Adhyaya 54

Verse 1

नारद उवाच । ममापि पार्थ तत्रास्ति मूर्तिर्ब्राह्मणकाम्यया । तत्र नाहं त्यजाम्यंग च्छत्रदण्डविभूषिताम्

Nārada nói: “Hỡi Pārtha, tại nơi ấy cũng có hóa thân của ta, điều mà các bà-la-môn hằng ước nguyện. Này người thân mến, ở đó ta không rời bỏ—hóa thân ấy được trang nghiêm bằng lọng và gậy.”

Verse 2

कार्तिकस्य तु या शुक्ला भवत्येकादशी शुभा । तस्यां मदर्चनं कृत्वा कलिदोषैर्विमुच्यते

Vào ngày Ekādaśī sáng (śukla) cát tường của tháng Kārtika, ai đã làm lễ thờ phụng ta thì được giải thoát khỏi các lỗi lầm của thời Kali.

Verse 3

अर्जुन उवाच । बाल्यात्प्रभृति संदेहो ममायं हृदि वर्तते । पृच्छतस्तं च मे विप्र न क्रोधं कर्तुमर्हसि

Arjuna nói: “Từ thuở ấu thơ, mối nghi này vẫn ở trong lòng con. Khi con hỏi về điều ấy, bạch vị bà-la-môn đáng kính, xin ngài đừng nổi giận.”

Verse 4

सदा त्वं मोक्षधर्मेषु परिनिष्ठां परां गतः । सर्वभूतसमो दांतो रागद्वेषविवर्जितः

Ngài luôn an trú trong các pháp đưa đến giải thoát, đã đạt sự kiên định tối thượng. Ngài bình đẳng với mọi loài, tự chế, và lìa tham ái cùng sân ghét.

Verse 5

त्यक्तनिंदास्तुतिर्मौनी मोक्षस्थः परिकीर्त्यसे । त्वं च नारद लोकेषु वायुवच्चपलो मुने

Ngài được ca tụng là bậc đã lìa bỏ cả chê lẫn khen, lặng thinh và an trụ trong giải thoát. Thế nhưng, ôi Nārada, bậc hiền triết, Ngài lại du hành khắp các cõi với sự xao động như gió.

Verse 6

सौदामिनीव विचरन्दृश्यसे प्राज्ञसंमतः । सदा कलिकरो लोके निर्दयः सर्वप्राणिषु

Ngài được thấy đi lại như tia chớp, và bậc trí giả đều kính trọng. Thế nhưng, Ngài luôn là kẻ gây tranh chấp trong đời, không chút xót thương đối với mọi loài hữu tình.

Verse 7

बहूनां हि सहस्राणि देवगंधर्वरक्षसाम् । राज्ञां मुनीन्द्रदैत्यानां कलेर्नष्टानि तेऽभवन्

Quả thật, do tác động của Ngài, hàng ngàn hàng vạn—từ chư thiên, Gandharva, Rākṣasa, cho đến các bậc quân vương, đại hiền giả và Daitya—đã bị đưa đến diệt vong bởi sự xung đột của thời Kali.

Verse 8

कस्मात्तदेषा चेष्टा ते संदेहं मे हर द्विज । संदेहान्न सुखं शेते बाणविद्धो मृगो यथा

Vậy vì sao lối hành xử ấy lại thuộc về Ngài? Xin hãy trừ nghi cho tôi, ô bậc nhị sinh. Vì kẻ mang nghi hoặc chẳng thể an ngủ—như con nai bị mũi tên xuyên thấu.

Verse 9

सूत उवाच । शौनकेदं वचः श्रुत्वा फाल्गुनान्नारदो मुनिः । प्रहसन्निव बाभ्रव्यवदनं स निरैक्षत

Sūta thưa: Ô Śaunaka, nghe những lời ấy từ Phālguna, hiền giả Nārada—mỉm cười như thể bật cười—liền đưa mắt nhìn về gương mặt của Bābhravya.

Verse 10

स च बाभ्रव्यनामा वै हारीतस्यान्वयोद्भवः । ब्राह्मणो नारदमुनेः समीपे वर्तते सदा

Và người ấy quả thật là một Bà-la-môn tên Bābhravya, sinh trong dòng dõi Hārīta; luôn ở bên hiền thánh Nārada không rời.

Verse 11

स च ज्ञात्वा महाबुद्धिर्नारदस्य मनीषितम् । प्रहसन्निव प्रोवाच फाल्गुनं स्निग्धया गिरा

Và người ấy, bậc trí tuệ lớn, hiểu rõ ý của Nārada, liền mỉm cười như đùa mà nói với Phālguna bằng lời dịu dàng.

Verse 12

बाभ्रव्य उवाच । सत्यमेतद्यथात्थ त्वं नारदं प्रति पांडव । सर्वोऽपि चात्र वृत्तांते संशयं याति मानवः

Bābhravya nói: “Hỡi Pāṇḍava, điều ngươi đã thưa với Nārada là chân thật. Quả vậy, trong việc này, ai cũng sinh nghi hoặc.”

Verse 13

तदहं ते प्रवक्ष्यामि यथा कृष्णान्मया श्रुतम् । स्तोककालांतरे पूर्वं सर्वं यादवनंदनः

Vì thế, ta sẽ giảng cho ngươi đúng như ta đã nghe từ Kṛṣṇa. Cách đây không lâu, Đấng làm hoan hỷ dòng Yādava—Śrī Kṛṣṇa—đã nói trọn điều này.

Verse 14

महीसागरयात्रायां कृष्णस्तत्राययौ प्रभुः । उग्रसेनेन सहितो वसुदेवेन बभ्रुणा

Khi cuộc hành hương đến Mahīsāgara được khởi hành, chính Đức Chúa Kṛṣṇa đã đến nơi ấy, cùng với Ugrasena và Vasudeva (Babhru).

Verse 15

रामेण रौक्मिणेयेन युयुधानादिभिस्तदा । स च ज्ञात्वा ज्ञातिसमं महीसागरसंगमे

Bấy giờ Ngài được tháp tùng bởi Rāma, Raukmiṇeya, cùng Yuyudhāna và các vị khác; và khi biết rằng thân tộc của mình cũng đã tụ hội tại nơi hợp lưu Mahīsāgara, Ngài liền tiến đến đúng nơi ấy.

Verse 16

पिंडदानादिकं कृत्वा दत्त्वा दानानि भूरिशः । गुहेश्वरादिलिंगानि यत्नतः प्रतिपूज्य च

Sau khi cử hành các nghi lễ bắt đầu bằng việc dâng piṇḍa, và bố thí dồi dào, Ngài lại cẩn trọng phụng thờ các liṅga như Guheśvara và những liṅga khác.

Verse 17

स्नानं कृत्वा कोटितीर्थे जयादित्यं समर्च्य च । पूजयन्नारदमुनिं युक्तः कृष्णो महामनाः

Sau khi tắm tại Koṭitīrtha và cung kính thờ phụng Jayāditya, Đại tâm Kṛṣṇa—an định và chí thành—cũng kính lễ hiền thánh Nārada.

Verse 19

उग्रसेन उवाच । कृष्ण प्रक्ष्यामि त्वामेकं संशयं वद तं मम

Ugrasena nói: “Hỡi Kṛṣṇa, ta muốn hỏi ngươi một điều còn nghi—xin hãy giảng giải cho ta.”

Verse 20

योऽयं नाम महाबुद्धिर्नारदो विश्ववंदितः । कस्मादेषोऽतिचपलो वायुवद्भ्रमते जगत्

“Nārada này vốn nổi danh là bậc đại trí, được cả thế gian tôn kính; cớ sao ngài lại quá đỗi bồn chồn, rong ruổi khắp cõi đời như gió?”

Verse 21

श्रीकृष्ण उवाच । सत्यं राजंस्त्वया पृष्टमेतत्सर्वं वदामि ते । दक्षेण तु पुरा शप्तो नारदो मुनिसत्तमः

Śrī Kṛṣṇa nói: “Đúng vậy, hỡi Đại vương—điều ngài hỏi thật hợp lẽ. Ta sẽ nói cho ngài tất cả. Thuở xưa, hiền thánh Nārada đã bị Dakṣa nguyền rủa.”

Verse 22

सृष्टिमार्गांस्तु तान्वीक्ष्य नारदेन विचालितान् । नावस्थानं च लोकेषु भ्रमतस्ते भविष्यति

Thấy các nẻo vận hành của tạo hóa bị Nārada khuấy động và làm xáo trộn, Dakṣa phán: “Ngươi kẻ lang thang, sẽ không có nơi an trú cố định trong bất cứ cõi nào.”

Verse 23

पैशुन्य वक्ता च तथा द्वितीयानां प्रचालनात् । इति शापद्वयं प्राप्य द्विविधात्मजचालनात्

Lại nữa: “Ngươi sẽ là kẻ nói lời gièm pha,” vì đã xúi giục người khác chống đối nhau. Như vậy, do khuấy động hai hạng con cháu, Nārada đã chuốc lấy hai lời nguyền và bị ràng buộc vào kiếp lang thang.

Verse 24

निराकर्तुं समर्थोऽपि मुनिर्मेने तथैव तत् । एतावान्साधुवादो हि यतश्च क्षमते स्वयम्

Dẫu vị hiền triết có thể hóa giải lời nguyền, ngài vẫn chấp nhận như vậy. Vì đó chính là thước đo của bậc thánh thiện chân thật: tự mình nhẫn chịu và tự mình tha thứ.

Verse 25

विनाशकालं चावेक्ष्य कलिं वर्धयते यतः । सत्यं च वक्ति तस्मात्स न च पापेन लिप्यते

Vì ngài thấy trước thời kỳ hoại diệt đã định, nên để cho Kali vận hành theo lẽ của nó; và vì ngài chỉ nói chân thật, nên ngài không bị tội lỗi vấy nhiễm.

Verse 26

भ्रमतोऽपि च सर्वत्र नास्य यस्मात्पृथङ्मनः । ध्येयाद्भवति नैव स्याद्भ्रमदोषस्ततोस्य च । यच्च प्रीतिर्मयि तस्य परमा तच्छृणुष्व च

Dẫu đi lại khắp nơi, tâm người ấy vẫn không hề phân tán, vì luôn an trụ nơi đối tượng quán niệm; do đó lỗi lầm của sự tán loạn không khởi lên trong người ấy. Và hãy nghe thêm về tình yêu tối thượng của người ấy đối với Ta.

Verse 27

अहं हि सर्वदा स्तौमि नारदं देवदर्शनम् । महेंद्रगदितेनैव स्तोत्रेण शृणु तन्नृप

Quả thật, Ta luôn ca ngợi Nārada, bậc được thấy chư thiên. Hỡi đức vua, hãy lắng nghe bài tán tụng ấy, chính do Mahendra thốt ra.

Verse 28

श्रुतचारित्रयोर्जाता यस्याहंता न विद्यते । अगुप्तश्रुत चारित्रं नारदं तं नमाम्यहम्

Con đảnh lễ Nārada, nơi người không khởi ngã mạn dù có học vấn và hạnh kiểm cao quý; và học vấn cùng phẩm hạnh của người luôn quang minh, không che giấu.

Verse 29

अरतिक्रोधचापल्ये भयं नैतानि यस्य च । अदीर्घसूत्रं धीरं च नारदं तं नमाम्यहम्

Con đảnh lễ Nārada, nơi người không hề sợ sự bồn chồn, sân hận và tính thất thường; người không trì hoãn, vững vàng và điềm tĩnh.

Verse 30

कामाद्वा यदि वा लोभाद्वाचं यो नान्यथा वदेत् । उपास्यं सर्वजंतूनां नारदं तं नमाम्यहम्

Con đảnh lễ Nārada, người không bao giờ nói sai lệch—dù vì dục vọng hay vì tham lam—và là bậc đáng được mọi loài tôn kính phụng thờ.

Verse 31

अध्यात्मगतितत्त्वज्ञं क्षांतं शक्तं जितेंद्रियम् । ऋजुं यथार्थ वक्तारं नारदं तं नमाम्यहम्

Con cúi lạy hiền thánh Nārada—bậc thấu triệt chân lý về con đường của tự ngã, nhẫn nại và đầy năng lực, chế ngự các căn, ngay thẳng, và nói lời đúng như thật.

Verse 32

तेजसा यशसा बुद्ध्या नयेन विनयेन च । जन्मना तपसा वृद्धं नारदं तं नमाम्यहम्

Con cúi lạy Nārada—bậc trưởng thành nhờ hào quang tâm linh, danh tiếng, trí tuệ, chánh hạnh và khiêm cung; đáng tôn kính bởi dòng dõi và bởi khổ hạnh (tapas).

Verse 33

सुखशीलं सुखं वेषं सुभोजं स्वाचरं शुभम् । सुचक्षुषं सुवाक्यं च नारदं तं नमाम्यहम्

Con cúi lạy Nārada—tánh tình hiền hòa, y phục giản dị, ăn uống điều độ, hạnh kiểm cát tường; mắt sáng rõ và lời nói dịu ngọt.

Verse 34

कल्याणं कुरुते गाढं पापं यस्य न विद्यते । न प्रीयते परानर्थे यो ऽसौ तं नौमि नारदम्

Con tán dương Nārada ấy—bậc thực hiện điều thiện sâu xa, nơi Ngài không hề có tội lỗi, và Ngài chẳng bao giờ vui thích trước tai ương của người khác.

Verse 35

वेदस्मृतिपुराणोक्तधर्मे यो नित्यमास्थितः । प्रियाप्रियविमुक्तं तं नारदं प्रणमाम्यहम्

Con cúi lạy Nārada—bậc luôn an trú trong dharma được dạy trong Veda, Smṛti và Purāṇa; và đã lìa chấp trước điều ưa thích cùng sự ghét bỏ điều không ưa.

Verse 36

अशनादिष्वलिप्तं च पंडितं नालसं द्विजम् । बहुश्रुतं चित्रकथं नारदं प्रणमाम्यहम्

Con xin đảnh lễ Nārada—vị Bà-la-môn song sinh học giả, không vướng nhiễm bởi chuyện ăn uống và các việc tương tự; không hề biếng lười; uyên bác đa văn; và là bậc kể chuyện kỳ diệu về muôn điều tích truyện.

Verse 37

नार्थे क्रोधे च कामे च भूतपूर्वोऽस्य विभ्रमः । येनैते नाशिता दोषा नारदं तं नमाम्यहम्

Con xin đảnh lễ Nārada ấy, nơi Ngài chưa từng khởi lên mê lầm về của cải, sân hận hay dục vọng—chính Ngài đã diệt trừ những lỗi ấy.

Verse 38

वीतसंमोहदोषो यो दृढभक्तिश्च श्रेयसि । सुनयं सत्रपं तं च नारदं प्रणमाम्यहम्

Con xin đảnh lễ Nārada, bậc đã dứt bỏ lỗi mê si, có lòng sùng kính kiên cố nơi con đường đưa đến thiện tối thượng, hành trì đoan chính và phong thái khiêm cung.

Verse 39

असक्तः सर्वसंगेषु यः सक्तात्मेति लक्ष्यते । अदीर्घसंशंयो वाग्ग्मी नारदं तं नमाम्यहम्

Con xin đảnh lễ Nārada—bậc không vướng mắc giữa mọi mối giao kết, nhưng được nhận biết là người có tâm chuyên chú nơi Đấng Tối Thượng; không ôm giữ nghi hoặc lâu dài; và hùng biện thiện xảo.

Verse 40

न त्यजत्यागमं किंचिद्यस्तपो नोपजीवति । अवंध्यकालो यस्यात्मा तमहं नौमि नारदम्

Con xin tán dương Nārada, bậc không hề bỏ sót giáo pháp thánh truyền dù một phần nào, không lấy khổ hạnh làm kế sinh nhai, và đời sống của Ngài không phút nào uổng phí.

Verse 41

कृतश्रमं कृतप्रज्ञं न च तृप्तं समाधितः । नित्यं यत्नात्प्रमत्तं च नारदं तं नमाम्यहम्

Con cúi lạy Thánh hiền Nārada, bậc đã dốc công tu tập và vun bồi trí tuệ; không tự mãn trong định, mà luôn tỉnh giác nhờ nỗ lực không ngừng.

Verse 42

न हृष्यत्यर्थलाभेन योऽलाभे न व्यथत्यपि । स्थिरबुद्धिरसक्तात्मा तमहं नौमि नारदम्

Con tán dương Nārada, bậc không hân hoan khi được lợi, cũng chẳng ưu sầu khi không được; trí tuệ vững bền, tâm không vướng mắc.

Verse 43

तं सर्वगुणसंपन्नं दक्षं शुचिमकातरम् । कालज्ञं च नयज्ञं च शरणं यामि नारदम्

Con nương tựa nơi Nārada—bậc đầy đủ mọi đức hạnh, khéo léo và tinh tấn, thanh tịnh và không nao núng; biết thời cơ và biết đạo lý xử thế đúng đắn.

Verse 44

इमं स्तवं नारदस्य नित्यं राजन्पठाम्यहम् । तेन मे परमा प्रीतिं करोति मुनिसत्तमः

Tâu Đại vương, mỗi ngày con tụng bài tán này dâng lên Nārada; nhờ đó, bậc hiền thánh tối thượng ban cho con ân phúc và niềm hoan hỷ tối cao.

Verse 45

अन्योपि यः शुचिर्भूत्वा नित्यमेतां स्तुतिं जपेत् । अचिरात्तस्य देवर्षिः प्रसादं कुरुते परम्

Và bất cứ ai khác, sau khi tự thanh tịnh, thường xuyên trì tụng lời tán này, thì vị thiên hiền Nārada sẽ sớm ban cho người ấy ân điển tối thượng.

Verse 46

एतान्गुणान्नारदस्य त्वमथाकर्ण्य पार्थिव । जप नित्यं स्तवं पुण्यं प्रीतस्ते भविता मुनिः

Tâu Đại vương, sau khi nghe những đức hạnh của Nārada, xin hằng ngày tụng đọc bài tán tụng công đức này; bậc hiền thánh ấy sẽ hoan hỷ với ngài.

Verse 47

बाभ्रव्य उवाच । इति कृष्णमुखाच्छ्रुत्वा नारदस्य गुणान्नृपः । बभूव परमप्री तश्चक्रे तच्च तथा वचः

Bābhravya nói: Như vậy, nghe từ chính miệng Kṛṣṇa những đức hạnh của Nārada, nhà vua vô cùng hoan hỷ và làm đúng y như lời ấy.

Verse 48

ततो नारदमानर्च दत्त्वा दानं च पुष्कलम् । नारदीयद्विजाग्र्याणां नारदः प्रीयतामिति

Rồi nhà vua thờ kính Nārada và bố thí dồi dào, miệng nói: “Nguyện Nārada hoan hỷ”, và dâng cúng cho các vị Bà-la-môn tối thượng thuộc truyền thống Nāradiya.

Verse 49

ययौ द्वारवतीं कृष्णः सभ्रातृजातिबांधवः । तीर्थयात्रामिमां कृत्वा विधिवत्पुरुषोत्तमः

Bấy giờ Kṛṣṇa—Đấng Tối Thượng (Puruṣottama)—sau khi đúng nghi thức hoàn tất cuộc hành hương này, liền lên đường về Dvāravatī cùng các anh em, thân tộc và quyến thuộc.

Verse 50

तथा त्वमपि कौरव्य नारदस्य गुणानिमान् । श्रुत्वा श्रद्धामयो भूत्वा शृणु कृत्यं यदत्र च

Vì thế, ngươi cũng vậy, hỡi hậu duệ nhà Kuru: sau khi nghe những đức hạnh này của Nārada và lòng tràn đầy tín tâm, hãy lắng nghe bổn phận cần thực hành tại đây nữa.

Verse 51

कार्तिके शुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यामसौ मुनिः । विष्णोर्ध्यानसमाधेश्च प्रबुद्धो जायते सदा

Vào ngày Dvādaśī sáng của tháng Kārttika—Prabodhinī—vị hiền giả này (Nārada), nhờ thiền quán và nhập định nơi Viṣṇu, luôn luôn được thức tỉnh trong chứng ngộ thiêng liêng.

Verse 52

तस्मिन्दिने नारदेन निर्मितेऽत्रैव कूपके । स्नानं कृत्वा प्रयत्नेन श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

Vào ngày ấy, tại chính giếng do Nārada dựng nên ở đây, hãy tắm gội cẩn trọng; rồi với tâm an định, chuyên cần cử hành lễ śrāddha.

Verse 53

तपो दानं जपश्चात्र कूपे भवति चाक्षयम्

Khổ hạnh, bố thí và trì tụng thần chú được thực hành tại giếng này đều trở thành công đức bất hoại, quả báo không tiêu mất.

Verse 54

इदं विष्ण्विति मंत्रेण ततो विष्णुं प्रबोधयेत् । नारदं च मुनिं पश्चान्मन्त्रेणानेन पांडव

Rồi với thần chú “Idaṃ Viṣṇu”, hãy đánh thức Viṣṇu; và sau đó, hỡi Pāṇḍava, cũng hãy thỉnh mời và tôn kính hiền giả Nārada bằng chính thần chú ấy.

Verse 55

योगनिद्रा यथा त्यक्ता हरिणा मुनिसत्तम । तथा लोकोपकाराय भवानपि परित्यज

Hỡi bậc hiền giả tối thượng, như Hari đã gác bỏ giấc ngủ yoga, thì vì lợi ích cho thế gian, ngài cũng hãy buông bỏ điều ấy.

Verse 56

इति मंत्रेण चोत्थाप्य नारदं परिपूजयेत् । कृष्णप्रोदितया स्तुत्या छत्रधोत्रार्चनैः शुभैः

Như vậy, dùng thần chú này mà đánh thức Nārada, rồi nên cung kính thờ phụng Ngài đúng pháp—bằng bài tán tụng do Kṛṣṇa truyền dạy, cùng các lễ vật cát tường như lọng và tấm vải.

Verse 57

शक्त्या द्विजानां देयं च छत्रं धोत्रं कमंडलुम् । प्रणम्य ब्राह्मणान्भक्त्या नारदः प्रीयतामिति

Tùy theo khả năng, nên bố thí cho các bậc dvija (nhị sinh) một chiếc lọng, một tấm vải và bình nước (kamaṇḍalu). Đảnh lễ các brāhmaṇa với lòng sùng kính và thưa: “Nguyện Nārada hoan hỷ.”

Verse 58

एवं कृते प्रसादात्स मुनेः पापेन मुच्यते । जायते न कलिस्तस्य न चासौख्यं भवेदिह

Khi làm như vậy, nhờ ân phúc của vị hiền triết ấy, người ta được giải thoát khỏi tội lỗi. Đối với người ấy, Kali không khởi lên, và trong đời này không xảy ra điều bất hạnh.