৰণীয় বিধি-সেৱাত সি সংলগ্ন থাকে, তেতিয়ালৈকে সেই পুত্ৰ পবিত্ৰ হয়—বিশেষকৈ যি পুত্ৰে মাতা-পিতাৰ চৰণকমলৰ জল পান কৰে।
Verse 15
तस्य पापक्षयं याति जन्मकोटिशतार्जितं । धन्योसौ मानवो लोके पूतोसौ सर्वकल्मषात्
তেওঁৰ পাপক্ষয় হয়, যি কোটি-কোটি জন্মত সঞ্চিত হৈছিল। এই লোকত সেই মানুহ ধন্য; সি সকলো কল্মষৰ পৰা পবিত্ৰ হয়।
Verse 16
विनायकत्वमाप्नोति जन्मनैकेन मानवः । पितरौ लंघयेद्यस्तु वचोभिः पुरुषाधमः
এটা জন্মতেই মানুহে বিনায়কত্ব (বিঘ্নকাৰী স্বভাৱ) লাভ কৰে, যদি সি পুৰুষাধম হৈ কথাৰে পিতৃ-মাতৃক লংঘন কৰি অসম্মান কৰে।
Verse 17
निरये च वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवं । पित्रोरनर्चनं कृत्वा भुंक्ते यस्तु सुताधमः
যি সুতাধমে পিতৃ-মাতৃৰ অর্চনা-সম্মান নকৰাকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, সি ভূত-সম্প্লৱ (সৰ্বজনীন প্ৰলয়) পৰ্যন্ত নৰকত বাস কৰে।
Verse 18
क्रिमिकूपेथ नरके कल्पांतमुपतिष्ठति । रोगिणं चापि वृद्धं च पितरं वृत्तिकर्शितम्
তাৰ পাছত সি ‘ক্ৰিমিকূপ’ নামৰ নৰকত কল্পান্ত পৰ্যন্ত থাকে—যি ৰোগী বা বৃদ্ধ, জীৱিকাৰ অভাৱত কৃশ হোৱা পিতাক কষ্ট দিয়ে।
Verse 19
विकलं नेत्रकर्णाभ्यां त्यक्त्वा गच्छेच्च रौरवम् । अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु चांडालेष्वपि जायते
যি চকু-কাণহীন বিকল ব্যক্তিক ত্যাগ কৰে, সি ‘ৰৌৰৱ’ নৰকলৈ যায়; আৰু অন্ত্যজাতি—ম্লেচ্ছ, চাণ্ডাল আদি—মাজতো পুনর্জন্ম লাভ কৰে।
Verse 20
पित्रोरपोषणं कृत्वा सर्वपुण्यक्षयो भवेत् । नाराध्य पितरौ पुत्रस्तीर्थदेवान्भजन्नपि
পিতৃ-মাতৃৰ পালন-পোষণ নকৰিলে সকলো পুণ্য ক্ষয় হয়। পুত্ৰে তীৰ্থ আৰু দেৱতাক ভজিলেও, পিতৃ-মাতৃক আৰাধনা নকৰিলে সত্য ফল নাপায়।
Verse 21
तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम् । कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः
সেই দুজনৰ মাজত এজন ফল নাপায়; কীৰ্তৰ দৰে কেৱল মাটিতেই ৰমে। মই এক পুৰাতন বৃত্তান্ত ক’ম—হে বিপ্ৰসকল, যত্নেৰে শুনা।
Verse 22
यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि । पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः
এই কথা শুনিলে তোমালোক এই জগতত পুনৰ মোহত নপৰিবা। বহু আগতে ‘নৰোত্তম’ নামে স্মৃত এক জন দ্বিজ-ব্ৰাহ্মণ আছিল।
Verse 23
स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया । ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च
নিজ পিতামাতাক অৱজ্ঞা কৰি সি তীৰ্থ-সেৱাৰ উদ্দেশ্যে গ’ল। তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণজন এক তীৰ্থৰ পৰা আন তীৰ্থলৈ গৈ থাকিল।
Verse 24
आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने । अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च
দিনে দিনে আকাশত তাৰ স্নান-বস্ত্ৰ শুকাই থাকিল; আৰু সেই ব্ৰাহ্মণৰ মনত অহংকাৰ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 25
मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः । इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा
“মোৰ সমান কোনো নাই—মই পুণ্যকৰ্মী, মহাযশস্বী।” এই কথা তাৰ মুখৰ পৰা ওলালতেই তেতিয়া বগলীয়ে তাৰ মুখত আঘাত কৰিলে।
Verse 26
क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम् । पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः
ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ সেই ব্ৰাহ্মণে বকটোক শাপ দিলে। বকটো পৃথিৱীত পৰি গ’ল আৰু তাৰ দেহ ভস্মীভূত হ’ল।
Verse 27
भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि । ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति
তাৰ পিছত ভয়ৰ বশত ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠৰ অন্ত্যক্ৰিয়াৰ সময়ত মহামোহ প্ৰৱেশ কৰিলে। সেই পাপৰ ফলত বিপ্ৰৰ বস্ত্ৰ আকাশলৈ উঠিল নাহি।
Verse 28
विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह । गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्
সেই মুহূর্ততে সি বিষাদগ্ৰস্ত হ’ল। তেতিয়া খা তাক ক’লে—“বাডৱ-চাণ্ডালৰ ওচৰলৈ যা; সি মূক, তথাপি পৰম ধৰ্মিক।”
Verse 29
तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत् । खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्
তাত তুমি ধৰ্ম জানিবা, আৰু সেই উপদেশ তোমাৰ মঙ্গল সাধিব। খাৰ সেই বাক্য শুনি সি মূকৰ মন্দিৰলৈ গ’ল।
Verse 30
शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः । ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः
সি দেখিলে যে তেওঁ সকলো কামত পিতৃ-মাতৃক ভক্তিভাৱে সেৱা কৰে, আৰু শীতকালত দুয়োকে যথাযথ উষ্ণ জল প্ৰদান কৰে।
Verse 31
तैलतापनतांबूलं तथा तूलवतीं पटीम् । नित्याशनं च मिष्टान्नं दुग्धखंडं तथैव च
তেল আৰু উষ্ণ মসলা মিহলি কৰি সাজি দিয়া তাম্বুল (পান), তুলা-ভৰা বস্ত্ৰ/চাদৰ, নিত্য আহাৰ, মিঠা অন্ন আৰু দুগ্ধ-খণ্ড মিঠাইও অৰ্পণ কৰিব।
Verse 32
दापयंतं वसंते च मधुमालां सुगंधिकां । अन्यानि यानि भोग्यानि कृत्यानि विविधानि च
বসন্ত ঋতুত সুগন্ধি মধু-ফুলৰ মালা দান কৰোৱাব, আৰু আন যি যি ভোগ্য অৰ্পণ আৰু নানাবিধ কৃত্য-কর্ম কৰিবলগীয়া, সেয়াও সম্পন্ন কৰোৱাব।
Verse 33
उष्णे चावीजयत्सोपि नित्यं च पितरावपि । ततस्तयोः प्रचर्यां च कृत्वा भुंक्तेथ सर्वदा
গৰমতেও সি নিত্য তেওঁলোকক পাখা মাৰি শীতল কৰাই থাকিব; আৰু প্ৰতিদিন পিতৃ-মাতৃৰ সেৱা কৰিব। তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ পৰিচৰ্যা কৰি সদায় আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 34
श्रमस्य वारणं कुर्यात्संतापस्य तथैव च । एभिः पुण्यैः स्थितो विष्णुस्तस्य गेहोदरे चिरम्
শ্ৰম-থকনি দূৰ কৰিব লাগে আৰু দুঃখ-সন্তাপো নিবাৰণ কৰিব লাগে। এই পুণ্য কৰ্মসমূহেৰে বিষ্ণু সেই ব্যক্তিৰ গৃহস্থালীত দীঘলীয়া সময় স্থিৰভাৱে অৱস্থিত থাকে।
Verse 35
अंतरिक्षे च क्रीडंतमाधारस्तंभवर्जिते । तस्यापि भवने नित्यं स्थितं त्रिभुवनेश्वरं
আৰু তেওঁ ত্ৰিভুবনেশ্বৰ প্ৰভুক নিজ ধামত নিত্য স্থিত দেখিলে—আকাশ-মধ্যত ক্ৰীড়া কৰি থকা, এনে লোকত য’ত কোনো আধাৰ-স্তম্ভ নাই।
Verse 36
विप्ररूपधरं कांतं नान्यैर्भूतं च सत्परम् । तेजोमयं महासत्वं शोभयंतं च मंदिरं
ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি তেওঁ কান্তিময় আৰু মনোহৰ আছিল; আন কোনো সত্তাৰ দৰে নহয়, পৰম সৎগুণে বিভূষিত। শুদ্ধ তেজে গঠিত, মহাসত্ত্ববান, তেওঁ মন্দিৰক দীপ্ত কৰি শোভা বঢ়াইছিল।
Verse 37
दृष्ट्वा विस्मयमापन्नो विप्रः प्रोवाच मूककम् । विप्र उवाच । आसन्नं च ममागच्छ त्वयैवेच्छामि शाश्वतं
এই দৃশ্য দেখি ব্ৰাহ্মণ বিস্ময়ে আপন্ন হৈ মূকৰ সৈতে কথা ক’লে। ব্ৰাহ্মণ ক’লে: “মোৰ ওচৰলৈ আহা; চিৰকালৰ বাবে মই কেৱল তোমাকেই কামনা কৰোঁ।”
Verse 38
हितं मे सर्वलोकानां तत्वतो वक्तुमर्हसि । मूक उवाच । पित्रोरर्चां करोम्यद्य कथमायामि तेंतिकं
“সকলো লোকৰ হিতৰ কথা তুমি তত্ত্বতঃ সত্যকৈ ক’বই লাগিব।” মূকে ক’লে: “আজি মই মোৰ পিতৃ-মাতৃৰ অৰ্চনা কৰিছোঁ; তেন্তে মই তোমাৰ ওচৰলৈ কেনেকৈ আহিম?”
Verse 39
अर्चयित्वा तु पितरौ कृत्यं ते करवाणि वै । तिष्ठ मे द्वारदेशे च आतिथ्यं ते करोम्यहम्
পিতৃ-মাতৃক অৰ্চনা কৰি মই নিশ্চয় তোমাৰ কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰিম। মোৰ দুৱাৰৰ ওচৰত অলপ থিয় হৈ থাকা; মই তোমাক আতিথ্য দিম।
Verse 40
इत्युक्ते चैव चांडाले चुकोप ब्राह्मणस्तदा । ब्राह्मणं मां परित्यज्य किं कार्यमधिकं तव
চাণ্ডালে এইদৰে কোৱাত ব্ৰাহ্মণ তেতিয়া ক্ৰোধিত হ’ল: “মোক—এজন ব্ৰাহ্মণক—ত্যাগ কৰি তোমাৰ বাবে ইয়াতকৈ ডাঙৰ কাম কি আছে?”
Verse 41
मूक उवाच । किं कुप्यसि वृथा विप्र न बकोहं तवाधुना । कोपस्सिद्ध्यति ते तावद्बकेनान्यत्र किंचन
মূকে ক’লে: “হে বিপ্ৰ, বৃথা কিয় ক্ৰোধ কৰিছা? এতিয়া মই তোমাৰ বাবে বক নহয়। এই অৱস্থাত তোমাৰ ক্ৰোধ সিদ্ধ নহ’ব; ক্ৰোধ কৰিবই লাগিলে আন ঠাইত কৰ।”
Verse 42
गगने स्नानशाटी ते न शुष्यति न तिष्ठति । वचनं खात्ततः श्रुत्वा मद्गृहं चागतो भवान्
আকাশত তোমাৰ স্নান-শাটী ন শুকায়, ন স্থিৰ হৈ থাকে। পখীৰ মুখৰ পৰা এই কথা শুনিয়েই তুমি মোৰ ঘৰলৈ আহিছা।
Verse 43
तिष्ठ तिष्ठ वदिष्यामि नोचेद्गच्छ पतिव्रतां । तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ दयितं ते फलिष्यति
“থামা, থামা—মই ক’ম; নচেৎ সেই পতিব্ৰতা স্ত্ৰীৰ ওচৰলৈ যোৱা। তাক দেখা মাত্ৰে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ প্ৰিয় কামনা ফলিব।”
Verse 44
ततस्तस्यगृहाद्विष्णुर्द्विजरूपधरो विभुः । विनिस्सृत्य द्विजं प्राह गेहं तस्याः प्रयाम्यहं
তেতিয়া সেই মানুহৰ ঘৰৰ পৰা বিষ্ণু, সৰ্বশক্তিমান প্ৰভু, বিপ্ৰৰ ৰূপ ধৰি বাহিৰ ওলাই আহি সেই বিপ্ৰক ক’লে: “মই সেই পত্নীৰ ঘৰলৈ যাম।”
Verse 45
स विमृश्य द्विजश्रेष्ठस्तेन सार्धं चचाल ह । गच्छंतं तमुवाचेदं हरिं विप्रेति विस्मितः
বিবেচনা কৰি দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে তেওঁৰ সৈতে একেলগে যাত্ৰা কৰিলে। হৰি যেতিয়া আগবাঢ়ি গ’ল, বিস্মিত বিপ্ৰে তেওঁক এইদৰে সম্বোধন কৰিলে:
Verse 46
किर्थं च त्वया विप्र चांडालस्य गृहोदरे । सदा संस्थीयते तात योषाजनवृते मुदा
হে বিপ্ৰ! তুমি কিয়, প্ৰিয় তাত, সদায় চাণ্ডালৰ ঘৰৰ ভিতৰতেই থাকি থাকো, নাৰীসমূহে আনন্দেৰে ঘেৰি ধৰাৰ মাজত?
Verse 47
हरिरुवाच । इदानीं मानसं शुद्धं न भूतं भवतो ध्रुवम् । पतिव्रतादिकं दृष्ट्वा पश्चाज्ज्ञास्यसि मां किल
হৰিয়ে ক’লে: নিশ্চয় তোমাৰ মন এতিয়াও শুদ্ধ হোৱা নাই। পতিব্ৰতা আদি গুণৰ আচৰণ দেখাৰ পাছত তুমি নিশ্চয় পাছত মোক জানিবা।
Verse 48
विप्र उवाच । पतिव्रता च का तात किं वा तस्याश्श्रुतं महत् । येनाहं तत्र गच्छामि कारणं वद मे द्विज
বিপ্ৰে ক’লে: হে প্ৰিয় তাত, সেই পতিব্ৰতা কোন, আৰু তাইৰ বিষয়ে তুমি কি মহান কাহিনী শুনিছা? হে দ্বিজ, যাৰ কাৰণে মই তাত যাব লাগে, সেই কাৰণ মোক কোৱা।
Verse 49
हरिरुवाच । नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा प्रमदानां पतिव्रता । मनुष्याणां प्रजापालो देवानां च जनार्दनः
হৰিয়ে ক’লে: নদীসমূহৰ মাজত জাহ্নৱী (গঙ্গা) শ্ৰেষ্ঠ; নাৰীৰ মাজত পতিব্ৰতা সৰ্বোত্তম; মানুহৰ মাজত প্ৰজাপালক সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ; আৰু দেৱতাসকলৰ মাজত জনাৰ্দন (বিষ্ণু) পৰম।
Verse 50
पतिव्रता च या नारि पत्युर्नित्यं हिते रता । कुलद्वयस्य पुरुषानुद्धरेत्सा शतं शतं
যি নাৰী পতিব্ৰতা আৰু সদায় স্বামীৰ হিতত ৰত থাকে, সি দুয়োটা কুলৰ পুৰুষসকলক—শ শকৈ—উদ্ধাৰ কৰে।
Verse 51
स्वर्गं भुनक्ति तावच्च यावदाभूतसंप्लवं । स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्वास्याः सार्वभौमो नृपः पतिः
সেয়া ভূত-সম্প্লৱ, অৰ্থাৎ মহাপ্ৰলয়, নোহোৱা পৰ্যন্ত স্বৰ্গৰ সুখ ভোগ কৰে। স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হ’লে সি পৃথিৱীত সাৰ্বভৌম সম্ৰাট—ৰাজা আৰু পতি—হয়।
Verse 52
अस्यैव महिषी भूत्वा सुखं विंदेदनंतरं । पुनः पुनः स्वर्गराज्यं तस्य तस्या न संशयः
এইজনৰেই মহিষী হৈ সি তাৰ পাছত অনন্ত সুখ লাভ কৰে। আৰু পুনঃ পুনঃ সি স্বৰ্গৰ ৰাজ্য-সাৰ্বভৌমত্ব লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 53
एवं जन्मशतं प्राप्य अंते मोक्षो भवेद्ध्रुवम् । विप्र उवाच । पतिव्रता भवेत्कावा तस्याः किं वा च लक्षणं
এইদৰে শত জন্ম লাভ কৰি অন্তত মোক্ষ নিশ্চিত হয়। বিপ্ৰে ক’লে: “পতিব্ৰতা বুলি কাক কোৱা হয়, আৰু তাইৰ লক্ষণ কি?”
Verse 54
ब्रूहि मे द्विजशार्दूल यथा जानामि तत्त्वतः । हरिरुवाच । पुत्राच्छतगुणं स्नेहाद्राजानं च भयादथ
মোক কোৱা, হে দ্বিজশাৰ্দূল, যাতে মই তত্ত্বক যথাৰ্থভাৱে জানিব পাৰোঁ। হৰিয়ে ক’লে: ৰজাৰ প্ৰতি স্নেহ পুত্ৰৰ প্ৰতি স্নেহতকৈ শতগুণ অধিক; কিন্তু সেয়া ভয়ৰ পৰা উদ্ভৱ হয়।
Verse 55
आराधयेत्पतिं शौरिं या पश्येत्सा पतिव्रता । कार्ये दासी रतौ वेश्या भोजने जननीसमा
যি নাৰী স্বামীৰে শৌৰি (বিষ্ণু) বুলি মানি আৰাধনা কৰে আৰু তেনেকৈয়ে চায়, সেয়াই সত্য পতিব্ৰতা। কৰ্মত দাসীৰ দৰে, ৰতিত বেশ্যাৰ দৰে, আৰু ভোজনত মাতৃসমা হওক।
Verse 56
विपत्सु मंत्रिणी भर्तुः सा च भार्या पतिव्रता । भर्तुराज्ञां न लंघेद्या मनो वाक्कायकर्मभिः
বিপদৰ সময়ত তাই স্বামীৰ মন্ত্ৰীণী হৈ সহায় কৰিব; আৰু পতিব্ৰতা পত্নী হৈ মন, বাক্য আৰু দেহ-কর্মে স্বামীৰ আজ্ঞা কেতিয়াও লঙ্ঘন নকৰিব।
Verse 57
भुक्ते पत्यौ सदा चात्ति सा च भार्या पतिव्रता । यस्यां यस्यांतु शय्यायां पतिः स्वपिति यत्नतः
স্বামী ভোজন কৰিলে তেতিয়াই তাইও ভোজন কৰে; এনে পত্নী সদায় পতিব্ৰতা। আৰু যি যি শয্যাত স্বামী যত্নে শয়ন কৰে, তাইও সেই শয্যাতেই শয়ন কৰে।
Verse 58
तत्र तत्र च साभर्तुरर्चां करोति नित्यशः । नैव मत्सरमायाति न कार्पण्यं न मानिनी
য’তেই তাই থাকে, ত’তেই নিত্য স্বামীৰ সন্মানত অৰ্চনা-পূজা কৰে। তাই কেতিয়াও ঈৰ্ষাত নপৰে, ন কৃপণতাৰ ক্ষুদ্ৰতাত, ন অহংকাৰী মানিনীত।
Verse 59
मानेऽमाने समानं च या पश्येत्सा पतिव्रता । सुवेषं या नरं दृष्ट्वा भ्रातरं पितरं सुतं
যি মান-অমানক একে সমান বুলি দেখে, সেয়াই পতিব্ৰতা। আৰু সুসজ্জিত পুৰুষক দেখি সেয়াকো ভ্ৰাতা, পিতা বা পুত্ৰ বুলিয়েই গণ্য কৰে।
Verse 60
मन्यते च परं साध्वी सा च भार्या पतिव्रता । तां गच्छ द्विजशार्दूल वदकामं यथा तव
তাই পৰম সাধ্বী বুলি গণ্য হয়, আৰু স্বামী-নিষ্ঠ পতিব্ৰতা পত্নী। হে দ্বিজশাৰ্দূল, তুমি তাইৰ ওচৰলৈ যোৱা আৰু তোমাৰ ইচ্ছামতে যি ক’ব খোজা কোৱা।
Verse 61
तस्य पत्न्योऽष्ट तिष्ठंति तन्मध्ये वरवर्णिनी । रूपयौवनसंपन्ना दयायुक्ता यशस्विनी
তেওঁৰ আঠগৰাকী পত্নী আছে। তাৰে মাজত এগৰাকী বৰবৰ্ণিনী—অতি মনোহৰা—ৰূপ-যৌৱনে সম্পন্ন, দয়াৰে যুক্ত আৰু যশস্বিনী।
Verse 62
शुभा नामेति विख्याता गत्वा तां पृच्छ ते हितं । एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवांतरधीयत
“তাই ‘শুভা’ নামে খ্যাত। গৈ তাইক সুধা, তোমাৰ বাবে কি হিতকৰ।” এইদৰে কৈ ভগৱান তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 63
तस्यैवादृश्यतां दृष्ट्वा विस्मितोभूद्द्विजस्तदा । स च साध्वीगृहं गत्वा पप्रच्छाथ पतिव्रतां
তেওঁ অদৃশ্য হোৱা দেখি তেতিয়া দ্বিজজন বিস্মিত হ’ল। তাৰ পাছত সি সাধ্বীৰ গৃহলৈ গৈ সেই পতিব্ৰতাক সুধিলে।
Verse 64
अतिथेर्वचनंश्रुत्वागृहान्निःसृत्यसंभ्रमात् । दृष्ट्वा द्विजं सती तत्र द्वारदेशे स्थिताभवत्
অতিথিৰ বাক্য শুনি তাই ব্যাকুলতাৰে গৃহৰ পৰা তৎক্ষণাৎ ওলাই আহিল। তাত দ্বিজক দেখি সেই সতী দুৱাৰৰ কাষত থিয় হ’ল।
Verse 65
तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ उवाच वचनं मुदा । प्रियं ममहितं ब्रूहि यथादृष्टं त्वमेव हि
তাইকে দেখি দ্বিজশ্ৰেষ্ঠই আনন্দে ক’লে—“মোৰ প্ৰিয় আৰু মোৰ হিতকৰ কথা কোৱা; তুমি যেনেকৈ দেখিছা তেনেকৈয়ে, কিয়নো তুমিয়েই সাক্ষী।”
Verse 66
पतिव्रतोवाच । सांप्रतं पत्युरर्चास्ति न चास्माकं स्वतंत्रता । पश्चात्कार्यं करिष्यामि गृहाणातिथ्यमद्य वै
পতিব্ৰতা ক’লে: “এই মুহূর্তত মোৰ স্বামী পূজা-অৰ্চনাত নিমগ্ন, আৰু মোৰ স্বাধীনতা নাই। পাছত যি কৰ্তব্য, সেয়া কৰিম; আজি মোৰ আতিথ্য গ্ৰহণ কৰক।”
Verse 67
विप्र उवाच । मम देहे क्षुधा नास्ति पिपासाद्य न च श्रमः । अभीष्टं वद कल्याणि नोचेच्छापं ददामि ते
বিপ্ৰ ক’লে: “মোৰ দেহত ক্ষুধা নাই, পিপাসা আদি নাই, আৰু শ্ৰমো নাই। হে কল্যাণী, তুমি যি ইচ্ছা কৰ, কোৱা; নচেৎ মই তোমাক শাপ দিম।”
Verse 68
तमुवाच तदा सापि न बकोहं द्विजोत्तम । गच्छ धर्मतुलाधारं पृच्छ तं ते हितं द्विज
তেতিয়া সেয়েও ক’লে: “হে দ্বিজোত্তম, মই বক নহয়। ধৰ্মতুলাধাৰ ওচৰলৈ গৈ তাক সুধা; হে বিপ্ৰ, সিয়েই তোমাৰ হিতৰ কথা ক’ব।”
Verse 69
इत्युक्त्वा सा महाभागा प्रययौ च गृहोदरम् । तत्रापश्यद्द्विजो विप्रं यथा चांडालवेश्मनि
এইদৰে কৈ সেই মহাভাগা গৃহৰ ভিতৰলৈ গ’ল। তাত দ্বিজে এজন বিপ্ৰক দেখিলে—যেন চাণ্ডালৰ ঘৰত থকা।
Verse 70
विमृश्य विस्मयापन्नस्तेन सार्धं ययौ द्विजः । तिष्ठंतं च द्विजं तं च सोपश्यद्धृष्टमानसम्
বিচাৰ কৰি বিস্ময়ে আপন্ন হৈ সেই দ্বিজে তাৰ সৈতে গ’ল। তেতিয়া সি তাত থিয় হৈ থকা সেই বিপ্ৰক দেখিলে—মন দৃঢ় আৰু নিৰ্ভয়।
Verse 71
स चोवाच मुदा विप्रं दृष्ट्वा तं तां सतीं च सः । देशांतरे च यद्वृत्तं तया च कथितं किल
তেওঁ সেই ব্ৰাহ্মণ আৰু সেই সতী নাৰীক দেখি আনন্দেৰে কথা ক’লে; আৰু তাই নিশ্চিতভাৱে কোৱা মতে, অন্য দেশত যি ঘটিছিল, সেয়াও তেওঁ বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 72
कथं जानाति मद्वृत्तं चांडालोपि पतिव्रता । अतो मे विस्मयस्तात किमाश्चर्यं परं महत्
সেই চাণ্ডালিনী—যদিও পতিব্ৰতা—মোৰ গোপন আচৰণ কেনেকৈ জানিব পাৰে? সেয়ে, প্ৰিয়জন, মই বিস্মিত; ইয়াতকৈ ডাঙৰ আশ্চৰ্য আৰু কি হ’ব পাৰে?
Verse 73
हरिउवाच । ज्ञायते कारणं तात सर्वेषां भूतभावनैः । अतिपुण्यात्सदाचाराद्यतस्त्वं विस्मयं गतः
হৰিয়ে ক’লে: প্ৰিয়জন, ইয়াৰ কাৰণ সকলো ভূত-ভাবনাই (সকল প্ৰাণীৰ পালনকৰ্তাই) জানে। তোমাৰ অতিপুণ্য আৰু সদাচাৰৰ বাবেই তুমি বিস্ময়ত পৰিছা।
Verse 74
किमुक्तश्च तया त्वं च वद तत्सांप्रतं मुने । विप्र उवाच । प्रष्टुं धर्मतुलाधारं सा च मां समुपादिशत्
“এতিয়া ক’ মুনিবৰ—তাই কি ক’লে, আৰু তুমি কি উত্তৰ দিলা?” ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “ধৰ্মৰ তুলাৰ আধাৰস্বৰূপ ধৰ্মতুলাধাৰক গৈ প্ৰশ্ন কৰিবলৈ তাই মোক উপদেশ দিলে।”
Verse 75
हरिरुवाच । आगच्छ मुनिशार्दूल अहं गच्छामि तं प्रति । गच्छंतं च हरिं प्राह तुलाधारः क्व तिष्ठति
হৰিয়ে ক’লে: “আহা, মুনিশাৰ্দূল, মই তেওঁৰ ওচৰলৈ যাওঁ।” হৰি যেতিয়া ওলাই গ’ল, তুলাধাৰে তেওঁক ক’লে: “তুমি ক’ত থাকিবলৈ (ক’ত থমিবলৈ) যোৱা?”
Verse 76
हरिरुवाच । जनानां निकरो यत्र बहुद्रव्यसुविक्रये । विक्रीणाति च क्रीणाति तुलाधारस्ततस्ततः
হৰিয়ে ক’লে: য’ত বহু ধৰণৰ বস্তুৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ বাবে জনসমূহৰ ভিৰ জমা হয়—য’ত বিক্ৰীও হয়, ক্ৰয়ো হয়, আৰু তৰাজু-ওজন ইফালে-সিফালে স্থাপন কৰা থাকে…
Verse 77
जनो यवान्रसं स्नेहं कूटमन्नस्य संचयं । सर्वं तस्य मुखादेव गृह्णाति च ददात्यपि
এজন মানুহে যৱ, ৰস, স্নেহ (ঘী/তেল) আৰু সঞ্চিত অন্নৰ ভঁৰাল পৰ্যন্ত—সকলোকে কেৱল নিজৰ মুখৰ দ্বাৰাই গ্ৰহণো কৰে আৰু দানও কৰে।
Verse 78
सत्यं त्यक्त्वानृतं किंचित्प्राणांते समुपस्थिते । नोक्तं नरवरश्रेष्ठस्तेनधर्मतुलाधरः
মৃত্যু ওচৰত উপস্থিত হ’লেও সেই নৰশ্ৰেষ্ঠে সত্য ত্যাগ কৰি অলপো অসত্য নক’লে; সেয়ে তেওঁ ধৰ্ম-তুলাধৰ, অৰ্থাৎ ধৰ্মৰ তৰাজু ধাৰণকাৰী।
Verse 79
इत्युक्ते तु तमद्राक्षीद्विक्रीणंतं रसान्बहून् । मलपंकधरं मर्त्यं दंतकुड्मलपंकिलम्
এই কথা কোৱা হ’তেই তেওঁ দেখিলে—বহু ধৰণৰ ৰস বিক্ৰী কৰা সেই মৰ্ত্যক; তাৰ দেহ মল-মাটিৰ কাদাত লেপা, আৰু দাঁত-দাঁতৰ মূলে ময়লাৰে দাগ লাগি আছিল।
Verse 80
तत्र वस्तुधनोत्थां च भाषंतं विविधां गिरम् । वृतं बहुविधैर्मर्त्यैः स्त्रीभिः पुंभिश्च सर्वतः
তাত তেওঁ বস্তু আৰু ধনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নানা কথাৰে কথা পাতি আছিল; আৰু চাৰিওফালে নানাবিধ মৰ্ত্য—স্ত্ৰী আৰু পুৰুষে—তাক ঘেৰি আছিল।
Verse 81
कथं कथमिति प्राह स तं मधुरया गिरा । धर्मस्य मे समुद्देशं वद प्राप्तोंऽतिकं हि ते
“কেনেকৈ? কেনেকৈ?” বুলি সি মধুৰ বাক্যৰে তাক ক’লে: “ধৰ্মৰ সংক্ষিপ্ত উপদেশ মোক কোৱা; কিয়নো মই নিশ্চয় তোমাৰ ওচৰলৈ আহি পোৱাঁহি।”
Verse 82
तुलाधार उवाच । यावज्जनाः प्रतिष्ठंति ममैव सन्निधौ द्विज । तावन्मे स्वस्थता नास्ति यावच्च रात्रियामकः
তুলাধাৰে ক’লে: “হে দ্বিজ! যেতিয়ালৈকে লোকসকল মোৰ একেবাৰে সন্নিধানত থাকি থাকে, তেতিয়ালৈকে মোৰ স্বস্তি নাই—ৰাতিৰ এটা প্ৰহৰলৈও নহয়।”
Verse 83
तच्चोपदेशमादाय गच्छ धर्माकरं प्रति । बकस्य मरणे दोषं खे च वस्त्राविशोषणम्
সেই উপদেশ গ্ৰহণ কৰি ধৰ্মাকৰৰ ওচৰলৈ যা। তাত তুমি বকৰ মৃত্যুত হোৱা দোষ আৰু খোলা আকাশত বস্ত্ৰ শুকুৱাবৰ বিধিও জানিবা।
Verse 84
सर्वं तत्र च जानीषे सज्जनाद्रोहकं व्रज । तत्र तस्योपदेशेन तव कामः फलिष्यति
তাত তুমি সকলো জানিবা। সজ্জনাদ্ৰোহকৰ ওচৰলৈ যা; তাত তেওঁৰ উপদেশে তোমাৰ কামনা সফল হ’ব।
Verse 85
इत्युक्त्वा तुलाधारः करोति क्रयविक्रयौ । तथा तात गमिष्यामि सज्जनाद्रोहकं प्रति
এইদৰে ক’লে তুলাধাৰে ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ কাম কৰিলে। তাৰ পাছত সি ক’লে, “বৎস, মই সজ্জনাদ্ৰোহকৰ ওচৰলৈ যাম।”
Verse 86
तुलाधारसमुद्देशान्न जानामि तदालयम् । हरिरुवाच । एह्यागच्छ गमिष्यामि त्वया सार्द्धं च तद्गृहम्
“তুলাধাৰৰ ঠিকনা আৰু তেওঁৰ আলয় মই নাজানো।” হৰিয়ে ক’লে: “আহা—চল, মই তোমাৰ সৈতে একেলগে তেওঁৰ ঘৰলৈ যাম।”
Verse 87
अथ वर्त्मनि गच्छंतमुवाच ब्राह्मणो हरिं । विप्र उवाच । तुलाधारे च न स्नानं न देवपितृतर्पणम्
তাৰ পাছত পথত আগবাঢ়ি যোৱা হৰিক এজন ব্ৰাহ্মণে ক’লে। বিপ্ৰে ক’লে: “তুলাধাৰৰ ওচৰত ন স্নান আছে, ন দেৱ-পিতৃ তৰ্পণ।”
Verse 88
मलदिग्धं च गात्रं तु सर्वं चेलमलक्षणम् । कथं जानाति मद्वृत्तं देशांतरसमुद्भवम्
মোৰ দেহ মল-ময়লাৰে লেপা, আৰু মোৰ সকলো বস্ত্ৰত ময়লাৰ চিহ্ন। তেন্তে দূৰ দেশৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মোৰ বৃত্তান্ত কোনে কেনেকৈ জানিব?
Verse 89
अतो मे विस्मयस्तात सर्वं त्वं वद कारणम् । हरिरुवाच । सत्येन समभावेन जितं तेन जगत्त्रयम्
সেয়ে, হে প্ৰিয়, মোৰ বিস্ময় হৈছে; তুমি সকলো কাৰণ কোৱা। হৰিয়ে ক’লে: “সত্য আৰু সমভাবৰ দ্বাৰাই তেওঁ ত্ৰিলোক জয় কৰিছে।”
Verse 90
तेनातृप्यंत पितरो देवा मुनिगणैः सह । भूतभव्य प्रवृत्तं च तेन जानाति धार्मिकः
সেই দ্বাৰাই পিতৃসকল তৃপ্ত হয়, আৰু মুনিগণসহ দেৱতাসকলও। আৰু সেই দ্বাৰাই ধৰ্মাত্মাই ভূত, ভবিষ্যৎ আৰু বৰ্তমানত চলি থকা কথাও জানে।
Verse 91
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् । विशेषे समभावस्य पुरुषस्यानघस्य च
সত্যৰ ওপৰতকৈ উচ্চ ধৰ্ম নাই, আৰু অসত্যৰ ওপৰতকৈ ডাঙৰ পাপ নাই—বিশেষকৈ সেই নিৰ্দোষ পুৰুষৰ বাবে, যি সকলোৰ প্ৰতি সমভাৱ ৰাখে।
Verse 92
अरौ मित्रेप्युदासीने मनो यस्य समं व्रजेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्
যাৰ মন শত্রু, মিত্ৰ আৰু উদাসীনৰ প্ৰতিও সমান থাকে, তাৰ সকলো পাপ ক্ষয় হয় আৰু সি বিষ্ণুৰ সৈতে সায়ুজ্য (একাত্মতা) লাভ কৰে।
Verse 93
एवं यो वर्तते नित्यं कुलकोटिं समुद्धरेत् । सत्यं दमः शमश्चैव धैर्यं स्थैर्यमलोभता
যি এইদৰে নিত্য আচৰণ কৰে, সি নিজৰ বংশৰ কোটিজনকো উদ্ধাৰ কৰে। সত্য, দম (ইন্দ্ৰিয়-সংযম), শম (মন-শান্তি), ধৈৰ্য, স্থৈৰ্য আৰু অলোভতা—এই গুণসমূহ সাধনীয়।
Verse 94
अनाश्चर्यमनालस्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् । तेन वै देवलोकस्य नरलोकस्य सर्वशः
সেই অৱস্থাত ন আশ্চৰ্য আছে ন আলস্য; তাৰ ওপৰতেই সকলো প্ৰতিষ্ঠিত। তাৰ দ্বাৰাই দেৱলোক আৰু নৰলোকৰ সকলো জগত সকলোদিশে স্থিত থাকে।
Verse 95
वृत्तं जानाति धर्मज्ञस्तस्यदेहे स्थितो हरिः । लोके तस्य समो नास्ति समः सत्यार्जवेषु च
ধৰ্মজ্ঞে সত্য আচাৰ জানে; তাৰ দেহতেই হৰি অৱস্থিত। এই লোকত তাৰ সমান কোনো নাই—বিশেষকৈ সত্য আৰু আৰ্জৱ (সৰলতা)ত।
Verse 96
स च धर्ममयः साक्षात्तेनैव धारितं जगत् । द्विज उवाच । ज्ञातं मे त्वत्प्रसादाच्च तुलाधारस्य कारणम्
সেইজনেই সঁচাকৈ ধৰ্মময় স্বৰূপ; তেওঁৰ দ্বাৰাই জগত ধাৰিত। দ্বিজে ক’লে: “আপোনাৰ কৃপাতে তুলাধাৰৰ কাৰণ-ৰহস্য মই জানিলোঁ।”
Verse 97
अद्रोहकस्य यद्वृत्तं तद्ब्रूहि त्वं यदीच्छसि । हरिरुवाच । पुरैव राजपुत्रस्य कुलस्त्रीनवयौवना
“যদি ইচ্ছা কৰে, তেন্তে অদ্ৰোহকৰ বৃত্তান্ত ক’—তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত কি ঘটিল?” হৰিয়ে ক’লে: “পূৰ্বে এজন ৰাজপুত্ৰৰ গৃহত এক কুলবধূ আছিল, নৱযৌৱনপ্ৰাপ্ত…”
Verse 98
पत्नीव कामदेवस्य शचीव वासवस्य च । तस्य प्राणसमा भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी
কামদেৱৰ পত্নীৰ দৰে আৰু বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ৰ শচীৰ দৰে। তেওঁৰ প্ৰাণসমা পত্নীৰ নাম আছিল সুন্দৰী—সঁচাকৈ ‘সুন্দৰী’।
Verse 99
अकस्मात्पार्थिवस्यैव कार्ये गन्तुं समुद्यतः । मनसालोचितं तेन प्राणेभ्योपि गरीयसीम्
হঠাতে তেওঁ ৰজাৰেই কাৰ্যত যাত্ৰা কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল। কিয়নো মনতে তেওঁ এক সংকল্প কৰিলে, যি তেওঁৰ প্ৰাণতকৈও অধিক গৰিমাময় বুলিয়ে ভাবিলে।
Verse 100
कस्मिन्स्थाने स्थापयामि यतो रक्षा भवेद्ध्रुवम् । इत्यालोच्यैव सहसा त्वागतोस्य गृहं प्रति
“কোন ঠাইত মই ইয়াক স্থাপন কৰোঁ, যাতে ৰক্ষা নিশ্চিত হয়?”—এইদৰে ভাবি তেওঁ তৎক্ষণাৎ সহসাই এই লোকজনৰ ঘৰলৈ আহিল।
Verse 101
उक्तं च तादृशं वाक्यं श्रुत्वा स विस्मयंगतः । न तातस्ते न च भ्राता न चाहं तव बान्धवः
এনে কথা শুনি সি বিস্মিত হ’ল: “মই তোমাৰ পিতা নহওঁ, ভ্ৰাতা নহওঁ, আৰু নিশ্চয়েই তোমাৰ কোনো আত্মীয়ও নহওঁ।”
Verse 102
पितृमातृकुलस्यैव तस्या न हि सुहृज्जनः । कथं च मद्गृहे तात स्थित्या स्वस्थो भविष्यसि
তাইৰ পিতৃ-মাতৃ কুলত সঁচাকৈ কোনো সুহৃদ-হিতৈষী নাই। তেন্তে, হে প্ৰিয়, মোৰ ঘৰত থাকি তুমি কেনেকৈ নিশ্চিন্ত আৰু নিৰাপদ থাকিবা?
Verse 103
एतस्मिन्नन्तरे तेन चोक्तं वाक्यं यथोचितम् । लोके त्वत्सदृशो नास्ति धर्मज्ञो विजितेन्द्रियः
ইতিমধ্যে সি যথোচিত উপযুক্ত বাক্য ক’লে: “এই জগতত তোমাৰ দৰে কোনো নাই—ধৰ্মজ্ঞ আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী।”
Verse 104
स चाह तं च सर्वज्ञं वक्तुं नार्हसि दूषणम् । त्रैलोक्यमोहिनीं भार्यां कः पुमान्रक्षितुं क्षमः
আৰু সি ক’লে: “সেই সৰ্বজ্ঞজনৰ বিৰুদ্ধে দোষাৰোপৰ কথা ক’বলৈ তোমাৰ উচিত নহয়। ত্ৰিলোক মোহিনী পত্নীক ৰক্ষা কৰিবলৈ কোন পুৰুষ সক্ষম?”
Verse 105
राजपुत्र उवाच । धरण्यां परिविज्ञाय त्वागतोहं तवान्तिकम् । एषा तिष्ठतु तेऽगारे व्रजामि निजमन्दिरम्
ৰাজপুত্ৰে ক’লে: “ধৰণীজুৰি বিচাৰি মই তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ। এই নাৰী তোমাৰ গৃহতে থাকক; মই মোৰ নিজ মন্দিৰ/প্ৰাসাদলৈ যাওঁ।”
Verse 106
इत्युक्ते स पुनः प्राह नगरेऽस्मिन्प्रशोभने । बहुकामुक संपूर्णे कथं रक्षा भवेत्स्त्रियाः
এই কথা শুনি তেওঁ পুনৰ ক’লে: ‘বহুতো কামুক পুৰুষেৰে ভৰা এই সুন্দৰ নগৰত এগৰাকী নাৰীৰ সুৰক্ষা কেনেকৈ সম্ভৱ হ’ব?’
Verse 107
स चोवाच पुनस्तं च कुरु रक्षां व्रजाम्यहम् । गृहस्थस्सङ्कटादाह धर्मस्य राजपुत्रकम्
আৰু তেওঁ পুনৰ তেওঁক ক’লে: ‘সুৰক্ষা প্ৰদান কৰক; মই প্ৰস্থান কৰিম।’ সংকটত পৰি গৃহস্থই ধৰ্মৰ পুত্ৰ ৰাজকুমাৰক এই কথা ক’লে।
Verse 108
करोम्यनुचितं कार्यं स्वदास्यमुचितं हितम् । सदा चैवेदृशी भार्या स्थातव्या मद्गृहे पितः
মই অনুচিত কাম কৰিছো, অথচ যিটো উচিত আৰু হিতকৰ—মোৰ প্ৰকৃত সেৱা—সেয়া মই অৱহেলা কৰিছো। সেয়েহে, হে পিতৃ, এনে পত্নী সদায় মোৰ ঘৰত থকা উচিত।
Verse 109
अरक्षारक्षणे देव वदाभीष्टं कुरु प्रियम् । मम तल्पे मया सार्धं शयानं भार्यया सह
হে দেৱ, সুৰক্ষা আৰু অৰক্ষিত অৱস্থাৰ এই বিষয়ত, কি বাঞ্ছনীয় মোক কওক—যিটো আনন্দদায়ক সেয়া কৰক। (মই) তেওঁক মোৰ পত্নীৰ সৈতে মোৰ বিচনাত মোৰ লগত শুই থকা দেখিলো।
Verse 110
मन्यसे दैवतं स्वं चेत्तिष्ठेन्नोचेत्तु गच्छतु । क्षणं विमृश्य तं प्राह राजपुत्रः पुनस्तदा
‘যদি আপুনি আপোনাৰ নিজৰ দেৱতাক সৰ্বোচ্চ বুলি গণ্য কৰে, তেন্তে থাকক; নহলে, আপুনি যাব পাৰে।’ ক্ষন্তেক চিন্তা কৰি, ৰাজকুমাৰে সেই সময়ত তেওঁক পুনৰ ক’লে।
Verse 111
बाढमेतद्वचस्तात यथाभीष्टं तथा कुरु । ततो भार्यां जगादाथ अस्य वाक्याच्छिवाशिवम्
তেওঁ ক’লে, “ভালেই হ’ল, প্ৰিয়—যেনে তোমাৰ ইচ্ছা, তেনেই কৰা।” তাৰ পাছত তেওঁৰ বাক্যৰ উত্তৰত তেওঁ পত্নীক সম্বোধন কৰি শিৱ-অশিৱ, অৰ্থাৎ শুভ-অশুভ বাক্য ক’লে।
Verse 112
कर्तव्यं च न ते दोष आज्ञया मम सुंदरि । एतदुक्त्वा गतः सोपि भूपतेः शासनात्पितुः
তেওঁ ক’লে, “এইটো কৰাই উচিত; মোৰ আজ্ঞাত, হে সুন্দৰী, তোমাৰ ওপৰত কোনো দোষ নাহিব।” এইদৰে কৈ তেওঁও পিতৃ-ৰাজাৰ আদেশ অনুসৰি প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 113
अनंतरं क्षपायां च यदुक्तं च तथाकृतम् । योषितोर्मध्यगः सोपि नित्यं स्वपिति धार्मिकः
তাৰ পাছত ৰাতিতো যি কোৱা হৈছিল, সেয়াই তেনেদৰে কৰা হ’ল। আৰু সেই ধৰ্মিষ্ঠ পুৰুষজন—দুজনী নাৰীৰ মাজত শুই—সদায় নিদ্ৰাতেই থাকে।
Verse 114
धर्मान्न चलते सोपि स्वभार्यापरभार्ययोः । संस्पर्शात्स्वस्त्रियश्चास्य कामाभिलषितं मनः
সেইজনেও ধৰ্মৰ পৰা নচলে—নিজ পত্নী বা আনৰ পত্নীৰ বিষয়ে। তথাপি নিজৰ নাৰীসকলৰ স্পৰ্শত তেওঁৰ মন কামনাৰে আন্দোলিত হয়।
Verse 115
तस्याः संसर्गतश्चैव दुहितैव प्रमन्यते । स्तनौ तस्यास्तु पृष्ठे च लगन्तौ च पुनःपुनः
তাঁৰ সান্নিধ্যৰ ফলত সেই কন্যাও তেওঁৰেই দুহিতা বুলি গণ্য হয়; আৰু তাইৰ স্তন দুটিও বাৰে বাৰে তেওঁৰ পিঠিত লাগি থাকে।
Verse 116
बालकस्येव पुत्रस्य स्तनौ मातुः समन्यते । तस्या अंगानि चांगेषु लगंति च पुनःपुनः
যেনে সৰু শিশুৱে মাতৃৰ স্তনৰ সৈতে আঁকোৱালি ধৰে, তেনেকৈ সিও বাৰে বাৰে নিজৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ তাইৰ অঙ্গৰ সৈতে চেপি ধৰি লয়।
Verse 117
ततो मातुस्सुतस्येव सोमन्यत दिने दिने । तस्य योषासुसंसर्गो निवृत्तस्त्वभवत्ततः
তাৰ পাছত দিনেদিনে সি মাতৃৰ আগত শিশুৰ দৰে নম্ৰ-শান্ত হ’ল; আৰু তেতিয়াৰ পৰা তাৰ নাৰীৰ সৈতে সঙ্গ সম্পূৰ্ণ নিবৃত্ত হ’ল।
Verse 118
एवं संवत्सरस्यार्द्धे तत्पतिश्चागतः पुरं । अपृच्छत्तं च लोकेषु तस्या वृत्तमथोदितम्
এইদৰে আধা বছৰ পাৰ হোৱাত তাইৰ স্বামী নগৰলৈ আহিল। সি লোকসকলৰ মাজত তাইৰ বিষয়ে সুধিলে, তেতিয়া তাইৰ বৃত্তান্ত কোৱা হ’ল।
Verse 119
केचिद्भद्रं बोधयन्तो युवानोपि सुविस्मिताः । केचिदाहुस्त्वया दत्ता तया सार्द्धं स्वपित्यसौ
কিছুমানে—যুৱক হ’লেও—ভদ্ৰক জগাবলৈ গৈ অতিশয় বিস্মিত হ’ল। কিছুমানে ক’লে, “তুমি তাক তাইক দিছা; সেয়ে সি তাইৰ সৈতে একেলগে শুই আছে।”
Verse 120
स्त्रीपुंसोरेकसंसर्गात्शांतता तु कथं भवेत् । तस्यां यस्याभिलाषोस्ति न पृष्टस्स वदेद्युवा
স্ত্ৰী-পুৰুষৰ একেলগে ঘন সঙ্গৰ পৰা শান্তি কেনেকৈ জন্মিব? যুৱকজনৰ মনত যদি তাইৰ প্ৰতি কামনা থাকে, সি নাসুধিলেও কথা কৈ উঠে।
Verse 121
लोकानां कुश्रुतिर्वार्ता तेन पुण्यबलाच्छ्रुता । जनापवादमोक्षार्थं बुद्धिस्तस्याभवच्छुभा
নিজ পুণ্যবলে তেওঁ লোকসমাজত চলি থকা কুখ্যাত কথা আৰু গুজৱ শুনিলে; আৰু জন-নিন্দাৰ পৰা মুক্ত হ’বলৈ তেওঁৰ অন্তৰত শুভ সংকল্প উদয় হ’ল।
Verse 122
दारूणि स्वयमाहृत्याजिज्वलत्स महानलम् । एतस्मिन्नंतरे तात राजपुत्रः प्रतापवान्
নিজে কাঠ-বাঁহ আনি তেওঁ এক মহা অগ্নিশিখা জ্বলাই তুলিলে। ঠিক সেই সময়তে, হে প্ৰিয়, এক প্ৰতাপশালী বীৰ ৰাজপুত্ৰ উপস্থিত হ’ল।
Verse 123
आगमत्तद्गृहं सद्यः सोपश्यत्तं च योषितम् । प्रोत्फुल्लवदनां नारीं प्रविषादगतं नरं
তেওঁ তৎক্ষণাৎ সেই ঘৰলৈ গ’ল; তাত তেওঁ দেখিলে—আনন্দে উজ্জ্বল মুখমণ্ডল থকা সেই নাৰী, আৰু গভীৰ বিষাদত নিমজ্জিত সেই পুৰুষক।
Verse 124
अनयोर्मानसं ज्ञात्वा राजपुत्रोवदद्वचः । किं न संभाषसे मां च मित्रकं चिरमागतम्
দুয়োৰে মনোভাৱ বুজি ৰাজপুত্ৰই ক’লে—“দীৰ্ঘদিন পিছত অহা তোমাৰ বন্ধু মই; তেন্তে তুমি মোৰ সৈতে কিয় কথা নকোৱা?”
Verse 125
अब्रवीत्सोपि धर्मात्मा राजपुत्रमनष्टधीः । यत्कृतं दुष्करं कर्म मया त्वद्धितकारणात्
তেতিয়া সেই ধৰ্মাত্মা, যাৰ বুদ্ধি অক্ষুণ্ণ, ৰাজপুত্ৰক ক’লে—“তোমাৰ হিতৰ কাৰণেই মই যি দুষ্কৰ কৰ্ম কৰিলোঁ, সেয়া কৰিলোঁ।”
Verse 126
सर्वं व्यर्थमहं मन्ये जनानां च प्रवादतः । अद्य वह्निमहं यास्ये प्रपश्यंतु नरास्सुराः
লোকৰ নিন্দামূলক কথাৰ বাবে মই সকলোকে ব্যৰ্থ বুলি মানোঁ। আজি মই অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিম—মানৱ আৰু দেৱতাই চাওক।
Verse 127
इत्युक्त्वा स महाभागः प्रविवेश हुताशनम् । विशतस्तस्य वह्नौ न कुसुमं चिकुरालये
এইদৰে কৈ সেই মহাভাগ্যৱানে অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে। তেওঁ জুইত সোমাওঁতে কেশগাঁঠনিত থকা এটা ফুলো নপুৰিল।
Verse 128
नांगमस्यानलोधाक्षीन्न च वस्त्रं न कुंतलम् । खे च देवा मुदा सर्वेसाधुसाध्विति चाब्रुवन्
অগ্নিয়ে তাইৰ কোনো অংগ নপোৰালে, চকুও দগ্ধ নহ’ল; বস্ত্ৰ বা কেশো ক্ষতি নহ’ল। আকাশত থকা সকলো দেৱতা আনন্দে ক’লে, “সাধু! সাধু!”
Verse 129
अपतन्पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि समंततः । यैर्यैश्च दुष्कृतं वाक्यं गदितं तावुभौ प्रति
তেওঁৰ মূৰ ওপৰত চাৰিওফালে ফুলৰ বৰষুণ পৰিল—সেইসকলেই, যিসকলে আগতে দুয়োৰে বিৰুদ্ধে কঠোৰ আৰু অধৰ্মী কথা কৈছিল।
Verse 130
तेषां मुखे प्रजायंते कुष्ठानि विविधानि च । तत्रागत्य च देवाश्च वह्नेराकृष्यतं मुदा
তেওঁলোকৰ মুখত কুষ্ঠ আদি নানা চর্মৰোগ জন্মিল। তাৰ পাছত দেৱতাসকল তাত আহি আনন্দে (তেওঁলোকক) অগ্নিৰ পৰা টানি উলিয়ালে।
Verse 131
अपूजयन्सुपुष्पैश्च मुनयो विस्मयं गताः । सर्वैर्मुनिवरैरेवं मनुष्यैर्विविधैस्तदा
তেতিয়া বিস্ময়ে অভিভূত মুনিসকলে উত্তম পুষ্পেৰে তেওঁৰ পূজা কৰিলে; আৰু সেই সময়তে সকলো শ্ৰেষ্ঠ মুনি আৰু নানা প্ৰকাৰৰ মানুহেও তেনেদৰে পূজা কৰিলে।
Verse 132
अर्च्यते तु महातेजाः स च सर्वानपूजयत् । सज्जनाद्रोहकं नाम कृतं देवासुरैर्नृभिः
সেই মহাতেজস্বীজন যথাবিধি অর্চিত হ’ল, আৰু তেওঁও পাল্টাই সকলোকে সন্মান কৰিলে। দেব, অসুৰ আৰু মানুহে মিলি ‘সজ্জনাদ্ৰোহক’ নামে—সজ্জনৰ প্ৰতি বিশ্বাসঘাত—কৰ্ম সাধিলে।
Verse 133
तस्य पादरजः पूता सस्यपूर्णा धराभवत् । सुराश्चाहुश्च तं तत्र भार्या ते संप्रगृह्यताम्
তেওঁৰ পদৰজে পবিত্ৰ হৈ পৃথিৱী শস্যেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। তেতিয়া তাত দেবতা আৰু মুনিসকলে তেওঁক ক’লে—“আপোনাৰ ভাৰ্য্যাক যথাবিধি গ্ৰহণ কৰক।”
Verse 134
एतस्य सदृशो लोके न भूतो न भविष्यति । नास्तीति सांप्रतं पृथ्व्यां कामलोभाजितः पुमान्
এই জগতত তেওঁৰ সদৃশ ন কেতিয়াও হৈছিল, ন ভবিষ্যতেও হ’ব। সঁচাকৈয়ে, বৰ্তমান পৃথিৱীত কাম আৰু লোভে এনেদৰে জয় কৰা পুৰুষ নাই।
Verse 135
देवासुरमनुष्याणां रक्षसां मृगपक्षिणाम् । कीटादीनां च सर्वेषां काम एष सुदुर्जयः
দেব, অসুৰ, মানুহ, ৰাক্ষস, পশু-পক্ষী—আৰু কীট আদি কৰি সকলো জীৱৰ বাবে—এই কাম অতি দুৰ্জয়।
Verse 136
कामाल्लोभात्तथाक्रोधान्नित्यं सत्त्वेषु जायते । संसारबंधकः कामो ह्यकामो न क्वचिद्भवेत्
কাম, লোভ আৰু তদ্ৰূপ ক্ৰোধৰ পৰা ই সদায় জীৱসমূহত উদ্ভৱ হয়। কামেই সংসাৰৰ বন্ধন; সংসাৰ-অৱস্থাত অকামতা ক’তো নাথাকে।
Verse 137
अनेनैव जितं सर्वं भुवनानि चतुर्दश । अमुष्य हृदये नित्यं वासुदेवो मुदास्थितः
এই একেই সকলো জয় কৰা হ’ল—চতুৰ্দশ ভুৱন। তেওঁৰ হৃদয়ত বাসুদেৱ সদায় আনন্দত অৱস্থিত হৈ বাস কৰে।
Verse 138
एवं स्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा तं मनुष्याः सर्वकल्मषात् । पूयंते ह्यनघाश्चैव लभंते चाक्षयां दिवम्
এইদৰে তেওঁক স্পৰ্শ কৰি আৰু তাৰ পাছত দৰ্শন কৰি মানুহ সকলো পাপৰ পৰা শুদ্ধ হয়; নিৰ্মল হৈ তেওঁলোকে অক্ষয় স্বৰ্গধাম লাভ কৰে।
Verse 139
एवमुक्त्वा गता देवा विमानैश्च दिवं मुदा । मनुष्याः प्रययुस्तुष्टा दंपती स्वगृहं तथा
এইদৰে কৈ দেৱতাসকল আনন্দেৰে বিমানত উঠি স্বৰ্গলৈ গ’ল। মানুহসকল সন্তুষ্ট হৈ গুচি গ’ল, আৰু দম্পতিও নিজৰ ঘৰলৈ উভতি আহিল।
Verse 140
दिव्यं चक्षुस्तदा तस्य चासीद्देवान्स पश्यति । त्रैलोक्यस्य च वार्त्तां च जानाति लीलया भृशम्
তেতিয়া তেওঁৰ দিৱ্য দৃষ্টি লাভ হ’ল; তেওঁ দেৱতাসকলক দেখা পালে। আৰু ত্ৰিলোকৰ সকলো বৃত্তান্ত তেওঁ লীলামাত্ৰে, সম্পূৰ্ণৰূপে জানিলে।
Verse 141
ततस्तस्य च वीथ्यां च दृष्टस्तेन सहैव सः । स पप्रच्छ मुदा तं च धर्मोद्देशं हितं वद
তাৰ পাছত সেই একে পথতেই তেওঁ তাক তেওঁৰ সৈতে একেলগে দেখা পালে। আনন্দেৰে সুধিলে— “ধৰ্ম সম্বন্ধে কল্যাণকাৰী উপদেশ কওক।”
Verse 142
सज्जनाद्रोह उवाच । गच्छ बाडव धर्मज्ञ वैष्णवं पुरुषोत्तमम् । तं च दृष्ट्वा त्वभीष्टं ते सांप्रतं च फलिष्यति
সজ্জনাদ্ৰোহ ক’লে— “হে বাডৱ, হে ধৰ্মজ্ঞ, সেই পৰম বৈষ্ণৱ, পুৰুষোত্তমৰ ওচৰলৈ যা। তেওঁৰ দৰ্শন কৰিলে তোমাৰ ইষ্ট লক্ষ্য এতিয়া ফল দিব।”
Verse 143
बकस्य निधनं यद्वा वस्त्रस्याशोषणं तथा । जानीषे चापरो यश्च कामस्तेऽस्ति हृदिस्थितः
বকৰ মৃত্যু হওক বা বস্ত্ৰ শুকাই যোৱা হওক—এই সকলো তুমি জানো; আৰু তোমাৰ হৃদয়ত গোপনে থকা আন কামনাও তুমি জানো।
Verse 144
एतच्छ्रुत्वा तु वचनमागतो वैष्णवं प्रति । विष्णुरूपद्विजेनैव सार्द्धं तेन मुदा ययौ
এই কথা শুনি তেওঁ বৈষ্ণৱৰ ওচৰলৈ গ’ল। আৰু বিষ্ণুৰূপ ধাৰণ কৰা সেই দ্বিজৰ সৈতে একেলগে আনন্দেৰে আগবাঢ়িল।
Verse 145
अपश्यत्पुरुषं शुद्धं ज्वलंतं च पुरःस्थितम् । सर्वलक्षणसंपूर्णं दीप्यमानं स्वतेजसा
তেওঁ এগৰাকী শুদ্ধ পুৰুষক দেখিলে, যি অগ্নিৰ দৰে জ্বলি সন্মুখত থিয় আছিল—সকলো শুভ লক্ষণে সম্পূৰ্ণ, নিজৰ তেজে দীপ্তিমান।
Verse 146
अब्रवीत्स च धर्मात्मा ध्यानस्थं च हरेः प्रियम् । वदनो यद्यद्वृत्तं वै दूरात्त्वां चागतो ह्यहम्
তেতিয়া সেই ধৰ্মাত্মাই হৰিৰ প্ৰিয়জন, ধ্যানত আসীনজনক ক’লে: “সত্যকৈ কোৱা, কি ঘটনা ঘটিল; মই দূৰৰ পৰা তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ।”
Verse 147
वैष्णव उवाच । प्रसन्नस्ते सुरश्रेष्ठो दानवारीश्वरः सदा । दृष्ट्वा त्वां च मनोऽस्माकं हृष्यतीवाधुना द्विज
বৈষ্ণৱে ক’লে: “সুৰশ্ৰেষ্ঠ, দানৱৰ অধীশ্বৰ, সদায় তোমাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন। আৰু এতিয়া তোমাক দেখি আমাৰ মনো অতি আনন্দিত হৈছে, হে দ্বিজ।”
Verse 148
कल्याणं चातुलं तेद्य फलिष्यति मनोरथः । सुरवर्त्मनि ते नित्यं चेलं शुष्यति नान्यथा
তোমাৰ বাবে অতুল কল্যাণ আহিব, আৰু আজি তোমাৰ মনোৰথ ফলিব। দেৱপথত তোমাৰ বস্ত্ৰ সদায় শুকান থাকিব—ইয়াত অন্যথা নহয়।
Verse 149
दृष्ट्वा देवं सुरश्रेष्ठं मम गेहे हरिं स्थितम् । इत्युक्ते वैष्णवेनाथ स तु तं पुनब्रवीत्
মোৰ ঘৰত দেৱতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ দেৱ হৰিক স্থিত দেখি বৈষ্ণৱে এইদৰে ক’লে; তেতিয়া সেই প্ৰভুৱে তাক পুনৰ ক’লে।
Verse 150
क्वासौ विष्णुः स्थितो नित्यं दर्शयाद्य प्रसादतः । वैष्णव उवाच । अस्मिन्देवगृहे रम्ये प्रविश्य परमेश्वरम्
“সেই বিষ্ণু, যি নিত্য স্থিত, ক’ত আছে? তোমাৰ কৃপাৰে আজি মোক দৰ্শন কৰোৱা।” বৈষ্ণৱে ক’লে: “এই ৰমণীয় দেৱগৃহত প্ৰৱেশ কৰা; তাত পৰমেশ্বৰক চোৱা।”
Verse 151
तं दृष्ट्वा किल्बिषाद्धोरान्मुच्यसे जन्मबंधानत् । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रविश्य सदनं प्रति
তেওঁক দৰ্শন কৰিলে তুমি ভয়ংকৰ পাপৰ পৰা আৰু পুনৰ্জন্মৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হ’বা। তেওঁৰ সেই বাক্য শুনি তেওঁ তেতিয়াই গৃহ-সদনত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 152
अपश्यत्तं द्विजं विष्णुं तिष्ठंतं पद्मतल्पके । शिरसैव प्रवंद्याथ जग्राह चरणौ मुदा
তেওঁ সেই দ্বিজ—বিষ্ণুক—পদ্মশয্যাত থিয় হৈ থকা দেখিলে। কেৱল মূৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰি, আনন্দেৰে প্ৰভুৰ চৰণ দুটা ধৰি ল’লে।
Verse 153
प्रसादी भव देवेश न ज्ञातस्त्वं पुरा मया । इहामुत्र च देवेश तवाहं किंकरः प्रभो
হে দেৱেশ্বৰ, কৃপা কৰা; পূৰ্বে মই তোমাক চিনিব নোৱাৰিলোঁ। ইহলোকে আৰু পৰলোকে, হে দেৱেশ, মই তোমাৰ দাস, হে প্ৰভু।
Verse 154
अनुग्रहश्च मे दृष्टो भवतो मधुसूदन । रूपं ते द्रष्टुमिच्छामि यदि चास्ति कृपा मयि
হে মধুসূদন, মই তোমাৰ অনুগ্ৰহ দৰ্শন কৰিলোঁ। যদি মোৰ ওপৰত কৃপা থাকে, তেন্তে মই তোমাৰ ৰূপ দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ।
Verse 155
विष्णुरुवाच । अस्ति मे त्वयि भूदेव प्रियत्वं च सदैव हि । स्नेहात्पुण्यवतामेव दर्शनं कारितं मया
বিষ্ণুৱে ক’লে: হে ভূদেৱ (পূজনীয় ব্ৰাহ্মণ), তুমি সদায় মোৰ প্ৰিয়। স্নেহবশতঃ মই কেৱল পুণ্যৱানসকলকেই এই দৰ্শন দান কৰোঁ।
Verse 156
दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाद्भाषणात्तथा । सकृत्पुण्यवतामेव स्वर्गं चाक्षयमश्नुते
কেৱল দৰ্শন, স্পৰ্শ, ধ্যান, কীৰ্তন, অথবা সেই বিষয়ে কথন কৰিলেও—পুণ্যৱান জনে মাত্ৰ এবাৰেই অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ কৰে।
Verse 157
नित्यमेव तु संसर्गात्सर्वपापक्षयो भवेत् । भुक्त्वा सुखमनंत च मद्देहे प्रविलीयते
নিশ্চয়, মোৰ সৈতে নিত্য সংসৰ্গে সকলো পাপ ক্ষয় হয়। অনন্ত সুখ ভোগ কৰি জীৱ মোৰ দেহ-সত্তাতেই লীন হয়।
Verse 158
स्नात्वा च पुण्यतीर्थेषु दृष्ट्वा मां चैव सर्वतः । दृष्ट्वा पुण्यवतां देशान्मम देहे विलीयते
পুণ্য তীৰ্থত স্নান কৰি, আৰু মোক সৰ্বত্ৰ দৰ্শন কৰি; পুণ্যৱানসকলৰ দ্বাৰা পবিত্ৰ হোৱা দেশসমূহ দৰ্শন কৰি—সেই সকলো মোৰ দেহত লীন হয়।
Verse 159
कथयित्वा कथां पुण्यां लोकानामग्रतः सदा । स चैव नरशार्दूल मद्देहे प्रविलीयते
লোকসকলৰ আগত সদায় এই পুণ্য কথা বৰ্ণনা কৰি, সেই ব্যক্তিয়েই—হে নৰশাৰ্দূল—মোৰ দেহত প্ৰৱিলীন হয়।
Verse 160
उपोष्य वासरेस्माकं श्रुत्वा मच्चरितं ध्रुवम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा मद्देहे प्रविलीयते
আমাৰ পবিত্ৰ দিনত উপবাস কৰি, নিশ্চিতভাৱে মোৰ চৰিত্ৰ শ্ৰৱণ কৰি, আৰু ৰাতি জাগৰণ কৰি—সেইজন মোৰ স্বৰূপতেই লীন হয়।
Verse 161
अत्यंतघोषणो नृत्यगीतवाद्यादिकैस्सदा । नामस्मरन्द्विजश्रेष्ठ मद्देहे प्रविलीयते
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যি সদায় উচ্চ ঘোষে নৃত্য-গীত-বাদ্য আদি কৰি নাম-স্মৰণ কৰে, সি মোৰ দেহতেই বিলীন হৈ যায়।
Verse 162
मद्भक्तस्तीर्थभूतश्च त्वमेव बकमारणात् । यत्पापं तस्य मोक्षाय सखे स्थित्वा उवाच ह
“তুমি মোৰ ভক্ত, আৰু বক (ক্ৰৌঞ্চ) দানৱক বধ কৰাৰ বাবে তুমি নিজেই তীৰ্থ-স্বরূপ হৈছা। সেই পাপৰ মোচনৰ বাবে, হে সখা,”—এইদৰে থিয় হৈ সি ক’লে।
Verse 163
गच्छ मूकं महात्मानं तीर्थं पुण्यवतां वरम् । मूकस्य दर्शनात्तात सर्वे दृष्टा महाजनाः
যোৱা, মূক নামৰ মহাত্মা তীৰ্থলৈ—পুণ্যৱানসকলৰ তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ। হে বৎস, মূকৰ দৰ্শন মাত্ৰেই যেন সকলো মহাজনৰ দৰ্শন হয়।
Verse 164
तेषां च दर्शनादेव तथा संभाषणान्मम । ममसंपर्कभावाच्च मद्गृहं चागतो भवान्
তেওঁলোকৰ দৰ্শন মাত্ৰেই, আৰু মোৰ সৈতে কথোপকথন কৰিলেও—আৰু মোৰ সৈতে তোমাৰ সংস্পৰ্শ-সম্বন্ধৰ বাবে—তুমি মোৰ গৃহলৈও আহি পৰিছা।
Verse 165
जन्मकोटिसहस्रेभ्यो यस्य पापक्षयो भवेत् । स मां पश्यति धर्मज्ञो यथा तेन प्रसन्नता
যাৰ পাপক্ষয় হয়—হাজাৰ হাজাৰ কোটি জন্মত সঞ্চিত হলেও—সেই ধৰ্মজ্ঞে সত্যই মোক দৰ্শন কৰে; সেই দৰ্শনত মই প্ৰসন্ন হওঁ।
Verse 166
ममैवानुग्रहाद्वत्सअहंदृष्टस्त्वयानघ । तस्माद्वरं गृहाण त्वं यत्ते मनसि वर्तते
হে প্ৰিয় বৎস, হে নিৰ্দোষ! কেৱল মোৰ অনুগ্ৰহতেই তুমি মোক দৰ্শন কৰিলা। সেয়ে বৰ গ্ৰহণ কৰা—যি তোমাৰ মনত আছে, তাকেই বাছি লোৱা।
Verse 167
विप्र उवाच । अस्माकं सर्वथा नाथ मानसं त्वयि तिष्ठतु । त्वदृते सर्वलोकेश कदाचिन्न तु रोचताम्
ব্ৰাহ্মণে ক’লে: হে নাথ, মোৰ মন সদায় তোমাতেই স্থিৰ থাকক। হে সৰ্বলোকেশ, তোমাৰ বিনা কেতিয়াও একোৱেই মোৰ ভাল নালাগক।
Verse 168
माधव उवाच । यस्मादेतादृशी बुद्धिः स्फुरते ते सदानघ । तस्मान्मत्सदृशान्भोगान्मद्गेहे संप्रलप्स्यसे
মাধৱে ক’লে: হে সদা নিৰ্দোষ, যিহেতু তোমাৰ ভিতৰত এনে বোধ দীপ্ত হৈছে, সেয়ে তুমি মোৰ সদৃশ ভোগ উপভোগ কৰিবা আৰু মোৰ ধামত বাস কৰিবা।
Verse 169
किंतु ते पितरौ पूजामाप्नुतो न त्वयानघ । पूजयित्वा तु पितरौ पश्चाद्यास्यसि मत्तनुम्
কিন্তু হে নিৰ্দোষ, তোমাৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তোমাৰ পূজা লাভ কৰা নাই। প্ৰথমে পিতৃ-মাতৃক পূজা কৰি, তাৰ পাছত তুমি মোৰ সান্নিধ্যলৈ আহিবা (মোক প্ৰাপ্ত কৰিবা)।
Verse 170
तयोर्निश्श्वासवातेन मन्युना च भृशं पुनः । तपः क्षरति ते नित्यं तस्मात्पूजय तौ द्विज
তেওঁলোকৰ নিশ্বাসৰ বায়ু আৰু পুনৰ তেওঁলোকৰ তীব্ৰ ক্ৰোধৰ দ্বাৰা তোমাৰ তপস্যা নিত্য নিত্য ক্ষয় হৈ যায়। সেয়ে, হে দ্বিজ, তুমি তেওঁলোক দুয়োকেই পূজা কৰা।
Verse 171
मन्युर्निपतते यस्मिन्पुत्रे पित्रोश्च नित्यशः । तन्निरयं नाबाधेहं न धाता न च शंकरः
যি পুত্ৰৰ ওপৰত পিতৃ-মাতৃৰ ক্ৰোধ সদায় পৰে, তাৰ বাবে নৰক অনিবার্য; ধাতা (ব্ৰহ্মা)ও নহয়, শংকৰ (শিৱ)ও নহয়—কোনেও তাক নিবাৰণ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 172
तस्मात्त्वं पितरौ गच्छ कुरु पूजां प्रयत्नतः । ततस्त्वं हितयोरेव प्रसादान्मत्पदं व्रज
সেয়ে তুমি পিতৃ-মাতৃৰ ওচৰলৈ গৈ যত্নসহকাৰে তেওঁলোকৰ পূজা কৰা। তাৰ পাছত সেই দুজন উপকাৰীৰ কৃপাৰে তুমি মোৰ ধামলৈ গমন কৰিবা।
Verse 173
इत्युक्ते तु द्विजश्रेष्ठः पुनराह जगद्गुरुम् । प्रसन्नो यदि मे नाथ रूपं स्वं दर्शयाच्युत
এই কথা কোৱা হ’লে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে পুনৰ জগতগুৰুক ক’লে—“হে নাথ, যদি তুমি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওঁ, তেন্তে হে অচ্যুত, তোমাৰ স্বৰূপ মোক দৰ্শন কৰোৱা।”
Verse 174
ततो द्विजप्रणयतः प्रसन्नहृदयो वशी । रूपं स्वं दर्शयामास ब्रह्मण्यो ब्रह्मकर्मणे
তেতিয়া ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰতি স্নেহবশত, সংযমীজন—হৃদয় প্ৰসন্ন কৰি—ব্ৰাহ্মণভক্ত সেই ব্ৰাহ্মণিক কৰ্মকাৰীক নিজৰ স্বৰূপ দৰ্শন কৰালে।
Verse 175
शंखचक्रगदापद्मधारणं पुरुषोत्तमम् । कारणं सर्वलोकस्य तेजसा पूरयज्जगत्
শঙ্খ-চক্ৰ-গদা-পদ্ম ধাৰণ কৰা পুৰুষোত্তম—সকলো লোকৰ কাৰণ—নিজ তেজেৰে সমগ্ৰ জগত পূৰ্ণ কৰি আছিল।
Verse 176
प्रणम्य दंडवद्विप्र उवाच पुनरच्युतम् । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे चक्षुषी शिवे
দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি সেই ব্ৰাহ্মণে পুনৰ অচ্যুতক ক’লে— “আজি মোৰ জন্ম সফল হ’ল; আজি, হে শিৱে/মঙ্গলময়ী, মোৰ দুয়ো চকু ধন্য হ’ল।”
Verse 177
अद्य मे च करौ श्लाघ्यौ धन्योहं जगदीश्वर । अद्य मे पुरुषा यांति ब्रह्मलोकं सनातनम्
আজি মোৰ দুয়ো হাত সত্যই প্ৰশংসাৰ যোগ্য হ’ল; মই ধন্য, হে জগদীশ্বৰ। আজি মোৰ লোকসকল সনাতন ব্ৰহ্মলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 178
नंदंति बांधवा मेद्य त्वत्प्रसादाज्जनार्दन । इदानीं च प्रसिद्धा मे सर्वे चैव मनोरथाः
আজি মোৰ আত্মীয়সকল আনন্দিত, হে জনাৰ্দন, তোমাৰ কৃপাৰ বলত; আৰু এতিয়া মোৰ সকলো মনোৰথ নিশ্চয় পূৰ্ণ হ’ল।
Verse 179
किंतु मे विस्मयो नाथ मूकादि ज्ञानिनो भृशम् । कथं जानंति मद्वृत्तं देशांतरमुपस्थितम्
কিন্তু হে নাথ, মোৰ বৰ বিস্ময় লাগে: মূক আদি যিসকল জ্ঞানী, তেওঁলোকে মোৰ বৃত্তান্ত কেনেকৈ জানে, যেতিয়া মই অন্য দেশৰ পৰা আহিছোঁ?
Verse 180
तस्य गेहोदराकाशे स्थितो विप्रोतिशोभनः । तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारशिरस्यपि
তেওঁৰ ঘৰৰ ভিতৰৰ খোলা আকাশ-স্থানত এক অতি শোভন ব্ৰাহ্মণ অৱস্থিত আছিল; তদুপৰি সেই ঘৰত এক পতিব্ৰতা স্ত্ৰীও আছিল—যেন তুলাধাৰ (তুলা-বহনকাৰী)ৰ মূৰৰ ওপৰতে প্ৰকাশ পাইছিল।
Verse 181
तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे । अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि
তদ্ৰূপে মিত্ৰদ্ৰোহীজনৰ বিষয়ে আৰু বৈষ্ণৱ মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় কথাতো—হে বিপ্ৰ! মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰি তত্ত্বৰূপে যি সত্য, সেয়া যেনে আছে তেনে কৈ বুজাবলৈ তুমি যোগ্য।
Verse 182
श्रीभगवानुवाच । पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा । सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च
শ্ৰীভগৱান ক’লে: “সেইজন পিতৃ-মাতৃভক্ত, সদায় মৌন; আৰু সেই নাৰী পতিৱ্ৰতা, শুভা তথা সতি। তেওঁ সত্যবাদী, ধৈৰ্য্যধাৰী, সমচিত্ত, আৰু সকলো লোকৰ প্ৰতি সমদৰ্শী।”
Verse 183
लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः । संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा
যিজনে লোভ আৰু কাম জয় কৰিছে, দ্ৰোহ নধৰে, আৰু মোৰ ভক্ত—সেইজনকেই বৈষ্ণৱ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তেনেলোকৰ গুণত সন্তুষ্ট হৈ মই আনন্দেৰে তেওঁলোকৰ গৃহত বাস কৰোঁ।
Verse 184
भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम । विप्र उवाच । महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः
হে দ্বিজসত্তম! ভাৰতি আৰু কমলাৰ সৈতে উপস্থিত হৈ বিপ্ৰে ক’লে: “মহাপাপীৰ সঙ্গতিত মানুহো অতি-পাপী হৈ পৰে।”
Verse 185
इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा । पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे
এইদৰে ধৰ্মজ্ঞসকলে সদায় স্মৃতি-শাস্ত্ৰত, আৰু পুৰাণ-আগম-ৱেদত ঘোষণা কৰে: “তুমি গৃহত কেনেকৈ থাকি আছা?”
Verse 186
श्रीभगवानुवाच । कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये । वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: ত্ৰিলোকত সকলো মঙ্গলকৰ কৰ্মৰ কৰ্তা যদি মূকো হয়—জন্মত চাণ্ডাল হলেও—যদি সৎআচাৰত স্থিত থাকে, তেন্তে দেৱগণে তাক ব্ৰাহ্মণ বুলি জানে।
Verse 187
मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः । पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्
সকলো লোকত পুণ্যকৰ্মত মূকজনৰ সমান আন কোনো নাই। যি সদায় পিতৃ-মাতৃভক্তিত নিবিষ্ট থাকে, সি সেই ভক্তিৰ বলতেই ত্ৰিলোক জয় কৰে।
Verse 188
तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह । तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे
সেই দুজনৰ ভক্তিত মই সকলো দেৱগণৰ সৈতে সন্তুষ্ট হওঁ; আৰু মই দ্বিজৰূপ ধৰি তাৰ গৃহৰ ভিতৰতো আৰু আকাশতো অৱস্থান কৰোঁ।
Verse 189
तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे । अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि
তদ্ৰূপে মই পতিব্ৰতা স্ত্ৰীৰ গৃহত, তুলাধাৰৰ মন্দিৰত, অদ্ৰোহকৰ ভবনত, আৰু বৈষ্ণৱৰ গৃহতো অৱস্থান কৰোঁ।
Verse 190
सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम् । तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः
হে ধৰ্মজ্ঞ, মই সদায় ইয়াতেই থাকোঁ; এক মুহূৰ্ত্তৰ বাবেও মই নাযাওঁ। সেই কাৰণে আন পাপকর্মী লোকসকলে মোক সদায়েই দৰ্শন কৰে।
Verse 191
पुण्यत्वाच्च त्वया दृष्टो ममानुग्रहकारणात् । पित्रोर्भक्तिपरः शुद्धश्चांडालो देवतां गतः
তোমাৰ পুণ্যৰ বলত আৰু মোৰ অনুগ্ৰহৰ কাৰণে তুমি এই দৰ্শন লাভ কৰিলা। যি চাণ্ডাল শুদ্ধ আছিল আৰু পিতৃ-মাতৃভক্তিত পৰায়ণ আছিল, সি দেৱত্ব-পদ লাভ কৰিলে।
Verse 193
तस्य वै मानसे नित्यं वर्तेऽहतभावनः । स तज्जानाति त्वद्वृत्तं तथा पतिव्रतादयः
যাৰ ভাবনা অক্ষত, নিৰ্মল আৰু অদূষিত, তাৰ মানসত সি সদায় বাস কৰে। সি তোমাৰ আচৰণ জানে; তদুপৰি পতিব্ৰতা সতীসকল আদি সকলেও জানে।
Verse 194
तेषां वृत्तं वदिष्यामि शृणु त्वं चानुपूर्वशः । यच्छ्रुत्वा सर्वथा मर्त्यो मुच्यते जन्मबंधनात्
তেওঁলোকৰ বৃত্তান্ত মই ক’ম—তুমি ক্ৰমে ক্ৰমে শুনা। যি শুনিলে মর্ত্যলোকে থকা মানুহে সকলো প্ৰকাৰেই জন্মবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 195
पितुर्मातुः परं तीर्थं देवदेवेषु नैव हि । पित्रोरर्चा कृता येन स एव पुरुषोत्तमः
পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত কোনো তীৰ্থ নাই—দেৱদেৱসকলৰ মাজতো নহয়। যিয়ে পিতৃ-মাতৃৰ অৰ্চনা কৰিছে, সিয়েই সত্যই পুৰুষোত্তম।
Verse 196
पित्रोराज्ञा च देवस्य गुरोराज्ञा समं फलं । आराधनाद्दिवो राज्यं बाधया रौरवं व्रजेत्
পিতৃ-মাতৃৰ আজ্ঞা পালন আৰু ঈশ্বৰৰ আজ্ঞা পালন একে ফলদায়ক; তদ্ৰূপ গুৰুৰ আজ্ঞাও সমান ফল দিয়ে। তেওঁলোকৰ আৰাধনাৰে স্বৰ্গৰ ৰাজ্য লাভ হয়, কিন্তু তেওঁলোকক পীড়া বা অনিষ্ট কৰিলে ৰৌৰৱ নৰকলৈ গমন হয়।
Verse 197
स चास्माकं हृदिस्थोऽपि तस्याहं हृदये स्थितः । आवयोरंतरं नास्ति परत्रेह च मत्समः
সিও আমাৰ হৃদয়ত অৱস্থিত, আৰু মইও তাৰ হৃদয়ত স্থিত। আমাৰ দুয়োৰ মাজত কোনো ব্যৱধান নাই—ইহলোকে বা পৰলোকে—আৰু মোৰ সমান কোনো নাই।
Verse 198
मदग्रे मत्पुरे रम्ये सर्वैश्च बांधवैः सह । सभुंजीताक्षयं भोगमंते मयि च लीयते
মোৰ সান্নিধ্যত, মোৰ মনোহৰ ধামত, সকলো আত্মীয়-স্বজনৰ সৈতে, সি অক্ষয় আনন্দভোগ কৰে; আৰু অন্তত সি মোৰ মাজতেই লীন হয়।
Verse 199
अतएव हि मूकोसौ वार्त्तां त्रैलोक्यसंभवाम् । जानाति नरशार्दूल एष ते विस्मयः कुतः
সেইবাবে, যদিও সি মূক, ত্ৰিলোকত উদ্ভৱ হোৱা সংবাদ সি জানে। হে নৰশাৰ্দূল, তেন্তে তোমাৰ এই বিস্ময় কিয়?
Verse 200
द्विज उवाच । मोहादज्ञानतो वापि न कृत्वा पितुरर्चनं । ज्ञात्वा वा किं च कर्तव्यं सदसज्जगदीश्वर
দ্বিজে ক’লে: মোহ বা অজ্ঞানতাবশত যদি পিতৃ-অর্চনা নকৰা হয়—বা জানি উঠাৰ পাছতো—তেনে হলে কি কৰ্তব্য, হে জগদীশ্বৰ, যি সৎ-অসৎ উভয়ৰ অতীত?
Verse 201
श्रीभगवानुवाच । दिनैकं मासपक्षौ वा पक्षार्धं वाथ वत्सरं । पित्रोर्भक्तिः कृता येन स च गच्छेन्ममालयं
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: এক দিন, বা এক মাহ, বা এক পক্ষ, বা অর্ধপক্ষ, বা এক বছৰ—যিয়ে পিতৃ-মাতৃৰ ভক্তি আৰু সেৱা কৰে, সিও মোৰ ধামলৈ যায়।