Prakarana 32

Verse 642 (चौपाई)

जनक सुकृत मूरति बैदेही। दसरथ सुकृत रामु धरें देही।। इन्ह सम काँहु न सिव अवराधे। काहिं न इन्ह समान फल लाधे।। इन्ह सम कोउ न भयउ जग माहीं। है नहिं कतहूँ होनेउ नाहीं।। हम सब सकल सुकृत कै रासी। भए जग जनमि जनकपुर बासी।। जिन्ह जानकी राम छबि देखी। को सुकृती हम सरिस बिसेषी।। पुनि देखब रघुबीर बिआहू। लेब भली बिधि लोचन लाहू।। कहहिं परसपर कोकिलबयनीं। एहि बिआहँ बड़ लाभु सुनयनीं।। बड़ें भाग बिधि बात बनाई। नयन अतिथि होइहहिं दोउ भाई।।

జనకుడు పుణ్యం యొక్క అవతారం, వైదేహి కూడా అదే; దశరథుడు పుణ్యం యొక్క అవతారం, రాముడు ఆ శరీరాన్ని ధరించాడు. వీరి కంటే ఇతరులు శివుని చేత పూజించబడలేదు; ఇంతటి ఫలితం ఎక్కడా లభించలేదు. వీరి వంటివారు ప్రపంచంలో ఎప్పుడూ లేరు; ఇప్పుడు లేరు, భవిష్యత్తంలో కూడా ఉండరు. మేము అందరం పుణ్యం యొక్క మొత్తం; మేము జన్మించి జనకపురిలో నివాసులమయ్యాము. జానకి మరియు రాముని సౌందర్యాన్ని చూసిన వారు మా వంటి అదృష్టవంతులు ఎవరు? మళ్ళీ మేము రఘువీరుని వివాహాన్ని చూస్తాము; మా కళ్ళ లాభాన్ని మంచి విధంగా తీసుకుంటాము. కోకిల వంటి స్వరాలతో స్త్రీలు ఒకరికొకరు మాట్లాడతారు: ఈ వివాహంలో అందమైన కళ్ళు కలవారికి గొప్ప లాభం ఉంది. విధి గొప్ప విషయాన్ని సృష్టించాడు; కళ్ళు ఇద్దరు సోదరులకు అతిథులు అవుతాయి.

Verse 643 (दोहा/सोरठा)

बारहिं बार सनेह बस जनक बोलाउब सीय। लेन आइहहिं बंधु दोउ कोटि काम कमनीय।।310।।

ప్రేమతో పన్నెండు సార్లు జనకుడు సీతను పిలుస్తాడు; కోటి కోరికల సంతోషమైన ఆమెను తీసుకురావడానికి ఇద్దరు సోదరులు వస్తారు.

Verse 644 (चौपाई)

बिबिध भाँति होइहि पहुनाई। प्रिय न काहि अस सासुर माई।। तब तब राम लखनहि निहारी। होइहहिं सब पुर लोग सुखारी।। सखि जस राम लखनकर जोटा। तैसेइ भूप संग दुइ ढोटा।। स्याम गौर सब अंग सुहाए। ते सब कहहिं देखि जे आए।। कहा एक मैं आजु निहारे। जनु बिरंचि निज हाथ सँवारे।। भरतु रामही की अनुहारी। सहसा लखि न सकहिं नर नारी।। लखनु सत्रुसूदनु एकरूपा। नख सिख ते सब अंग अनूपा।। मन भावहिं मुख बरनि न जाहीं। उपमा कहुँ त्रिभुवन कोउ नाहीं।।

వారు అనేక విధాలుగా స్వాగతం పొందుతారు; అటువంటి ప్రియమైన అల్లుడు, కోడలు ఎప్పుడూ లేరు. మళ్ళీ మళ్ళీ రాముడిని, లక్ష్మణుడిని చూస్తూ, నగరంలోని ప్రజలందరూ ఆనందంతో నిండిపోయారు. రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి ఉన్నట్లుగా, రాజు కూడా ఆ ఇద్దరు యువరాజులతో కలిసి ఉన్నాడు. నల్లని, తెల్లని సందర్భంగా, ప్రతి అవయవం సుందరంగా ఉంది; వారిని చూసిన వారందరూ ఇలా చెప్పారు. ఒకరు అన్నారు: "నేను ఈరోజు ఏమి చూశాను! బ్రహ్మ స్వయంగా తన చేతితో వారిని రూపొందించినట్లు ఉంది." భరతుడు రాముడి ప్రతిరూపం; అకస్మాత్తుగా స్త్రీ పురుషులు వారిని వేరు చేయలేకపోయారు. లక్ష్మణుడు శత్రుఘ్నుడితో ఒక్కటే; తలనుండి అడుగు వరకు ప్రతి అవయవం అనుపమానం. వారు హృదయాన్ని ఆకర్షిస్తారు, కానీ మాటలతో వర్ణించలేము; మూడు లోకాలలో వారికి ఉపమానం లేదు."

Verse 645 (छंद)

उपमा न कोउ कह दास तुलसी कतहुँ कबि कोबिद कहैं। बल बिनय बिद्या सील सोभा सिंधु इन्ह से एइ अहैं।। पुर नारि सकल पसारि अंचल बिधिहि बचन सुनावहीं। ब्याहिअहुँ चारिउ भाइ एहिं पुर हम सुमंगल गावहीं।।

ఎక్కడా ఏ కవి లేదా పండితుడు ఉపమానం ఇవ్వలేరు అని తులసీదాసు అంటారు; బలం, వినయం, విద్య, గుణం, కీర్తి అనే సముద్రం ఈ సోదరులలో మాత్రమే ఉంది. నగరంలోని స్త్రీలందరూ తమ వస్త్రాలను చాచి, సృష్టికర్తకు ఈ మాటలు చెప్పారు: "ఈ నగరంలో నలుగురు సోదరులకు వివాహం జరిపించు; మేము మంగళ గీతాలు పాడెదము."

Verse 646 (दोहा/सोरठा)

कहहिं परस्पर नारि बारि बिलोचन पुलक तन। सखि सबु करब पुरारि पुन्य पयोनिधि भूप दोउ।।311।।

స్త్రీలు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడారు, వారి కళ్ళు ఆనంద భాష్పాలతో నిండాయి, వారి శరీరాలు ఆనందంతో పులకించాయి; అన్ని స్నేహితులు ఇలా అన్నారు, "మేము నగరాన్ని సుందరంగా చేస్తాము; గుణముల సముద్రి అయిన శ్రీరాముడు, రాజు ఇద్దరూ ధన్యులు."

Verse 647 (चौपाई)

एहि बिधि सकल मनोरथ करहीं। आनँद उमगि उमगि उर भरहीं।। जे नृप सीय स्वयंबर आए। देखि बंधु सब तिन्ह सुख पाए।। कहत राम जसु बिसद बिसाला। निज निज भवन गए महिपाला।। गए बीति कुछ दिन एहि भाँती। प्रमुदित पुरजन सकल बराती।। मंगल मूल लगन दिनु आवा। हिम रितु अगहनु मासु सुहावा।। ग्रह तिथि नखतु जोगु बर बारू। लगन सोधि बिधि कीन्ह बिचारू।। पठै दीन्हि नारद सन सोई। गनी जनक के गनकन्ह जोई।। सुनी सकल लोगन्ह यह बाता। कहहिं जोतिषी आहिं बिधाता।।

ఈ విధంగా వారు తమ హృదయ కోరికలను నెరవేర్చుకున్నారు, వారి హృదయాలు ఆనందంతో నిండిపోయాయి. సీతా స్వయంవరానికి వచ్చిన రాజులు సోదరులను చూసి అందరూ సంతోషించారు. వారు రాముడి గొప్ప కీర్తిని ప్రకటించారు, ప్రతి రాజు తన స్వంత ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళారు. ఈ విధంగా కొన్ని రోజులు గడిచాయి, పౌరులు, వివాహ బృందం అందరూ ఆనందించారు. శుభ వివాహ దినం వచ్చింది, శీతాకాలంలో మార్గశిర మాసం ప్రకాశవంతంగా ఉంది. బ్రహ్మ లగ్నాన్ని పరిశీలించాడు, గ్రహాలు, తిథి, నక్షత్రం, శుభ సమయాలను పరిగణించాడు. జనకుడి సభలో జ్యోతిష్కులతో సంప్రదించి, నారదుడికి సందేశం పంపాడు. అందరూ ఈ వార్త విన్నారు, జ్యోతిష్కులు ఇలా అన్నారు, "సృష్టికర్త స్వయంగా హాజరయ్యాడు."

Verse 648 (दोहा/सोरठा)

धेनुधूरि बेला बिमल सकल सुमंगल मूल। बिप्रन्ह कहेउ बिदेह सन जानि सगुन अनुकुल।।312।।

గోవుల ధూళి సమయం స్పష్టంగా, ప్రకాశవంతంగా ఉంది, అన్ని శుభాలకు మూలం; విదేహ రాజు, శకునాలు అనుకూలంగా ఉన్నాయని తెలుసుకొని, బ్రాహ్మణులతో మాట్లాడాడు.

Verse 649 (चौपाई)

उपरोहितहि कहेउ नरनाहा। अब बिलंब कर कारनु काहा।। सतानंद तब सचिव बोलाए। मंगल सकल साजि सब ल्याए।। संख निसान पनव बहु बाजे। मंगल कलस सगुन सुभ साजे।। सुभग सुआसिनि गावहिं गीता। करहिं बेद धुनि बिप्र पुनीता।। लेन चले सादर एहि भाँती। गए जहाँ जनवास बराती।। कोसलपति कर देखि समाजू। अति लघु लाग तिन्हहि सुरराजू।। भयउ समउ अब धारिअ पाऊ। यह सुनि परा निसानहिं घाऊ।। गुरहि पूछि करि कुल बिधि राजा। चले संग मुनि साधु समाजा।।

రాజు పురోహితుడితో ఇలా అన్నాడు, "ఇప్పుడు ఎందుకు ఆలస్యం? ఎందుకు వేచి ఉండాలి?" అని అడిగాడు. తరువాత తన మంత్రి సతానందుడిని పిలిపించి, అన్ని శుభ వస్తువులను తెప్పించి అమర్చాడు. శంఖాలు, నగారాలు, తబలాలు, అనేక వాద్యాలు మ్రోగాయి; శుభ కలశాలు, మంచి శకునాలు సిద్ధం చేయబడ్డాయి. సుందరమైన సుమంగళులు పాటలు పాడారు, పవిత్ర బ్రాహ్మణులు వేద మంత్రాలు పఠించారు. ఈ విధంగా గౌరవంగా బయలుదేరి, వివాహ బృందం ఉన్న చోటికి వెళ్ళారు. కోసల ప్రభువు చేతుల్లో సభను చూసి, దేవరాజు తనను తాను చిన్నవాడిగా భావించాడు. "ఇప్పుడు బయలుదేరే సమయం వచ్చింది" అని అన్నాడు; ఇది విని, డోలు కొట్టారు. గురువును సంప్రదించి, కుటుంబ సంప్రదాయాలను పాటించి, రాజు మునులు, సాధువుల సమాజంతో బయలుదేరాడు.

Verse 650 (दोहा/सोरठा)

भाग्य बिभव अवधेस कर देखि देव ब्रह्मादि। लगे सराहन सहस मुख जानि जनम निज बादि।।313।।

అయోధ్య ప్రభువు చేతుల్లో ఉన్న భాగ్యం, ఐశ్వర్యం చూసి, బ్రహ్మాది దేవతలు వేయి నోర్లతో స్తుతించడం ప్రారంభించారు, ఆయన జన్మ తమ కారణం కోసమే అని తెలుసుకున్నారు.

Verse 651 (चौपाई)

सुरन्ह सुमंगल अवसरु जाना। बरषहिं सुमन बजाइ निसाना।। सिव ब्रह्मादिक बिबुध बरूथा। चढ़े बिमानन्हि नाना जूथा।। प्रेम पुलक तन हृदयँ उछाहू। चले बिलोकन राम बिआहू।। देखि जनकपुरु सुर अनुरागे। निज निज लोक सबहिं लघु लागे।। चितवहिं चकित बिचित्र बिताना। रचना सकल अलौकिक नाना।। नगर नारि नर रूप निधाना। सुघर सुधरम सुसील सुजाना।। तिन्हहि देखि सब सुर सुरनारीं। भए नखत जनु बिधु उजिआरीं।। बिधिहि भयह आचरजु बिसेषी। निज करनी कछु कतहुँ न देखी।।

దేవతలు ఇది అత్యంత శుభ సమయమని తెలుసుకున్నారు; వారు పూలవాన కురిపించి, వాద్యాలు మ్రోగించారు. శివుడు, బ్రహ్మ, ఇతర మునులు వివిధ గుంపులుగా తమ దివ్య విమానాలను అధిరోహించారు. వారి శరీరాలు ప్రేమతో పులకించాయి, హృదయాలు ఆనందంతో నిండాయి, రాముడి వివాహం చూడడానికి బయలుదేరారు. జనకపురి చూసి, దేవతలు మృదువుగా మారారు; ప్రతి ఒక్కరికి తమ స్వంత లోకం చిన్నదిగా అనిపించింది. వింత, అద్భుతమైన మండపాలను, అన్ని వివిధ అలౌకిక సృష్టులను ఆశ్చర్యంతో చూశారు. నగర పురుషులు, స్త్రీలు సౌందర్య నిధులు, సంస్కరించబడినవారు, సుశీలులు, జ్ఞానులు. వారందరినీ చూసి, దేవతలు, వారి భార్యలు అస్పష్టంగా మారారు, నక్షత్రాలు చంద్రుడి కాంతితో మసకబారినట్లు. బ్రహ్మ కూడా ప్రత్యేక ఆశ్చర్యం అనుభవించాడు; ఎక్కడా తన స్వంత కృతి ఏదీ కనబడలేదు.

Verse 652 (दोहा/सोरठा)

सिवँ समुझाए देव सब जनि आचरज भुलाहु। हृदयँ बिचारहु धीर धरि सिय रघुबीर बिआहु।।314।।

శివుడు అన్ని దేవతలకు వివరించాడు, "ఆశ్చర్యంలో మునిగిపోకండి. హృదయంలో ధైర్యంగా ఉండి, ఆలోచించండి: ఇది సీత మరియు రఘువీరుడి వివాహం."

Verse 653 (चौपाई)

जिन्ह कर नामु लेत जग माहीं। सकल अमंगल मूल नसाहीं।। करतल होहिं पदारथ चारी। तेइ सिय रामु कहेउ कामारी।। एहि बिधि संभु सुरन्ह समुझावा। पुनि आगें बर बसह चलावा।। देवन्ह देखे दसरथु जाता। महामोद मन पुलकित गाता।। साधु समाज संग महिदेवा। जनु तनु धरें करहिं सुख सेवा।। सोहत साथ सुभग सुत चारी। जनु अपबरग सकल तनुधारी।। मरकत कनक बरन बर जोरी। देखि सुरन्ह भै प्रीति न थोरी।। पुनि रामहि बिलोकि हियँ हरषे। नृपहि सराहि सुमन तिन्ह बरषे।।

ఈ లోకంలో వీరి నామాలను స్మరించేవారు సకల అమంగళాల మూలాన్ని నశింపజేస్తారు. చతుర్విధ పురుషార్థాలు కరతలామలకమవుతాయి; అందుకే కామదేవుడు సీతారాములను తన స్వంతంగా పిలిచాడు. ఈ విధంగా శంకరుడు దేవతలకు ఉపదేశించాడు; తరువాత వివాహ ఊరేగింపును ముందుకు నడిపాడు. దేవతలు దశరథుడు వచ్చాడని చూశారు; అతని హృదయం మహాసంతోషంతో నిండింది, శరీరం ఆనందంతో పులకించింది. మునుల సమాజంతో, భూదేవతలు, శరీరాలు ధరించినట్లు, అతనికి ప్రేమతో సేవ చేశారు. అతని నలుగురు సుందర పుత్రులు అతని వెంట వెలిగారు, చతుర్విధ పురుషార్థాలు శరీరం ధరించినట్లు. మరకతం మరియు బంగారం, నల్లని మరియు తెల్లని వర్ణాలు కలిసాయి; వారిని చూసి దేవతలకు అపారమైన ప్రేమ కలిగింది. తరువాత రాముని మళ్ళీ చూసి వారి హృదయాలు ఆనందించాయి; రాజును స్తుతించి పూలవాన కురిపించారు.

Verse 654 (दोहा/सोरठा)

राम रूपु नख सिख सुभग बारहिं बार निहारि। पुलक गात लोचन सजल उमा समेत पुरारि।।315।।

రాముని రూపం, అంగుళం నుండి కేశాగ్రం వరకు సుందరంగా ఉంది, వారు పదునెనిమిది సార్లు చూశారు; వారి శరీరాలు పులకించాయి, కళ్ళు కన్నీళ్ళతో తడిసాయి, ఉమా మరియు పురారి ఇద్దరూ.

Verse 655 (चौपाई)

केकि कंठ दुति स्यामल अंगा। तड़ित बिनिंदक बसन सुरंगा।। ब्याह बिभूषन बिबिध बनाए। मंगल सब सब भाँति सुहाए।। सरद बिमल बिधु बदनु सुहावन। नयन नवल राजीव लजावन।। सकल अलौकिक सुंदरताई। कहि न जाइ मनहीं मन भाई।। बंधु मनोहर सोहहिं संगा। जात नचावत चपल तुरंगा।। राजकुअँर बर बाजि देखावहिं। बंस प्रसंसक बिरिद सुनावहिं।। जेहि तुरंग पर रामु बिराजे। गति बिलोकि खगनायकु लाजे।। कहि न जाइ सब भाँति सुहावा। बाजि बेषु जनु काम बनावा।।

నెమళ్ళ మెడల వర్ణం అతని నల్లని అవయవాల కాంతితో పోటీ పడింది; అతని వస్త్రాలు మెరుపుల వలె ప్రకాశించాయి, అనేక వర్ణాలతో ఉన్నాయి. వివాహానికి అతను వివిధ ఆభరణాలతో అలంకరించబడ్డాడు; అన్ని మంగళ చిహ్నాలు అతని సౌందర్యాన్ని అన్ని విధాలుగా వృద్ధి చేశాయి. అతని ముఖం శరత్కాలపు స్వచ్ఛమైన చంద్రుని వలె సుందరంగా ఉంది; అతని కళ్ళు, తామరల వలె తాజాగా ఉండి, తామరలను సిగ్గుపడేలా చేశాయి. అతని సౌందర్యం అంతా అలౌకికంగా ఉంది; చెప్పలేనిది, ఎందుకంటే హృదయం స్వయంగా ఆనందిస్తుంది. అందమైన సోదరులు అతని వెంట స్వారీ చేశారు, వారి ఉత్సాహభరితమైన గుర్రాలను నడుపుతూ వెళ్ళారు. రాకుమారులు తమ ఉత్తమ గుర్రాలను ప్రదర్శించారు, తమ వంశ గౌరవాన్ని ప్రకటించారు. రాముడు స్వారీ చేసిన గుర్రం మీద, దాని గమనాన్ని చూసి, పక్షుల రాజు సిగ్గుపడ్డాడు. అతను అన్ని విధాలుగా ఎంత అందంగా కనిపించాడో చెప్పలేము; గుర్రం మరియు దాని అలంకరణ కామదేవుని సృష్టి వంటివి.

Verse 656 (छंद)

जनु बाजि बेषु बनाइ मनसिजु राम हित अति सोहई। आपनें बय बल रूप गुन गति सकल भुवन बिमोहई।। जगमगत जीनु जराव जोति सुमोति मनि मानिक लगे। किंकिनि ललाम लगामु ललित बिलोकि सुर नर मुनि ठगे।।

కామదేవుడు రాముని ఆనందం కోసం గుర్రం అలంకరణను సృష్టించినట్లు, అవి అత్యంత సుందరంగా ఉన్నాయి. వాటి స్వరూపం, బలం, సౌందర్యం, గుణం మరియు గతి ద్వారా, అవి సమస్త లోకాలను మోహింపజేశాయి. జీను మెరిసింది, లగాము కాంతితో ప్రకాశించింది; ముత్యాలు మరియు మాణిక్యాలు దానిపై పొదగబడ్డాయి. నాదయుక్తమైన గంటలు, అందమైన లగాములు, వాటిని చూసి, దేవతలు, మానవులు మరియు మునులు మంత్రముగ్ధులయ్యారు.

Verse 657 (दोहा/सोरठा)

प्रभु मनसहिं लयलीन मनु चलत बाजि छबि पाव। भूषित उड़गन तड़ित घनु जनु बर बरहि नचाव।।316।।

ప్రభువు మనస్సు పూర్తిగా సీతలో లీనమై ఉంది; అతను స్వారీ చేస్తున్నప్పుడు, అతని గుర్రం సౌందర్యం కళ్ళకు విందు. ఆకాశం మెరుపుల వంటి మేఘాలతో అలంకరించబడింది, ఉత్తమ గుర్రాన్ని నాట్యం చేయించినట్లు.

Verse 658 (चौपाई)

जेहिं बर बाजि रामु असवारा। तेहि सारदउ न बरनै पारा।। संकरु राम रूप अनुरागे। नयन पंचदस अति प्रिय लागे।। हरि हित सहित रामु जब जोहे। रमा समेत रमापति मोहे।। निरखि राम छबि बिधि हरषाने। आठइ नयन जानि पछिताने।। सुर सेनप उर बहुत उछाहू। बिधि ते डेवढ़ लोचन लाहू।। रामहि चितव सुरेस सुजाना। गौतम श्रापु परम हित माना।। देव सकल सुरपतिहि सिहाहीं। आजु पुरंदर सम कोउ नाहीं।। मुदित देवगन रामहि देखी। नृपसमाज दुहुँ हरषु बिसेषी।।

రాముడు స్వారీ చేసిన ఉత్తమ గుర్రం, సరస్వతి దాని గుణగానాన్ని పూర్తిగా పాడలేదు. శంకరుడు రాముని రూపంపై అనురక్తి పెంచుకున్నాడు; అతని పంచనేత్రాలకు అతను అత్యంత ప్రియంగా కనిపించాడు. రాముడు, సీతతో సహా, హరిని ప్రేమతో చూసినప్పుడు, లక్ష్మీదేవితో సహా లక్ష్మీపతి మోహితుడయ్యాడు. రాముని సౌందర్యాన్ని చూసి బ్రహ్మ ఆనందించాడు; తనకు కేవలం ఎనిమిది కళ్ళు మాత్రమే ఉన్నాయని తెలుసుకుని పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. దేవసైన్యం హృదయాలలో గొప్ప ఉత్సాహం ఉంది; బ్రహ్మ నుండి వారు అదనపు కళ్ళ లాభాన్ని పొందారు. జ్ఞానియైన దేవేంద్రుడు రాముని చూసి గౌతమ శాపాన్ని అత్యంత మంచిదిగా భావించాడు. అన్ని దేవతలు దేవేంద్రుని అసూయపడ్డారు; ఈ రోజు ఇంద్రుని వంటి వాడు ఎవడులేడు. ఆనందభరితమైన దేవతలు రాముని చూశారు; రెండు రాజసభలలో ఆనందం అపారంగా ఉంది.

Verse 659 (छंद)

अति हरषु राजसमाज दुहु दिसि दुंदुभीं बाजहिं घनी। बरषहिं सुमन सुर हरषि कहि जय जयति जय रघुकुलमनी।। एहि भाँति जानि बरात आवत बाजने बहु बाजहीं। रानि सुआसिनि बोलि परिछनि हेतु मंगल साजहीं।।

రెండు రాజసభలలో గొప్ప ఆనందం ఉంది; ప్రతి వైపు దుందుభులు ఘనంగా మ్రోగాయి. దేవతలు ఆనందించి పూలవాన కురిపించారు, జయం, రఘుకుల మణికి జయం అని కేకలు వేశారు! ఈ విధంగా వివాహ ఊరేగింపు సమీపిస్తోంది, అనేక వాద్యాలు వాయిస్తున్నాయి. రాణులు, సుమంగళులతో కలిసి, ఆశీర్వాదాలు పలుకుతూ వివాహ వేడుకకు అన్ని ఏర్పాట్లు చేశారు.

Verse 660 (दोहा/सोरठा)

सजि आरती अनेक बिधि मंगल सकल सँवारि। चलीं मुदित परिछनि करन गजगामिनि बर नारि।।317।।

అనేక విధాలుగా ఆరతి సిద్ధం చేసి, అన్ని మంగళ వస్తువులను ఏర్పాటు చేసి, ఆనందంతో అంతఃపుర స్త్రీలు వేడుక నిర్వహించడానికి బయలుదేరారు, ఆ ఉత్తమ స్త్రీలు గజగమనంతో నడిచారు.

Verse 661 (चौपाई)

बिधुबदनीं सब सब मृगलोचनि। सब निज तन छबि रति मदु मोचनि।। पहिरें बरन बरन बर चीरा। सकल बिभूषन सजें सरीरा।। सकल सुमंगल अंग बनाएँ। करहिं गान कलकंठि लजाएँ।। कंकन किंकिनि नूपुर बाजहिं। चालि बिलोकि काम गज लाजहिं।। बाजहिं बाजने बिबिध प्रकारा। नभ अरु नगर सुमंगलचारा।। सची सारदा रमा भवानी। जे सुरतिय सुचि सहज सयानी।। कपट नारि बर बेष बनाई। मिलीं सकल रनिवासहिं जाई।। करहिं गान कल मंगल बानीं। हरष बिबस सब काहुँ न जानी।।

అందరి ముఖాలు చంద్రుని వలె ఉన్నాయి, కళ్ళు కలిగి ఉన్నాయి; ప్రతి ఒక్కరి శరీరం సౌందర్యంతో అలంకరించబడింది, ప్రేమ మదాన్ని వదులుకుంటూ. వివిధ వర్ణాల వస్త్రాలు ధరించారు, వారి శరీరాలు అన్ని రకాల ఆభరణాలతో అలంకరించబడ్డాయి. అన్ని మంగళ చిహ్నాలు వారి అవయవాలను అలంకరించాయి, కోయిలలను సిగ్గుపరిచే స్వరాలతో పాడారు. కంకణాలు, కింకిణులు, నూపురాలు నాదిస్తున్నాయి; వారి నడకను చూసి, కామదేవుని ఏనుగు కూడా సిగ్గుపడింది. అనేక రకాల వాద్యాలు వాయించాయి; ఆకాశం మరియు నగరం మంగళ ధ్వనులతో నిండాయి. శచీ, సరస్వతి, లక్ష్మీ, భవాని, ఆ సుందర దేవతలు, పవిత్రులు మరియు సహజ జ్ఞానవంతులు, సుందర స్త్రీల వేషం ధరించి, అంతఃపుర స్త్రీలతో కలిసారు. మధురమైన స్వరాలతో మంగళ గీతాలు పాడారు; ఆనందంతో అధిగమించబడి, వారు ఎవరినీ గుర్తించలేదు.

Verse 662 (छंद)

को जान केहि आनंद बस सब ब्रह्मु बर परिछन चली। कल गान मधुर निसान बरषहिं सुमन सुर सोभा भली।। आनंदकंदु बिलोकि दूलहु सकल हियँ हरषित भई। अंभोज अंबक अंबु उमगि सुअंग पुलकावलि छई।।

ఎవరు తెలుస్తారు ఎంత ఆనందంతో బ్రహ్మ ఉత్తమ స్త్రీలు వెళ్ళారు. మధురమైన గీతాలు మరియు వాద్యాలతో, దేవతలు పూలవాన కురిపించారు, సౌందర్యం ప్రకాశించింది. వరుడిని, ఆనందానికి మూలాన్ని చూసి, అందరి హృదయాలు ఆనందంతో నిండాయి. తామర కళ్ళు, నీరు, మరియు హృదయం ఉప్పొంగాయి; సుందరమైన పులకారాలు అన్ని చోట్ల కనిపించాయి.

Verse 663 (दोहा/सोरठा)

जो सुख भा सिय मातु मन देखि राम बर बेषु। सो न सकहिं कहि कलप सत सहस सारदा सेषु।।318।।

సీతాదేవి తల్లి హృదయంలో వరుడి వేషంలో ఉన్న రాముని చూసి నిండిన ఆనందాన్ని, ఆ ఆనందాన్ని శారద మరియు శేషుడు లక్ష సంవత్సరాలలో కూడా చెప్పలేరు.

Verse 664 (चौपाई)

नयन नीरु हटि मंगल जानी। परिछनि करहिं मुदित मन रानी।। बेद बिहित अरु कुल आचारू। कीन्ह भली बिधि सब ब्यवहारू।। पंच सबद धुनि मंगल गाना। पट पाँवड़े परहिं बिधि नाना।। करि आरती अरघु तिन्ह दीन्हा। राम गमनु मंडप तब कीन्हा।। दसरथु सहित समाज बिराजे। बिभव बिलोकि लोकपति लाजे।। समयँ समयँ सुर बरषहिं फूला। सांति पढ़हिं महिसुर अनुकूला।। नभ अरु नगर कोलाहल होई। आपनि पर कछु सुनइ न कोई।। एहि बिधि रामु मंडपहिं आए। अरघु देइ आसन बैठाए।।

కళ్ళలోని కన్నీరు మంగళకరమైనదని తెలుసుకొని, రాణులు ఆనందహృదయంతో వివాహ విధులను నిర్వహించారు. వేద విధులు మరియు కుల సంప్రదాయాల ప్రకారం అన్ని కార్యక్రమాలను సక్రమంగా నిర్వహించారు. ఐదు వాద్య ధ్వనులు మరియు మంగళగీతాలతో వివిధ రకాల వస్త్రాలు మరియు వితానాలను వేశారు. ఆరతి చేసి నైవేద్యం సమర్పించారు, తరువాత రాముడు వివాహ మండపానికి వెళ్ళాడు. దశరథుడు తన పరివారంతో కూర్చున్నాడు, ఆ వైభవాన్ని చూసి లోకపతి సిగ్గుపడ్డాడు. సముచిత సమయంలో దేవతలు పూలవాన కురిపించారు, మునులు శాంతి వందనలు చేశారు. ఆకాశం మరియు నగరం గొప్ప కోలాహలంతో నిండాయి, ఎవరూ తమ లేదా ఇతరుల మాటలు వినలేదు. ఈ విధంగా రాముడు మండపానికి వచ్చాడు, నైవేద్యం స్వీకరించి సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు.

Verse 665 (छंद)

बैठारि आसन आरती करि निरखि बरु सुखु पावहीं। मनि बसन भूषन भूरि वारहिं नारि मंगल गावहीं।। ब्रह्मादि सुरबर बिप्र बेष बनाइ कौतुक देखहीं। अवलोकि रघुकुल कमल रबि छबि सुफल जीवन लेखहीं।।

వారిని సీటులో కూర్చోబెట్టి ఆరతి నిర్వహించి, వరుడిని చూసి ఆనందాన్ని పొందుతారు. స్త్రీలు మంగళగీతాలు పాడుతూ మణులు, వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాలను సమృద్ధిగా సమర్పిస్తారు. బ్రహ్మ మరియు ఇతర దేవతలు బ్రాహ్మణ వేషంలో వచ్చి ఈ వైభవాన్ని ఆనందంగా చూస్తారు. రఘుకుల కమలమైన రాముని చూసి, తమ జీవితాలు సార్థకమైనవని భావిస్తారు, సూర్యుని తేజస్సు వలె.

Verse 666 (दोहा/सोरठा)

नाऊ बारी भाट नट राम निछावरि पाइ। मुदित असीसहिं नाइ सिर हरषु न हृदयँ समाइ।।319।।

నాయీవారు, ఓడల వారు, భటులు మరియు నటులు రాముని దయతో బహుమతులు పొంది, ఆనందంతో తలలు వంచి ఆశీర్వదిస్తారు, వారి హృదయాలు సంతోషాన్ని భరించలేవు.