ฤๅษีนารทมุนี in the Ramayana

วาลมีกิ ผู้เป็นยอดแห่งฤๅษี ได้ทูลถามพระนารทมุนี ผู้เป็นตปัสวี ตั้งมั่นในตบะและสวาธยายะ และเป็นเลิศในหมู่นักวาจาและผู้รู้พระเวท

ในโลกปัจจุบันนี้ ใครเล่าหนอเป็นผู้ทรงคุณความดีและความกล้าหาญ—ผู้รู้ธรรมะ ผู้กตัญญู ผู้กล่าวสัจจะ และผู้มั่นคงในปณิธาน?

ผู้ใดเล่าประกอบด้วยจริยาวัตรอันประเสริฐ ผู้ใดมุ่งประโยชน์แก่สรรพสัตว์ทั้งปวง; ผู้ใดเป็นบัณฑิตแท้ ผู้ใดสามารถ และผู้ใดมีรูปโฉมเป็นที่รักแก่ทุกคน?

ผู้ใดเล่ามีตนเป็นใหญ่? ผู้ใดชนะความโกรธ? ผู้ใดรุ่งเรืองและปราศจากริษยา? และผู้ใดเมื่อพระพิโรธบังเกิดในสนามรบ แม้เหล่าเทวะก็ยังหวาดหวั่น?

ข้าพเจ้าปรารถนาจะสดับเรื่องนี้ยิ่งนัก เพราะความใคร่รู้ของข้าพเจ้ามีมาก โอ้มหาฤๅษี ท่านย่อมสามารถรู้จักบุรุษผู้มีคุณลักษณะเช่นนั้นได้

ครั้นนารท ผู้รู้แจ้งไตรโลก ได้สดับถ้อยคำของวาลมีกิแล้ว จึงเชื้อเชิญว่า “จงสดับเถิด” และด้วยความปีติยินดีจึงเริ่มกล่าววาจา

ดูก่อนมุนี คุณธรรมมากมายที่ท่านกล่าวมานั้นหาได้ยากยิ่งในหมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าได้พิจารณาแล้วพบผู้ที่ประกอบด้วยคุณเหล่านั้น จักกล่าวถึงบุรุษนั้น—โปรดสดับเถิด

พระองค์ (พระราม) ทรงเปี่ยมด้วยปัญญา มั่นคงในนีติและธรรม ทรงวาจาไพเราะ และรุ่งเรืองด้วยศรี; เป็นผู้ปราบศัตรูให้ราบคาบ พระอังสากว้าง พระกรทรงพลัง มีพระศอประดุจสังข์ และพระหนุแข็งแกร่งเด่นชัด

พระองค์ทรงอกผาย เป็นผู้ทรงคันศรใหญ่ ไหปลาร้าแน่นมั่น เป็นผู้ข่มศัตรู; พระกรยาวจรดพระชานุ พระเศียรสง่า พระนลาฏงดงาม และพระวิกรมะเด่นยิ่ง

พระองค์มิได้สูงเกินหรือเตี้ยเกิน อวัยวะได้สัดส่วน ผิวพรรณผ่องใสเปล่งรัศมี ทรงเดชานุภาพ; อกอิ่มเต็ม ดวงตากว้าง ทรงมีสิริแห่งพระลักษมี และมีลักษณะมงคลประการต่าง ๆ

พระองค์ทรงรู้ธรรม ตั้งมั่นในสัจจะ และทรงมุ่งประโยชน์สุขของปวงประชา; ทรงเกียรติยศ เปี่ยมปัญญา บริสุทธิ์ อ่อนน้อมต่อคำชี้นำอันชอบธรรม และทรงมีสมาธิแน่วแน่ในพระปณิธาน

พระองค์ทรงรุ่งเรืองดุจพระปรชาปติ ทรงเป็นผู้ทรงธาระค้ำจุนดุจธาตา และทรงปราบปรามศัตรู; ทรงเป็นผู้พิทักษ์สรรพชีวิตในโลก และทรงคุ้มครองพระธรรมอย่างมั่นคง

พระองค์ทรงพิทักษ์ราชธรรมของพระองค์และคุ้มครองปวงประชา ทรงรู้ซึ้งถึงสารแท้แห่งพระเวทและเวทางคะทั้งหลาย และทรงตั้งมั่นชำนาญในธนุรเวท คือศาสตร์แห่งธนูและยุทธวิธี

พระองค์ทรงรู้ซึ้งถึงแก่นความหมายแห่งศาสตราทั้งปวง ทรงมีความจำมั่นคงและปัญญาเฉียบคม เป็นที่รักของคนทั้งหลาย ทรงสุภาพเป็นสาธุ จิตใจไม่หวั่นไหว และทรงรอบคอบในกิจการ

ดุจมหาสมุทรที่สายน้ำทั้งหลายเข้าหาอยู่เสมอ พระองค์ก็ทรงเข้าถึงได้ตลอดกาลสำหรับผู้มีคุณธรรม ทรงเป็นอารยะผู้สูงส่ง ทรงปฏิบัติต่อทุกคนอย่างเสมอภาค และทรงมีพระพักตร์ผ่องใสชวนยินดีเสมอ

และพระองค์ ผู้เพียบพร้อมด้วยคุณธรรมทั้งปวง ยังความปีติแก่พระนางเกาสัลยา ทรงลึกดุจมหาสมุทร และทรงมั่นคงในความกล้าหาญดุจหิมวาน (หิมาลัย)

ในเดชานุภาพทรงดุจพระวิษณุ ในความงามอันชวนชื่นชมดุจพระจันทร์ ในพระพิโรธดุจไฟแห่งกาลสิ้นโลก ในขันติอดทนเสมอด้วยแผ่นดิน ในทานบารมีดุจธนท (กุเบร) และในสัจจะดุจพระธรรมะเองที่ปรากฏเป็นรูป

ครั้นทอดพระเนตรพระรามผู้เพียบพร้อมด้วยคุณธรรมดังนี้—ทรงกล้าหาญตั้งมั่นในสัจจะ เป็นโอรสองค์ใหญ่ ประดับด้วยคุณอันประเสริฐ และเป็นที่รักยิ่งของท้าวทศรถ ผู้มุ่งประโยชน์สุขแห่งปวงประชาและใฝ่สิ่งที่ประชารักใคร่—พระมหากษัตริย์ผู้ครองแผ่นดินจึงทรงป…

ด้วยความสัตย์ต่อวาจาและถูกผูกไว้ด้วยบ่วงแห่งธรรม พระราชาทศรถจึงจำต้องส่งพระราม โอรสอันเป็นที่รัก ออกไปสู่การเนรเทศในป่า

สีตา พระชายาอันเป็นที่รักของพระราม ผู้เป็นดุจลมหายใจของพระองค์และมุ่งประโยชน์เกื้อกูลอยู่เสมอ ประสูติในราชวงศ์พระชนก ราวกับถูกรังสรรค์ด้วยศิลป์ทิพย์ ทรงพร้อมด้วยลักษณะมงคลทั้งปวง เป็นยอดแห่งสตรี เป็นพระสุณิสาแห่งราชสกุลทศรถ…