Maitreya

Verse 1

ॐ बृहद्रथो वै नाम राजा राज्ये ज्येष्ठं पुत्रं निधापयित्वेदमशाश्वतं मन्यमानः शरीरं वैराग्यमुपेतोऽरण्यं निर्जगाम । स तत्र परमं तप आस्थायादित्यमीक्षमाण ऊर्ध्वबाहुः तिष्ठत्यन्ते सहस्रस्य मुनिरन्तिकमाजगामा...

ఓం। బృహద్రథుడు అనే రాజు రాజ్యంలో తన జ్యేష్ఠ కుమారుని స్థాపించి, ఈ శరీరం అనిత్యమని భావించి, వైరాగ్యాన్ని పొందుకొని అరణ్యానికి వెళ్లెను। అక్కడ పరమ తపస్సును ఆశ్రయించి, సూర్యుని దర్శిస్తూ, ఊర్ధ్వబాహువుగా నిలిచెను। సహస్ర (దినముల) అంతమున ఆత్మవిద్ భగవాన్ శాకాయన్య ముని సమీపమునకు వచ్చెను—ధూమరహిత అగ్నివలె, తన తేజస్సుతో దహించుచున్నట్లు। ఆయన రాజుతో—“లేచెను, లేచెను; వరమును కోరుకొనుము” అని పలికెను। రాజు నమస్కరించి—“భగవన్, ఆత్మవిద్యను, తత్త్వవిత్తును గురించి మేము వినితిమి; మీరు మాకు ఉపదేశించండి” అని చెప్పెను। ముని—“ఈ ప్రాచీన వృత్తాంతమును అడగుట దుర్లభము; ఇక్ష్వాకువంశీయ ఇతర కోరికలు, ప్రశ్నలు కోరుకొనుము” అని పలికెను। అప్పుడు రాజు శాకాయన్యుని పాదములను స్పృశించి ఈ గాథను పలికెను॥१॥

Verse 2

अथ किमेतैर्मान्यानां शोषणं महार्णवानां शिखरिणां प्रपतनं ध्रुवस्य प्रचलनं स्थानं वा तरूणां निमज्जनं पृथिव्याः स्थानादपसरणं सुराणां सोऽहमित्येतद्विधेऽस्मिन्संसारे किं कामोपभोगैर्यैरेवाश्रितस्यासकृदुपावर...

అప్పుడు వీటితో ఏమి ప్రయోజనం—గౌరవనీయుల క్షయం, మహాసముద్రాల ఎండిపోవడం, పర్వతశిఖరాల పతనం, ధ్రువతార కదలిక, వృక్షాల మునగడం, భూమి తన స్థానమునుండి తొలగిపోవడం, దేవతలకూడా చ్యుతి? ఇలాంటి సంసారంలో ‘సోऽహమ్’ అనే అహంకారభావం వ్యాపించినప్పుడు, కామభోగాల వల్ల ఏమి లాభం? వాటి ఆశ్రయంతో మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి రావడం (పునర్జన్మ)నే కనిపిస్తుంది. నన్ను దీనినుండి उद्धరించవలసినవారు మీరు. భగవన్, నేను ఈ సంసారంలో అంధ బావిలోని కప్పువలె ఉన్నాను; మీరే మా గతి॥२॥

Verse 3

भगवन्, शरीरमिदं मैथुनादेवोद्भूतं संविदपेतं निरय एव मूत्रद्वारेण निष्क्रान्तम्। अस्थिभिश्चितं मांसेनानुलिप्तं चर्मणावबद्धं विण्मूत्रवातपित्तकफमज्जामेदोवसाभिरन्यैश्च मलैर्बहुभिः परिपूर्णम्। एतादृशे शरीर...

భగవన్, ఈ శరీరం నిజంగా మైథునం నుండే ఉద్భవించింది; చైతన్యరహితం; నరకం నుండివలె మూత్రమార్గం ద్వారా వెలువడినది. ఎముకలతో కుప్పగా, మాంసంతో లేపితమై, చర్మంతో బంధింపబడి, మలం‑మూత్రం, వాయువు, పిత్తం, కఫం, మజ్జ, మేదం, వసా మొదలైన అనేక మలినాలతో నిండింది. ఇలాంటి దేహంలో ఉన్న మాకు, భగవన్, మీరు మాత్రమే గతి మరియు శరణం॥౩॥

Verse 4

अथ भगवाञ्छाकायन्यः सुप्रीतोऽब्रवीद्राजानं—महाराज, बृहद्रथेक्ष्वाकुर्वंशध्वजशीर्ष, आत्मज्ञः कृतकृत्यस्त्वं मरुन्नाम्नो विश्रुतोऽसि। अयं खल्वात्मा ते कतमो, भगवान्, वर्ण्य इति तं होवाच॥४॥

అప్పుడు పరమ సంతోషించిన భగవాన్ శాకాయన్యుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు—మహారాజ బృహద్రథా, ఇక్ష్వాకు వంశ ధ్వజశీర్షా, నీవు ఆత్మజ్ఞుడవు, కృతకృత్యుడవు; ‘మరుత్’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడవు. భగవన్, నీ ఆత్మలో నిజంగా ఏ ఆత్మను వర్ణించాలి?—అని అతనిని సంభోదించాడు॥౪॥

Verse 5

शब्दस्पर्शमया येऽर्था अनर्था इव ते स्थिताः । येषां सक्तस्तु भूतात्मा न स्मरेच्च परं पदम् ॥५॥

శబ్దం‑స్పర్శం మయమైన విషయాలు అనర్థాలవలెనే నిలిచివుంటాయి. వాటిలో ఆసక్తుడైన జీవాత్మ పరమ పదాన్ని స్మరించలేడు॥౫॥

Verse 6

तपसा प्राप्यते सत्त्वं सत्त्वात् सम्प्राप्यते मनः । मनसा प्राप्यते ह्यात्मा ह्यात्मापत्त्या निवर्तते ॥६॥

తపస్సుతో సత్త్వశుద్ధి లభిస్తుంది; సత్త్వం వల్ల మనస్సు సమ్యక్ స్థిరమవుతుంది. మనస్సు ద్వారానే ఆత్మసాక్షాత్కారం కలుగుతుంది; ఆత్మలాభంతో సంసారబంధం నుండి నివృత్తి కలుగుతుంది॥

Verse 7

यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यति । तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यति ॥७॥

ఇంధనం లేని అగ్ని తన స్వయోనిలోనే శాంతిస్తుంది; అలాగే వృత్తుల క్షయంతో చిత్తం తన స్వమూలంలో ఉపశమిస్తుంది॥

Verse 8

स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यगामिनः । इन्द्रियार्थविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः ॥८॥

స్వయోనిలో ఉపశాంతమై సత్యాన్ని ఆశ్రయించే మనస్సుకు సత్యమే ప్రకాశిస్తుంది; కానీ ఇంద్రియవిషయాలలో మోహితుడికి కర్మవశానుసారంగా అసత్యాలే అనుభవమవుతాయి॥

Verse 9

चित्तमेव हि संसारस् तत्प्रयत्नेन शोधयेत् । यच्चित्तस् तन्मयो भवति गुह्यमेतत् सनातनम् ॥९॥

మనమే నిజంగా సంసారం; దానిని యత్నంతో శుద్ధి చేయాలి. మనస్సు ఏదిలో స్థిరమవుతుందో, అది తద్రూపమవుతుంది—ఇది సనాతనమైన గూఢ రహస్యం.

Verse 10

चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमक्षयमश्नुते ॥१०॥

మనస్సు ప్రసన్నత/నిర్మలత వలన శుభాశుభ కర్మలు నశిస్తాయి. ప్రశాంతాత్ముడు ఆత్మలో స్థితుడై అక్షయమైన సుఖాన్ని పొందుతాడు.

Verse 11

समासक्तं यदा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरम् । यद्येवं ब्रह्मणि स्यात् तत्को न मुच्येत बन्धनात् ॥११॥

జీవి మనస్సు విషయగోచరంలో పూర్తిగా ఆసక్తమై సంచరిస్తుంది. అదే విధంగా అది బ్రహ్మంలో నిలిచితే, బంధనంనుండి ఎవడు విముక్తి పొందడు?

Verse 12

हृत्पुण्डरीकमध्ये तु भावयेत् परमेश्वरम् । साक्षिणं बुद्धिवृत्तस्य परमप्रेमगोचरम् ॥ अगोचरं मनोवाचाम् अवधूतादिसम्प्लवम् । सत्तामात्रप्रकाशैकप्रकाशं भावनातिगम् ॥ अहेयम् अनुपादेयम् असामान्यविशेषणम् । ध्रु...

హృదయపద్మమధ్యమున పరమేశ్వరుని భావించవలెను—బుద్ధివృత్తుల సాక్షి, పరమప్రేమవిషయుడు; మనస్సు వాక్కులకు అగోచరుడు, అవధూతాది లయ-ప్రవాహ సంగమస్వరూపుడు; కేవల సత్త యొక్క ఏకప్రకాశము, భావనాతీతుడు। ఆయన న హేయుడు న ఉపాదేయుడు; సామాన్య విశేషణాలకు అతీతుడు; ధ్రువుడు, స్థిమితుడు, గంభీరుడు; న తేజస్సు వ్యాప్తి, న తమస్సు; నిర్వికల్పుడు, నిరాభాసుడు—నిర్వాణమయ సంవిత్స్వరూపుడు।

Verse 13

हृत्पुण्डरीकमध्ये तु भावयेत् परमेश्वरम् । साक्षिणं बुद्धिवृत्तस्य परमप्रेमगोचरम् ॥ अगोचरं मनोवाचाम् अवधूतादिसम्प्लवम् । सत्तामात्रप्रकाशैकप्रकाशं भावनातिगम् ॥ अहेयम् अनुपादेयम् असामान्यविशेषणम् । ध्रु...

హృదయపుండరీకములో పరమేశ్వరుని ధ్యానించాలి—బుద్ధివృత్తుల సాక్షి, అత్యున్నత ప్రేమకు గోచరుడు; మనో వాక్కులకు అతీతుడు, అవధూతాది లయకారి సంగమ-ప్రవాహస్వరూపుడు; సత్తామాత్రాన్ని ప్రకాశింపజేసే ఏకైక జ్యోతి, కల్పనాతీతుడు। ఆయన న త్యాజ్యుడు న గ్రాహ్యుడు; సామాన్య విశేషణాలకు అతీతుడు; ధ్రువ, స్థబ్ధ, గంభీర; న తేజస్సు న తమస్సు వ్యాప్తి; నిర్వికల్ప, నిరాభాస—నిర్వాణమయ చైతన్యము।

Verse 14

हृत्पुण्डरीकमध्ये तु भावयेत् परमेश्वरम् । साक्षिणं बुद्धिवृत्तस्य परमप्रेमगोचरम् ॥ अगोचरं मनोवाचाम् अवधूतादिसम्प्लवम् । सत्तामात्रप्रकाशैकप्रकाशं भावनातिगम् ॥ अहेयम् अनुपादेयम् असामान्यविशेषणम् । ध्रु...

హృదయకమలములో పరమేశ్వరుని ధ్యానించవలెను—ఆయన బుద్ధివృత్తుల సాక్షి, పరమప్రేమమాత్రమునే గోచరుడు; మనస్సు వాక్కులకు అతీతుడు, అవధూతాది లయ-ప్రవాహస్వరూపుడు; సత్తామాత్రానికి ఏకైక ప్రకాశము, భావనాతీతుడు। ఆయన న హేయుడు న ఉపాదేయుడు; సామాన్య విశేషణాలతో పరిమితుడు కాదు; ధ్రువ, నిశ్చల, గంభీర; న తేజస్సు సర్వత్ర వ్యాప్తి, న తమస్సు; నిర్వికల్ప, నిరాభాస—నిర్వాణమయ చైతన్యస్వరూపుడు।

Verse 15

नित्यः शुद्धो बुद्धमुक्तस्वभावः सत्यः सूक्ष्मः संविभुश्चाद्वितीयः । आनन्दाब्धिर्यः परः सोऽहमस्मि प्रत्यग्धातुर्नात्र संशीतिरस्ति ॥१५॥

నేను నిత్యుడు, శుద్ధుడు, చైతన్య-ముక్త స్వభావుడు, సత్యుడు, సూక్ష్ముడు, సర్వవ్యాపి, అద్వితీయుడు. పరమానంద సముద్రమైన ఆ పరబ్రహ్మనే నేనే; అంతరాత్మ విషయంలో ఇక్కడ సందేహం లేదు.

Verse 16

आनन्दमन्तर्निजमाश्रयं त- माशापिशाचीमवमनयन्तम् । आलोकयन्तं जगदिन्द्रजाल- मापत्कथं मां प्रविशेदसङ्गम् ॥१६॥

నేను అంతరంగంలో ఉన్న సహజ ఆశ్రయం—ఆనందస్వరూపం; ఆశ అనే పిశాచిని ని అణచివేసి, జగత్తును ఇంద్రజాలంలా మాయగా దర్శించేవాడిని. అసంగుడైన నాలో ఆపద ఎలా ప్రవేశిస్తుంది?

Verse 17

वर्णाश्रमाचारयुता विमूढाः कर्मानुसारेण फलं लभन्ते । वर्णादिधर्मं हि परित्यजन्तः स्वानन्दतृप्ताः पुरुषा भवन्ति ॥१७॥

వర్ణాశ్రమ ఆచారాలలో మునిగిన మోహితులు కర్మానుసారం ఫలాన్ని పొందుతారు. కానీ వర్ణాది ధర్మాలను విడిచి, వారు తమ స్వానందంలో తృప్తులైన పురుషులవుతారు.

Verse 18

वर्णाश्रमं सावयवं स्वरूपम् आद्यन्तयुक्तं ह्यतिकृच्छ्रमात्रम् । पुत्रादिदेहेष्वभिमानशून्यं भूत्वा वसेत्सौख्यतमे ह्यनन्त इति ॥१८॥

పుత్రాది దేహాలలో ‘నాది’ అనే అభిమానం విడిచి, సాధకుడు పరమ సుఖతమ స్థితిలో నివసించాలి; ఎందుకంటే అనంతుడే నిజంగా అట్లే. వర్ణాశ్రమమనే సాంగ స్వరూపం ఆది‑అంతములతో కూడినది; అది కేవలం ఘోర కష్టమాత్రమే.

Verse 1

अथ भगवान् मैत्रेयः कैलासं जगाम । तं गत्वोवाच—भो भगवन् परमतत्त्वरहस्यम् अनुब्रूहीति ॥ स होवाच महादेवः—देहो देवालयः प्रोक्तः स जीवः केवलः शिवः । त्यजेदज्ञाननिर्माल्यं सोऽहंभावेन पूजयेत् ॥१॥

అనంతరం భగవాన్ మైత్రేయుడు కైలాసానికి వెళ్లాడు. అక్కడికి వెళ్లి ఇలా అన్నాడు—‘ఓ భగవన్, పరమ తత్త్వ రహస్యాన్ని ఉపదేశించండి.’ మహాదేవుడు పలికాడు—‘దేహం దేవాలయమని చెప్పబడింది; ఈ జీవుడు నిజంగా కేవలం శివుడే. అజ్ఞానమనే నిర్మాల్యాన్ని విడిచి, “సోఽహం” భావంతో పూజించాలి.’

Verse 2

अभेददर्शनं ज्ञानं ध्यानं निर्विषयं मनः। स्नानं मनोमलत्यागः शौचमिन्द्रियनिग्रहः ॥२॥

అభేదదర్శనమే జ్ఞానం; విషయరహితమైన మనస్థితియే ధ్యానం. మనోమలత్యాగమే స్నానం; ఇంద్రియనిగ్రహమే శౌచం॥२॥

Verse 3

ब्रह्मामृतं पिबेद्भैक्षमाचरेद्देहरक्षणे। वसेदेकान्तिको भूत्वा चैकान्ते द्वैतवर्जिते। इत्येवमाचरेद्धीमान्स एवं मुक्तिमाप्नुयात् ॥३॥

అతడు బ్రహ్మరూప అమృతాన్ని పానము చేయుగాక; దేహరక్షణార్థం భిక్షావృత్తిని ఆచరించుగాక. ఏకాంతనిష్ఠుడై, ద్వైతవర్జితమైన ఏకాంతంలో నివసించుగాక. ఇలా ఆచరించే ధీమంతుడు ముక్తిని పొందును॥३॥

Verse 4

जातं मृतमिदं देहं मातापितृमलात्मकम्। सुखदुःखालयामेध्यं स्पृष्ट्वा स्नानं विधीयते ॥४॥

ఈ దేహం జన్మించినదీ, మరణప్రాయమైనదీ; మాతాపితృమలాత్మకం. ఇది సుఖదుఃఖాలయము, అపవిత్రము; దీనిని స్పర్శించినపుడు స్నానం విధేయము॥४॥

Verse 5

धातुबद्धं महारोगं पापमन्दिरमध्रुवम् । विकाराकारविस्तीर्णं स्पृष्ट्वा स्नानं विधीयते ॥५॥

ఈ దేహము ధాతువులతో బద్ధమై, మహారోగస్వరూపమై, పాపమందిరమై, అనిత్యమై ఉంది; వికారాల అనేక ఆకారాలలో విస్తరించింది. దీనిని స్పర్శించిన తరువాత స్నానం విధేయమని చెప్పబడింది.

Verse 6

नवद्वारमलस्रावं सदा काले स्वभावजम् । दुर्गन्धं दुर्मलोपेतं स्पृष्ट्वा स्नानं विधीयते ॥६॥

ఈ దేహము నవద్వారములతో కూడినది, మలస్రావముగలది; సదా—సమయానుసారంగా—స్వభావజముగా ఉద్భవించేది; దుర్గంధముతో, దుష్టమలముతో నిండినది. దీనిని స్పర్శించిన తరువాత స్నానం విధేయము.

Verse 7

मातृसूतकसम्बन्धं सूतके सह जायते । मृतसूतकजं देहं स्पृष्ट्वा स्नानं विधीयते ॥७॥

ఈ దేహము మాతృసూతకసంబంధముతో కూడినది; సూతకముతోనే జన్మిస్తుంది; ఇది మృతసూతకజ దేహము. దీనిని స్పర్శించిన తరువాత స్నానం విధేయమని చెప్పబడింది.

Verse 8

अहम्ममेति विण्मूत्रलेपगन्धादिमोचनम् । शुद्धशौचमिति प्रोक्तं मृज्जलाभ्यां तु लौकिकम् ॥८॥

‘నేను’ ‘నాది’ అనే భావాన్ని విడిచిపెట్టడం, అలాగే మలం‑మూత్రం, లేపనం, దుర్గంధం మొదలైన దోషాలను తొలగించడం—ఇదే ‘శుద్ధ శౌచం’ అని చెప్పబడింది; లోకిక శౌచం మాత్రం మట్టి మరియు నీటితో జరుగుతుంది।

Verse 9

चित्तशुद्धिकरं शौचं वासनात्रयनाशनम् । ज्ञानवैराग्यमृत्तोयैः क्षालनाच्छौचमुच्यते ॥९॥

చిత్తాన్ని శుద్ధి చేసేది ఏ శౌచమో, అదే వాసనల త్రయాన్ని నశింపజేస్తుంది. జ్ఞానం‑వైరాగ్యమనే ‘మట్టి‑నీరు’తో కడిగినందున దానిని శౌచం అంటారు।

Verse 10

अद्वैतभावनाभैक्षमभक्ष्यं द्वैतभावनम् । गुरुशास्त्रोक्तभावेन भिक्षोर्भैक्षं विधीयते ॥१०॥

అద్వైత భావనతో కూడిన భిక్షయే భక్ష్యము; ద్వైత భావన అభక్ష్యము. గురు‑శాస్త్రోక్త భావానుసారం భిక్షువుకు భిక్ష విధించబడింది।

Verse 11

विद्वान् स्वदेशम् उत्सृज्य संन्यासानन्तरं स्वतः । कारागारविनिर्मुक्तचोरवद् दूरतो वसेत् ॥११॥

విద్వాన్ తన స్వదేశాన్ని విడిచి, సన్న్యాసం స్వీకరించిన అనంతరం స్వయంగా దూరదేశంలో నివసించాలి—కారాగారంనుండి విడుదలైన దొంగ దూరంగా ఉండునట్లు।

Verse 12

अहङ्कारसुतं वित्तभ्रातरं मोहमन्दिरम् । आशापत्नी त्यजेद् यावत् तावन् मुक्तो न संशयः ॥१२॥

అహంకారమే కుమారుడుగా, ధనమే సోదరుడుగా ఉన్న మోహమందిరాన్ని, ‘ఆశ’ అనే భార్యను యావత్తు త్యజిస్తాడో, తావత్తు అతడు ముక్తుడే; సందేహం లేదు।

Verse 13

मृता मोहमयी माता जातो बोधमयः सुतः । सूतकद्वयसम्प्राप्तौ कथं सन्ध्यामुपास्महे ॥१३॥

మోహమయమైన తల్లి మరణించింది; బోధమయమైన కుమారుడు జన్మించాడు. రెండు విధాల సూతకాలు (అశౌచాలు) వచ్చినప్పుడు, మేము సంధ్యోపాసనను ఎలా చేయగలం?

Verse 14

हृदाकाशे चिदादित्यः सदा भासति भासति । नास्तमेति न चोदेति कथं सन्ध्यामुपास्महे ॥१४॥

హృదయాకాశంలో చైతన్యసూర్యుడు సదా ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాడు—ప్రకాశిస్తూనే. అతడు అస్తమించడు, ఉదయించడు; అట్లయితే సంధ్యోపాసనను ఎలా చేయగలం?

Verse 15

एकमेवाद्वितीयं यद्गुरोर्वाक्येन निश्चितम् । एतदेकान्तमित्युक्तं न मठो न वनान्तरम् ॥१५॥

గురువాక్యంతో ‘ఏకమే, అద్వితీయం’ అని నిశ్చయమైనదే ‘ఏకాంతం’ అని చెప్పబడుతుంది; అది మఠం కాదు, అడవిలో అంతర్భాగమూ కాదు.

Verse 16

असंशयवतां मुक्तिः संशयाविष्टचेतसाम् । न मुक्तिर्जन्मजन्मान्ते तस्माद्विश्वासमाप्नुयात् ॥१६॥

సంశయరహితులకు మోక్షం ఉంది; సంశయంతో ఆవరించబడిన మనస్సు కలవారికి జన్మజన్మాంతరాల చివరలోనూ మోక్షం లేదు. కాబట్టి దృఢ విశ్వాసాన్ని పొందాలి.

Verse 17

कर्मत्यागान्न संन्यासो न प्रेषोच्चारणेन तु । सन्धौ जीवात्मनोरैक्यं संन्यासः परिकीर्तितः ॥१७॥

కర్మత్యాగమాత్రముతో సన్న్యాసం కాదు, సన్న్యాసవాక్యోచ్చారణమాత్రముతో కూడ కాదు; జీవాత్మ-పరమాత్మ ఏకత్వం సంధిస్థలంలో ప్రకాశించే చోట—అదే సన్న్యాసమని ప్రకటించబడింది.

Verse 18

वमनाहारवद्यस्य भाति सर्वेषणादिषु । तस्याधिकारः संन्यासे त्यक्तदेहाभिमानिनः ॥१८॥

ఎవరికైతే సమస్త ఏషణలు మొదలైనవి వాంతి మరియు ఆహారంలా సమానంగా విరక్తికరంగా కనిపిస్తాయో, దేహాభిమానాన్ని త్యజించిన ఆ వ్యక్తికే సన్న్యాసాధికారం ఉంది.

Verse 19

यदा मनसि वैराग्यं जातं सर्वेषु वस्तुषु । तदैव संन्यसेद्विद्वानन्यथा पतितो भवेत् ॥१९॥

మనస్సులో సమస్త విషయాల పట్ల వైరాగ్యం జనించినప్పుడు, అప్పుడే విద్వాన్ సన్న్యసించాలి; లేకపోతే అతడు పతితుడవుతాడు.

Verse 20

द्रव्यार्थमन्नवस्त्रार्थं यः प्रतिष्ठार्थमेव वा । संन्यसेद्दुभयभ्रष्टः स मुक्तिं नाप्तुमर्हति ॥२०॥

ధనం కోసం, లేదా అన్నవస్త్రాల కోసం, లేక కేవలం ప్రతిష్ఠ కోసం సన్యాసం స్వీకరించేవాడు—లోకధర్మమూ నిజసన్యాసమూ రెండింటినీ కోల్పోయి, ముక్తిని పొందుటకు అర్హుడు కాడు।

Verse 21

उत्तमा तत्त्वचिन्तैव मध्यमं शास्त्रचिन्तनम् । अधमा मन्त्रचिन्ता च तीर्थभ्रान्त्यधमाधमा ॥२१॥

అత్యుత్తమం కేవలం తత్త్వచింతనే; మధ్యమం శాస్త్రచింతనం; అధమం మంత్రచింత; తీర్థస్థలాలలో మోహంతో తిరగడం అధమాధమం.

Verse 22

अनुभूतिं विना मूढो वृथा ब्रह्मणि मोदते । प्रतिबिम्बितशाखाग्रफलास्वादनमोदवत् ॥२२॥

ప్రత్యక్ష అనుభూతి లేకుండా మూర్ఖుడు బ్రహ్మానందాన్ని వ్యర్థంగా అనుభవిస్తున్నానని భావిస్తాడు—నీటిలో ప్రతిబింబించిన కొమ్మ చివర ఫలాన్ని రుచి చూసిన ఆనందంలాగా.

Verse 23

न त्यजेच्चेद्यतिर्मुक्तो यो माधुकरमातरम् । वैराग्यजनकं श्रद्धाकलत्रं ज्ञाननन्दनम् ॥२३॥

ముక్తుడైన యతి ‘మాధుకర’ అనే మాతను విడువకూడదు—ఆమె వైరాగ్యాన్ని జనింపజేస్తుంది; ఆమెకు భార్యగా శ్రద్ధ, కుమారుడిగా జ్ఞానం ఉన్నవి।

Verse 24

धनवृद्धा वयोवृद्धा विद्यावृद्धास्तथैव च । ते सर्वे ज्ञानवृद्धस्य किंकराः शिष्यकिंकराः ॥२४॥

ధనంలో, వయస్సులో, విద్యలో అభివృద్ధి చెందినవారంతా జ్ఞానంలో అభివృద్ధి చెందినవాని సేవకులే—శిష్యసేవకులుగా ఉంటారు।

Verse 25

यन्मायया मोहितचेतसो मामात्मानमापूर्णमलब्धवन्तः । परं विदग्दोधरपूरणाय भ्रमन्ति काका इव सूरयोऽपि ॥२५॥

మాయచే మోహితచిత్తులైన వారు నన్ను—సర్వపూర్ణమైన ఆత్మను—అందుకోక, చతురమైన ఉదరపూరణకై ‘విద్వాంసులు’ అయినా కాకులవలె తిరుగుతారు।

Verse 26

पाषाणलोहमणिमृण्मयविग्रहेषु पूजा पुनर्जननभोगकरी मुमुक्षोः । तस्माद्यतिः स्वहृदयार्चनमेव कुर्याद्बाह्यार्चनं परिहरेदपुनर्भवाय ॥२६॥

రాయి, లోహం, రత్నం లేదా మట్టితో చేసిన విగ్రహాలకు చేసే పూజ ముముక్షునికి పునర్జన్మభోగాలకు కారణమవుతుంది. అందువల్ల యతి తన హృదయంలోనే ఆరాధన చేయాలి; అపునర్భవం కోసం బాహ్యపూజను విడిచిపెట్టాలి.

Verse 27

अन्तःपूर्णो बहिःपूर्णः पूर्णकुम्भ इवार्णवे । अन्तःशून्यो बहिःशून्यः शून्यकुम्भ इवाम्बरे ॥२७॥

లోపల నిండినవాడు, బయట కూడా నిండినవాడు—సముద్రంలో నిండిన కుండలాగా; లోపల ఖాళీ, బయట కూడా ఖాళీ—ఆకాశంలో ఖాళీ కుండలాగా.

Verse 28

मा भव ग्राह्यभावात्मा ग्राहकात्मा च मा भव । भावनामखिलं त्यक्त्वा यच्छिष्टं तन्मयो भव ॥२८॥

‘గ్రాహ్య’ (విషయం) స్వభావంగా మారకుము; ‘గ్రాహక’ (విషయి) స్వభావంగా కూడా మారకుము. సమస్త భావనా-కల్పనలను విడిచి, మిగిలినదానితో తద్రూపుడవు కావు.

Verse 29

द्रष्टृदर्शनदृश्यानि त्यक्त्वा वासनया सह । दर्शनप्रथमाभासमात्मानं केवलं भज ॥२९॥

ద్రష్ట, దర్శనం, దృశ్యం—ఈ త్రయాన్ని వాసనలతో సహా విడిచిపెట్టి, దర్శనానికి ఆద్యాభాసమైన కేవల ఆత్మనే శరణు పొంది, ఆత్మనే భజించు।

Verse 30

संशान्तसर्वसंकल्पा या शिलावदवस्थितिः । जाग्रन्निद्राविनिर्मुक्ता सा स्वरूपस्थितिः परा ॥३०॥

సర్వ సంకల్పాలు పూర్తిగా శాంతించిన స్థితి, శిలవలె అచలంగా నిలిచే స్థితి, జాగ్రత్తు మరియు నిద్ర నుండి విముక్తమైన స్థితి—అదే స్వరూపస్థితి పరమం।

Verse 1

अहमस्मि परश्चास्मि ब्रह्मास्मि प्रभवोऽस्म्यहम् । सर्वलोकगुरुश्चास्मि सर्वलोकेऽस्मि सोऽस्म्यहम् ॥१॥

నేనే ఉన్నాను; నేనే పరముడను. నేనే బ్రహ్మను, నేనే సమస్తానికి కారణమును. నేనే సమస్త లోకాల గురువును; నేనే అన్ని లోకాలలో వ్యాపించి ఉన్నాను. నేనే ఆ ‘తత్’; నేనే నేనే.

Verse 2

अहमेवास्मि सिद्धोऽस्मि शुद्धोऽस्मि परमोऽस्म्यहम् । अहमस्मि सोमोऽस्मि नित्योऽस्मि विमलोऽस्म्यहम् ॥२॥

నేనే ఏకైకంగా ఉన్నాను. నేను సిద్ధుడను (పూర్ణుడు); నేను శుద్ధుడను; నేను పరముడను. నేనే ఉన్నాను; నేనే సోముడను. నేను నిత్యుడను; నేను విమలుడను (మలినరహితుడు).