Adhyaya 363

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे भूमिवनौषध्यादिवर्गा नाम द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः अग्निर् उवाच नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गान्वक्ष्ये ऽथ नामतः नरः पञ्चजना मर्त्य यद्योषावंला वधूः

Kaya nga, sa Agni Mahāpurāṇa, ang kabanatang tinatawag na “Mga pangkat ng (mga katawagan para sa) lupa, kagubatan, halamang-gamot, at iba pa” ay ang ika-362. Ngayon ay nagsisimula ang ika-363 na kabanata: “Mga pangkat ng (mga katawagan para sa) tao, Brahmin, Kṣatriya, Vaiśya, at Śūdra.” Wika ni Agni: “Ngayon ay ilalahad ko, ayon sa pangalan, ang mga pangkat ng katawagan: para sa ‘lalaki’—nara, pañcajana, martya; para sa ‘babae’—yadyoṣā, avaṃlā; para sa ‘nobya/asawa’—vadhū.”

Verse 2

कान्तार्थिनी तु या याति सङ्केतं साभिसारिका कुलटा पुंश् चल्यसती नग्निका स्त्री च कोटवी

Ang babaeng, dahil sa pananabik sa kasintahan, ay pumupunta sa napagkasunduang tagpuan ay tinatawag na abhīsārikā. Tinatawag din siya na kulaṭā, puṃścalī, asatī; at sa ilang gamit ay nagnikā at koṭavī rin.

Verse 3

कात्यायन्यर्धवृद्धा या सैरिन्ध्री परवेश्मगा असिक्री स्यादवृद्धा या मलिनी तु रजस्वला

Ang babaeng “bahagyang umusad na sa gulang” ay tinatawag na Kātyāyanī; ang pumupunta sa bahay ng iba (bilang umaasa/katulong) ay Sairindhrī. Ang hindi pa umuusad sa gulang ay Asikrī; at ang babaeng may buwanang dalaw ay Malinī.

Verse 4

वारस्त्री गणिका वेश्या भ्रातृजायास्तु यातरः ननान्दा तु स्वसा पत्युः सपिण्डास्तु सनाभयः

Ang vārastrī ay isang babaeng aliw (courtesan); gayundin ang gaṇikā at veśyā (babaeng pampubliko/prostituta). Ang asawa ng kapatid na lalaki ay yātarā; ang kapatid na babae ng asawa ay nanāndā. Ang magkakaugnay sa iisang linya ng ninunong katawan ay sapiṇḍa; at ang magkakaugnay sa iisang linya ng sinapupunan ay sanābha.

Verse 5

समानोदर्यसोदर्यसगर्भसहजास्समाः सगोत्रबान्धवज्ञातिबन्धुस्वस्वजनाः समाः

Ang magkakapareho ng sinapupunan, ang ipinanganak ng iisang ina, ang nasa iisang linyang-uterino, at ang sabay na ipinanganak ay itinuturing na magkakatulad; gayundin, ang may iisang gotra, mga kamag-anak, jñāti, bandhu (mga kaugnay), at sariling mga tao (svajana) ay itinuturing ding magkakatulad.

Verse 6

दम्पती जम्पती भार्यापती जायापती च तौ गर्भाशयो जरायुः स्यादुल्वञ्च कललो ऽस्त्रियां

Ang dalawang (asawa, lalaki at babae) ay tinatawag na dampatī, jampatī, bhāryāpatī, at jāyāpatī. Ang sinapupunan ay garbhāśaya; ang lamad/iniwanang inunan ay jarāyu; at ang ulva (balot ng embriyo) at kalala (unang bukol ng embriyo) ay mga katawagang iniuugnay sa babae.

Verse 7

गर्भो भ्रुण इमौ तुल्यौ क्लीवं शण्डो नपुंसकम् स्यादुत्तानशया डिम्भा बालो माणवकः स्मृतः

Ang ‘garbha’ at ‘bhruṇa’ ay magkatumbas na katawagan (para sa embriyo/sanggol sa sinapupunan). Ang ‘klība’, ‘śaṇḍa’, at ‘napuṁsaka’ ay tumutukoy sa lalaking baog o walang kakayahang magkaanak. Ang ‘ḍimbha’ ay sanggol na nakahiga nang patihaya; at ang ‘bāla’ ay nauunawaang ‘māṇavaka’ (batang lalaki/anak).

Verse 8

पिचिण्डिलो वृहत्कुक्षिरवभ्रटो नतनासिके विकलाङ्गस्तु पोगण्ड आरोग्यं स्यादनामयम्

Ang may katawang siksik o buhol-buhol, o may malaking tiyan; ang kalbo (o may sirang buhok), o may bagsak na ilong; maging ang may kapansanan sa bahagi ng katawan at ang may goiter—para sa kanila ay magkakaroon ng kalusugan at magiging malaya sa karamdaman.

Verse 9

स्यादेडे वधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुनिः क्षयः शोषश् च यक्ष्मा च प्रतिश्यायुस्तु पीनसः

Sa kalagayang tinatawag na eḍa, ang tao ay nagiging bingi; sa kubja, siya ay kuba; sa gaḍula, may paninigas o pagkapilay; sa kukara, may pag-urong o pagkapilay (kuni). Ang kṣaya (pagkaubos), śoṣa (pagkatuyo/pagkahapo), at yakṣmā (tisis) ay magkakaugnay na katawagan; at para sa pratiśyāya (sipon), ang tawag ay pīnasa (talamak na rinitis).

Verse 10

स्त्री क्षुत्क्षुतं क्षयं पुंसि कासस्तु क्षवथुः पुमान् शोथस्तु श्वयथुः शोफः पादस्फोटो विपादिका

Ang anyong pambabae ay kṣutkṣutam (pagbahing), samantalang sa panlalaki ay kṣayam. Ang kāsa (ubo) ay panlalaki; ang kṣavathu (bahing) ay panlalaki rin. Ang śotha (pamamaga/edema) ay tumutugma sa śvayathu at śopha; at ang pāda-sphoṭa (pagbibitak o pagkapaltos ng paa) ay tinatawag na vipādikā.

Verse 11

किलासं सिध्नकच्छान्तु पाम पामा विचर्चिका कोठो मण्डलकं कुष्ठं श्वित्रे द्रुर् नामकार्शसी

Ang Kilāsa, sidhnaka, kaccha, pāma, pāmā, vicarcikā, koṭha, maṇḍalaka, kuṣṭha, śvitra, druḥ, at nāmakārśasī—ito ang mga pangalan ng mga karamdaman sa balat.

Verse 12

अनाहस्तु विबन्धः स्याद्ग्रहणी रुक्प्रवाहिका वीजवीर्येन्द्रयं शुक्रं पललं क्रव्यमामिषं

Ang ‘Anāha’ ay tinatawag ding ‘vibandha’ (pagbara/pagtitibi). Naroon ang grahaṇī (karamdaman sa pagsipsip ng pagkain) at ruk-pravāhikā (masakit na pagtatae/disenterya). Gayundin: vīja (binhi), vīrya (lakas ng pagkalalaki), indriya (kakayahang pandama), śukra (semilya), palala (laman), kravya (hilaw na karne), at āmiṣa (karne).

Verse 13

वुक्काग्रमांसं हृदयं हन्मेदस्तु वपा वसा पश्चाद्ग्रीवा शिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा

Ang laman sa dulo ng bato ay tinatawag na vukkāgra-māṃsa; ang puso ay hṛdaya; ang taba sa bahagi ng panga ay han-medas; ang omentum ay vapā; ang taba ay vasā; ang likod ng leeg ay paścād-grīvā; ang ugat (vein) ay śirā; ang batok/gilid ng leeg ay manyā; ang tubong daluyan ay nāḍī; at ang arterya ay dhamanī (naiiba sa śirā).

Verse 14

तिलकं क्तोम मस्तिष्कं द्रूषिका नेत्रयोर्मलम् अन्त्रं पुरी तद्गुल्मस्तु प्लीहा पुंस्य् अथ वस्नसा

Ang ‘tilaka’ ay tanda sa noo; ang ‘ktoma’ dito ay tumutukoy sa ulo; ang ‘mastiṣka’ ay ang utak. Ang ‘drūṣikā’ ay dumi o katas ng mga mata. Ang ‘antra’ ay mga bituka; ang ‘purī’ ay dumi; ang ‘gulma’ ay bukol sa tiyan (tila tumor); ang ‘plīhā’ ay pali; at ang ‘vasnasā’ ay tumutukoy sa sangkap na panlalaki o pagkalalaki.

Verse 15

स्नायुः स्त्रियां कालखण्डयकृती तु समे इमे स्यात् कर्पूरः कपालो ऽस्त्री कीकसङ्कुल्यमस्थि च

Ang salitang snāyu (‘litid/ligamento’) ay pambabae ang kasarian. Ang kālakhaṇḍa at yakṛtī ay may karaniwang kasarian (maaaring gamitin sa dalawang anyo). Ang karpūra (‘kamper’), kapāla (‘bungo/mangkok’), kīkasaṅkulya, at asthi (‘buto’) ay hindi pambabae (ibig sabihin, panlalaki o walang kasarian ayon sa gamit).

Verse 16

स्याच्छरीरास्थ्नि कङ्कालः पृष्ठास्थ्नि तु कशेरुका शिरो ऽस्थनि करोटिः स्त्री पार्श्वास्थनि तु पर्शुका

Ang mga buto ng katawan ay tinatawag na «kaṅkāla», ang balangkas. Ang mga buto sa likod ay «kaśerukā», ang hanay ng gulugod. Ang buto ng bungo ay tinatawag sa anyong pambabae na «karoṭi». Ang mga buto sa tagiliran ay «parśukā», ang mga tadyang.

Verse 17

अङ्गं प्रतीको ऽवयवः शरीरं वर्ष्म विग्रहः कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती

Ang isang sangkap o biyas ay tinatawag ding «aṅga». Ang bahagi ng katawan ay «pratīka» o «avayava». Ang katawan ay «śarīra», «varṣman», o «vigraha». Ang balakang/baywang ay «kaṭa» o «nā»; ang buto ng balakang ay «śroṇi-phalaka»; ang baywang ay «kaṭi»; at ang balakang/pelbis ay «śroṇi», na tinatawag din na «kakudmatī».

Verse 18

पश्चान्नितम्बः स्त्रीकट्याः क्लीवे तु जघनं पुरः कूपकौ तु नितम्बस्थौ द्वयहीने ककुन्दरे

Ang bahaging likuran (rehiyon ng puwit) sa kaso ng baywang/balakang ng babae ay tinatawag na «nitamba». Sa isang eunuko (klība), ito ay tinatawag na «jaghana». Ang dalawang hukay na nasa puwit ay «kūpaka». At kung saan wala ang pares na iyon, ito ay «kakundara».

Verse 19

स्त्रियां स्फिचौ कटिप्रोथावुपस्थो वक्ष्यमाणयोः भगं योनिर्द्वयोः शिश्नो मेढ्रो मेहनशेफसी

Sa babae, ang puwit ay tinatawag na «sphic»; ang baywang/balakang ay «kaṭi»; ang umbok ng pelbis ay «protha»; at ang bahaging ari ay «upastha». Para sa dalawang kasarian, ang ari ng babae ay «bhaga» at «yoni»; ang ari ng lalaki ay «śiśna», «meḍhra», «mehana», at «śephas».

Verse 20

पिचिण्डकुक्षी जठरोदरं तुन्दं कुचौ स्तनौ चूचुकन्तु कुचाग्रं स्यान्न ना क्रोडं भुजान्तरम्

Ang «kukṣi» (na tinatawag ding «piciṇḍa») ay tumutukoy sa tiyan. Ang «jaṭhara» at «udara» ay nangangahulugan din ng tiyan (abdomen), at ang «tunda» ay ang nakausling tiyan. Ang «kuca» at «stana» ay mga suso; ang «cūcuka» ay utong, at ang «kucāgra» ay tumutukoy rin sa dulo ng suso. Ang «kroḍa» ay ang kilikili, ang puwang sa pagitan ng mga braso.

Verse 21

स्कन्धो भुजशिरो ऽंशो ऽस्त्री सन्धी तस्यैव जत्रुणी पुनर्भवः कररुहो नखो ऽस्त्री नखरो ऽस्त्रियां

Ang «skandha» (balikat), «bhujaśiras» (itaas na bahagi ng braso), at «aṃśa» (itaas na balikat) ay hindi pambabae. Ang «sandhi» (kasukasuan) ay nasa gayon ding kasarian. Ang «jatruṇī» (clavicle/buto sa balikat) ay pambabae. Ang «punarbhava» (muling pagsilang) ay panlalaki. Ang «kararuha» (kuko; “tubong-singaw ng kamay”) at «nakha» (kuko) ay hindi pambabae; ang «nakhara» (pangil ng kuko/kalawit) ay ginagamit sa neuter.

Verse 22

प्रदेशतालगोकर्णास्तर्जन्यादियुते तते अङ्गुष्ठे सकनिष्ठे स्याद्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुलः

Kapag ang sukat na «pradeśa», «tāla», at «gokarṇa» ay isinama sa hintuturo at iba pang mga daliri, at saka inunat na magkahiwalay ang hinlalaki at hinliliit (kaniṣṭhā), nakukuha ang «vitasti»—katumbas ng labindalawang «aṅgula» (lapad ng daliri).

Verse 23

पाणौ च पेटप्रतलप्रहस्ता विस्तृताङ्गुलौ बद्धमुष्टिकरो रत्निररत्निः स कनिष्ठवान्

Ang «pāṇi» (nakabukang palad) ay tinatawag ding «peṭa», «pratala», at «prahasta». Kapag nakabukaka ang mga daliri, ito ay «vistṛtāṅgula»; kapag nakasara ang kamao, ito ay «baddhamuṣṭikara». Ang sukat na «ratni» ay kilala rin bilang «aratni»; ito ang sukat na nagtatapos sa hinliliit (kaniṣṭhā).

Verse 24

कम्बुग्रीवा त्रिरेखा सावटुर्घाटा कृकाटिका अधः स्याच्चिवुकञ्चौष्ठादथ गण्डौ गलो हनुः

Ang leeg na tulad ng kabibe ng sankha ay «kambugrīvā»; ang leeg/lalamunan na may tatlong guhit ay «trirekhā». Ang batok/likod ng ulo ay «sāvaṭurghāṭā», at ang dugtungan sa leeg ay «kṛkāṭikā». Sa ibaba: ang baba «civuka», ang bahagi ng mga labi «cauṣṭha»; saka ang pisngi «gaṇḍa», ang lalamunan/leeg «gala», at ang panga «hanu».

Verse 25

अपाङ्गौ नेत्रयोरन्तौ कटाक्षो ऽपाङ्गदर्शने चिकुरः कुन्तलो बालः प्रतिकर्म प्रसाधनम्

Ang mga panlabas na sulok ng mga mata ay «apāṅga»; ang sulyap mula sa sulok ng mata ay «kaṭākṣa». Ang buhok ay «cikura» o «kuntala»; ang «bāla» ay nangangahulugang buhok din. Ang mga gawaing pag-aayos at pagpapaganda ay «pratikarma», at ang pag-aadorno ay «prasādhana».

Verse 26

आकाल्पवेशौ नेपथ्यं प्रत्यक्षं खेलयोगजम् चूडामणिः शिरोरत्नं तरलो हारमध्यगः

Ang ākalpa at veśa ay bumubuo sa kasuotang pang-entablado (nepathya), at ang lantad na palamuti ay nagmumula sa mapaglaro o pangtanghal na paglalapat (khela-yoga). Ang cūḍāmaṇi ang hiyas sa tuktok ng ulo, at ang tarala ang palawit na nasa gitna ng kuwintas.

Verse 27

कर्णिका तालपत्रं स्याल्लम्बनं स्याल्ललन्तिका मञ्जीरो नूपुरं पादे किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका

Ang karṇikā at tāla-patra ay mga tawag sa palamuting pangtainga; ang lambana at lalantikā ay mga katawagan din sa palamuting nakasabit. Sa paa, ang mañjīra at nūpura ay tumutukoy sa pulseras sa bukung-bukong, at ang kiṅkiṇī ay munting kampanilyang palamuti.

Verse 28

दैर्घ्यमायाम आरोहः परिणाहो विशालता पटच्चरं जीर्णवस्त्रं संव्यानञ्चोत्तरीयकम्

Ang “haba” ay tinatawag ding āyāma; ang “taas” ay āroha; ang “sukat ng palibot/ligid” ay pariṇāha; at ang “lapat o lawak” ay viśālatā. Ang paṭaccara ay basahang punit, samakatuwid ay lumang kasuotan (jīrṇa-vastra); at ang saṃvyāna, ang kasuotang ibinabalot, ay tinatawag ding uttarīyaka, ang pang-itaas na tela.

Verse 29

रचना स्यात् परिस्पन्द आभोगः परिपूर्णता समुद्गकः सम्पुटकः प्रतिग्राहः पतद्ग्रहः

Ang racanā (pag-aayos/komposisyon) ay may mga uri: parispanda (pagyanig na galaw), ābhoga (ganap na paglawak), paripūrṇatā (lubos na kapunuan), samudgaka (pagkakulong na tulad ng kaha), sampuṭaka (pagkakulong na magkapares na kaha/anyo-kapsula), pratigrāha (katapat na sisidlang tumatanggap), at patadgraha (sisidlang sumasalo sa nahuhulog).