Adhyaya 13

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल १५ श्लोक हैं।) हि >> आय ० (0) है 7 (समयपालनपर्व) त्रयोदशो 5 ध्याय: भीमसेनके द्वारा जीमूत नामक विश्वविख्यात मलल्‍लका वध जनमेजय उवाच एवं ते मत्स्यनगरे प्रच्छन्ना: कुरुनन्दना: । अत ऊर्ध्व॑ महावीर्या: किमकुर्वत वै द्विज

Tinanong ni Janamejaya: “O Brahmin, matapos mamuhay nang lihim sa lungsod ng Matsya ang makapangyarihang mga anak ni Pāṇḍu—ang ligaya ng angkang Kuru—ano ang ginawa nila pagkaraan?”

Verse 2

वैशम्पायन उवाच एवं मत्स्यस्य नगरे प्रच्छन्ना: कुरुनन्दना: । आराधयन्तो राजानं यदकुर्वत तच्छुणु

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa gayon, sa lungsod ng hari ng Matsya, ang mga kagalakan ng angkan ng Kuru (ang mga Pāṇḍava) ay namuhay nang nakatago. Habang magalang na naglilingkod at nagpapasaya sa hari, anuman ang mga gawaing kanilang isinagawa—pakinggan mo iyon.”

Verse 3

तृणबिन्दुप्रसादाच्च धर्मस्य च महात्मन: । अज्ञातवासमेवं तु विराटनगरेडवसन्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa biyaya ni Haring-Rishi Tṛṇabindu at sa pagpapala ni Dharma na may dakilang diwa, ang mga Pāṇḍava ay nagpatuloy na manirahan sa lungsod ni Virāṭa, tinatapos ang panahon ng pamumuhay na di-nakikilala.”

Verse 4

युधिष्ठटिर: सभास्तारो मत्स्यानामभवत्‌ प्रिय: । तथैव च विराटस्य सपुत्रस्थ विशाम्पते

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Si Yudhiṣṭhira ay naging pangunahing kasapi ng bulwagan ng hari sa Matsya at minahal ng bayan. Gayundin, O panginoon ng mga tao, si Haring Virāṭa—kasama ang kanyang mga anak—ay nagkaroon ng natatanging paglingap sa kanya.”

Verse 5

स हाक्षह्ददयज्ञस्तान्‌ क्रीडयामास पाण्डव: । अक्षवत्यां यथाकामं सूत्रबद्धानिव द्विजान्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang Pāṇḍava na iyon, bihasa sa pinakaloob ng laro ng sugal sa dice, ay pinapaglaro sila. Sa bulwagan ng dice, naihahagis niya ang mga dice ayon sa kanyang nais—gaya ng taong may mga ibong nakatali sa sinulid at pinapalipad ayon sa kagustuhan.”

Verse 6

अज्ञातं च विराटस्य विजित्य वसु धर्मराट्‌ । भ्रातृभ्य: पुरुषव्याप्रो यथा सम्प्रयच्छति

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Pagkapanalo ng yaman, ang matuwid na hari na si Yudhiṣṭhira—tigre sa mga tao—ay ipinamahagi iyon sa kanyang mga kapatid ayon sa nararapat, at hindi ito nalaman ni Haring Virāṭa.”

Verse 7

भीमसेनो<पि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च । अतिसृष्टानि मत्स्येन विक्रीणीते युधिष्ठिरे

Si Bhīmasena man ay gayon din: ang mga karne at sari-saring pagkaing iginawad sa kanya ng hari ng Matsya (Virāṭa) bilang gantimpala ay ipinagbili niya, at ang salaping nakuha roon ay inihandog niya sa paglilingkod kay Yudhiṣṭhira.

Verse 8

वासांसि परिजीर्णानि लब्धान्यन्तःपुरेडर्जुन: । विक्रीणानश्न सर्वेभ्य: पाण्डवेभ्य: प्रयच्छति

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa looban ng silid ng mga babae, nakakuha si Arjuna ng mamahaling kasuotang luma at kupas na. Ipinagbili niya ang mga iyon, at ang salaping napala ay ipinamamahagi niya sa lahat ng mga Pāṇḍava—tahimik na tinutustusan ang pamilya sa panahon ng pagkatapon at pagtatago sa paraang tapat, di-marahas, at hindi nagpapabigat sa iba.

Verse 9

सहदेवो<पि गोपानां वेषमास्थाय पाण्डव: । दध्षि क्षीरं घृतं चैव पाण्डवेभ्य: प्रयच्छति,पाण्डुनन्दन सहदेव भी ग्वालोंका वेश धारणकर पाण्डवोंको दही, दूध और घी दिया करते थे

Sinabi ni Vaiśampāyana: Si Sahadeva, anak ni Pāṇḍu, ay nag-anyong pastol ng baka. Sa ganyang tungkulin, nagbibigay siya sa mga Pāṇḍava ng gatas-asim, gatas, at ghee—tahimik na tumutustos sa kanila sa panahong lihim ang pamumuhay.

Verse 10

नकुलो<पि धनं लब्ध्वा कृते कर्मणि वाजिनाम्‌ । तुष्टे तस्मिन्‌ नरपतौ पाण्डवेभ्य: प्रयच्छति

Sinabi ni Vaiśampāyana: Si Nakula man ay gayon din: matapos kumita sa gawaing pagsasanay ng mga kabayo, kapag nalugod ang haring iyon (Virāṭa), ibinibigay niya sa mga Pāṇḍava ang salaping gantimpala.

Verse 11

कृष्णा तु सर्वान्‌ भर्तुस्तान्‌ निरीक्षन्ती तपस्विनी । यथा पुनरविज्ञाता तथा चरति भामिनी,तपस्विनी एवं सुन्दरी द्रौपदी भी उन सब पतियोंकी देखभाल करती हुई ऐसा बर्ताव करती, जिससे फिर कोई उसे पहचान न सके

Sinabi ni Vaiśampāyana: Si Draupadī (Kṛṣṇā), bagaman namumuhay na parang isang babaeng asceta, ay nagbabantay at nag-aalaga sa lahat ng kanyang mga asawa; subalit kumikilos siya nang may mahigpit na pagpipigil at pag-iingat upang hindi na siya muling makilala.

Verse 12

एवं सम्पादयन्तस्ते तदान्योन्यं महारथा: । विराटनगरे चेरु: पुनर्गर्भधृता इव,इस प्रकार एक-दूसरेका सहयोग करते हुए वे महारथी पाण्डव विराटनगरमें बहुत छिपकर रहते थे; मानो पुनः माताके गर्भमें निवास कर रहे हों

Kaya nga, sa pagtutulungan at maingat na pagsasaayos ng kanilang mga gawain, ang mga dakilang mandirigmang-karwaheng iyon (ang mga Pāṇḍava) ay kumilos sa loob ng lungsod ng Virāṭa nang lubhang lihim—na wari’y muling naninirahan sa sinapupunan ng ina.

Verse 13

साशड्का धार्तराष्ट्रस्य भयात्‌ पाण्डुसुतास्तदा । प्रेक्षमाणास्तदा कृष्णामूषुश्छन्ना नराधिप,इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि समयपालनपर्वणि जीमूतवधे त्रयोदशो 5ध्याय:

Wika ni Vaiśampāyana: Noon, sa takot sa anak ni Dhṛtarāṣṭra at sa bigat ng pangamba, ang mga anak ni Pāṇḍu ay nanatiling nakatago, habang walang patid na binabantayan si Kṛṣṇā (Draupadī), O hari.

Verse 14

राजन! दुर्योधनद्वारा पहचान लिये जानेके भयसे पाण्डव सदा सशंक रहते थे; अत: वे उस समय द्रौपदीकी देखभाल करते हुए भी छिपकर ही वहाँ निवास करते थे ।।

Sabi ni Vaiśaṃpāyana: “O hari, sa takot na makilala sila ni Duryodhana, ang mga Pāṇḍava ay namuhay sa walang humpay na pag-iingat. Kaya kahit binabantayan nila si Draupadī, nanatili lamang sila roon sa lihim na pagtatago. Pagkaraan, nang magsimula ang ikaapat na buwan, sa lupain ng Matsya ay ipinagdiwang ang isang dakila at masaganang kapistahan para kay Brahmā—lubhang iginagalang at minamahal ng mga tao.”

Verse 15

तत्र मल्‍्ला: समापेतुर्दिग्भ्यो राजन्‌ सहस्रश: । समाजे ब्रह्मणो राजन्‌ यथा पशुपतेरिव

Sabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, O hari, libu-libong mga mandirigmang manlalaban (malla) ang nagtipon doon mula sa bawat panig. Sa pagtitipong iyon, O hari, ang siksikan sa kabiserang-lungsod ay gaya ng kapulungan ni Brahmā, at gaya rin ng kapulungan ni Paśupati (Śiva).

Verse 16

महाकाया महावीर्या: कालखज्जा इवासुरा: । वीर्योन्मत्ता बलोदग्रा राज्ञा समभिपूजिता:

Sabi ni Vaiśampāyana: Ang mga manlalabang dumating ay tila mga asura na Kālakhajja—malalaki ang katawan at kakila-kilabot ang lakas. Lasing sa sariling tapang at namamaga sa pagmamataas ng lakas, gayunman ay tinanggap at pinarangalan sila nang nararapat ni Haring Virāṭa.

Verse 17

सिंहस्कन्धकटिग्रीवा: स्ववदाता मनस्विन: । असकृल्लब्धलक्षास्ते रड़े पार्थिवसंनिधौ

Wika ni Vaiśaṃpāyana: “Ang kanilang mga balikat, baywang, at leeg ay tulad ng sa leon—nagniningning sa likás na karilagan at may mataas na loob. Paulit-ulit, sa mismong harap ng hari, nagkamit sila ng dangal at tagumpay sa tanghalan ng paligsahan.”

Verse 18

तेषामेको महानासीत्‌ सर्वमल्लानथादह्वयत्‌ । आवल्गमानं तं रड्भे नोपतिष्ठति कश्नन

Sa kanila ay may isang napakalakas na mandirigmang manlalaban, na humahamon sa lahat ng iba pang manlalaban. Nang siya’y pumasok sa arena at nagsimulang makipagbuno at magpakita ng lakas, walang sinumang makalapit o makaharap sa kanya.

Verse 19

यदा सर्वे विमनसस्ते मल्‍ला हतचेतस: । अथ सूदेन तं मल्‍ल॑ योधयामास मत्स्यराट्‌,जब वे सभी मल्ल उदासीन हो हिम्मत हार बैठे, तब मत्स्यनरेशने अपने रसोइयेसे उस पहलवानको लड़ानेका निश्चय किया

Nang ang lahat ng manlalaban ay nanlumo at nawalan ng loob, nagpasya ang hari ng Matsya na ipalaban sa mandirigmang iyon ang sarili niyang kusinero—upang magharap ng bagong hahamon kapag sumuko na ang iba.

Verse 20

नोद्यमानस्तदा भीमो दुःखेनैवाकरोन्मतिम्‌ | न हि शक्नोति विवृते प्रत्याख्यातुं नराधिपम्‌

Bagaman pinipilit ng hari noon, si Bhīma—nababalisa sa takot na siya’y makilala—ay nagpasya, sa dalamhati, na sumabak sa laban. Sapagkat hindi niya kayang hayagang tumanggi sa panginoon ng mga tao.

Verse 21

ततः स पुरुषव्यात्र: शार्ट्लशिथिलश्चरन्‌ । प्रविवेश महारजं विराटम भिपूजयन्‌,तदनन्तर पुरुषसिंह भीमने सिंहके समान धीमी चालसे चलते हुए राजा विराटका मान रखनेके लिये उस विशाल रंगभूमिमें प्रवेश किया

Pagkaraan, ang tigre sa mga tao na si Bhīma ay lumakad nang sadyang mabagal at tila walang kabigatan, at pumasok sa malaking arena—upang parangalan si Haring Virāṭa at panatilihin ang kaayusan ng kapulungan ng palasyo.

Verse 22

बबन्ध कक्षां कौन्तेयस्तत: संहर्षयन्‌ जनम्‌ । ततस्तु वृत्रसंकाशं भीमो मल्लं समाह्दयत्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, hinigpitan ng anak ni Kuntī ang sinturon ng mandirigma sa pakikipagbuno, at pinasiklab ang sigla ng madla. Pagdaka’y hinamon ni Bhīma ang isang mambubuno na anyong tulad ni Vṛtra—hindi lamang palaro, kundi isang hayagang pagsubok ng lakas, paninindigan, at disiplina sa ilalim ng mga tuntunin ng arena.

Verse 23

तावुभौ सुमहोत्साहावुभौ भीमपराक्रमौ

Sinabi ni Vaiśampāyana: Kapwa sila nag-uumapaw sa sigasig at lakas, at kapwa taglay ang kapangyarihang pandigma na tila kay Bhīma—mga lalaking ang tapang at tibay ay waring nagbabadya ng mapagpasiyang kilos sa mga pangyayaring susunod.

Verse 24

ततस्तौ नरशार्दूलौ बाहुयुद्धं समीयतु:

Pagdaka’y nagsalubong ang dalawang lalaking tila tigre upang magtagisan sa lakas ng bisig—harapang sagupaan, kamay sa kamay. Binibigyang-diin ng salaysay ang dharma ng mandirigma: kapag hindi na sapat ang salita at agwat, ang tunggalian ay tinatanggap nang magkaharap, sinusubok ang lakas, paninindigan, at pagpipigil sa loob ng asal-kṣatriya.

Verse 25

वीरौ परमसंहृष्टावन्‍्योन्यजयकाड्क्षिणौ | आसीत्‌ सुभीम: सम्पातो वज्रपर्वतयोरिव

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang dalawang bayani, kapwa nag-uumapaw sa galak at kapwa sabik na manaig sa isa’t isa, ay nagsalpukan sa isang nakapanghihilakbot na pagsugod—gaya ng banggaan ng kidlat at bundok. Itinatampok ng taludtod ang nakalalasing na hatak ng tagumpay sa labanan, habang nagpapahiwatig ng mabigat na kapinsalaan kapag ang giting ay pinaiiral higit sa lahat ng pagnanasang manaig.

Verse 26

अत्यन्त हर्षमें भरकर एक-दूसरेको जीत लेनेकी इच्छावाले वे दोनों नरश्रेष्ठ वीर बाहुयुद्ध करने लगे। उस समय उन दोनोंमें बड़ी भयंकर भिड़न्त हुई। उनके परस्परके आघातसे इस प्रकार चटचट शब्द होने लगा, मानो वज्र और पर्वत एक-दूसरेसे टकरा गये हों ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: Kapwa ang dalawang pinakadakilang lalaki, punô ng matinding pagkalugod, ay ubod ng lakas. Bawat isa’y naghahanap ng siwang sa kabila at sabik sa tagumpay. Nang magsalubong sila para sa bisigang labanan, sumiklab ang isang nakapanghihilakbot na banggaan; sa kanilang mga salpukang suntok ay umalingawngaw ang matalas na lagitik, na wari’y kidlat at bundok ang nagbanggaan. Itinatampok ng sipi ang nakalalasing na sigla ng digmaan at ang panganib ng pagnanasa sa pananaig na nagtutulak sa mandirigma na maghanap kahit ng pinakamunting kahinaan ng kalaban.

Verse 27

उभौ परमसंद्ृष्टी मत्ताविव महागजौ | कृतप्रतिकृतैश्षित्रैर्बाहुभिश्व सुसड्कटै: । संनिपातावधूतैश्न प्रमाथोन्‍्मथनैस्तथाः

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang dalawang mandirigma, magkasing-lakas at magkasing-tatag ang loob, ay sumugod sa isa’t isa na parang dalawang lasing na haring elepante. Sa makapangyarihang bisig na mahigpit ang pagkakakandado, nagpalitan sila ng kapit at kontra-kapit—agad na binabaklas ng bawat isa ang hawak ng kalaban. Hinuli at pinigil nila ang mga kamay ng isa’t isa, tumama sa mga di-karaniwang paraan, nagyakap sa dibdib, saka muling nagtulakan palayo. Minsan, ibinabagsak ng isa ang kabila at kinikiskis sa lupa; minsan naman, ang nasa ilalim ay biglang tumatalon, itinatapon ang kalaban, o tumatayo habang pasan siya, dinidiin at pinipilipit ang mga biyas sa lakas ng katawan. Ipinakikita ng tagpong ito hindi lamang poot, kundi ang disiplinadong pagtitiis at ang kaloobang tumbasan ang lakas ng lakas sa tunggalian ng magkapantay.

Verse 28

क्षेपणै्मुष्टिभिश्वैव* * वराहोद्धूतनि:स्वनै:३ | तलैरवजनिपातैश्वरं प्रसृष्ठाभिस्तथैव" च

Sinabi ni Vaiśampāyana: Naglaban sila nang dikit-dikit—nagtutulakan at sumusuntok, at ang tunog ay matinis at magaspang na parang mabangis na singasing ng baboy-ramo na ginising sa galit. Minsan, itinutulak ng isa ang kabila upang umurong; minsan, binubugbog nila ang dibdib ng isa’t isa sa suntok. Kung minsan, binubuhat ng isa ang kalaban sa balikat, iniikot na nakadapa ang mukha, at saka ibinabagsak sa lupa na may malakas na dagundong. Sa ibang sandali, nagpalitan sila ng hampas na bukas ang palad—sampal na nakabuka ang mga daliri at matalas na palo ng palad—bawat isa’y sinusukat ang lakas at tatag ng kalooban ng katunggali sa labang purong lakas ng katawan.

Verse 29

शलाकानखपातैश्न पादोदधूतैश्न दारुणै: । जानुभिश्नचाश्मनिर्घोषै: शिरोभि श्चावघट्टनै:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa tindi ng galit, kinayod nila ang isa’t isa gamit ang matutulis na kuko na parang mga tinik; pinatisod at pinabagsak nila ang isa’t isa sa mararahas na sipa at pagwalis ng paa; at nagbanggaan sila sa tuhod at sa pag-untog ng ulo, na nagbunga ng nakapanghihilakbot na lagapak na parang batong nagbabanggaan—larawan ng labang pinapatakbo ng poot, hindi ng pagpipigil.

Verse 30

तद्‌ युद्धमभवद्‌ घोरमशस्त्रं बाहुतेजसा । बलप्राणेन शूराणां समाजोत्सवसंनिधौ

Sinabi ni Vaiśampāyana: Noon ay sumiklab ang isang nakapanghihilakbot na labanan—walang sandata, tanging ningas ng lakas ng bisig at lakas-buhay ng mga bayani—na naganap sa harap mismo ng nagkakatipong madla, na wari’y nasa isang pistang pampubliko.

Verse 31

अरज्यत जन: सर्व: सोत्क़रुष्टनिनदोत्थित: । बलिनो: संयुगे राजन्‌ वृत्रवासवयोरिव

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nayanig ang buong madla, nayugyog ng malakas at mataas na sigawan. O Hari, wari’y dalawang makapangyarihang kampeon ang nagtagpo sa digmaan—gaya nina Vṛtra at Vāsava (Indra) sa kanilang bantog na labanan.

Verse 32

प्रकर्षणाकर्षणयोरभ्याकर्षविकर्षणै:* | आकर्षतुरथान्योन्यं जानुभिश्चापि जघ्नतु:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa sagupaan ng hila at hila-pabalik—bawat isa’y humihila at bumabaluktot sa kalaban—hinatak nila ang isa’t isa palapit, at pati tuhod ay ipinanghampas. Ipinapakita ng tagpong ito ang hilaw na labang pisikal, kung saan ang lakas ang pumapalit sa pagpipigil, at kung paanong ang pagmamataas at tunggalian ay nagtutulak sa tao sa lalong tumitinding karahasan.

Verse 33

कभी वे प्रतिपक्षीको गोदमें घसीट लाते

Sinabi ni Vaiśampāyana: Kung minsan ay hinihila nila ang kalaban papasok sa kandungan, kung minsan nama’y sa gitna mismo ng laban ay hinihila ito sa harapan; kung minsan ay nagpapalit ng hakbang pasulong‑paatras, pakanan‑pakaliwa; at kung minsan ay biglang itinutulak paurong at ibinabagsak. Sa gayon, kapwa nila hinihila ang isa’t isa sa kanilang panig at tinatamaan ng tuhod. Sa pistang bayan na iyon, sa harap ng mga mandirigmang manlalaban at ng mga tao ng Matsya, nang walang anumang sandata, naganap ang isang nakapanghihilakbot na labanan—tanging lakas ng bisig, lakas ng katawan, at tibay ng hininga. O Hari! Gaya nina Indra at Vṛtra, ang paglalaban nina Bhīma at Jīmūta ay nagbigay-aliw sa lahat; ang mga nanonood ay sumisigaw ng masiglang hiyaw upang palakasin ang loob ng kanilang nais magwagi. Pagkaraan, sa isang malakas na ugong, ang dalawang bayani—malapad ang dibdib, mahahaba ang bisig, bihasa sa mga paraan ng pakikipagbuno—ay naghamunan at naglapit, nagkandado ng mga braso na tila mga pamalong bakal, at sumabak sa mabangis na tunggalian.

Verse 34

चकर्ष दोर्भ्यामुत्पात्य भीमो मल्लममित्रहा । निनदन्तमभिक्रोशन्‌ शार्दूल इव वारणम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Si Bhīma, mamumuksa ng kaaway, ay sinunggaban ang manlalaban sa dalawang bisig, inangat nang marahas, at—umuungal at sumisigaw—hinila-hila ito, na parang tigre na dumadagit sa elepante. Ipinamalas nito ang nakalalamang na lakas ni Bhīma at ang disiplinadong paghawak sa puwersa—ginamit dito sa harap ng madla, hindi sa larangan ng digmaan.

Verse 35

समुद्यम्य महाबाहुर्भ्रामयामास वीर्यवान्‌ । ततो मल्लाश्न मत्स्याश्न विस्मयं चक्रिरे परम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang makapangyarihang bayani, malalakas ang bisig at puspos ng tapang, ay inangat siya at sinimulang paikutin. Nang makita iyon, kapwa ang mga manlalaban at ang mga tao ng kaharian ng Matsya ay napamangha nang lubos.

Verse 36

भ्रामयित्वा शतगुणं गतसत्त्वमचेतनम्‌ । प्रत्यपिंघन्महाबाहुर्मलल्‍लं भुवि वृकोदर:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Matapos paikutin ang manlalaban nang sandaang ulit, hanggang sa maubos ang lakas at mawala ang ulirat at siya’y mawalan ng malay, ibinagsak siya ni Vṛkodara na malalakas ang bisig sa lupa at dinurog doon. Ipinakikita ng pangyayaring ito ang nakalalamang na kapangyarihan ni Bhīma at ang pasyang pangwakas, ayon sa tungkulin, kapag ang kalaban ay ganap nang walang kakayahan.

Verse 37

तस्मिन्‌ विनिहते वीरे जीमूते लोकविश्वुते । विराट: परम हर्षमगच्छद्‌ बान्धवै: सह,इस प्रकार उस लोकविख्यात वीर जीमूतके मारे जानेपर राजा विराटको अपने बन्धु-बान्धवोंके साथ बड़ी प्रसन्नता हुई

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang mapatay ang bayaning si Jīmūta—na bantog sa mga tao—si Haring Virāṭa, kasama ang kanyang mga kamag-anak at kaanak, ay napuspos ng dakilang kagalakan.

Verse 38

प्रहर्षात्‌ प्रददौ वित्तं बहु राजा महामना: । बललवाय महारज्रे यथा वैश्रवणस्तथा,उस समय कुबेरके समान महामनस्वी राजा विराटने अत्यन्त हर्षमें भरकर बलल्‍लवको उस विशाल रंगभूमिमें ही बहुत धन दिया

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa tindi ng galak, ang marangal na si Haring Virāṭa ay nagkaloob ng saganang yaman kay Ballava, doon mismo sa malawak na arena—na wari’y si Vaiśravaṇa (Kubera) ang nagbibigay.

Verse 39

एवं स सुबहून्‌ मल्लान्‌ पुरुषांश्न महाबलान्‌ | विनिध्नन्‌ मत्स्यराजस्य प्रीतिमाहरदुत्तमाम्‌,इसी तरह बहुत-से पहलवानों और महाबली पुरुषोंको मारकर भीमसेनने मत्स्यनरेश विराटका उत्तम प्रेम प्राप्त किया

Sinabi ni Vaiśampāyana: Kaya si Bhīmasena, matapos pabagsakin ang maraming manlalaban at mga lalaking ubod-lakas, ay nagkamit ng pinakamataas na pagsang-ayon at paglingap ng hari ng Matsya, si Virāṭa.

Verse 40

यदास्य तुल्य: पुरुषो न कश्रित्‌ तत्र विद्यते । ततो व्यप्रैश्व सिंहैश्व द्विरदेश्वाप्पपोधयत्‌,जब वहाँ उनकी जोड़का कोई पहलवान नहीं रह गया, तब विराट उन्हें व्याप्रों, सिंहों और हाथियोंसे लड़ाने लगे

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang wala nang sinumang lalaki roon ang makapantay sa kanya, ipinahanda ni Haring Virāṭa na siya’y subukin sa pakikipaglaban sa mababangis na hayop—mga tigre at mga leon—at maging sa malalakas na elepante.

Verse 41

पुनरन्तःपुरगतः स्त्रीणां मध्ये वृकोदर: । योध्यते स विराटेन सिंहैर्मत्तैमहाबलै:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Muli, si Vṛkodara (Bhīma) ay pumapasok sa looban ng kababaihan at tumatayo sa gitna nila; sa udyok ni Haring Virāṭa, nakikipaglaban siya sa mga leon na ubod-lakas at nagngangalit, upang ipamalas ang kanyang galing sa kanilang pagkamangha.

Verse 42

बीभत्सुरपि गीतेन स्वनृत्येन च पाण्डव: । विराट तोषयामास सर्वाश्वान्त:पुरस्त्रिय:,पाण्डुनन्दन अर्जुनने भी अपने गीत और नृत्यसे राजा विराट तथा अन्तःपुरकी सम्पूर्ण स्त्रियोंको संतुष्ट कर लिया था

Sinabi ni Vaiśampāyana: Maging si Bībhatsu (Arjuna), anak ni Pāṇḍu, ay nagpasaya kay Haring Virāṭa at sa lahat ng kababaihan sa loob ng palasyo sa pamamagitan ng kanyang pag-awit at sariling pagsayaw.

Verse 43

अश्जैविनीतैर्जवनैस्तत्र तत्र समागतै: । तोषयामास राजानं नकुलो नृपसत्तमम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa pamamagitan ng pagsasanay at pagdidisiplina sa mga matutuling kabayong nagmula sa iba’t ibang dako, napasaya ni Nakula si Haring Virāṭa, ang pinakamainam sa mga pinuno. Sa galak, ginantimpalaan siya ng hari ng saganang kayamanan. Gayundin, nang makita ni Virāṭa—ang pinakadakila sa mga tao—ang mga torong sinanay at pinasunod ni Sahadeva, iginawad din niya rito ang malaking yaman bilang gantimpala.

Verse 44

तस्मै प्रदेयं प्रायच्छत्‌ प्रीतो राजा धन बहु । विनीतान्‌ वृषभान्‌ दृष्टवा सहदेवस्य चाभित: । धनं ददौ बहुविधं विराट: पुरुषर्षभ:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa kagalakan, iginawad ng hari sa kanya ang saganang gantimpalang kayamanan. At nang makita ni Virāṭa—ang pinakamainam sa mga tao—ang mga torong mahusay na nasanay at may disiplina sa pangangalaga ni Sahadeva, ipinagkaloob din niya rito ang maraming uri ng yaman.

Verse 45

द्रौपदी प्रेक्ष्य तान्‌ सर्वान्‌ क्लिश्यमानान्‌ महारथान्‌ । नातिप्रीतमना राजन्‌ नि:श्वासपरमा भवत्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang makita ni Draupadī ang lahat ng dakilang mandirigmang karwahe—ang kanyang mga asawa—na nagdurusa sa hirap, hindi siya mapalagay, O hari; bumigat ang kanyang dibdib, at wala siyang nagawa kundi huminga ng mahahabang buntong-hiningang puno ng dalamhati.

Verse 46

एवं ते न्यवसंस्तत्र प्रच्छन्ना: पुरुषर्षभा: । कर्माणि तस्य कुर्वाणा विराटनृपतेस्तदा,इस प्रकार वे पुरुषशिरोमणि पाण्डव उस समय राजा विराटके भिन्न-भिन्न कार्य सँभालते हुए वहाँ छिपकर रहते थे

Sinabi ni Vaiśampāyana: Kaya ang mga lalaking matatag na tulad ng toro—ang mga Pāṇḍava, ang pinakadakila sa mga tao—ay namuhay roon nang palihim, at sa panahong iyon ay ginampanan nila ang iba’t ibang tungkulin at gawain para kay Haring Virāṭa.

Verse 236

मत्ताविव महाकायौ वारणौ षष्टिहायनौ । वे दोनों बड़े उत्साहमें भरे थे। दोनों ही प्रचण्ड पराक्रमी थे, ऐसा लगता था मानो साठ वर्षके दो मतवाले एवं विशालकाय गजराज एक-दूसरेसे भिड़नेको उद्यत हों

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang dalawa, malalaking-katawan at waring nalalasing sa lakas, ay mistulang dalawang haring elepante na animnapung taong gulang na handang magsalpukan. Kapwa sila nag-uumapaw sa alab at mabangis na tapang, na para bang nakahandang magharap nang tuwiran sa isang labanang magpapasya ng kapalaran.

Verse 2236

जीमूतं नाम तं तत्र मल्लं प्रख्यातविक्रमम्‌ । फिर लोगोंमें हर्षका संचार करते हुए उन्होंने लँगोट बाँधा और उस प्रसिद्ध पराक्रमी जीमूत नामक मल्लको, जो वृत्रासुरके समान दिखायी देता था, युद्धके लिये ललकारा

Sinabi ni Vaiśampāyana: Doon, hinamon niya sa labanan ang mandirigmang manlalaban na si Jīmūta, bantog sa kanyang lakas. Habang pinasisigla ang kagalakan ng mga tao, hinigpitan niya ang kanyang bahag at tinawag sa pakikipaglaban ang tanyag na malakas na manlalabang iyon—na anyong tulad ni Vṛtrāsura—upang itanghal ang pampublikong pagsubok ng lakas at dangal.