Adhyaya 2

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । सर्वेषामपि भूतानां दैत्यदानवरक्षसाम् । भवन्तो वै पूज्यतमा देवादीनां तथैव च

Prahlāda thưa rằng: Trong muôn loài hữu tình—dẫu giữa các Daitya, Dānava và Rākṣasa—chư hiền giả các ngài quả thật là bậc đáng được tôn thờ nhất; và giữa chư Thiên cùng các bậc khác cũng vậy.

Verse 2

अनुज्ञया तु युष्माकं प्रसादात्केशवस्य हि । अधिष्ठानं भगवतः कथयामि निबोधत

Với sự cho phép của chư vị, và nhờ ân điển của Keśava, tôi sẽ thuật về thánh địa—nơi ngự của Đức Bhagavān; xin hãy lắng nghe và thấu hiểu.

Verse 3

पश्चिमस्य समुद्रस्य तीरमाश्रित्य तिष्ठति । कुशस्थलीति या पूर्वं कुशेन स्थापिता पुरी

Tựa nơi bờ biển phía tây, có một thành đô đứng vững; thuở trước gọi là Kuśasthalī, thành do Kuśa lập dựng từ thời xa xưa.

Verse 4

वहते गोमती यत्र सागरेण समंततः । द्वारावतीति सा विप्रा आनर्त्तेषु प्रकीर्त्तिता

Nơi sông Gomati chảy, và biển cả bao bọc bốn phía—hỡi các Bà-la-môn, nơi ấy trong xứ Ānarta được tôn xưng là “Dvārāvatī”.

Verse 5

तस्यां वसति विश्वात्मा सर्वकामप्रदो हरिः । कला षोडशसंयुक्तो मूर्तिं द्वादशकान्वितः

Tại đó ngự trị Hari, Linh Hồn của vũ trụ, Đấng ban mọi sở nguyện—đầy đủ mười sáu công đức thiêng liêng và hiển lộ với mười hai hình tướng.

Verse 6

तदेव परमं धाम तदेव परमं पदम् । द्वारका सा च वै धन्या यत्राऽस्ते मधुसूदनः

Chỉ nơi ấy là chốn tối thượng; chỉ nơi ấy là địa vị cao nhất. Phúc thay Dvārakā, nơi Madhusūdana ngự trị.

Verse 7

यत्र कृष्णश्चतुर्बाहुः शंखचक्रगदाधरः । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति तत्र गत्वा कलौ युगे

Nơi Kṛṣṇa bốn tay, cầm ốc tù và, bánh xe và chùy, hiện diện—người nào đến đó, dẫu trong thời Kali, cũng đạt giải thoát.

Verse 8

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः । विस्मयाविष्टमनसस्तमूचुर्मुनिसत्तमाः

Nghe lời của Prahlāda đại tâm ấy, các bậc hiền thánh tối thượng—lòng tràn ngập kinh ngạc—liền thưa với ngài.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । क्षयं यदुकुले याते भारे चोपहृते भुवः । प्रभासे यादवश्रेष्ठः स्वस्थानमगमद्धरिः

Các hiền triết thưa rằng: Khi dòng họ Yadu đi đến chỗ diệt vong và gánh nặng của địa cầu đã được cất bỏ, tại Prabhāsa, Hari—bậc tối thượng trong hàng Yādava—đã trở về thánh cảnh riêng của Ngài.

Verse 10

द्वारावत्या प्लावितायां समंतात्सागरेण हि । कथं स भगवांस्तत्र कलौ दैत्य प्रकीर्त्यते

Khi Dvārāvatī đã bị đại dương nhấn chìm tứ phía, hỡi Daitya, làm sao người ta lại nói rằng Đấng Thế Tôn ấy hiện diện ở đó trong thời Kali?

Verse 11

कथयस्व सुरश्रेष्ठ कथं विष्णुर्महीतले । स्थितश्चानर्त्तविषय एतद्विस्तरतो वद

Hỡi bậc tối thắng trong hàng chư thiên, xin hãy kể cho tôi: vì sao Viṣṇu ngự xuống cõi đất, và bằng cách nào Ngài an trụ tại xứ Ānarta (vùng Dvārakā)? Xin thuật lại tường tận.

Verse 12

उग्रसेने नरपतौ प्रशासति वसुन्धराम् । कृष्णो यदुपुरीमेतां शोभयामास सर्वतः

Khi vua Ugrasena trị vì cõi đất, Kṛṣṇa đã làm cho thành của người Yadu này (Dvārakā) rực rỡ, đẹp đẽ khắp mọi phía.

Verse 13

रममाणे रमानाथे रामाभिरमणे हरौ । एकदा तु समासीने सभायां यदुसत्तमे

Một lần nọ, khi Hari—Chúa tể của Ramā (Śrī)—đang hoan hỷ giữa các mỹ nữ, Ngài ngự trong hội đường, là bậc tối thượng trong hàng Yadu.

Verse 14

कथाभिः क्रियमाणाभिर्विचित्राभिरनेकधा । उद्धवः कथयामास प्रचारं यदुनंदनम्

Khi nhiều cuộc đàm đạo kỳ diệu diễn ra theo nhiều cách, Uddhava đã thưa với Yadunandana (Đức Kṛṣṇa) về tin tức: sự đến và những bước đi, hành trạng của vị khách.

Verse 15

यात्रायामनुसंप्राप्तं दुर्वाससमकल्मषम् । स्थितं तं गोमतीतीरे चक्रतीर्थसमीपतः

Durvāsā—bậc không vướng tội cấu—đã đến trong chuyến hành hương và đang lưu trú bên bờ sông Gomati, gần Cakratīrtha.

Verse 16

तच्छ्रुत्वा सहसोत्थाय भगवान्रुक्मिणीगृहम् । जगाम हृष्टमनसा विश्वशक्तिरधोक्षजः

Nghe vậy, Đấng Thế Tôn—Adhokṣaja, sức mạnh của vũ trụ—liền đứng dậy tức khắc, lòng hoan hỷ, và đi đến tư dinh của Rukmiṇī.

Verse 17

आगत्योवाच वैदर्भीं संप्राप्तमृषिसत्तमम् । तपोनिर्धूत पाप्माऽयमत्रिपुत्रो महातपाः

Đến nơi, Ngài nói với nàng Vaidebhī (Rukmiṇī): “Bậc tối thượng trong các hiền thánh đã đến—đây là con của Atri, đại khổ hạnh, người mà tội lỗi đã bị thiêu rụi bởi tapas.”

Verse 18

आतिथ्येनार्चितो विप्रो दास्यते च महोदयम् । गृहिणी न गृहे यस्य सत्पात्रागमनं वृथा

Khi một vị brāhmaṇa được tôn kính bằng lòng hiếu khách, vị ấy ban cho đại phúc thịnh vượng. Nhưng nhà nào không có người nội trợ chân chính, thì sự đến của bậc khách xứng đáng cũng trở thành uổng công.

Verse 19

तस्य देवा न गृह्णंति पितरश्च तथोदकम् । तदागच्छस्व गच्छामो निमंत्रयितुमत्रिजम्

Đối với kẻ như vậy, chư thiên không thọ nhận lễ cúng, còn tổ tiên cũng chẳng nhận cả nước rưới cúng. Vì thế, hãy đến—chúng ta đi thỉnh con của Atri (Durvāsā) vậy.

Verse 20

तथेत्युक्त्वा तु सा देवी रथमारुरुहे सती । रथमारुह्य देवेशो रुक्मिण्या सहितो हरिः । जगाम तत्र यत्रास्ते दुर्वासा मुनिसत्तमः

Nói: “Xin vâng,” vị nữ thần hiền thánh ấy bước lên xe. Rồi Hari—Chúa tể chư thiên—cũng lên xe cùng Rukmiṇī, và đi đến nơi Durvāsā, bậc thánh hiền tối thượng, đang lưu trú.

Verse 21

दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा कूले नदनदीपतेः । कापालिकस्य पुरतः सुस्नातं वरसीकरैः

Họ thấy vị hiền giả rực cháy bởi uy lực khổ hạnh trên bờ của bậc chúa tể các dòng sông; lại thấy vị khất sĩ mang sọ ấy vừa tắm gội thanh tịnh, thân mình được rưới những giọt nước cát tường.

Verse 22

प्रणम्य भगवान्भक्त्या पप्रच्छाऽनामयं ततः । पश्चाद्विदर्भतनया रुक्मिणी प्रणनाम तम्

Sau khi đảnh lễ với lòng sùng kính, Đấng Thế Tôn hỏi thăm sự an lành của ngài. Rồi tiếp đó, Rukmiṇī—ái nữ xứ Vidarbha—cũng cúi mình đảnh lễ vị ấy.

Verse 23

दुर्वासाश्चापि तौ दृष्ट्वा दर्शनार्थमुपागतौ । पप्रच्छ कुशलं तत्र स्वागतेनाभिनंद्य च

Durvāsā cũng thấy hai vị đến để được darśana của ngài; liền hoan nghênh tại đó, chúc mừng sự quang lâm, và hỏi thăm sự an lành của họ.

Verse 24

दुर्वासा उवाच । कुशलं कृष्ण सर्वत्र कुत्र वासस्तवाऽधुना । कति दारा धनापत्यमेतद्विस्तरतो वद

Durvāsā nói: “Hỡi Kṛṣṇa, khắp nơi đều an lành chăng? Nay nơi cư trú của Ngài ở đâu? Ngài có bao nhiêu phu nhân, của cải và con cháu ra sao? Xin hãy thuật rõ tường tận.”

Verse 25

श्रीकृष्ण उवाच । समुद्रेण प्रदत्ता मे भूभिर्द्वादशयोजना । तस्यां निवसतो ब्रह्मन्पुरी हेममयी मम

Śrī Kṛṣṇa đáp: “Bạch Bà-la-môn, biển cả đã ban cho ta vùng đất rộng mười hai do-tuần. Cư ngụ nơi ấy, thành đô của ta được kết bằng vàng.”

Verse 26

प्रासादास्तत्र सौवर्णा नवलक्षाणि संख्यया । तस्यां वसामि संहृष्टस्त्वत्प्रसादात्सुनिर्भयः

“Ở đó, các cung điện đều bằng vàng, số lượng đến chín lạc. Ta an trú trong thành ấy, lòng hoan hỷ và hoàn toàn vô úy, nhờ ân phúc của ngài.”

Verse 27

तच्छुत्वा वचनं तस्य विस्मयाविष्टमानसः । प्रत्युवाच स दुर्वासाः प्रहस्य मधुसूदनम्

Nghe lời ấy, Durvāsā lòng tràn kinh ngạc; rồi mỉm cười, ngài đáp lại Madhusūdana (Kṛṣṇa).

Verse 28

वसंति तावका ये च तेषां संख्या वदस्व भोः । यावत्यश्च महिष्यस्ते पुत्राः परिजनास्तथा

“Xin cho biết, thưa ngài, có bao nhiêu người của ngài cư ngụ nơi ấy. Và ngài có bao nhiêu hoàng hậu, cùng các vương tử và tùy tùng.”

Verse 29

श्रीकृष्ण उवाच । ब्रह्मन्षोडशसाहस्रं भार्य्याश्चाष्टाधिका मम । तासां मध्येऽभीष्टतमा विदर्भाधिपतेः सुता

Śrī Kṛṣṇa phán: “Hỡi Bà-la-môn, Ta có mười sáu ngàn hoàng hậu, lại thêm tám vị nữa. Trong số ấy, người được Ta yêu quý nhất là ái nữ của vua xứ Vidarbha.”

Verse 30

एकैकस्या दश सुताः कन्या चैका तथा मुने । षट्पंचाशद्यदूनां तु कोट्यः परिजनो मम

“Mỗi hoàng hậu đều có mười hoàng tử và một công chúa, hỡi bậc hiền triết. Còn quyến thuộc tùy tùng của Ta là năm mươi sáu ức người Yādava.”

Verse 31

शेषाः प्रकृतयो ब्रह्मंस्तेषां संख्या न विद्यते । तच्छ्रुत्वा चिंतयामास किमेतदिति विस्मितः

“Hỡi Bà-la-môn, những biểu hiện còn lại của Prakṛti thì không sao đếm xuể.” Nghe vậy, ông kinh ngạc suy tư: “Điều này là gì đây?”

Verse 32

अहो ह्यनंतवीर्यस्य मायामाश्रित्य तिष्ठतः । अनंता सर्वकर्तृत्वे प्रवृत्तिर्दृश्यतामिय म्

Ôi thay! Đấng có uy lực vô tận, nương nơi Māyā mà an trụ—chính nơi thế gian này, người ta thấy sự vận hành không dứt của quyền năng làm chủ mọi hành động trong vũ trụ.

Verse 33

दुर्वासा उवाच । स्वागतं ते महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते । दर्शनेन त्वदीयेन प्रीतिमेति च मे मनः

Durvāsā nói: “Chào mừng ngài, bậc dũng sĩ tay mạnh. Xin hãy nói—ta có thể làm gì cho ngài? Chỉ cần được thấy ngài thôi, lòng ta đã tràn đầy hoan hỷ.”

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । यदि प्रसन्नो भगवांस्तदागच्छस्व मे गृहम् । शिरसा धार्य्य पादांबु प्रयास्यामि पवित्रताम्

Śrī Kṛṣṇa nói: “Nếu bậc Tôn kính hoan hỷ, xin hãy đến nhà ta. Con đội nước rửa chân của ngài trên đầu, nhờ đó sẽ đạt sự thanh tịnh.”

Verse 35

दुर्वासा उवाच । अक्षमासारसर्वस्वं किं मां नयसि माधव । नय मां यदि मद्वाक्यं करोषि सह भार्यया

Durvāsā nói: “Hỡi Mādhava, đấng là tinh túy và toàn thể của lòng nhẫn nhục, sao ngài không dẫn ta đi như ta muốn? Hãy dẫn ta đi, nếu ngài sẽ làm theo lời ta, cùng với hiền thê của ngài.”

Verse 36

प्रह्लाद उवाच । एवमस्त्विति चोक्त्वा स प्रस्थितः स्वरथेन हि । तं दृष्ट्वा प्रस्थितं विष्णुं प्रहस्योवाच भर्त्सयन्

Prahlāda nói: “Nói ‘Xin được như vậy’, người ấy quả thật lên đường bằng chính cỗ xe của mình. Thấy Viṣṇu ra đi, hắn cười nhạo và buông lời chế giễu.”

Verse 37

दुर्वासा उवाच । दुर्वाससं न जानासि मुञ्चेमान्हयसत्तमान् । त्वं च भार्या तथा चेयं वहतं स्वरथेन माम्

Durvāsā nói: “Ngươi không biết Durvāsā sao? Hãy tháo ách những con ngựa thượng hạng này. Ngươi và vợ ngươi cũng vậy, phải chở ta trên chính cỗ xe của ta.”

Verse 38

श्रीकृष्ण उवाच । भगवन्यथा प्रब्रवीषि विप्र कर्तास्मि तत्तथा । त्वया कृपालुना ब्रह्मन्पारितोऽहं सबांधवः

Śrī Kṛṣṇa nói: “Bạch brāhmaṇa tôn kính, ngài dạy thế nào con xin làm đúng như vậy. Bạch brāhmaṇa, nhờ lòng từ mẫn của ngài mà con cùng toàn thể quyến thuộc được che chở và nâng đỡ.”

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । तौ तथा ऋषिवर्य्योऽसौ युक्तां देवीं रथे स्वके । तथैव पुण्डरीकाक्षं याहि याहीत्यभाषत

Prahlāda nói: Vị hiền thánh tối thượng ấy đã đặt Thánh hậu (nữ thần) ngay ngắn trên cỗ xe của mình, rồi cũng bảo Puṇḍarīkākṣa (Kṛṣṇa): “Hãy đi, hãy đi!”

Verse 40

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वा वहमानं रथं हरिम् । साधुसाध्विति भाषंत ऊचुः सर्वे परस्परम्

Thấy Hari đang kéo cỗ xe, chư thiên đều reo gọi nhau, lặp đi lặp lại: “Lành thay! Lành thay!”

Verse 41

अहो ब्रह्मण्यदेवस्य परां भक्तिं प्रपश्यत । स्कन्धे कृत्वा धुरं यो हि वहते भार्य्यया सह

Ôi, hãy chiêm ngưỡng lòng sùng kính tối thượng của Đấng luôn ban ân cho hàng Bà-la-môn! Chính Ngài, cùng với hiền thê, đặt ách lên vai mình mà gánh chịu.

Verse 42

विकीर्यमाणः कुसुमैः सुरसंघैर्जनार्दनः । जगाम स रथं गृह्य सभार्यो द्वारकां प्रति

Khi chư thiên rải hoa xuống như mưa, Janārdana bước lên cỗ xe và cùng với hiền thê lên đường hướng về Dvārakā.

Verse 43

उह्यमाने रथे तस्मिन्रुक्मिणी तृषिताऽभवत् । उवाच कृष्णं वैदर्भी श्रमव्याकुललोचना

Khi cỗ xe ấy đang được kéo đi, Rukmiṇī bỗng khát nước. Công chúa xứ Vidarbha, đôi mắt mỏi mệt vì nhọc nhằn, liền thưa với Kṛṣṇa.

Verse 44

श्रान्ता भारपरिक्लिष्टा वहती कोपनं द्विजम् । पाययित्वोदकं कान्त नय मां मन्दिरं स्वकम्

Thiếp mệt mỏi và nặng gánh, vì đang cõng vị Bà-la-môn nóng nảy này. Ôi người yêu dấu, xin cho ngài ấy uống nước rồi hãy đưa thiếp về tư dinh của thiếp.

Verse 45

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः पादाक्रान्त्या धरातलात् । आनयामास भगवान्गगां त्रिपथगां शुभाम्

Nghe lời nàng, Đức Thế Tôn liền dùng bàn chân ấn xuống mặt đất, khiến từ lòng đất vọt lên dòng Gaṅgā cát tường—con sông chảy qua ba cõi.

Verse 46

तद्दृष्ट्वा निर्मलं शीतं सुगंधं पावनं तथा । पपौ पिपासिता देवी रुक्मिणी जाह्नवीजलम्

Thấy dòng nước ấy trong sạch, mát lành, thơm ngát và thanh tịnh, nữ thần Rukmiṇī đang khát liền uống nước Jāhnavī (Gaṅgā).

Verse 47

पीतं तया जलं दृष्ट्वा चुकोप ऋषिसत्तमः । जज्वाल ज्वलनप्रख्यः शशाप परमेश्वरीम्

Thấy nàng đã uống nước ấy, bậc hiền thánh tối thượng liền nổi giận; rực cháy như lửa, ngài buông lời nguyền lên bậc phu nhân tôn quý.

Verse 48

दुर्वासा उवाच । मामपृष्ट्वा जलं यस्मात्पीतवत्यसि रुक्मिणी । तस्मात्पानरता नित्यं भविष्यसि न संशयः

Durvāsā nói: “Rukmiṇī, vì nàng đã uống nước mà không hỏi ta, nên từ nay nàng sẽ luôn vướng mắc vào việc uống—không còn nghi ngờ gì.”

Verse 49

अवियुक्ता रथाद्यस्मान्मामपृष्ट्वा जलं त्वया । पीतं तस्माच्च कृष्णेन वियुक्ता त्वं भविष्यसि

“Vì khi còn chưa rời khỏi cỗ xe, ngươi đã uống nước mà không hỏi ta; bởi vậy, ngươi cũng sẽ phải lìa xa Đức Kṛṣṇa.”

Verse 50

प्रह्लाद उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं क्रोधसंरक्तलोचनः । परित्यज्य रथं विप्रो भूमावेवावतिष्ठति

Prahlāda nói: Nói xong những lời ấy, vị Bà-la-môn—đôi mắt đỏ ngầu vì giận dữ—bỏ cỗ xe và ngồi lại ngay trên mặt đất.

Verse 51

एवं शप्ता तदा देवी रुदोदातीव विह्वला । उवाच कृष्णं करुणं कथं स्थास्ये त्वया विना

Bị nguyền rủa như thế, Nữ Thần—run rẩy như đang òa khóc—thưa với Đức Kṛṣṇa đầy từ mẫn: “Không có Ngài, con biết ở đây sao được?”

Verse 52

श्रीकृष्ण उवाच । आयास्ये प्रत्यहं देवि द्विकालं भवनं तव । यो मां पश्यति चात्रस्थं स त्वामेव प्रपश्यति

Śrī Kṛṣṇa nói: “Hỡi Nữ Thần, mỗi ngày Ta sẽ đến nơi ngự của nàng vào cả hai thời (sáng và chiều). Ai thấy Ta hiện diện tại đây, người ấy thật cũng thấy nàng.”

Verse 53

मां हि दृष्ट्वा नरो यस्तु त्वां न पश्यति भक्तितः । अर्द्ध्ं यात्रा फलं तस्य भविष्यति न संशयः

Quả thật, nếu một người thấy Ta mà không, với lòng sùng kính, thấy nàng, thì quả phúc của cuộc hành hương ấy chỉ được một nửa—không còn nghi ngờ gì.

Verse 54

आश्वास्य च प्रियामेवं ब्राह्मणं यदुनन्दनः । ततः प्रसादयामास दुर्वाससमकल्मषम्

Sau khi an ủi người ái thê như vậy, Đấng làm rạng rỡ dòng Yadu liền tìm cách làm vừa lòng vị Bà-la-môn Durvāsā, bậc hiền thánh thanh tịnh không vết nhơ.

Verse 55

बाह्यो पवनमध्ये तु पूजयामास तं तथा । अवनिज्य स्वयं पादौ विप्रपादावनेजनम् । धारयामास शिरसा जगतः पावनो हरिः

Ở ngoài trời, giữa không khí thoáng đãng, Ngài cung kính tôn thờ vị ấy đúng phép. Tự tay rửa chân vị Bà-la-môn, Hari—Đấng thanh tẩy các cõi—đặt nước rửa chân ấy lên đỉnh đầu mình.

Verse 56

दत्त्वार्घ्यं गां च विप्राय मधुपर्कं स भक्तितः । विधिवद्भोजयामास षड्रसेन द्विजोत्तमम्

Với lòng sùng tín, Ngài dâng cho vị Bà-la-môn lễ arghya, một con bò và madhuparka. Rồi theo đúng nghi lễ, Ngài thết đãi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh bằng các món đủ sáu vị.