Mahavakya

Verse 1

अथ होवाच भगवान् ब्रह्मा—अपरोक्षानुभवपरोपनिषदं व्याख्यास्यामः। गुह्याद् गुह्यपरमेषा न प्राकृतायोपदेष्टव्या। सात्त्विकायान्तर्मुखाय परिशुश्रूषवे॥१–२॥

అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మా పలికెను—అపరోక్ష (సాక్షాత్) అనుభవమే పరమార్థముగా గల ఉపనిషత్తును మేము వ్యాఖ్యానించుదుము. ఇది గుహ్యములలోనూ పరమ గుహ్యం; ప్రాకృత (సాంసారిక, అసంస్కృత) జనునికి ఉపదేశింపరాదు. సాత్త్వికుడై, అంతర్ముఖుడై, శ్రద్ధతో శ్రవణమునకు తపనగలవాడికే ఉపదేశింపవలెను॥

Verse 2

अथ होवाच भगवान् ब्रह्मा—अपरोक्षानुभवपरोपनिषदं व्याख्यास्यामः। गुह्याद् गुह्यपरमेषा न प्राकृतायोपदेष्टव्या। सात्त्विकायान्तर्मुखाय परिशुश्रूषवे॥१–२॥

అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మా పలికెను—అపరోక్ష (సాక్షాత్) అనుభవమే పరమ ప్రయోజనముగా గల ఉపనిషత్తును మేము వివరించుదుము. ఇది గుహ్యములలోనూ అత్యంత గుహ్యం; ప్రాకృత (సాంసారిక, అసంస్కృత) వ్యక్తికి ఉపదేశించరాదు. సాత్త్వికుడై, అంతర్ముఖుడై, శ్రద్ధతో వినుటకు ఆసక్తిగల సాధకునికే ఇది ఇవ్వవలెను॥

Verse 3

अथ संसृतिबन्धमोक्षयोर्विद्याविद्ये चक्षुषी उपसंहृत्य विज्ञाय—अविद्यालोकाण्डस्तमोदृक्। तमो हि शारीरप्रपञ्चम् आब्रह्मस्थावरान्तम् अनन्ताखिलजाण्डभूतम्। निखिलनिगमोदितसकामकर्मव्यवहारो लोकः॥३–४॥

ఇప్పుడు, సంసారబంధము మరియు మోక్షమునకు సంబంధించిన ‘విద్య’ ‘అవిద్య’ అనే రెండు ‘చక్షువులను’ ఉపసంహరించి, వాటి స్వరూపమును సమ్యగ్విజ్ఞానముచేసి—అవిద్యాజనిత ‘లోకాండం’ అంధకారదృష్టియని తెలిసెను. ఎందుకనగా అంధకారమే శరీరప్రపంచము—బ్రహ్మ నుండి స్థావరాంతము వరకు విస్తరించినది—అనంత సమస్త బ్రహ్మాండరూపమై ఉన్నది. సమస్త వేదములు ఉపదేశించిన సకామకర్మల వ్యవహారక్షేత్రమే ఈ లోకము॥

Verse 4

अथ संसृतिबन्धमोक्षयोर्विद्याविद्ये चक्षुषी उपसंहृत्य विज्ञायाविद्यालोकाण्डस्तमोदृक् । तमो हि शारीरप्रपञ्चमाब्रह्मस्थावरान्तमनन्ताखिलाजाण्डभूतम् । निखिलनिगमोदितसकामकर्मव्यवहारो लोकः ॥३–४॥

ఇప్పుడు సంసారంలో బంధం–మోక్షాల విషయమున విద్యా–అవిద్య అనే రెండు ‘చక్షువులను’ అంతర్ముఖంగా ఉపసంహరించి, వాటి స్వరూపాన్ని గ్రహించినవాడు—అవిద్యతో నిర్మితమైన ఈ లోకాండం అంధకారదృష్టియే అని తెలుసుకొనును. ఆ అంధకారమే శరీరప్రపంచం; బ్రహ్మ నుండి స్థావరాంతం వరకు వ్యాపించి, అనంత జగదండ సమూహరూపమై నిలుచును. సమస్త వేదాలు ప్రకటించిన సకామకర్మవ్యవహారానికి రంగస్థలమై ఉన్నదే ఈ లోకము.

Verse 5

नैषोऽन्धकारोऽयमात्मा । विद्या हि काण्डान्तरादित्यो ज्योतिर्मण्डलं ग्राह्यं नापरम् । असावादित्यो ब्रह्मेत्यजपयोपहितं हंसः सोऽहम् । प्राणापानाभ्यां प्रतिलोमानुलोमाभ्यां समुपलभ्यैवं सा चिरं लब्ध्वा त्रिव...

ఈ ఆత్మ ఈ అంధకారం కాదు. విద్యను కాండముల అంతరంలో ఉన్న ఆదిత్యునిగా—జ్యోతిర్మండలరూపంగా మాత్రమే—గ్రహించవలెను; ఇతరంగా కాదు. ఆ ఆదిత్యుడే బ్రహ్మ; అజప (అనుచ్చారిత) మంత్రంతో ఉపహితమైన హంస ‘సోఽహం’. ప్రాణ–అపానముల ప్రతిలోమ–అనులోమ గమనాల ద్వారా ఇలా అనుభవించి, ఆ సాధనను దీర్ఘకాలం పొందిన తరువాత, త్రివిధ ఆత్మలో బ్రహ్మను ధ్యానించునప్పుడు సచ్చిదానంద స్వరూప పరమాత్మ అవిర్భవించును.

Verse 6

नैषोऽन्धकारोऽयमात्मा । विद्या हि काण्डान्तरादित्यो ज्योतिर्मण्डलं ग्राह्यं नापरम् । असावादित्यो ब्रह्मेत्यजपयोपहितं हंसः सोऽहम् । प्राणापानाभ्यां प्रतिलोमानुलोमाभ्यां समुपलभ्यैवं सा चिरं लब्ध्वा त्रिव...

ఈ ఆత్మ ఈ అంధకారం కాదు. విద్యను కాండముల అంతరంలో ఉన్న ఆదిత్యునిగా—జ్యోతిర్మండలరూపంగా మాత్రమే—గ్రహించవలెను; ఇతరంగా కాదు. ఆ ఆదిత్యుడే బ్రహ్మ; అజప (అనుచ్చారిత) మంత్రంతో ఉపహితమైన హంస ‘సోఽహం’. ప్రాణ–అపానముల ప్రతిలోమ–అనులోమ గమనాల ద్వారా ఇలా అనుభవించి, ఆ సాధనను దీర్ఘకాలం పొందిన తరువాత, త్రివిధ ఆత్మలో బ్రహ్మను ధ్యానించునప్పుడు సచ్చిదానంద స్వరూప పరమాత్మ అవిర్భవించును.

Verse 7

सहस्रभानुमच्छुरितापूरितत्वादलिप्या पारावारपूर इव । नैषा समाधिः । नैषा योगसिद्धिः । नैषा मनोलयः । ब्रह्मैक्यं तत् । आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरः । नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते...

సహస్రకిరణాల ఆదిత్యుని తేజస్సుతో సర్వత్రా నిండిపోవుటవలన ఈ స్థితి అలిప్తమైనది—దూరమూ సమీపమూ అయిన రెండు తీరాలను నింపే వరదవలె. ఇది సమాధి కాదు, యోగసిద్ధి కాదు, మనోలయమూ కాదు; ఇదే బ్రహ్మైక్యం. ఆయన ఆదిత్యవర్ణుడు, తమస్సుకు అవతల. ధీరుడు సమస్త రూపాలను విచారించి, నామాలను నిర్మించి వాటిని ఉచ్చరిస్తూనే సాక్షిరూపంగా భిన్నంగా నిలుచును. ధాతా ఆది నుండే ఆయనను ప్రకటించాడు; ప్రవిద్వానైన ఇంద్రుడు నాలుగు దిక్కులలో (ఆయననే) ప్రసిద్ధి చేశాడు. ఆయననే తెలిసినవాడు ఇక్కడే అమృతుడవుతాడు; మోక్షగమనానికి మరొక మార్గం లేదు. యజ్ఞముచే దేవతలు యజ్ఞాన్నే ఆరాధించారు; అవే ప్రథమ ధర్మవిధానాలు. వారు స్వర్గమహిమను పొందారు, అక్కడ పూర్వకాల సాధ్యదేవతలు నివసిస్తారు.

Verse 8

सहस्रभानुमच्छुरितापूरितत्वादलिप्या पारावारपूर इव । नैषा समाधिः । नैषा योगसिद्धिः । नैषा मनोलयः । ब्रह्मैक्यं तत् । आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरः । नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते...

సహస్రకిరణాల ఆదిత్యుని తేజస్సుతో సర్వత్రా నిండిపోవుటవలన ఈ స్థితి అలిప్తమైనది—దూరమూ సమీపమూ అయిన రెండు తీరాలను నింపే వరదవలె. ఇది సమాధి కాదు, యోగసిద్ధి కాదు, మనోలయమూ కాదు; ఇదే బ్రహ్మైక్యం. ఆయన ఆదిత్యవర్ణుడు, తమస్సుకు అవతల. ధీరుడు సమస్త రూపాలను విచారించి, నామాలను నిర్మించి వాటిని ఉచ్చరిస్తూనే సాక్షిరూపంగా భిన్నంగా నిలుచును. ధాతా ఆది నుండే ఆయనను ప్రకటించాడు; ప్రవిద్వానైన ఇంద్రుడు నాలుగు దిక్కులలో (ఆయననే) ప్రసిద్ధి చేశాడు. ఆయననే తెలిసినవాడు ఇక్కడే అమృతుడవుతాడు; మోక్షగమనానికి మరొక మార్గం లేదు. యజ్ఞముచే దేవతలు యజ్ఞాన్నే ఆరాధించారు; అవే ప్రథమ ధర్మవిధానాలు. వారు స్వర్గమహిమను పొందారు, అక్కడ పూర్వకాల సాధ్యదేవతలు నివసిస్తారు.

Verse 9

सहस्रभानुमच्छुरितापूरितत्वादलिप्या पारावारपूर इव । नैषा समाधिः । नैषा योगसिद्धिः । नैषा मनोलयः । ब्रह्मैक्यं तत् । आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरः । नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते...

సహస్రకిరణాల ఆదిత్యుని తేజస్సుతో సర్వత్రా నిండిపోవుటవలన ఈ స్థితి అలిప్తమైనది—దూరమూ సమీపమూ అయిన రెండు తీరాలను నింపే వరదవలె. ఇది సమాధి కాదు, యోగసిద్ధి కాదు, మనోలయమూ కాదు; ఇదే బ్రహ్మైక్యం. ఆయన ఆదిత్యవర్ణుడు, తమస్సుకు అవతల. ధీరుడు సమస్త రూపాలను విచారించి, నామాలను నిర్మించి వాటిని ఉచ్చరిస్తూనే సాక్షిరూపంగా భిన్నంగా నిలుచును. ధాతా ఆది నుండే ఆయనను ప్రకటించాడు; ప్రవిద్వానైన ఇంద్రుడు నాలుగు దిక్కులలో (ఆయననే) ప్రసిద్ధి చేశాడు. ఆయననే తెలిసినవాడు ఇక్కడే అమృతుడవుతాడు; మోక్షగమనానికి మరొక మార్గం లేదు. యజ్ఞముచే దేవతలు యజ్ఞాన్నే ఆరాధించారు; అవే ప్రథమ ధర్మవిధానాలు. వారు స్వర్గమహిమను పొందారు, అక్కడ పూర్వకాల సాధ్యదేవతలు నివసిస్తారు.

Verse 10

सहस्रभानुमच्छुरितापूरितत्वादलिप्या पारावारपूर इव । नैषा समाधिः । नैषा योगसिद्धिः । नैषा मनोलयः । ब्रह्मैक्यं तत् । आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरः । नामानि कृत्वाऽभिवदन्यदास्ते ...

సహస్రకిరణుడైన ఆదిత్యుని తేజస్సుతో సర్వత్రా నిండిపోవుటవలన ఈ స్థితి అలిప్తము—సమీపతీరమును దూరతీరమును నింపే వరదవలె. ఇది సమాధి కాదు; ఇది యోగసిద్ధి కాదు; ఇది మనోలయము కాదు. అదే బ్రహ్మైక్యము. ఆయన ఆదిత్యవర్ణుడు, తమస్సుకు అవతల. ధీరుడు సమస్త రూపములను విచారించి పేర్లను నిర్మించి, వాటిని ఉచ్చరించుచు కూడా ఇతరథా—అద్వైతంగా—నిలుచును. ధాత మొదట ఆయనను ప్రకటించెను; ప్రవిద్వానుడైన శక్రుడు నాలుగు దిశలలో ప్రకటించెను. ఆయననే తెలిసినవాడు ఇక్కడే అమృతుడగును; మోక్షగమనానికి మరొక మార్గము లేదు. యజ్ఞముచేత దేవతలు యజ్ఞము చేసిరి; అవే ప్రథమ ధర్మవిధానములు. వారు స్వర్గమహిమను పొందుదురు, యెక్కడ పూర్వసాధ్య దేవతలు నివసించుచున్నారు.

Verse 11

सोऽहमर्कः परं ज्योतिरर्कज्योतिरहं शिवः । आत्मज्योतिरहं शुक्रः सर्वज्योतिरसावदोम् ॥११॥

నేనే ఆయన—అర్కుడు (సూర్యుడు); నేనే పరమ జ్యోతి. నేనే సౌరజ్యోతి; నేనే శివుడు. నేనే ఆత్మజ్యోతి; నేనే శుద్ధ దీప్తిమంతుడు. ఆయనే సర్వజ్యోతి—ఓం.

Verse 12

य एतदथर्वशिरोऽधीते । प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । तत्सायं प्रातः प्रयुञ्जानः पापोऽपापो भवति । मध्यन्दिनमादित्याभिमुखोऽधीयानः पञ्चमहापातकोपपातकात्प्रमुच्यते ।...

యెవడు ఈ అథర్వశిరస్సును అధ్యయనం చేయునో—ప్రాతఃకాలంలో అధ్యయనం చేయుటవలన రాత్రి చేసిన పాపము నశించును; సాయంకాలంలో అధ్యయనం చేయుటవలన దినంలో చేసిన పాపము నశించును. సాయంకాలం ప్రాతఃకాలం నియమంగా అనుష్ఠానము చేయువాడు పాపి అయినను పాపరహితుడగును. మధ్యాహ్నం సూర్యాభిముఖంగా అధ్యయనం చేయువాడు పంచమహాపాతకములు మరియు ఉపపాతకముల నుండి విముక్తుడగును. అతనికి సమస్త వేదపారాయణ పుణ్యము లభించును; శ్రీమహావిష్ణుసాయుజ్యమును పొందును—ఇదే ఉపనిషత్తు ఉపసంహారం.