Adhyaya 10

Verse 1

शिवशर्मोवाच । रमयंती मनोतीव केयं कस्येयमीशितुः । नयनानंदसंदोहदायिनीपूरनुत्तमा

Śivaśarman nói: “Đây là ai mà làm lòng người say đắm đến thế, và thành này thuộc về vị Chúa tể nào? Thị trấn vô song này tuôn trào muôn niềm hoan hỷ cho đôi mắt.”

Verse 2

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभागसुतीर्थफलितद्रुम । लोकोऽत्र रमते विप्र सहसाक्षपुरी त्वियम्

Các Gaṇa nói: “Hỡi Śivaśarman cao quý, như cây trĩu quả từ những tīrtha thù thắng! Này vị Bà-la-môn, dân chúng vui mừng nơi đây; chính đây là Sahasrākṣa-purī.”

Verse 3

तपोबलेन महता विहिता विश्वकमर्णा । दिवापि कौमुदी यस्याः सौधश्रेणीश्रियं श्रयेत्

Được Viśvakarman tạo tác bằng sức mạnh khổ hạnh lớn lao; vẻ huy hoàng của những dãy cung điện khiến ngay giữa ban ngày cũng như ngập tràn ánh trăng.

Verse 4

यदाकलानिधिः क्वापि दर्शे ऽदृश्यत्वमावहेत् । तदा स्वप्रेयसीं ज्योत्स्नां सौधेष्वेषु निगूहयेत्

Khi vầng Trăng—kho tàng của mọi tuần pha—vào đêm sóc trở nên vô hình, bấy giờ Ngài giấu người tình yêu dấu là ánh trăng trong những cung điện này.

Verse 5

यदच्छभित्तौ वीक्ष्य स्वमन्ययोपिद्विशंकिता । मुग्धानाशुविशेच्चित्रमपिस्वांचित्रशालिकाम्

Thấy bóng mình trên bức tường tinh khiết không tì vết, người nữ ngây thơ bối rối—ngờ rằng là mình hay kẻ khác—có thể vội bước vào cả bức họa, vào chính phòng tranh của mình.

Verse 6

हर्म्येषु नीलमणिभिर्निर्मितेष्वत्रनिर्भयम् । स्वनीलिमानमाधाय तमोहःस्वपि तिष्ठति

Trong những lâu đài nơi đây dựng bằng lam ngọc, ngay cả bóng tối cũng ung dung lưu lại, khoác lấy sắc xanh thẳm của chúng—dẫu giữa ban ngày.

Verse 7

चंद्रकांतशिलाजालस्रुतमात्रामलंजलम् । तत्र चादाय कलशैर्नेच्छंत्यन्यज्जलं जनाः

Nước nơi ấy tinh khiết tuyệt đối, chỉ rịn ra từ những mạng phiến đá nguyệt quang. Người ta múc đầy bình từ đó rồi chẳng còn mong cầu thứ nước nào khác.

Verse 8

कुविंदा न च संत्यत्र न च ते पश्यतो हराः । चैलान्यलंकृतीरत्र यतः कल्पद्रुमोर्पयेत्

Nơi đây không có thợ dệt, cũng chẳng thấy thương nhân; vì y phục và trang sức tại đây được chính cây Kalpadruma—cây như ý—ban tặng.

Verse 9

गणका नात्र विद्यंते चिंताविद्याविशारदाः । यतश्चिकेति सर्वेषां चिंता चिंतामणिर्द्रुतम्

Nơi đây chẳng cần những người tính toán tinh thông “khoa học của nỗi lo”, vì vừa khi tâm khởi niệm điều gì, bảo châu mang danh Cintāmaṇi liền mau chóng thành tựu mọi ước nguyện cho tất cả.

Verse 10

सूपकारा न संत्यत्र रसकर्म विचक्षणाः । दुग्धे सर्वरसानेका कामधेनुरतोयतः

Nơi đây chẳng có đầu bếp tinh thông nghệ thuật hương vị, vì chỉ từ sữa thôi đã sinh ra vô lượng vị; và Kāmadhenu, bò ban phúc, trao tất cả mà chẳng cần đến nước.

Verse 11

कीर्तिरुच्चैःश्रवा यस्य सर्वतो वाजिराजिषु । रत्नमुच्चैःश्रवाः सोत्र हयानां पौरुषाधिकः

Danh tiếng của Ngài cao vút như Uccaiḥśravā, bậc lừng danh giữa các vua ngựa; và nơi đây chính Uccaiḥśravā—bảo vật trong loài tuấn mã—rạng ngời, vượt mọi ngựa khác về dũng lực.

Verse 12

ऐरावतो दंतिवरश्चतुर्दंतोत्र राजते । द्वितीय इव कैलासो जंगमस्फटिकोज्ज्वलः

Nơi đây rạng ngời Airāvata, bậc tối thắng trong loài voi, bốn ngà uy nghi—tựa như Kailāsa thứ hai, sáng trong như pha lê đang chuyển động.

Verse 13

तरुरत्नंपारिजातः स्त्रीरत्नं सोर्वशी त्विह । नंदनं वनरत्नं च रत्नं मंदाकिनी ह्यपाम्

Bảo vật giữa muôn cây là Pārijāta; bảo vật giữa các mỹ nữ nơi đây là Urvaśī; Nandana là bảo vật giữa rừng vườn; và giữa các dòng nước, bảo vật là Mandākinī.

Verse 14

त्रयस्त्रिंशत्सुराणां या कोटिः श्रुति समीरिता । प्रतीक्षते साऽवसरं सेवायै प्रत्यहंत्विह

“Một koṭi” ba mươi ba vị thiên thần được Kinh Veda xưng tụng, hằng ngày đều chờ nơi đây cơ hội để phụng sự.

Verse 15

स्वर्गेष्विंद्रपदादन्यन्न विशिष्येत किंचन । यद्यत्त्रिलोक्यामैश्वर्यं न तत्तुल्यमनेन हि

Trên cõi trời không gì cao hơn địa vị của Indra; thế nhưng mọi quyền uy khắp ba cõi cũng chẳng thể sánh bằng điều này.

Verse 16

अश्वमेधसहस्रस्य लभ्यं विनिमयेन यत् । किं तेन तुल्यमन्यत्स्यात्पवित्रमथवा महत

Dẫu có thể đổi lấy quả báo của một nghìn lễ tế Aśvamedha, thì còn điều gì sánh được với điều này, về sự thanh tịnh hay sự vĩ đại?

Verse 17

अर्चिष्मती संयमिनी पुण्यवत्यमलावती । गंधवत्यलकेशी च नैतत्तुल्या महर्धिभिः

Arciṣmatī, Saṃyaminī, Puṇyavatī, Amalāvatī, Gandhavatī và Alakeśī—dẫu đầy đủ phú quý lớn lao—cũng không thể sánh bằng điều này.

Verse 18

अयमेव सहस्राक्षस्त्वयमेव दिवस्पतिः । शतमन्युरयं देवो नामान्येतानि नामतः

Chính vị này là “Sahasrākṣa”, chính vị này là “Divaspati”; vị thần này là “Śatamanyu” — tất cả chỉ là những danh xưng của Ngài.

Verse 19

सप्तापि लोकपाला ये त एनं समुपासते । नारदाद्यैर्मुनिवरैरयमाशीर्भिरीड्यते

Ngay cả bảy vị Hộ Thế (Lokapāla) cũng kính lễ và phụng thờ thánh vị này; các bậc đại hiền thánh, khởi đầu từ Nārada, ca ngợi bằng những lời chúc phúc.

Verse 20

एतत्स्थैर्येण सर्वेषां लोकानां स्थैर्यमिष्यते । पराजयान्महेंद्रस्य त्रैलोक्यं स्यात्पराजितम्

Nhờ sự vững bền của tòa này mà sự vững bền của mọi cõi được bảo toàn; nếu Mahendra (Indra) bị bại, thì cả Tam Giới cũng như bị bại theo.

Verse 21

दनुजा मनुजा दैत्यास्तपस्यंत्युग्रसंयमाः । गंधर्व यक्षरक्षांसि महेंद्रपदलिप्सवः

Các Dānava, loài người và Daitya tu khổ hạnh với sự chế ngự nghiêm khắc; các Gandharva, Yakṣa và Rākṣasa cũng vậy—mong đạt địa vị của Mahendra.

Verse 22

सगराद्या महीपाला वाजिमेधविधायकाः । कृतवंतो महायत्नं शक्रैश्वर्यजिघृक्षवः

Các bậc quân vương như Sagara, những người cử hành tế lễ Aśvamedha, đã dốc đại công phu—mong đoạt lấy quyền uy và vinh quang của Śakra (Indra).

Verse 23

निष्प्रत्यूहं क्रतुशतं यः कश्चित्कुरुतेऽवनौ । जितेंद्रियोमरावत्यां स प्राप्नोति पुलोमजाम्

Ai ở cõi đất này hoàn tất trọn một trăm tế lễ không bị ngăn trở, lại chế ngự được các căn, người ấy sẽ đạt đến Amarāvatī và được Pulomajā (Śacī), hiền phối của Indra.

Verse 24

असमाप्तक्रतुशता वसंत्यत्र महीभुजः । ज्योतिष्टोमादिभिर्यागैर्ये यजंत्यपि ते द्विजाः

Tại đây ngự các bậc quân vương cai trị cõi đất, dù trăm lễ tế vẫn còn dang dở; và tại đây cũng có các bậc Nhị sinh, hành trì tế tự bằng những nghi lễ như Jyotiṣṭoma cùng các hy tế khác.

Verse 25

तुलापुरुषदानादि महादानानि षोडश । ये यच्छंत्यमलात्मानस्ते लभंतेऽमरावतीम्

Mười sáu đại thí, khởi đầu từ Tulāpuruṣa-dāna; những bậc tâm hồn thanh tịnh dâng hiến các đại thí ấy sẽ đạt đến Amarāvatī.

Verse 26

अक्लीबवादिनो धीराः संग्रामेष्वपराङ्मुखाः । विक्रांता वीरशयने तेऽत्र तिष्ठंति भूभुजः

Tại đây an trú những bậc quân vương không thốt lời hèn nhát—kiên định, không bao giờ ngoảnh mặt khỏi chiến địa; dũng mãnh, các ngài nằm trên “giường của anh hùng”, tức viên tịch như một tráng sĩ.

Verse 27

इत्युद्देशात्समाख्याता महेंद्रनगरी स्थितिः । यायजूका वसंत्यत्र यज्ञविद्याविशारदाः

Như vậy, bằng lời chỉ bày vắn tắt, cảnh trạng của thành Mahendra đã được thuật rõ. Tại đây cư ngụ các Yāyajūka—những bậc tinh thông sâu xa khoa học tế tự (yajña).

Verse 28

इमामर्चिष्मतीं पश्य वीतिहोत्रपुरीं शुभाम् । जातवेदसि ये भक्तास्ते वसंत्यत्र सुव्रताः

Hãy chiêm ngưỡng Vītihotrapurī cát tường này—rực sáng huy hoàng. Những ai sùng kính Jātavedas (Agni) đều cư ngụ nơi đây, giữ gìn các thiện nguyện cao quý.

Verse 29

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्दृढसत्त्वा जितेंद्रियाः । स्त्रियो वा सत्त्वसंपन्नास्ते सर्वे अग्नितेजसः

Những người kiên định, tự chế ngự các căn mà bước vào lửa, và cả những người nữ đầy dũng lực—tất thảy đều rực sáng bằng chính quang huy của Agni.

Verse 30

अग्निहोत्ररता विप्रास्तथाग्निब्रह्मचारिणः । पंचाग्निव्रतिनो ये वै तेऽग्निलोकेग्नितेजसः

Các Bà-la-môn chuyên tâm Agnihotra, những người giữ phạm hạnh để phụng sự ngọn lửa thiêng, và những ai trì giới nguyện năm lửa—quả thật an trú nơi cõi Agni, rạng ngời bởi quang huy của Agni.

Verse 31

शीते शीतापनुत्यै यस्त्विध्मभारान्प्रयच्छति । कुर्यादग्निष्टिकां वाऽथ स वसेदग्निसन्निधौ

Giữa lúc giá lạnh, ai trao bó củi để xua tan cái rét cho người khác—hoặc dựng bếp lửa—người ấy được ở trong sự cận kề cát tường của Agni.

Verse 32

अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्याच्छ्रद्धयान्वितः । अशक्तः प्रेरयेदन्यं सोग्निलोके महीयते

Ai với lòng tín thành làm nghi lễ hỏa táng (agni-saṃskāra) cho người không nơi nương tựa—hoặc nếu bất lực thì khuyến phát người khác làm—sẽ được tôn vinh trong cõi Agni.

Verse 33

जठराग्निविवृद्ध्यै यो दद्यादाग्नेयमौषधम् । मंदाग्नये स पुण्यात्मा वह्निलोके वसेच्चिरम्

Ai vì tăng trưởng jatharāgni mà trao dược phẩm thuộc Agni (āgneya auṣadha) cho người tiêu hóa yếu—bậc có công đức ấy an trú lâu dài trong cõi Vahni (Agni).

Verse 34

यज्ञोपस्कर वस्तूनि यज्ञार्थं द्रविणं तु वा । यथाशक्ति प्रदद्याद्यो ह्यर्चिष्मत्यांवसेत्स वै

Ai tùy theo khả năng mà cúng dâng vật dụng cho tế lễ, hoặc hiến tài vật vì sự nghiệp tế lễ, người ấy quả thật cư ngụ nơi Arciṣmatī—cõi sáng rực huy hoàng.

Verse 35

अग्निरेको द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः । गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं सर्वमग्निर्विनिश्चितम्

Đối với hàng nhị sinh, chỉ riêng Agni là đấng ban phúc tối thượng. Agni được xác quyết là thầy, là thần, là giới nguyện, là thánh địa hành hương—muôn sự đều quy về Agni.

Verse 36

अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात् । पावनानि भवंत्येव तस्माद्यः पावकः स्मृतः

Mọi vật bất tịnh, chỉ trong khoảnh khắc nhờ tiếp xúc với lửa mà trở nên thanh tịnh; vì thế Ngài được tưởng niệm là “Pāvaka” — đấng tẩy sạch.

Verse 37

अपि वेदं विदित्वा यस्त्यक्त्वा वै जातवेदसम् । अन्यत्र बध्नाति रतिं ब्राह्मणो न स वेदवित्

Dẫu một bà-la-môn đã học biết Veda, nhưng nếu bỏ Jātavedas (Agni) và ràng buộc niềm vui nơi khác, thì người ấy chẳng thật là kẻ thông đạt Veda.

Verse 38

अंतरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चितो ह्याशुशुक्षणिः । मांसग्रासान्पचेत्कुक्षौ स्त्रीणां नो मांसपेशिकाम्

Chính Agni này được xác quyết là Nội Ngã hiển lộ và là chứng nhân trực tiếp, nuốt cháy mau lẹ. Hãy nấu chín những miếng thịt trong bụng, nhưng chớ ‘nấu’ khối thịt của người nữ (thai nhi).

Verse 39

तैजसी शांभवी मूर्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका । कर्त्री हंत्री पालयित्री विनैनां किं विलोक्यते

Hình tướng rực sáng này chính là Śāmbhavī—sự hiện diện của chính Śiva—hiển lộ trước mắt như tinh túy của ngọn lửa thiêu đốt. Nàng là Đấng tác tạo, Đấng hủy diệt và Đấng hộ trì; không có Nàng thì còn gì có thể thấy hay biết?

Verse 40

चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रं त्रिभुवनेशितुः । अंधं तमोमये लोके विनैनं कः प्रकाशकः

Mặt Trời rực rỡ này thật chính là con mắt của Đấng Chúa Tể ba cõi. Trong vũ trụ vốn đầy bóng tối, nếu không có Ngài thì ai có thể soi sáng được điều gì?

Verse 41

धूपप्रदीपनैवेद्य पयो दधि घृतैक्षवम् । एतद्भुक्तं निषेवंते सर्वे दिवि दिवौकसः

Hương, đèn và lễ vật—cùng sữa, sữa chua, bơ ghee và nước mía—khi được dâng cúng rồi thọ dụng như prasāda, thì hết thảy chư thiên ở cõi trời đều hoan hỷ mãn nguyện và nhận phần vi tế của mình.

Verse 42

शिवशर्मोवाच । कोयं कृशानुः कस्यायं सूनुः कथमिदं पदम् । आग्नेयं लब्धमेतेन ब्रूतमेतन्ममाग्रतः

Śivaśarman nói: “Ngọn Lửa này (Kṛśānu) là ai? Là con của ai? Và bằng cách nào người ấy đạt được địa vị mang tính ‘hỏa’ này? Hãy nói rõ cho ta ngay trước mặt ta.”

Verse 43

गणावूचतुः । आकर्णय महाप्राज्ञ वर्णयावो यथातथम् । योयं यस्य यथाऽनेन प्रापि ज्योतिष्मतीपुरी

Các Gaṇa thưa: “Xin lắng nghe, bậc đại trí. Chúng tôi sẽ thuật lại đúng như đã xảy ra—người ấy là ai, thuộc về ai, và nhờ phương cách nào đã đạt đến thành quang minh mang tên Jyotiṣmatīpurī.”

Verse 44

नर्मदायास्तटे रम्ये पुरे नर्मपुरे पुरा । पुरारिभक्तः पुण्यात्माऽभवद्विश्वानरो मुनिः

Thuở xưa, bên bờ sông Narmadā êm đẹp, tại thành Narmapur, có vị hiền triết Viśvānara—tâm hồn thanh tịnh, một lòng sùng kính Tripurāri (Śiva).

Verse 45

ब्रह्मचर्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञरतःसदा । शांडिल्यगोत्रः शुचिमान्ब्रह्मतेजो निधिर्वशी

Ngài kiên định trong āśrama brahmacarya, luôn chuyên tâm Brahma-yajña (học và tụng đọc thánh điển Veda); thuộc dòng Śāṇḍilya, thanh khiết, tự chế, như kho tàng rực sáng của uy quang Bà-la-môn.

Verse 46

विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो लौकिकाचारचंचुरः । कदाचिच्चिंतयामास हृदि ध्यात्वा महेश्वरम्

Ngài đã thấu hiểu ý nghĩa mọi śāstra và tinh thông phép tắc xử thế. Một lần, sau khi quán niệm Maheśvara trong lòng, ngài bắt đầu suy tư sâu xa.

Verse 47

चतुर्णामप्याश्रमाणां कोतीव श्रेयसे सताम् । यस्मिन्प्राप्नोति संक्षुण्णे परत्रेह च वा सुखम्

“Trong bốn āśrama, đâu là nẻo thật sự lợi lạc cho bậc thiện—nhờ thực hành mà, dù giữa bao áp lực đời sống, vẫn được an lạc cả đời này lẫn đời sau?”

Verse 48

इदं श्रेयस्त्विदं श्रेयस्त्विदं तु सुकरं भवेत् । इत्थं सर्वं समालोड्य गार्हस्थ्यं प्रशशंस ह

“Điều này cũng là thiện, điều kia cũng là thiện; nhưng con đường này lại dễ thực hành.” Cân nhắc mọi bề như thế, ngài tán thán gārhasthya—đạo sống của người tại gia.

Verse 49

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः । एषामाधारभूतोसौ गृहस्थो नान्यथेति च

Dù là người giữ phạm hạnh, người tại gia, kẻ ở rừng hay vị khất sĩ—trong tất cả, người tại gia chính là chỗ nương tựa của mọi bậc; không thể khác được.

Verse 50

देवैर्मनुष्यैः पितृभिस्तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते । गृहस्थः प्रत्यहं यस्मात्तस्माच्छ्रेष्ठो गृहाश्रमी

Vì chư thiên, loài người, các tổ tiên (pitṛ) và cả muôn loài đều ngày ngày nương nhờ sự nuôi dưỡng của người tại gia, nên trong các bậc sống theo āśrama, người tại gia là bậc tối thắng.

Verse 51

अस्नात्वा चाप्यहुत्वा वाऽदत्त्वा वाश्नाति यो गृही । देवादीनामृणी भूत्वा नरकं प्रतिपद्यते

Người tại gia ăn mà không tắm gội, hoặc không dâng cúng (āhuti), hoặc không bố thí, sẽ trở thành kẻ mắc nợ chư thiên và các bậc khác, rồi sa vào địa ngục.

Verse 52

अस्नाताशी मलं भुंक्ते त्वजपी पूयशोणितम् । अहुताशी कृमीन्भुंक्तेप्यदत्त्वाविड्विभोजनः

Kẻ ăn mà không tắm gội thì như ăn đồ nhơ bẩn; kẻ ăn mà không trì tụng japa thì như ăn mủ và máu; kẻ ăn mà không dâng āhuti thì như ăn giòi bọ; và kẻ ăn mà không bố thí thì như lấy phân làm thức ăn.

Verse 53

ब्रह्मचर्यं हि गार्हस्थ्ये यादृक्कल्पनयोज्झितम् । स्वभावचपले चित्ते क्व तादृग्ब्रह्मचारिणि

Phạm hạnh trong đời sống tại gia—không dựa vào những sắp đặt tưởng tượng—thật vô cùng hiếm có; khi tâm vốn tự nhiên hay dao động, thì ngay cả nơi người giữ phạm hạnh theo nghi thức, lấy đâu ra sự vững bền như thế?

Verse 54

हठाद्वा लोकभीत्या वा स्वार्थाद्वा ब्रह्मचर्यभाक् । संकल्पयति चित्ते चेत्कृतमप्यकृतं तदा

Nếu ai giữ hạnh brahmacarya vì ép buộc, vì sợ miệng đời hay vì lợi riêng, nhưng trong tâm vẫn nuôi ý dục, thì điều bề ngoài tưởng như ‘đã làm’ cũng hóa như ‘chưa làm’.

Verse 55

परदारपरित्यागात्स्वदारपरितुष्टितः । ऋतुकालाभिगामित्वाद्ब्रह्मचारी गृहीरितः

Vì từ bỏ vợ người, an phận với vợ mình, và chỉ gần gũi nàng vào đúng thời kỳ thích hợp (ṛtu-kāla), nên người gia chủ được gọi là ‘brahmacārī’ trong hạnh hạnh kiểm.

Verse 56

विमुक्तरागद्वेषो यः कामक्रोधविवर्जितः । साग्निः सदारः स गृही वानप्रस्थाद्विशिष्यते

Người gia chủ nào lìa tham và ghét, dứt dục và sân—giữ gìn các ngọn lửa tế tự thiêng và sống cùng vợ trong đạo—người ấy còn vượt cả bậc vānaprastha (kẻ ở rừng).

Verse 57

वैराग्याद्गृहमुत्सृज्य गृहधर्मान्हृदि स्मरेत् । स भवेदुभयभ्रष्टो वानप्रस्थो न वा गृही

Nếu vì sự ly tham lầm lạc mà bỏ nhà, nhưng trong lòng vẫn nhớ thương và thèm muốn bổn phận đời gia thất, người ấy hư mất cả hai—chẳng phải vānaprastha chân thật, cũng chẳng phải gia chủ chân thật.

Verse 58

अयाचितोपस्थितया यो वृत्त्या वर्तते गृही । येन केनापि संतुष्टो भिक्षुकात्स विशिष्यते

Người gia chủ sống bằng kế sinh nhai tự đến mà không cầu xin, và bằng lòng với bất cứ điều gì nhận được, còn cao hơn cả vị khất sĩ (bhikṣu).

Verse 59

प्राथयेद्यत्क्वचित्किंचिद्दुष्प्रापं वा भविष्यति । अशनेषु न संतुष्टः स यतिः पतितो भवेत्

Nếu một vị yati đi khất cầu ở bất cứ đâu—nhất là những điều khó được—mà vẫn không mãn nguyện với phần thực phẩm nhận được, thì vị xuất gia ấy bị xem là đã sa ngã khỏi lời nguyện.

Verse 60

गुणागुणविचार्येत्थं स वै विश्वानरो द्विजः । उद्ववाह विधानेन स्वोचितां कुलकन्यकाम्

Vì thế, sau khi cân nhắc công đức và lỗi lầm, vị Bà-la-môn Viśvānara đã cử hành hôn lễ đúng nghi quỹ, cưới một thiếu nữ xứng hợp với dòng tộc của mình.

Verse 61

अग्निशुश्रूषणरतः पंचयज्ञपरायणः । षट्कर्मनिरतो नित्यं देवपित्रतिथिप्रियः

Ông chuyên cần phụng sự hỏa tế thiêng, chuyên tâm thực hành năm lễ tế hằng ngày, luôn hành trì sáu bổn phận, và được chư thiên, các bậc tổ tiên (pitṛ) cùng khách lữ hành mến trọng.

Verse 62

धर्मार्थकामान्युक्तात्मा सोर्जयन्स्वस्वकालतः । परस्परमसंकोचं दंपत्योरानुकूल्यतः

Với tâm ý điều hòa, ông theo đuổi dharma, artha và kāma, mỗi điều đúng thời đúng lúc; và đôi vợ chồng sống không ràng buộc ép uổng nhau, hòa thuận và thiện chí đối đãi lẫn nhau.

Verse 63

पूर्वाह्णे दैविकं कर्म सोकरोत्कर्मकांडवित् । मध्यंदिने मनुष्याणां पितॄणामपराह्नके

Tinh thông nghi lễ, buổi tiền trưa ông làm các nghi thức dâng lên chư thiên; giữa trưa lo bổn phận đối với người đời; và buổi xế chiều cúng dường phần lễ dành cho các pitṛ (tổ tiên).

Verse 64

एवं बहुतिथे काले गते तस्याग्रजन्मनः । भार्या शुचिष्मती नाम कामपत्नी वसुव्रता

Như vậy, sau khi nhiều ngày tháng trôi qua trong đời người con trưởng ấy, người vợ—tên là Śuciṣmatī—một bậc thủy chung phụng sự chồng và kiên định trong các hạnh nguyện thanh tịnh, vẫn sống như thế.

Verse 65

अपश्यंत्यंकुरमपि संततेः स्वर्गसाधनम् । विज्ञाय शंकंरं कांतं प्रणिपत्य व्यजिज्ञपत्

Thấy chẳng có lấy một mầm nhỏ của con nối dõi—vốn được xem là phương tiện đạt cõi trời—nàng tìm đến Śaṅkara, người chồng yêu dấu; cúi lạy rồi bày tỏ lời thỉnh cầu.

Verse 66

शुचिष्मत्युवाच । आर्यपुत्रार्यधिषण प्राणनाथ प्रियव्रत । न दुर्लभं ममास्तीह किंचित्त्वच्चरणार्चनात्

Śuciṣmatī thưa: Ôi phu quân cao quý, bậc trí tuệ thanh cao, đấng chủ của sinh mệnh thiếp, người kiên định trong những hạnh nguyện yêu kính—nhờ sự phụng thờ dưới chân chàng, ở đây với thiếp không điều gì là khó đạt.

Verse 67

ये वै भोगाः समुचिताः स्त्रीणां ते त्वत्प्रसादतः । अलंकृत्य मया भुक्ताः प्रसंगाद्वच्मि तान्यपि

Những thú hưởng thụ hợp với phận nữ, thiếp đều nhận được nhờ ân huệ của chàng. Thiếp đã trang sức và thọ hưởng chúng; nhân dịp này thiếp cũng xin nhắc đến cả những điều ấy.

Verse 68

सुवासांसि सुवासाश्च सुशय्या सुनितंबिनी । स्रक्तांबूलान्नपानाश्च अष्टौ भोगाः स्वधर्मिणाम्

Y phục đẹp, hương thơm dịu, giường nằm tốt, người ái thê dáng vẻ mỹ miều, vòng hoa, trầu cau, thức ăn và đồ uống—đó là tám sự hưởng thụ của những ai an trú trong bổn phận (svadharma) của mình.

Verse 69

एकं मे प्रार्थितं नाथ चिराय हृदिसंस्थितम् । गृहस्थानां समुचितं तत्त्वं दातुमिहार्हसि

Bạch Đấng Natha, con có một lời thỉnh cầu đã lâu an trú trong tim. Xin ban tại đây chân lý (tattva) thích hợp cho hàng cư sĩ (grihastha).

Verse 70

विश्वानर उवाच । किमदेयं हि सुश्रोणि तव प्रियहितैषिणि । तत्प्रार्थय महाभागे प्रयच्छाम्यविलंबितम्

Viśvānara nói: Hỡi người nữ eo hông mỹ lệ, kẻ tìm điều đáng yêu và lợi ích—có gì là không thể ban cho nàng? Này bậc phúc đức, hãy thỉnh cầu; ta sẽ ban ngay không chậm trễ.

Verse 71

महेशितुः प्रसादेन मम किंचिन्न दुर्ल्भम् । इहामुत्र च कल्याणि सर्वकल्याणकारिणः

Nhờ ân sủng của Maheśa, đối với ta không có gì là khó đạt. Hỡi người cát tường, ở đời này và đời sau, chính Ngài là đấng tạo nên mọi điều an lành.

Verse 72

इति श्रुत्वा वचः पत्युस्तस्य सा पतिदेवता । उवाच हृष्टवदना यदि देयो वरो मम

Nghe lời của phu quân, người vợ tiết hạnh ấy hoan hỷ nét mặt mà thưa: “Nếu một ân huệ sẽ được ban cho thiếp…”

Verse 73

वरयोग्यास्मि चेन्नाथ नान्यं वरमहं वृणे । महेशसदृशं पुत्रं देहि माहेश्वरानव

Bạch Nātha, nếu thiếp xứng đáng nhận ân ban, thiếp không chọn ân ban nào khác. Xin ban cho thiếp một người con trai như Maheśa—một mầm non mới của dòng Māheśvara (Śaiva).

Verse 74

इति तस्या वचः श्रुत्वा शुचिष्मत्याः शुचिव्रतः । क्षणं समाधिमाधाय हृ द्येतत्समचिंतयत्

Nghe lời của người phụ nữ thanh tịnh ấy, bậc giữ giới nguyện trong sạch liền nhập định trong chốc lát và suy niệm điều này trong lòng.

Verse 75

अहो किमेतया तन्व्या प्रार्थितं ह्यतिदुर्लभम् । मनोरथपथाद्दूरमस्तुवा स हि सर्वकृत्

Than ôi! Điều người thiếu nữ mảnh mai này cầu xin thật vô cùng khó được, xa ngoài con đường của những ước muốn thường tình; bởi Mahēśa chính là Đấng làm nên mọi sự.

Verse 76

तेनैवास्या मुखे स्थित्वा वाक्स्वरूपेण शंभुना । व्याहृतं कोऽन्यथाकर्तुमुत्सहेत भवेदिदम्

Vì chính Śambhu, ngự nơi miệng nàng trong hình tướng của lời nói, đã thốt ra điều ấy; ai có thể đủ sức làm cho khác đi được?

Verse 77

ततः प्रोवाच तां पत्नीमेकपत्निव्रते स्थितः । विश्वानरमुनिः श्रीमानिति कांते भविष्यति

Bấy giờ, hiền giả Viśvānara rạng danh, vững bền trong giới nguyện một vợ, nói với hiền thê: “Ái khanh, sẽ đúng như vậy.”

Verse 78

इत्थमाश्वास्य तां पत्नीं जगाम तपसे मुनिः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्काशीनाथोधितिष्ठति

Vậy, sau khi an ủi hiền thê, vị hiền giả lên đường tu khổ hạnh—đến nơi Viśveśvara, Chúa tể Kāśī, tự thân hiển hiện ngự trị.

Verse 79

प्राप्य वाराणसीं तूर्णं दृष्ट्वाथ मणिकर्णिकाम् । तत्याज तापत्रितयमपिजन्मशतार्जितम्

Vừa mau chóng đến Vārāṇasī và chiêm bái Maṇikarṇikā, người ấy liền dứt bỏ ba nỗi khổ (tam nhiệt) dù đã tích tụ qua hàng trăm kiếp sinh.

Verse 80

दृष्ट्वा सर्वाणि लिंगानि विश्वेश प्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुंडेषु वापीकूटसरःसु च

Sau khi chiêm bái mọi liṅga—trong đó Viśveśa là tối thượng—và tắm gội ở tất cả các kuṇḍa, giếng thiêng, bờ kè, cùng các hồ ao,

Verse 81

नत्वा विनायकान्सर्वान्गौरीः सर्वाः प्रणम्य च । संपूज्य कालराजं च भैरवं पापभक्षणम्

Người ấy cúi lạy tất cả các Vināyaka, đảnh lễ mọi Gaurī, và đúng nghi thức phụng thờ Kālarāja cùng Bhairava—đấng nuốt tiêu tội lỗi,

Verse 82

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान्परितोष्य च

Người ấy gắng sức tán thán các Gaṇa đứng đầu bởi Daṇḍanāyaka, và cũng làm hoan hỷ các Keśava đứng đầu bởi Ādikeśava,

Verse 83

लोलार्कमुख्य सूर्यांश्च प्रणम्य च पुनः पुनः । कृत्वा पिण्डप्रदानानि सर्वतीर्थेष्वतंद्रितः

Người ấy hết lần này đến lần khác đảnh lễ các thánh địa Mặt Trời đứng đầu bởi Lolārka, và không mệt mỏi dâng piṇḍa tại mọi tīrtha.

Verse 84

सहस्रभोजनाद्यैश्च यतीन्विप्रान्प्रतर्प्य च । महापूजोपचारैश्च लिंगान्यभ्यर्च्य भक्तितः

Với các lễ cúng dường, khởi từ việc thết đãi vô số bữa ăn, ông làm thỏa lòng các ẩn sĩ khổ hạnh và các bà-la-môn; rồi bằng những nghi thức đại cúng, ông chí thành thờ phụng các liṅga.

Verse 85

असकृच्चिन्तयामास किं लिंगं क्षिप्रसिद्धिदम् । यत्र निश्चलतामेति तपस्तनयकाम्यया

Ông suy niệm mãi: “Liṅga nào ban thành tựu mau chóng—nơi mà nhờ khổ hạnh, vì ước nguyện có con trai, người ta đạt được sự kiên định bất động?”

Verse 86

श्रीमदोंकारनाथं वा कृत्तिवासेश्वरं किमु । कालेशं वृद्धकालेशं कलशेश्वरमेव च

“Nên là đấng Oṃkāranātha rực rỡ, hay Kṛttivāseśvara? Kāleśa, Vṛddhakāleśa, hay chính Kalaśeśvara?”

Verse 87

केदारेशं तु कामेशं चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम् । ज्येष्ठेशं जंबुकेशं वा जैगीषव्येश्वरं तु वा

“Hay Kedāreśa, Kāmeśa, Candreśa, hoặc Trilocana; hay Jyeṣṭheśa, Jaṃbukeśa, hoặc Jaigīṣavyeśvara?”

Verse 88

दशाश्वमेधमीशानं द्रुमि चंडेशमेव च । दृक्केशं गरुडेशं च गोकर्णेशं गणेश्वरम्

“Hay Daśāśvamedha-Īśāna; Drumi-Caṇḍeśa; Dṛkkeśa; Garuḍeśa; Gokarṇeśa; hoặc Gaṇeśvara?”

Verse 89

ढुंढ्याशागजसिद्धाख्यं धर्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम्

(Người mộ đạo) có thể phụng thờ Liṅga mang danh Ḍhuṃḍhyāśāgajasiddha, Dharma-īśa, Tārakeśvara, Nandikeśa, Nivāseśa, Patrīśa và Prītikeśvara.

Verse 90

पर्वतेशं पशुपतिं ब्रह्मेशं मध्यमेश्वरम् । बृहस्पतीश्वरं वाथ विभांडेश्वरमेव च

(Người mộ đạo) có thể phụng thờ Parvateśa, Paśupati, Brahmeśa, Madhyameśvara, Bṛhaspatīśvara, và cả Vibhāṇḍeśvara nữa.

Verse 91

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुत्तेशं तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

Hoặc (người mộ đạo) phụng thờ Bhārabhūteśvara, hay Mahālakṣmīśvara; cũng vậy Marutteśa, Mokṣeśa, Gaṅgeśa và Narmadeśvara.

Verse 92

मार्कंडं मणिकर्णीश रत्नेश्वरमथापि वा । अथवा योगिनीपीठं साधकस्यैव सिद्धिदम्

(Người mộ đạo) có thể phụng thờ Mārkaṇḍa, Maṇikarṇīśa và Ratneśvara; hoặc tôn thờ Yoginī-pīṭha, nơi thật sự ban các thành tựu (siddhi) cho hành giả (sādhaka).

Verse 93

यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम् । अविमुक्तेश्वरं वाथ विशालाक्षीशमेव च

(Người mộ đạo) có thể phụng thờ Yāmuneśa, Lāṃgalīśa, Viśveśvara vinh hiển và trùm khắp, Avimukteśvara, và cả Viśālākṣīśa nữa.

Verse 94

व्याघ्रेश्वरं वराहेशं व्यासेशं वृषभध्वजम् । वरुणेशं विधीशं वा वसिष्ठेशं शनीश्वरम्

(Người sùng kính) có thể thờ Vyāghreśvara, Varāheśa, Vyāseśa, Đấng mang cờ hiệu bò, Varuṇeśa hoặc Vidhīśa; lại cũng thờ Vasiṣṭheśa và Śanīśvara.

Verse 95

सोमेश्वरं किमिन्द्रेशं स्वर्लीनं संगमेश्वरम् । हरिश्चंद्रेश्वरं किं वा हरिकेशेश्वरं तु वा

(Người sùng kính) có thể thờ Someśvara hoặc Indreśa; Svarlīna và Saṅgameśvara; hoặc Haricandreśvara; hay lại nữa Harikeśeśvara.

Verse 96

त्रिसंध्येशं महादेवमुपशांति शिवं तथा । भवानीशं कपर्दीशं कंदुकेशं मखेश्वरम्

(Người sùng kính) có thể thờ Trisaṃdhyeśa, Mahādeva, Upaśānti và cả Śiva; Bhavānīśa, Kapardīśa, Kaṃdukeśa cùng Makheśvara.

Verse 97

मित्रावरुणसंज्ञं वा किमेषामाशुपुत्रदम् । क्षणं विचार्य स मुनिरिति विश्वानरः सुधीः

Hay được biết với danh xưng “Mitrāvaruṇa” chăng? Trong số ấy, vị nào ban con trai thật mau? Suy nghĩ trong khoảnh khắc, bậc hiền triết Viśvānara liền nói như vầy.

Verse 98

आज्ञातं विस्मृतं तावत्फलितो मे मनोरथः । सिद्धैः संसेवितं लिंगं सर्वसिद्धिकरं परम्

Dẫu trước kia đã biết rồi lại quên, nay ước nguyện của ta đã kết quả. Liṅga tối thượng này—được các Siddha phụng sự—ban mọi thành tựu, mọi siddhi.

Verse 99

दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य मनो निर्वृतिभाग्भवेत् । उद्घाटितं सदैवास्ते स्वर्गद्वारं हि यत्र वै

Nơi linh địa ấy—chỉ cần được thấy và chạm vào, tâm liền an lạc sâu xa—thì cổng trời quả thật luôn mở rộng mãi mãi.

Verse 100

दिवानिशं पूजनार्थं विज्ञाप्य त्रिदशेश्वरम् । पञ्चमुद्रे महापीठे सिद्धिदे सर्वजंतुषु

Ngày đêm, sau khi kính thỉnh xin phép thờ phụng từ Đấng Chúa tể của chư thiên, hãy lễ bái tại Đại Tòa mang danh Pañcamudrā—đấng ban siddhi cho mọi loài hữu tình.

Verse 110

षण्मासात्सिद्धिमगमद्बहुनीराजनैरिह । किन्नरी हंसपद्यत्र भर्त्रा वेणुप्रियेण वै

Chính tại đây, nhờ nhiều lần dâng ārati, trong sáu tháng nàng đã thành tựu—Kinnarī tên Haṃsapadā, cùng phu quân Veṇupriya.

Verse 120

पंचगव्याशनो मासं मासं चांद्रायणव्रती । मासं कुशाग्रजलभुङ्मासं श्वसनभक्षणः

Một tháng người ấy dùng pañcagavya; một tháng giữ giới nguyện Cāndrāyaṇa; một tháng chỉ uống nước lấy từ đầu cỏ kuśa; và một tháng chỉ ‘nuôi thân bằng prāṇa’ (hơi thở) mà thôi.

Verse 130

शब्दं गृह्णास्यश्रवास्त्वं हि जिघ्रेरघ्राणस्त्वं व्यंघ्रिरायासि दूरात् । व्यक्षः पश्येस्त्वं रसज्ञोप्यजिह्वः कस्त्वां सम्यग्वेत्त्यतस्त्वां प्रपद्ये

Dẫu không tai, Ngài vẫn thấu âm thanh; dẫu không mũi, Ngài vẫn biết hương; dẫu không chân, Ngài vẫn đến từ phương xa. Dẫu không mắt, Ngài vẫn thấy; dẫu không lưỡi, Ngài vẫn biết vị. Ai có thể hiểu Ngài trọn vẹn? Vì thế con xin nương tựa nơi Ngài.

Verse 140

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । अब्दं त्रिकालपठनात्कामदं शिवसंनिधौ

Thánh tụng “Abhilāṣāṣṭaka” đầy công đức này do chính ngài tuyên thuyết. Nếu trì tụng suốt một năm, mỗi ngày ba thời, trước sự hiện diện của Śiva, thì sẽ trở thành pháp tụng thành tựu mọi ước nguyện.

Verse 147

अब्दं जप्तमिदं स्तोत्रं पुत्रदं नात्र संशयः । इत्युक्त्वांतर्दधे बालः सोपि विप्रो गृहं गतः

“Nếu trì tụng thánh tụng này suốt một năm, ắt được ban cho con trai—không chút nghi ngờ.” Nói xong, cậu bé liền ẩn mất; vị Bà-la-môn ấy cũng trở về nhà.