Rig Veda 8.49.4: Mandala 8, Sukta 49, Mantra 4

Sukta 8.49

Rishi: Kaṇva (Kāṇva family seers; traditional attribution for RV 8.49)

Devata: Indra (as Soma-drinker and bestower; the force of victorious luminous Mind)

Chandas: Jagatī (probable; 8.49 commonly in Jagatī/Triṣṭubh alternations—needs pada-count verification by full hymn scan)

Samhita Patha (Devanagari)

अनेहसं प्रतरणं विवक्षणं मध्वः स्वादिष्ठमीं पिब । आ यथा मन्दसानः किरासि नः प्र क्षुद्रेव त्मना धृषत् ॥

Recitation with translationRig Veda 8.49.4

Transliteration

anéháṁsam prátaraṇaṁ vivákṣaṇaṁ mádhvaḥ svádiṣṭham īm piba | ā yáthā mandasānáḥ kirā́si naḥ prá kṣudrā́ iva tmanā́ dhṛ́ṣat ||

Translation

اس شہد جیسے رس کو پیو، جو بے جلدی ہے، ہمیں محفوظ پار لے جانے والا، بولنے کی طاقت کو وسیع کرنے والا، روح کے لیے سب سے میٹھا۔ اور جب تو خوشی سے روشن ہوتا ہے، تو ہمارے لیے آگے بہاؤ، اپنی ذاتی طاقت سے بے باکانہ، جیسے ایک چھوٹی ندی آگے بہتی ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अनेहसम्: unhasting, not delaying
• अनेहसम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘प्रतर॑णम्’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अनेहस् (प्रातिपदिक; a- + नेहस् ‘आलस्य/विलम्ब’)

• प्रतरणम्: the (help for) crossing over; deliverance
• प्रतरणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्र-√तॄ (तॄ ‘तरति’ → ‘प्रतरण’ नामधातु/कृदन्त-निष्पन्न प्रातिपदिक)

• विवक्षणम्: eloquent; making (one) speak/express
• विवक्षणम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘प्रतरणम्’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: वि-√वच्/√वक्ष् (विवक्ष ‘to speak/utter’ → ‘विवक्षण’ नाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• मध्वः: of honey; of sweetness
• मध्वः: सम्बन्ध (genitive: ‘of honey/sweetness’)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• स्वादिष्ठम्: sweetest, most delicious
• स्वादिष्ठम्: कर्म (विशेषणरूपेण—पेयस्य)
• Type: Adjective
• Root: स्वादु (प्रातिपदिक) + इष्ठ (तमप्-प्रत्यय; superlative)

• ईम्: indeed; just
• ईम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात/अव्यय)

• पिब: drink!
• पिब: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (पिबति)

• आ: hither; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• यथा: so that; as
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• मन्दसानः: rejoicing, gladdened
• मन्दसानः: कर्ता (अन्तर्निहितः; ‘त्वम्/सः’)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √मन्द् (मन्द ‘to rejoice/be glad’) → मन्दस (प्रातिपदिक) + -आन (शानच्/कृदन्त)

• किरासि: you pour; you scatter
• किरासि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कॄ/√किर् (किरति ‘to pour/scatter’ → 2nd sg. ‘किरसि’; वैदिक लेखन ‘किरासि’)

• नः: to us; our
• नः: सम्प्रदान (to us) / सम्बन्ध (our) — प्रसङ्गानुसार
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• प्र: forth; forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• क्षुद्र: small; petty
• क्षुद्र: कर्ता (उपमान-कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुद्र (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• त्मना: by (your) own self; with your own power
• त्मना: करण (by/with one’s own self/power)
• Type: Noun
• Root: त्मन् (प्रातिपदिक; ‘self, own person/power’)

• धृषत्: daring, bold
• धृषत्: कर्ता (विशेषणरूपेण—‘त्वम्/सः’)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √धृष् (धृष्णोति/धर्षति ‘to be bold, to dare’) → धृषत् (वर्तमान कृदन्त/विशेषण, ‘daring’)