Adhyaya 47

Verse 1

स्कंद उवाच । अथोत्तरस्यामाशायां कुंडमर्काख्यमुत्तमम् । तत्र नाम्नोत्तरार्केण रश्मिमाली व्यवस्थितः

Skanda nói: Bấy giờ, về phương bắc có một hồ thiêng tối thắng mang tên Arka; tại đó, Đức Nhật Thiên—đấng kết vòng hoa bằng tia sáng—an trụ dưới danh hiệu ‘Uttarārka’.

Verse 2

तापयन्दुःखसंघातं साधूनाप्याययन्रविः । उत्तरार्को महातेजाः काशीं रक्षति सर्वदा

Thiêu đốt khối khổ đau và nuôi dưỡng bậc hiền thiện, Đức Mặt Trời—đại quang minh với danh ‘Uttarārka’—luôn luôn hộ trì Kāśī.

Verse 3

तत्रेतिहासो यो वृत्तस्तं निशामय सुव्रत । विप्रः प्रियव्रतो नाम कश्चिदात्रेय वंशजः

Hỡi người giữ thiện nguyện, hãy lắng nghe tích truyện đã xảy ra nơi ấy: có một vị Bà-la-môn tên Priyavrata, sinh trong dòng dõi Ātreya.

Verse 4

आसीत्काश्यां शुभाचारः सदातिथिजनप्रियः । भार्या शुभव्रता तस्य बभूवातिमनोहरा

Tại Kāśī, ông sống với hạnh nghi thanh cao, luôn được khách lữ và dân chúng mến yêu. Người vợ của ông giữ các thiện nguyện cát tường, dung nhan vô cùng diễm lệ.

Verse 5

भर्तृशुश्रूषणरता गृहकर्मसुपेशला । तस्यां स जनयामास कन्यामेकां सुलक्षणाम्

Chuyên tâm phụng sự phu quân và tinh thông mọi việc trong nhà, nàng sinh cho chàng một người con gái duy nhất, đầy đủ tướng mạo cát tường.

Verse 6

मूलर्क्षप्रथमेपादे तथा केंद्रे बृहस्पतौ । ववृधे सा गृहे पित्रोः शुक्ले पक्षे यथा शशी

Với Mūla-nakṣatra ở phần tư thứ nhất và sao Bṛhaspati (Mộc tinh) an vị nơi trung cung cát tường, nàng lớn lên trong nhà song thân như vầng trăng dần tròn trong nửa tháng sáng.

Verse 7

सुरूपा विनयाचारा पित्रोश्च प्रियकारिणी । अतीव निपुणा जाता गृहोपस्करमार्जने

Dung nhan đoan trang, hạnh nết nhu hòa, luôn làm đẹp lòng song thân, nàng trở nên vô cùng khéo léo trong việc gìn giữ và lau dọn các đồ dùng trong nhà.

Verse 8

यथायथा समैधिष्ट सा कन्या पितृमंदिरे । तथातथा पितुस्तस्याश्चिंता संववृधेतराम्

Nàng thiếu nữ càng ngày càng nở rộ trong nhà cha, thì nỗi lo của người cha ấy cũng càng lúc càng tăng thêm.

Verse 9

कस्मै देया वरा कन्या सुरम्येयं सुलक्षणा । अस्या अनुगुणो लभ्यः क्व मया वर उत्तमः

“Thiếu nữ ưu tú này, duyên dáng và đầy tướng cát tường, ta nên gả cho ai? Ta sẽ tìm đâu ra một chàng rể thượng hạng, thật xứng hợp với nàng?”

Verse 10

कुलेन वयसा चापि शीलेनापि श्रुतेन च । रूपेणार्थेनसंयुक्तः कस्मै दत्ता सुखं लभेत्

Nàng ấy đủ dòng dõi và tuổi tác chín chắn, lại có hạnh kiểm và học vấn, thêm sắc đẹp cùng của cải—gả cho ai thì mới được an lạc?

Verse 11

इति चिंतयतस्तस्य ज्वरोभूदतिदारुणः । यश्चिंताख्यो ज्वरः पुंसामौषधैर्नापि शाम्यति

Khi ông suy nghĩ như thế, một cơn sốt vô cùng dữ dội bỗng nổi lên—‘cơn sốt mang tên lo âu’ nơi người đời, thuốc men cũng chẳng làm dịu được.

Verse 12

तन्मूलर्क्षविपाकेन चिंताख्येन ज्वरेण च । स विप्रः पंचतां प्राप्तस्त्यक्त्वा सर्वं गृहादिकम्

Do quả chín của định mệnh gắn với sao Mūla, và do cơn sốt mang tên lo âu ấy, vị Bà-la-môn kia đã đến hồi mệnh chung—bỏ lại nhà cửa cùng mọi tài sản.

Verse 13

पितर्युपरते तस्याः कन्यायाः सा जनन्यपि । शुभव्रता परित्यज्य तां कन्यां पतिमन्वगात्

Khi cha của cô gái ấy qua đời, ngay cả người mẹ—giữ vững lời nguyện lành—cũng bỏ lại con gái mà theo chồng mình.

Verse 14

धर्मोयं सहचारिण्या जीवताजीवतापि वा । पत्या सहैव स्थातव्यं पतिव्रतयुजा सदा

Đây được tuyên là dharma của người vợ bạn đời, bậc pativratā: dù sống hay chết, luôn phải ở cùng chồng mình mãi mãi.

Verse 15

नापत्यं पाति नो माता न पिता नैव बांधवाः । पत्युश्चरणशुश्रूषा पायाद्वै केवलं स्त्रियम्

Không phải con cái che chở, không phải mẹ, không phải cha, cũng chẳng phải bà con thân thuộc. Với người nữ, quả thật chỉ có sự phụng sự đầy tín kính nơi chân chồng mới là chỗ nương tựa hộ trì.

Verse 16

सुलक्षणापि दुःखार्ता पित्रोः पंचत्वमाप्तयोः । और्ध्वदैहिकमापाद्य दशाहं विनिवर्त्य च

Dẫu mang tướng tốt cát tường, nàng vẫn chìm trong sầu khổ khi cha mẹ đã về với ngũ đại. Làm xong các nghi lễ hậu tang và trọn mười ngày kiêng cữ, nàng lại trở về.

Verse 17

चिंतामवाप महतीमनाथा दैन्यमागता । कथमेकाकिनी पित्रा मात्राहीना भवांबुधेः

Bơ vơ và rơi vào cảnh khốn cùng, nàng bị nỗi lo lớn chiếm lấy: “Không cha không mẹ, một thân một mình, làm sao ta vượt qua biển cả luân hồi này?”

Verse 18

दुस्तरं पारमाप्स्यामि स्त्रीत्वं सर्वाभिभावि यत् । न कस्मैचिद्वरायाहं पितृभ्यां प्रतिपादिता

“Làm sao ta đến được bờ xa khó vượt, khi phận nữ bị mọi bề lấn át? Cha mẹ ta đã chẳng gả ta cho bất cứ vị lang quân nào.”

Verse 19

तददत्ता कथं स्वैरमहमन्यं वरं वृणे । वृतोपि न कुलीनश्चेद्गुणवान्न च शीलवान्

“Vì ta chưa từng được cha mẹ gả đi, sao ta có thể tùy tiện tự chọn một người chồng khác? Và dẫu có chọn, ích gì nếu người ấy chẳng thuộc dòng dõi cao quý, chẳng có đức hạnh, chẳng có nết hạnh?”

Verse 20

स्वाधीनोपि न तत्तेन वृतेनापि हि किं भवेत् । इति संचिंतयंती सा रूपौदार्यगुणान्विता

“Dẫu chàng có thuận theo, thì được ích gì từ người đàn ông được chọn như thế?” Nàng suy niệm như vậy—đầy đủ dung nhan, lòng hào hiệp và các đức hạnh.

Verse 21

युवभिर्बहुभिर्नित्यं प्रार्थितापि मुहुर्मुहुः । न कस्यापि ददौ बाला प्रवेशं निज मानसे

Dẫu bao chàng trai ngày ngày cầu xin hết lần này đến lần khác, thiếu nữ ấy vẫn không cho một ai bước vào cõi lòng mình.

Verse 22

पित्रोरुपरतिं दृष्ट्वा वात्सल्यं च तथाविधम् । निनिंद बहुधात्मानं संसारं च निनिंद ह

Thấy cha mẹ đã qua đời—lại nhớ đến tình thương dịu dàng ấy—nàng tự trách mình nhiều bề, và cũng quở trách cả vòng saṃsāra.

Verse 23

याभ्यामुत्पादिता चाहं याभ्यां च परिपालिता । पितरौ कुत्र तौ यातौ देहिनो धिगनित्यताम्

“Nhờ ai ta được sinh ra, nhờ ai ta được dưỡng nuôi—hai đấng song thân ấy nay đi về đâu? Ôi, đáng chê thay sự vô thường của kẻ mang thân!”

Verse 24

अहो देहोप्यहोंगत्वं यथा पित्रोः पुरो मम । इति निश्चित्य सा बाला विजितेंद्रिय मानसा

“Ôi—thân này nữa! Ôi—cảnh vô thân này, như đã xảy đến trước mắt ta với cha mẹ!” Quyết định như vậy, thiếu nữ—đã chế ngự các căn và tâm—vững bền trong chí nguyện.

Verse 25

ब्रह्मचर्यं दृढं कृत्वा तप उग्रं चचार ह । उत्तरार्कस्य देवस्य समीपे स्थिरमानसा

Nàng kiên cố giữ gìn phạm hạnh (brahmacarya), thực hành khổ hạnh nghiêm khắc; với tâm bất động, nàng ở gần thần Uttarārka.

Verse 26

तस्यां तपस्यमानायामेकाच्छागी लघीयसी । तत्र प्रत्यहमागत्य तिष्ठेत्तत्पुरतोऽचला

Khi nàng đang chuyên tâm tu khổ hạnh, một con nai cái nhỏ mỗi ngày đều đến đó và đứng yên bất động trước mặt nàng.

Verse 27

तृणपर्णादिकं किंचित्सायमभ्यवहृत्य सा । तत्कुंडपीतपानीया स्वस्वामिसदनं व्रजेत्

Chiều đến, nó gặm chút cỏ và lá; rồi uống nước từ ao ấy, và trở về nơi ở của chủ mình.

Verse 28

तत इत्थं व्यतीतासु पंचषा सुसमासु च । लीलया विचरन्देवस्तत्र देव्या सहागतः

Rồi khi năm hay sáu tháng tốt lành trôi qua như thế, Đức Chúa, dong duổi trong lila, đã đến nơi ấy cùng với Nữ Thần.

Verse 29

सन्निधावुत्तरार्कस्य तपस्यतीं सुलक्षणाम् । स्थाणुवन्निश्चलां स्थाणुरद्राक्षीत्तपसा कृशाम्

Gần thần Uttarārka, Đức Chúa Sthāṇu nhìn thấy người nữ tướng hảo ấy đang tu khổ hạnh—bất động như cột trụ, gầy đi vì tapas.

Verse 30

ततो गिरिजया शंभुर्विज्ञप्तः करुणात्मना । वरेणानुगृहाणेमां बंधुहीनां सुमध्यमाम्

Bấy giờ Girijā thưa với Śambhu, bậc đầy lòng từ mẫn: “Xin Ngài thương xót, ban một ân phúc cho người nữ này—không còn thân quyến, eo thon đoan trang.”

Verse 31

शर्वाणीगिरमाकर्ण्य ततः शर्वः कृपानिधिः । समाधिमीलिताक्षीं तामुवाच वरदो हरः

Nghe lời Śarvāṇī, Śarva—biển cả từ bi—liền nói với nàng đang ngồi nhắm mắt trong định (samādhi); Hara, đấng ban ân phúc, cất lời gọi nàng.

Verse 32

सुलक्षणे प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रते । चिरं खिन्नासि तपसा कस्तेऽस्तीह मनोरथः

“Hỡi người có tướng lành, Ta đã hoan hỷ. Hỡi người giữ hạnh nguyện cao quý, hãy chọn một ân phúc. Nàng đã lâu mỏi mòn vì khổ hạnh—ở đây nàng ước nguyện điều chi?”

Verse 33

सापि शंभोर्गिरं श्रुत्वा मुखपीयूषवर्षिणीम् । महासंतापशमनीं लोचने उदमीलयत्

Nghe lời Śambhu—tựa mưa cam lộ tuôn từ miệng Ngài, dập tắt nỗi khổ lớn—nàng liền mở đôi mắt ra.

Verse 34

त्र्यक्षं प्रत्यक्षमावीक्ष्य वरदानोन्मुखं पुरः । देवीं च वामभागस्थां प्रणनाम कृतांजलिः

Thấy đấng Tam Nhãn hiện tiền trước mặt, sẵn lòng ban ân phúc, lại thấy Nữ Thần ngự nơi bên trái Ngài, nàng chắp tay cúi lạy.

Verse 35

किं वृणे यावदित्थं सा चिंतयेच्चारुमध्यमा । तावत्तयानिरैक्षिष्ट वराकी बर्करी पुरः

Khi người thiếu phụ eo thon, dung nhan sáng đẹp còn đang nghĩ: “Ta nên chọn ân huệ nào?”, thì ngay lúc ấy con dê tội nghiệp tên Barkarī đã được đưa đến trước mắt nàng, đứng ngay trước mặt.

Verse 36

आत्मार्थं जीवलोकेस्मिन्को न जीवति मानवः । परं परोपकारार्थं यो जीवति स जीवति

Trong cõi chúng sinh này, có người nào không sống vì mình? Nhưng ai sống vì lợi ích của kẻ khác—người ấy mới thật sự là sống.

Verse 37

अनया मत्तपोवृत्ति साक्षिण्या बह्वनेहसम् । असेव्यहं तदेतस्यै वरयामि जगत्पतिम्

Lấy nàng này làm chứng—người đã thấy rõ nẻo tu khổ hạnh và hạnh kiểm của ta, lại giàu công phu vô tư—vì thế ta sẽ chọn Đấng Chúa Tể của thế gian làm ân huệ cho nàng.

Verse 38

परामृश्य मनस्येतत्प्राह त्र्यक्षं सुलक्षणा । कृपानिधे महादेव यदि देयो वरो मम

Suy ngẫm trong lòng, Sulakṣaṇā thưa với Đấng Tam Nhãn: “Bạch Mahādeva, kho tàng của lòng từ mẫn—nếu quả có thể ban cho con một ân huệ…”

Verse 39

अजशावी वराक्येषा तर्हि प्रागनुगृह्यताम् । वक्तुं पशुत्वान्नोवेत्ति किंचिन्मद्भक्तिपेशला

“Sinh linh đáng thương này là dê-cừu; xin hãy trước hết ban ân điển cho nó. Vì thân phận loài vật nên nó chẳng thể nói gì, nhưng lòng nó mềm mại, có khuynh hướng bhakti đối với con.”

Verse 40

इति वाचं निशम्येशः परोपकृतिशालिनीम् । सुलक्षणाया नितरां तुतोष प्रणतार्तिहा

Nghe những lời đầy lòng vì lợi ích của người khác ấy, Đức Chúa—Đấng trừ khổ cho kẻ quy y—vô cùng hoan hỷ với Sulakṣaṇā.

Verse 41

देवदवस्ततः प्राह देवि पश्य गिरींद्रजे । साधूनामीदृशी बुद्धिः परोपकरणोर्जिता

Bấy giờ Đức Chúa nói với Nữ Thần: “Hãy xem, hỡi ái nữ của Núi; trí hiểu của bậc hiền thiện là như vậy, được tôn cao bởi năng lực làm lợi ích cho người khác.”

Verse 42

ते धन्याः सर्वलोकेषु सर्वधर्माश्रयाश्च ते । यतंते सर्वभावेन परोपकरणाय ये

Phúc thay họ trong mọi cõi; chính họ là nơi nương tựa của mọi pháp—những người dốc trọn tâm thân để mưu cầu lợi ích cho tha nhân.

Verse 43

संचयाः सर्ववस्तूनां चिरं तिष्ठति नो क्वचित् । सुचिरं तिष्ठते चैकं परोपकरणं प्रिये

Kho tàng mọi vật chẳng nơi nào bền lâu; nhưng có một điều tồn tại rất dài lâu, hỡi người yêu dấu—đó là sự phụng sự vì lợi ích của người khác.

Verse 44

धन्या सुलक्षणा चैषा योग्याऽनुग्रहकर्मणि । ब्रूहि देवि वरो देयः कोऽस्यैच्छाग्यै च कः प्रिये

“Sulakṣaṇā này thật phúc lành; nàng xứng đáng được ban ân. Hãy nói, hỡi Nữ Thần—nên ban cho nàng ân huệ nào, và nàng mong cầu điều chi, hỡi người yêu dấu?”

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । सर्वसृष्टिकृतां कर्तः सर्वज्ञप्रणतार्तिहन् । सुलक्षणा शुभाचारा सखी मेस्तु शुभोद्यमा

Śrī Devī thưa rằng: Ôi Đấng Tạo Hóa của muôn loài, ôi Chúa Tể Toàn Tri, Đấng xóa tan khổ não của người cúi đầu quy kính Ngài—xin cho con có một người bạn đồng hành tướng hảo, đức hạnh, hạnh kiểm thanh lương, luôn siêng năng trong mọi việc cát tường.

Verse 46

यथा जया च विजया यथा चैव जयंतिका । शुभानंदा सुनंदा च कौमुदी च यथोर्मिला

Như Jayā và Vijayā, như Jayantikā; như Śubhānandā và Sunandā; như Kaumudī và Urmilā—xin cho nàng cũng được đầy đủ những điềm lành và phúc đức như thế.

Verse 47

यथा चंपकमाला च यथा मलयवासिनी । कर्पूरलतिका यद्वद्गंधधारा यथा शुभा

Xin cho nàng duyên dáng như vòng hoa champaka; thơm ngát như người ở núi Malaya đầy hương đàn; như dây leo long não; và như dòng hương thơm cát tường tuôn chảy—nguyện nàng được như vậy.

Verse 48

अशोका च विशोका च यथा मलयगंधिनी । यथा चंदननिःश्वासा यथा मृगमदोत्तमा

Xin cho nàng là Aśokā—không còn sầu muộn—và là Viśokā—xua tan ưu phiền; thơm như hương đàn núi Malaya; như hơi thở của gỗ đàn; và cao quý như xạ hương thượng hạng.

Verse 49

यथा च कोकिलालापा यथा मधुरभाषिणी । गद्यपद्यनिधिर्यद्वदनुक्तज्ञा यथा च सा

Xin cho nàng du dương như tiếng chim cuốc; lời nói ngọt lành; như kho tàng văn xuôi và thi ca; và như người thấu hiểu cả điều chưa nói—nguyện nàng được như vậy.

Verse 50

दृगंचलेंगितज्ञा च यथा कृतमनोरथा । गानचित्तहरा यद्वत्तथास्त्वेषा सुलक्षणा

Nguyện nàng hiểu được dấu hiệu nơi mắt và cái liếc ở khóe nhìn; nguyện mọi ước nguyện được viên thành; và tiếng hát của nàng làm say đắm tâm trí—đó là điều cầu chúc cho thiếu nữ tướng hảo này.

Verse 51

अतिप्रिया भवित्री मे यद्बाल ब्रह्मचारिणी । अनेनैव शरीरेण दिव्यावयवभूषणा

Nguyện thiếu nữ trẻ này, bậc brahmacāriṇī giữ hạnh thanh tịnh, trở nên vô cùng khả ái đối với ta; và ngay trong thân này, được trang nghiêm bằng các chi phần và trang sức thần diệu.

Verse 52

दिव्यांबरा दिव्यगंधा दिव्यज्ञानसमन्विता । समया मां सदैवास्तां चंचच्चामरधारिणी

Khoác y phục thần diệu, tỏa hương thơm thần diệu, và đầy đủ trí tri thần diệu—nguyện nàng luôn ở bên ta đúng thời khắc đã định, tay cầm chāmara phất nhanh để phụng sự.

Verse 53

एषापि काशिराजस्य कुमार्यस्त्विह बर्करी । अत्रैव भोगान्संप्राप्य मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

Thiếu nữ này nữa—Barkarī, ái nữ của vua Kāśī—ngay tại đây hưởng thọ các lạc thú đúng pháp, rồi sẽ chứng đắc giải thoát vô thượng.

Verse 54

अनया त्वर्ककुंडेस्मिन्पुष्ये मासि रवेर्दिने । स्नातं त्वनुदिते सूर्ये शीतादक्षुब्धचित्तया

Chính nàng, tại Arkakuṇḍa này, vào tháng Puṣya, nhằm ngày Chủ nhật—đã tắm trước khi mặt trời mọc, với tâm không xao động dù bởi giá lạnh.

Verse 55

राजपुत्री ततः पुण्यादस्त्वेषा शुभलोचना । वरदानप्रभावेण तव विश्वेश्वर प्रभो

Nhờ công đức này, xin cho thiếu nữ mắt đẹp ấy trở thành công chúa; ôi Đức Viśveśvara, do uy lực của ân phúc Ngài ban.

Verse 57

उत्तरार्कस्य देवस्य पुष्ये मासि रवेर्दिने । कार्या सा वत्सरीयात्रा न तैः काशीफलेप्सुभिः

Đối với thần Uttarārka, cuộc hành hương hằng năm ấy nên được thực hiện vào tháng Puṣya, đúng ngày Chủ nhật—bởi những ai cầu mong trọn vẹn quả phúc của Kāśī.

Verse 58

मृडान्याभिहि तं सर्वं कृत्वैतद्विश्वगो विभुः । विश्वनाथो विवेशाथ प्रासादं स्वमतर्कितः

Sau khi làm trọn mọi điều như Mṛḍānī (Pārvatī) đã dạy, Đấng bao trùm khắp—Viśvanātha—liền bước vào cung điện của Ngài, khi ý nguyện đã viên thành.

Verse 59

स्कंद उवाच । लोलार्कस्य च माहात्म्यमुत्तरार्कस्य च द्विज । कथितं ते महाभाग सांबादित्यं निशामय

Skanda nói: “Hỡi bậc nhị sinh, hỡi hiền giả phúc đức, ta đã kể cho ông nghe sự vĩ đại của Lolārka và Uttarārka. Nay hãy lắng nghe chuyện Sāmbāditya.”

Verse 60

श्रुत्वैतत्पुण्यमाख्यानं शुभं लोलोत्तरार्कयोः । व्याधिभिर्नाभिभूयेत न दारिद्र्येण बाध्यते

Nghe câu chuyện cát tường và đầy công đức về Lolārka và Uttarārka này, người ta không bị bệnh tật khuất phục, cũng chẳng bị nghèo khó bức bách.

Verse 96

बर्करीकुंडमित्याख्या त्वर्ककुंडस्य जायताम् । एतस्याः प्रतिमा पूज्या भविष्यत्यत्र मानवैः

Nguyện cho Arka-kuṇḍa được biết đến với danh xưng ‘Barkarī-kuṇḍa’. Về sau, tại đây, người đời sẽ thành kính thờ phụng tượng (pratimā) của Ngài.