Adhyaya 38

Verse 1

व्यास उवाच । ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्निकक्रियाः । शुभवस्त्रपरीधानाः फल हस्ताः पृथक्पृथक्

Vyāsa nói: Rồi vào buổi sớm tinh khiết, sau khi hoàn tất các nghi lễ ban mai, khoác y phục cát tường, tay cầm trái quả—mỗi người một ngả—họ liền lên đường.

Verse 2

रत्नांगदाढ्यदोर्दंडा अंगुलीयकभूषिताः । कर्णाभरणसंयुक्ताः समाजग्मुः प्रहर्षिताः

Cánh tay họ rực rỡ với vòng tay nạm châu báu, các ngón tay điểm nhẫn, đôi tai đeo hoa tai; lòng hân hoan, họ tụ hội và tiến bước.

Verse 3

राजद्वारं तु संप्राप्य संत स्थुर्ब्रह्मवादिनः । तान्दृष्ट्वा राजपुत्रस्तु ईषत्प्रहसितो बली

Đến cổng hoàng cung, những bậc thuyết giảng Phạm (Brahman) đứng điềm nhiên. Thấy họ, vị vương tử dũng mãnh khẽ mỉm cười.

Verse 4

रामं च हनुमंतं च गत्वा विप्राः समागताः । श्रूयतां मंत्रिणः सर्वे दृश्यंतो द्विज सत्तमान्

Các vị brāhmaṇa đến bên Rāma và Hanumān rồi cùng tụ hội. “Hỡi các đại thần, xin lắng nghe—những bậc tối thượng trong hàng nhị sinh nay đã hiện diện để được chiêm bái.”

Verse 5

एतदुक्त्वा तु वचनं तूष्णीं भूत्वा स्थितो नृपः । ततो द्वित्रा द्विजाः सर्वे उपविष्टाः क्रमात्ततः

Nói xong lời ấy, nhà vua lặng thinh. Rồi theo thứ tự, tất cả các vị brāhmaṇa lần lượt an tọa—mỗi lượt hai hoặc ba vị.

Verse 6

क्षेमं पप्रच्छुर्नृपतिं हस्तिरथपदातिषु । ततः प्रोवाच नृपतिर्विप्रान्प्रति महामनाः

Họ hỏi nhà vua về sự an ổn của binh lực—voi chiến, chiến xa và bộ binh. Bấy giờ vị vua đại tâm liền cất lời với các bà-la-môn.

Verse 7

अरिहंतप्रसादेन सर्वत्र कुशलं मम । सा जिह्वा या जिनं स्तौ ति तौ करौ यौ जिनार्चनौ

Nhờ ân phúc của Arihant, ở khắp nơi ta đều được an lành. Phúc thay lưỡi nào tán thán Jina, và phúc thay đôi tay nào phụng thờ Jina.

Verse 8

सा दृष्टिर्या जिने लीना तन्मनो यज्जिने रतम् । दया सर्वत्र कर्तव्या जीवात्मा पूज्यते सदा

Phúc thay ánh nhìn chìm đắm nơi Jina, và tâm ý hoan hỷ nơi Jina. Lòng từ bi nên được thực hành khắp chốn; sinh linh (jīvātmā) luôn đáng được tôn kính.

Verse 9

योगशाला हि गंतव्या कर्त्तव्यं गुरुवंदनम् । न चकारं महामंत्रं जपितव्यमहर्निशम्

Quả thật nên đến yogaśālā và thực hành lễ kính bậc guru. Đại chân ngôn ‘na-cakāra’ cần được trì tụng ngày đêm.

Verse 10

पंचूषणं हि कर्त्तव्यं दातव्यं श्रमणे सदा । श्रुत्वा वाक्यं ततो विप्रास्तस्य दंतानपीडयन्

Quả thật nên hành trì pháp Pañcūṣaṇa, và luôn bố thí cho vị śramaṇa. Nghe lời ấy, các bà-la-môn bèn nghiến răng vì bực bội.

Verse 11

विमुच्य दीर्घनिश्वासमूचुस्ते नृपतिं प्रति । रामेण कथितं राजन्धीमता च हनूमता

Thở dài một hơi, họ thưa với nhà vua: “Tâu Đại vương, lời này do Đức Rāma đã nói, và bậc trí Hanūmān cũng đã truyền dạy.”

Verse 12

दीयतां विप्रवृत्तिं च धर्मिष्ठोऽसि धरातले । ज्ञायते तव द्दत्ता स्यान्मदत्ता नैव नैव च

“Xin cũng ban cho các Bà-la-môn kế sinh nhai; ngài là bậc giữ gìn Chánh pháp trên cõi đời. Hãy để người đời biết đó là do ngài bố thí—tuyệt nhiên, tuyệt nhiên không như thể do ta ban.”

Verse 13

रक्षस्व रामवाक्यं त्वं यत्कृत्वा त्वं सुखी भव

“Hãy gìn giữ lời của Đức Rāma; làm được như vậy, ngài sẽ được an lạc.”

Verse 14

राजोवाच । यत्र रामहनूमंतौ यांतु सर्वेऽपि तत्र वै । रामो दास्यति सर्वस्वं किं प्राप्ता इह वै द्विजाः

Nhà vua nói: “Nơi nào có Đức Rāma và Hanūmān, tất cả các ngươi hãy đến đó. Đức Rāma sẽ ban trọn mọi sự—hỡi các vị Bà-la-môn, các ngươi đến đây để cầu được gì?”

Verse 15

न दास्यामि न दास्यामि एकां चैव वराटिकाम् । न ग्रामं नैव वृत्तिं च गच्छध्वं यत्र रोचते

“Ta sẽ không ban, không ban—dù chỉ một đồng; không ban làng xóm, cũng không ban kế sinh nhai. Hãy đi đến nơi các ngươi muốn.”

Verse 16

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं द्विजाः कोपाकुलास्तदा । सहस्व रामकोपं हि साम्प्रतञ्च हनूमतः

Nghe lời lẽ dữ dằn ấy, các vị Bà-la-môn run lên vì phẫn nộ. Họ nói: “Giờ hãy chịu cơn thịnh nộ của Śrī Rāma—và ngay lúc này, cả cơn thịnh nộ của Hanūmān nữa.”

Verse 17

इत्युक्त्वा हनुमद्दत्ता वामकक्षोद्भवा पुटी । प्रक्षिप्ता चास्य निलये व्यावृत्ता द्विजसत्तमाः

Nói xong, các vị Bà-la-môn tối thượng lấy một bọc nhỏ do Hanūmān ban—phát sinh từ nách trái của Ngài—ném vào nhà của người ấy, rồi liền rút lui.

Verse 18

गते तदा विप्रसंघे ज्वालामालाकुलं त्वभूत् । अग्निज्वालाकुलं सर्वं संजातं चैव तत्र हि

Khi đoàn Bà-la-môn đã rời đi, nơi ấy lập tức dày đặc những tràng lửa. Quả thật, mọi vật ở đó đều hóa thành một khối hỏa diệm rực cháy.

Verse 19

दह्यंते राजवस्तूनिच्छत्राणि चामराणि च । कोशागाराणि सर्वाणि आयुधागारमेव च

Vật dụng hoàng gia đều bốc cháy—cả lọng và quạt đuôi yak. Mọi kho tàng và cả kho binh khí cũng bị lửa thiêu rụi.

Verse 20

महिष्यो राजपुत्राश्च गजा अश्वा ह्यनेकशः । विमानानि च दह्यंते दह्यंते वाहनानि च

Trâu, các hoàng tử, voi và nhiều ngựa đều bốc cháy. Ngay cả những vimāna lộng lẫy và mọi xe cộ cũng rực lửa.

Verse 21

शिबिकाश्च विचित्रा वै रथाश्चैव सहस्रशः । सर्वत्र दह्यमानं च दृष्ट्वा राजापि विव्यथे

Những kiệu rước lộng lẫy và hàng ngàn chiến xa cũng bốc cháy. Thấy lửa rực khắp nơi, ngay cả nhà vua cũng quặn lòng, kinh hãi.

Verse 22

न कोपि त्राता तस्यास्ति मानवा भयविक्लवाः । न मंत्रयंत्रैर्वह्निः स साध्यते न च मूलिकैः

Không ai che chở cho ông; dân chúng hoảng loạn vì sợ hãi. Ngọn lửa ấy chẳng thể chế ngự bằng thần chú hay khí cụ, cũng không thể bằng thuốc men thảo dược.

Verse 23

कौटिल्यकोटिनाशी च यत्र रामः प्रकुप्यते । तत्र सर्वे प्रणश्यंति किं तत्कुमारपालकः

Nơi nào Rāma nổi giận, nơi ấy muôn triệu mưu kế và chính sách gian xảo cũng bị tiêu diệt. Ở đó tất cả đều diệt vong—thì một kẻ giữ hoàng tử nhỏ nhoi làm được gì?

Verse 24

सर्वं तज्जवलितं दृष्ट्वा नग्नक्षपणकास्तदा । धृत्वा करेण पात्राणि नीत्वा दंडाञ्छुभानपि

Thấy tất cả bừng cháy, bấy giờ các khất sĩ kṣapaṇaka trần thân, tay cầm bát, lại mang theo gậy tu hành, vội vã rời đi.

Verse 26

रक्तकंबलिका गृह्य वेपमाना मुहुर्मुहुः । अनुपानहिकाश्चैव नष्टाः सर्वे दिशो दश

Nắm chặt những tấm chăn đỏ, run rẩy hết lần này đến lần khác, lại không kịp mang dép, tất cả đều biến mất—tản mác về mười phương.

Verse 27

केचिच्च भग्नपात्रास्ते भग्नदं ण्डास्तथापरे । प्रनष्टाश्च विवस्त्रास्ते वीतरागमिति ब्रुवन्

Có kẻ mang bát khất thực đã vỡ, kẻ khác gậy chống cũng gãy. Có người lạc lối, thậm chí bị lột đến trần truồng, vậy mà vẫn luôn tuyên xưng: “Chúng ta là vītarāga, đã lìa mọi chấp trước.”

Verse 28

अर्हतमेव केचिच्च पलायनपरायणाः । ततो वायुः समभवद्वह्निमांदोलयन्निव

Có kẻ chỉ chăm chăm tìm đường trốn chạy liền kêu lên: “Chỉ có bậc A-la-hán!” Rồi một cơn gió nổi dậy, như thể đang lay lắc chính ngọn lửa ấy.

Verse 29

प्रेषितो वै हनुमता विप्राणां प्रियकाम्यया । धावन्स नृपतिः पश्चादितश्चेतश्च वै तदा

Quả thật, do Hanumān sai đến, với ước nguyện làm điều đẹp lòng các brāhmaṇa, nhà vua liền chạy đuổi theo họ, lao đi lao lại khắp hướng khi ấy.

Verse 30

पदातिरेकः प्ररुदन्क्व विप्रा इति जल्पकः । लोकाच्छ्रुत्वा ततो राजा गतस्तत्र यतो द्विजाः

Chỉ còn lại đội quân bộ; họ vừa khóc vừa lẩm bẩm: “Các brāhmaṇa ở đâu?” Nghe lời ấy từ dân chúng, nhà vua liền đi đến nơi các dvija (nhị sinh) đã đi qua.

Verse 31

गत्वा तु सहसा राजन्गृहीत्वा चरणौ तदा । विप्राणां नृपतिर्भूमौ मूर्च्छितो न्यपत त्तदा

Đến nơi một cách vội vã, hỡi đại vương, nhà vua nắm lấy bàn chân các brāhmaṇa; rồi ngay lúc ấy, bậc quân vương ngã xuống đất, ngất lịm đi.

Verse 32

उवाच वचनं राजा विप्रान्विनयतत्परः । जपन्दाशरथिं रामं रामरामेति वै पुनः

Nhà vua nói với các bà-la-môn bằng lòng khiêm cung đầy sùng kính, đồng thời không ngừng trì niệm Rāma—con của Daśaratha—hết lần này đến lần khác: “Rāma, Rāma.”

Verse 33

तस्य दासस्य दासोहं रामस्य च द्विज स्य च । अज्ञानतिमिरांधेन जातोस्म्यंधो हि संप्रति

“Con là kẻ tôi tớ của người tôi tớ ấy—tôi tớ của Rāma và cũng của vị bà-la-môn (dvija). Bị bóng tối vô minh che lấp, nay con thật sự đã thành kẻ mù lòa.”

Verse 34

अंजनं च मया लब्धं रामनाममहौषधम् । रामं मुक्त्वा हि ये मर्त्या ह्यन्यं देव मुपासते । दह्यंते तेऽग्निना स्वामिन्यथाहं मूढचेतनः

“Con đã được ‘thuốc kohl’—đại linh dược là Danh hiệu Rāma. Phàm kẻ phàm nhân bỏ Rāma mà thờ phụng thần linh khác, thưa bậc Chủ, sẽ bị lửa thiêu đốt—như con, với tâm trí ngu muội, đã từng bị thiêu vậy.”

Verse 35

हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः । भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेकं जगत्त्रये

“Hỡi các bà-la-môn, Hari chính là Bhāgīrathī; các bà-la-môn cũng là Bhāgīrathī; Bhāgīrathī chính là Hari. Hỡi các bà-la-môn, đó là một tinh túy duy nhất trong ba cõi.”

Verse 36

स्वर्गस्य चैत्र सोपानं विप्रा भागीरथी हरिः । रामनाममहारज्ज्वा वैकुंठे येन नीयते

“Hỡi các bà-la-môn, Bhāgīrathī và Hari là bậc thang cát tường dẫn lên cõi trời. Nhờ sợi dây lớn của Danh hiệu Rāma, người ta được đưa đến Vaikuṇṭha.”

Verse 37

इत्येवं प्रणमन्राजा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । वह्निः प्रशाम्यतां विप्राः शासनं वो ददाम्यहम्

Bái lạy như vậy, nhà vua chắp tay thưa: “Kính bạch các vị Bà-la-môn, xin hãy làm cho ngọn lửa được lắng dịu. Trẫm xin đặt mình dưới mệnh lệnh của các ngài và trao quyền cho các ngài.”

Verse 38

दासोऽस्मि सांप्रतं विप्रा न मे वागन्यथा भवेत् । यत्पापं ब्रह्महत्यायाः पर दाराभिगामिनाम्

“Kính bạch các vị Bà-la-môn, từ giờ phút này trẫm là kẻ tôi tớ của các ngài; lời trẫm quyết không đổi khác. Nếu trẫm phá lời thệ, xin cho tội sát hại Bà-la-môn và tội xâm phạm vợ người khác giáng xuống trẫm.”

Verse 39

यत्पापं मद्यपानां च सुवर्णस्तेयिनां तथा । यत्पापं गुरुघातानां तत्पापं वा भवेन्मम

“Và nếu trẫm làm trái, xin cho tội của kẻ uống rượu say, tội của kẻ trộm vàng, cùng tội của kẻ sát hại thầy—chính những tội ấy giáng xuống trẫm.”

Verse 40

यंयं चिंतयते कामं तं तं दास्याम्यहं पुनः । विप्रभक्तिः सदा कार्या रामभक्तिस्तथैव च

“Các ngài nghĩ đến điều ước nào, trẫm sẽ ban cho hết lần này đến lần khác. Lòng bhakti đối với các Bà-la-môn phải luôn thực hành, và lòng bhakti đối với Rāma cũng vậy.”

Verse 41

अन्यथा करणीयं मे न कदाचि द्द्विजोत्तमाः

“Kính bạch các bậc tối thượng trong hàng dwija, trẫm sẽ không bao giờ—dù bất cứ lúc nào—hành xử khác đi.”

Verse 42

व्यास उवाच । तस्मिन्नवसरे विप्रा जाता भूप दयालवः । अन्या या पुटिका चासीत्सा दत्ता शापशांतये

Vyāsa nói: Vào lúc ấy, hỡi đại vương, các vị Bà-la-môn khởi lòng từ mẫn. Và ‘puṭikā’ (bó nhỏ) còn lại cũng được đem bố thí để làm cho lời nguyền được lắng yên.

Verse 43

जीवितं चैव तत्सैन्यं जातं क्षिप्तेषु रोमसु । दिशः प्रसन्नाः संजाताः शांता दिग्जनितस्वनाः

Và khi những sợi lông ấy bị ném đi, đạo quân kia liền sống lại. Mười phương trở nên quang đãng, hiền hòa; tiếng náo động phát sinh từ các phương cũng lắng xuống.

Verse 44

प्रजा स्वस्था ऽभवत्तत्र हर्षनिर्भरमानसा । अवतस्थे यथापूर्वं पुत्रपौत्रादिकं तथा

Tại đó, muôn dân được an ổn, lòng tràn đầy hoan hỷ. Con cháu và mọi nếp nhà cũng được gây dựng lại như thuở trước.

Verse 45

विप्राज्ञाकारिणो लोकाः संजाताश्च यथा पुरा । विष्णुधर्मं परित्यज्य नान्यं जानंति ते वृषम्

Dân chúng lại như xưa, vâng theo mệnh lệnh của các vị Bà-la-môn. Và không rời bỏ Viṣṇu-dharma, họ chẳng thừa nhận ‘vṛṣabha’ nào khác—không lấy chuẩn mực chính pháp nào ngoài đó.

Verse 46

नवीनं शासनं कृत्वा पूर्ववद्विधिपूर्वकम् । निष्कासितास्तु पाषंडाः कृतशास्त्रप्रयोजकाः

Sau khi thiết lập một nền trị mới, đúng nghi thức như thời trước, những kẻ pāṣaṇḍa—lạm dụng các giáo thuyết bịa đặt—đều bị trục xuất.

Verse 47

वेदबाह्याः प्रनष्टास्ते उत्तमाधममध्यमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि येऽभूवन्गोभुजाः पुरा

Những kẻ lạc ra ngoài khuôn phép Veda nên rơi vào suy vong—dù bị xem là cao, thấp hay trung—thuở xưa có đến ba mươi sáu nghìn người, sống như những kẻ chăn bò.

Verse 48

तेषां मध्यात्तु संजाता अढवीजा वणिग्जनाः । शुश्रूषार्थं ब्राह्मणानां राज्ञा सर्वे निरूपिताः

Từ giữa họ phát sinh hạng thương nhân mang tên Aḍhavīja; và nhà vua đã chỉ định tất cả họ để phụng sự các vị Bà-la-môn.

Verse 49

सदाचाराः सुनिपुणा देवब्राह्मणपूजकाः । त्यक्त्वा पाखण्डमार्गं तु विष्णुभक्तिपरास्तु ते

Họ là những người giữ hạnh lành, rất tinh thông, tôn thờ chư thiên và kính lễ các Bà-la-môn; từ bỏ nẻo tà kiến, họ chuyên nhất trong Viṣṇu-bhakti.

Verse 50

जाह्नवीतीरमासाद्य त्रैविद्येभ्यो ददौ नृपः । शासनं तु यदा दत्तं तेषां वै भक्तिपूर्वकम्

Đến bờ sông Jāhnavī (Gaṅgā), nhà vua ban thí cho các bậc thông đạt Tam Veda; và khi ban chiếu chỉ hoàng gia cho họ, ngài làm với lòng sùng tín.

Verse 51

स्थानधर्मात्प्रचलिता वाडवास्ते समागताः । नृपो विज्ञापितो विप्रैस्तैरेवं क्लेशकारिभिः

Những Vāḍava ấy, do lệch khỏi bổn phận chánh đáng của nơi mình ở, đã tụ tập lại; và các vị Bà-la-môn đã tâu trình nhà vua về họ—những kẻ gây nên bao phiền nhiễu—như thế.

Verse 52

ये त्यक्तवाचो विप्रेंद्रास्तान्निःसारय भूपते । परस्परं विवादास्तु संजाता दत्तवृत्तये

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, hỡi Đại vương—xin hãy trục xuất những kẻ đã bội ước, bỏ lời thệ. Vì do sinh kế đã được ban mà nay phát sinh tranh chấp lẫn nhau.

Verse 53

न्याय प्रदशनार्थं च कारितास्तु सभासदः । हस्ताक्षरेषु दृष्टेषु पृथक्पृथक्प्रपादितम्

Để nêu rõ lẽ công bằng, các vị hội đồng được triệu tập; khi xem xét chữ ký, sự việc được trình bày rành rẽ, tách bạch theo từng trường hợp.

Verse 54

एतच्छ्रुत्वा ततो राजा तुलादानं चकार ह । दीयमाने तदा दाने चातुर्विद्या बभाषिरे

Nghe vậy, nhà vua liền cử hành lễ Tulādāna, bố thí theo phép cân. Và khi lễ thí ấy đang được ban, các bậc thầy tinh thông bốn môn minh triết đã cất lời.

Verse 55

अस्माभिर्हारिता जातिः कथं कुर्मः प्रतिग्रहम् । निवारितास्तु ते सर्वे स्थानान्मोहेरका द्विजाः

Họ thưa: “Dòng tộc chúng tôi đã bị tổn hại—làm sao có thể nhận lễ vật (pratigraha)?” Vì thế, toàn thể các Bà-la-môn Moheraka đều bị ngăn lại và bị gạt khỏi chỗ đứng của mình.

Verse 56

दशपंच सहस्राणि वेदवेदांगपारगाः । ततस्तेन तदा राजन्राज्ञा रामानुवर्तिना

Mười lăm nghìn—những đại học giả đã vượt đến bờ kia của Veda và Vedāṅga—bấy giờ, hỡi Đại vương, đều được vị vua ấy, người noi theo Rāma, thừa nhận và nâng đỡ.

Verse 57

आहूता वाडवांस्तास्तु ज्ञातिभेदं चकार सः । त्रयीविद्या वाडवा ये सेतुबंधं प्रति प्रभुम्

Sau khi triệu tập các Vāḍava, ông thiết lập sự phân chia rõ ràng giữa các nhóm thân tộc. Những Vāḍava tinh thông Tam Veda được hướng về Đức Chúa tại Setubandha (cây đắp thiêng của Rāma).

Verse 58

गतास्ते वृत्तिभाजः स्युर्नान्ये वृत्त्यभिभागिनः । तत्र नैव गता ये वै चातुर्विद्यत्वमागताः

Những người đến đó trở thành kẻ thụ hưởng hợp pháp các phần sinh kế; không ai khác được chia sẻ quyền ấy. Nhưng những ai đã đạt địa vị ‘cāturvidya’ thì hoàn toàn không đến đó.

Verse 59

वणिग्भिर्न च संबंधो न विवाहश्च तैः सह । ग्रामवृत्तौ न संबंधो ज्ञातिभेदे कृते सति

Không được giao kết với giới thương nhân, cũng không được kết hôn với họ. Trong việc sinh kế của làng xã cũng không được liên đới, một khi sự phân chia thân tộc đã được xác lập.

Verse 60

द्विजभक्तिपराः शूद्राः ये पाखंडैर्न लोपिताः । जैन धर्मात्परावृत्तास्ते गोभूजास्तथोत्तमाः

Những Śūdra chuyên tâm bhakti và phụng sự các bậc dvija, không bị lạc lối bởi các nẻo pākhaṇḍa, và đã quay lưng khỏi đạo Jaina—đều được xem là ‘gobhūja’ và bậc ưu tú.

Verse 61

ये च पाखंडनिरता रामशासनलोपकाः । सर्वे विप्रास्तथा शूद्रा प्रतिबंधेन योजिताः

Còn những kẻ chuyên theo các nẻo pākhaṇḍa và làm suy tổn pháp trị của Rāma—dù là brāhmaṇa hay Śūdra—tất thảy đều bị đặt dưới sự hạn chế và ràng buộc.

Verse 62

सत्यप्रतिज्ञां कुर्वाणास्तत्रस्थाः सुखिनोऽभवन् । चातुर्विद्या बहिर्ग्रामे राज्ञा तेन निवासिताः

Lập lời thệ nguyện chân thật, những người ở lại nơi ấy đều được an lạc. Vị vua ấy đã an trí các ‘cāturvidya’ cư trú ở ngoài làng.

Verse 63

यथा रामो न कुप्येत तथा कार्यं मया ध्रुवम । पराङ्मुखा ये रामस्य सन्मुखानुगताः किल

Ta nhất định phải hành xử sao cho Śrī Rāma không nổi giận. Những kẻ từng quay lưng với Rāma, quả thật cũng được đưa về để hướng mặt theo Ngài mà bước theo.

Verse 64

चातुर्विद्यास्ते विज्ञेया वृत्तिबाह्याः कृतास्तदा । कृतकृत्यस्तदा जातो राजा कुमारपालकः

Nên hiểu rằng các ‘cāturvidya’ ấy khi bấy giờ đã bị gạt ra khỏi quyền lợi mưu sinh. Khi ấy, vua Kumārapāla trở thành người đã hoàn thành bổn phận.

Verse 65

विप्राणां पुरतः प्राह प्रश्रयेण वचस्तदा । ग्रामवृत्तिर्न मे लुप्ता एतद्वै देवनिर्मितम्

Bấy giờ, trước mặt các bà-la-môn, ông khiêm cung thưa rằng: “Ta không hủy hoại kế sinh nhai của làng; sự sắp đặt này quả thật do thiên ý tạo thành.”

Verse 66

स्वयं कृतापराधानां दोषो कस्य न दीयते । यथा वने काष्ठवर्षाद्वह्निः स्याद्दैवयोगतः

Với kẻ tự mình gây tội, há có ai mà không bị quy lỗi? Như trong rừng, do mưa gỗ khô rơi xuống, nhờ sự hội tụ của số mệnh mà lửa có thể bùng lên.

Verse 67

भवद्भिस्तु पणः प्रोक्तो ह्यभिज्ञानस्य हेतवे । रामस्य शासनं कृत्वा वायुपुत्रस्य हेतवे

Chính các vị đã đặt ra cuộc cược này làm dấu hiệu nhận biết. Vì lợi ích của Vāyu-putra Hanumān, ta đã thi hành mệnh lệnh của Śrī Rāma đúng như vậy.

Verse 68

व्यावृत्ता वाडवा यूयं स दोषः कस्य दीयते । अवसाने हरिं स्मृत्वा महापापयुतोऽपि वा

Hỡi các bà-la-môn, chính các vị đã quay lui; vậy lỗi ấy còn đặt lên ai? Dẫu mang đầy trọng tội, nếu vào lúc cuối cùng nhớ niệm Hari, (cũng được cứu độ).

Verse 69

विष्णुलोकं व्रजत्याशु संशयस्तु कथं भवेत् । महत्पुण्योदये नॄणां बुद्धिः श्रेयसि जायते

Người ấy mau chóng đến Viṣṇuloka—còn nghi ngờ sao được? Khi đại phước khởi lên nơi con người, trí tuệ liền hướng về śreyas, điều thiện tối thượng.

Verse 70

पापस्योदयकाले च विपरीता हि सा भवेत् । सकृत्पालयते यस्तु धर्मेणैतज्जगत्त्रयम्

Nhưng khi tội lỗi trỗi dậy, sự hiểu biết ấy quả thật trở nên đảo nghịch. Tuy vậy, ai dù chỉ một lần nâng đỡ ba cõi bằng dharma, (thì uy đức được xưng tụng).

Verse 71

योंतरात्मा च भूतानां संशयस्तत्र नो हितः । इंद्रादयोऽमराः सर्वे सनकाद्यास्तपोधनाः

Đấng là Nội Ngã của muôn loài—nghi ngờ nơi đó chẳng đem lợi ích. Indra cùng hết thảy chư thiên, và các bậc ẩn sĩ giàu tapas như Sanaka và những vị khác, (đều xác chứng điều này).

Verse 72

मुक्त्यर्थमर्चयंतीह संशयस्तत्र नो हितः । सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनामेति गीयते

Những ai thờ phụng nơi đây vì cầu giải thoát (mokṣa) thì trong việc ấy, hoài nghi chẳng đem lợi ích. Danh hiệu “Rāma” được ca tụng là ngang bằng với một ngàn danh xưng của Đấng Tối Thượng.

Verse 73

तस्मिन्ननिश्चयं कृत्वा कथं सिद्धिर्भवेदिह । मम जन्मकृतात्पुण्यादभिज्ञानं ददौ हरिः

Nếu đối với điều ấy còn do dự, thì làm sao ở đây có thể thành tựu (siddhi)? Nhờ công đức tích lũy từ chính khi sinh ra, Hari đã ban cho ta sự nhận biết chân thật (viveka).

Verse 74

पाखंडाद्यत्कृतं पापं मृष्टं तद्वः प्रणामतः । प्रसीदंतु भवंतश्च त्यक्त्वा क्रोधं ममाधुना

Mọi tội lỗi đã gây bởi sự giả dối và những điều tương tự—xin được gột sạch nhờ sự đảnh lễ của ta trước các ngài. Nay xin các ngài rũ bỏ cơn giận đối với ta và ban lòng từ mẫn.

Verse 75

ब्राह्मणा ऊचुः । राजन्धर्मो विलुप्तस्ते प्रापितानां तथा पुनः । अवश्यं भाविनो भावा भवंति महतामपि

Các brāhmaṇa thưa rằng: “Tâu Đại vương, dharma của ngài đã bị che khuất; điều ấy cũng xảy đến với cả những bậc đã đạt vinh hiển, theo vòng xoay biến đổi của thế gian. Những việc đã định bởi số mệnh ắt phải xảy ra—dẫu với bậc vĩ đại.”

Verse 76

नग्नत्वं नीलकण्ठस्य महाहिशयनं हरेः । एतद्दैवकृतं सर्वं प्रभुर्यः सुखदुःखयोः

Trạng thái khổ hạnh trần thân của Nīlakaṇṭha (Śiva), và việc Hari nằm trên đại xà—tất thảy đều do thiên mệnh sắp đặt. Ngài là Đấng Chủ tể đối với lạc và khổ.

Verse 77

सत्यप्रतिज्ञास्त्रैविद्या भजंतु रामशासनम् । अस्माकं तु परं देहि स्थानं यत्र वसामहे

Nguyện cho những người giữ lời thệ chân thật, những bậc thông tri Tam Veda, nương theo śāsana (sắc lệnh vương đạo) chính pháp của Śrī Rāma mà tu phụng. Còn đối với chúng con, xin ban một chốn cư trú cao thượng hơn—một nơi an trụ để chúng con được ở yên.

Verse 78

तेषां तु वचनं श्रुत्वा सुखमिच्छुर्द्विजन्मनाम् । तेषां स्थानं तु दत्तं वै सुखवासं तु नामतः

Nghe lời thỉnh cầu ấy, và mong điều an lạc cho hàng dvija, Ngài quả thật đã ban cho họ một nơi cư trú—được gọi theo danh xưng là ‘Sukhavāsa’ (Chốn An Lạc).

Verse 79

हिरण्यं पुष्पवासांसि गावः कामदुघा नृप । स्वर्णालंकरणं सर्वं नानावस्तुचयं तथा

Hỡi đức vua: vàng ròng, y phục thêu hoa, những bò kāmadughā ban điều ước; mọi thứ trang sức bằng vàng, cùng những đống vật phẩm muôn loại nữa.

Verse 80

श्रद्धया परया दत्त्वा मुदं लेभे नराधिपः । त्रयीविद्यास्तु ते ज्ञेयाः स्थापिता ये त्रिमूर्तिभिः

Sau khi bố thí với śraddhā tối thượng, bậc quân vương đạt được niềm hoan hỷ lớn. Hãy biết rằng những bậc thông tri Tam Veda ấy đã được chính Trimūrti thiết lập.

Verse 81

चतुर्थेनैव भूपेन स्थापिताः सुखवासने । ते बभूबुर्द्विजश्रेष्ठाश्चातुर्विद्याः कलौ युगे

Chính vị vua thứ tư đã an lập họ tại Sukhavāsa. Những bậc dvija tối thắng ấy trở thành bậc tinh thông Catur-vidyā, ngay cả trong thời Kali-yuga.

Verse 82

चातुर्विद्याश्च ते सर्वे धर्मारण्ये प्रतिष्ठिताः । वेदोक्ता आशिषो दत्त्वा तस्मै राज्ञे महात्मने

Tất cả các bậc thầy tinh thông bốn môn học đều an trú vững bền nơi Dharmāraṇya; rồi ban lời chúc phúc theo Kinh Veda, các ngài chúc lành cho vị vua đại hồn ấy.

Verse 83

रथैरश्वैरुह्यमानाः कृतकृत्या द्विजातयः । महत्प्रमोदयुक्तास्ते प्रापुर्मोहेरकं महत्

Được đưa đi trên xe và cưỡi ngựa, các bậc dvija—đã viên mãn bổn phận—tràn đầy hoan hỷ lớn, liền đến Moheraka vĩ đại.

Verse 84

पौषशुक्लत्रयोदश्यां लब्धं शासनकं द्विजैः । बलिप्रदानं तु कृतमुद्दिश्य कुलदेवताम्

Vào ngày mười ba của nửa tháng sáng tháng Pauṣa, các vị Bà-la-môn nhận được chiếu chỉ hoàng gia; và lễ dâng bali được cử hành đúng pháp, hướng về vị thần hộ tộc (kuladevatā).

Verse 85

वर्षेवर्षे प्रकर्त्तव्यं बलिदानं यथाविधि । कार्यं च मंगलस्नानं पुरुषेण महात्मना

Năm này qua năm khác, lễ dâng bali phải được cử hành đúng nghi pháp; và bậc đại hồn ấy cũng nên thực hiện lễ tắm cát tường (maṅgala-snana).

Verse 86

गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कुर्वीत तद्दिने धुवम् । तन्मासे तद्दिने नैव वृत्तिनाशो भवेद्यथा

Vào ngày ấy, nhất định nên sắp đặt ca hát, vũ điệu và nhạc lễ; để trong tháng ấy, đúng ngày ấy, không phát sinh sự suy giảm về sinh kế và an lạc.

Verse 87

दैवादतीतकाले चेत्वृद्धिरापद्यते यदा । तदा प्रथमतः कृत्वा पश्चाद्वृद्धिर्विधीयते

Nếu do số mệnh mà sau khi đã quá thời hạn đúng phép lại phát sinh nhu cầu tăng thêm phần nghi lễ/định lượng, thì trước hết hãy làm trọn phần phải làm theo mức ban đầu; rồi sau đó mới thực hiện phần tăng thêm theo đúng pháp thức.

Verse 88

ये च भिन्नप्रपाप्रायास्त्रैविद्या मोढवंशजाः । तथा चातुर्वेदिनश्च कुर्वंति गोत्रपूजनम्

Và những người thiên về các dòng tộc và phong tục khác nhau—bậc thông tỏ Tam Veda, sinh trong dòng Moḍha—cũng như các Cāturvedin (người biết đủ bốn Veda), đều cử hành lễ cúng Gotra để tôn kính dòng hiền thánh (ṛṣi) tổ tiên của mình.

Verse 89

वर्षमध्ये प्रकुर्वीत तथा सुप्ते जनार्द्दने । पौषे च लुप्तं कृत्वा च श्रौतं स्मार्त्तं करोति यः

Ai cử hành các nghi thức như vậy giữa mùa mưa, hoặc vào thời Janārdana (Viṣṇu) được xem là ‘an giấc’ trong yoga-nidrā; lại đến tháng Pauṣa coi sự trì giữ đã bị gián đoạn mà vẫn tiến hành các lễ Śrauta và Smārta—đó là hành vi trái với thời tiết và quy tắc đúng pháp.

Verse 90

तत्र क्रोधसमाविष्टा निघ्नंति कुलदेवताः । विवाहोत्सवकाले च मौंजीबंधादिकर्मणि

Trong những trường hợp ấy, các vị thần hộ tộc (kuladevatā) bị cơn giận chi phối sẽ gây tổn hại—nhất là vào lúc lễ cưới và trong các saṁskāra như nghi thức mauñjī-bandha (buộc đai thiêng) cùng những lễ tương tự.

Verse 91

मुहूर्तं गणनाथस्य ततः प्रभृति शोभनम्

Muhūrta thuộc về Gaṇanātha (Gaṇeśa) là điềm lành; từ thời khắc ấy trở đi, mọi việc đều trở nên tốt đẹp và thuận lợi.

Verse 92

निर्वासितास्तु ये विप्रा आमराज्ञा स्वशासनात् । पंचदशसहस्राणि ययुस्ते सुखवासकन्

Những vị Bà-la-môn bị vua Āma trục xuất khỏi vương quyền của mình—đến mười lăm nghìn người—đã ra đi và an trú tại một nơi cư ngụ an lạc, tiện nghi.

Verse 93

पंचपञ्चाशतो ग्रामान्ददौ रामः पुरा स्वयम् । तत्रस्था वणिजश्चैव तेषां वृत्तिमकल्पयन्

Thuở xưa, chính đức Rāma đã ban cho năm mươi lăm ngôi làng; các thương nhân cư trú tại đó cũng sắp đặt kế sinh nhai cho họ.

Verse 94

अडालजा माण्डलीया गोभूजाश्च पवित्रकाः । ब्राह्मणानां वृत्तिदास्ते ब्रह्मसेवासु तत्पराः

Các nhóm Aḍālaja, Māṇḍalīya, Gobhūja và Pavitraka—đều là những người ban cấp kế sinh nhai cho các vị Bà-la-môn và chuyên tâm nơi Phạm-sự (Brahma-sevā), phụng hành thánh pháp.