Rig Veda 8.96.14: Mandala 8, Sukta 96, Mantra 14

Sukta 8.96

Rishi: Kāṇva tradition.

Devata: Indra and allied ‘vृषणः’ powers (Indra’s Marut-like companions implied by plural address).

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

द्रप्समपश्यं विषुणे चरन्तमुपह्वरे नद्यो अंशुमत्याः । नभो न कृष्णमवतस्थिवांसमिष्यामि वो वृषणो युध्यताजौ ॥

Transliteration

drapsám apaśyaṃ víṣuṇe cárantam upahvaré nadyò aṃśumátyāḥ | nábho na kṛṣṇám avatasthivā́ṃsam iṣyā́mi vo vṛṣaṇo yúdhyatājau ||

Translation

ఆ బిందువును నేను చూశాను—అది తన తన మార్గాల్లో విడివిడిగా సంచరిస్తూ, అంశుమతి (కిరణభరిత) నదులు ప్రవహించే ఆ ఉపహ్వర (వంకర గర్భం/గహ్వరం)లో ఉంది. అది అక్కడ నల్ల మేఘగుంపులా స్థిరంగా నిలిచింది; ఓ వృషణః (పరాక్రములు) వీరులారా, యుద్ధరంగంలో పోరాడమని నేను మిమ్మల్ని ప్రేరేపిస్తున్నాను.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्रप्सम्: the drop; shining drop (Soma-drop)
• द्रप्सम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्रप्स- (प्रातिपदिक)

• अपश्यम्: I saw
• अपश्यम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (दृश्) ‘to see’

• विषुणे: apart; in separation; separately
• विषुणे: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: विषुण- (प्रातिपदिक) ‘separate, apart’

• चरन्तम्: moving, roaming
• चरन्तम्: कर्म (द्रप्सम् इति विशेषणम्) / कर्तृभावः (स्वकर्मणि)
• Type: Participle
• Root: √चर् ‘to move, roam’

• उपह्वरे: in the river-bend; in the hollow
• उपह्वरे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: उप-ह्वर- (प्रातिपदिक) ‘hollow, recess, bend (of a river)’

• नद्यः: the rivers
• नद्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नदी- (प्रातिपदिक)

• अंशुमत्याः: of the radiant (one)
• अंशुमत्याः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the radiant one’
• Type: Adjective
• Root: अंशुमती- (प्रातिपदिक) ‘having rays/stalks; radiant’

• नभः: the sky
• नभः: (उपमान)
• Type: Noun
• Root: नभस्- (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: (सम्बन्ध/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• कृष्णम्: black, dark
• कृष्णम्: कर्म (अवतस्थिवांसम् इति विशेषणम्) / विधेय-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण- (प्रातिपदिक)

• अवतस्थिवांसम्: having stood; standing firm; stationed
• अवतस्थिवांसम्: कर्म (द्रप्सम् इति विशेषणम्) / कर्तृभावः (स्थितः)
• Type: Participle
• Root: √स्था ‘to stand’ (अव-उपसर्ग) + वसु (परिपूर्ण-भूतकृदन्त) → अवतस्थिवांस्

• इष्यामि: I seek; I strive
• इष्यामि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √इष् ‘to seek, desire, strive’

• वः: for you; of you
• वः: सम्प्रदान (अर्थतः ‘for you’) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्- (सर्वनाम)

• वृषणः: the bull; the mighty one
• वृषणः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वृषन्- (प्रातिपदिक) ‘bull; mighty one’

• युध्यत: fighting
• युध्यत: कर्तृ (वृषणः इति विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √युध् ‘to fight’

• आजौ: in the contest; in battle
• आजौ: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: आजि- (प्रातिपदिक) ‘race, contest, battle’