Prakarana 26

Verse 521 (चौपाई)

नृप भुजबल बिधु सिवधनु राहू। गरुअ कठोर बिदित सब काहू।। रावनु बानु महाभट भारे। देखि सरासन गवँहिं सिधारे।। सोइ पुरारि कोदंडु कठोरा। राज समाज आजु जोइ तोरा।। त्रिभुवन जय समेत बैदेही।।बिनहिं बिचार बरइ हठि तेही।। सुनि पन सकल भूप अभिलाषे। भटमानी अतिसय मन माखे।। परिकर बाँधि उठे अकुलाई। चले इष्टदेवन्ह सिर नाई।। तमकि ताकि तकि सिवधनु धरहीं। उठइ न कोटि भाँति बलु करहीं।। जिन्ह के कछु बिचारु मन माहीं। चाप समीप महीप न जाहीं।।

రాజుల భుజబలంపై శివధనుస్సు చంద్రుని వలె భారీగా ఉండేది; దాని కఠినత్వం రాహువు భయంకర శక్తి వలె అందరికీ తెలుసు. రావణుడు, ఇతర మహావీరులు ధనుస్సును చూసి, దానిని పట్టుకోవడానికి ముందుకు వెళ్ళారు. త్రిపురాంతకుని ఆ అభేద్యమైన ధనుస్సు, ఈ రోజు మీ రాజసభను విరుస్తుంది, మూడు లోకాల విజయం, వైదేహినితో సహా, ఆ వీరునిచే ఎటువంటి సందేహం లేకుండా గెలుపొందబడుతుంది. ప్రతిజ్ఞ విని, అన్ని రాజులు కోరికతో నిండారు; వారు తమ హృదయాలలో గొప్పగా గర్వించారు. వారు వస్త్రాలను బిగించి, ఉత్సాహంతో లేచారు; వారు తమ ఇష్టదేవతలకు నమస్కరించి బయలుదేరారు. శ్రమపడి, శివధనుస్సును పట్టుకున్నారు; అయినా అది లేవలేదు, వారు వేల విధాలుగా బలం ప్రయోగించినా. వారి హృదయాలలో కొంత ఆలోచన ఉన్న రాజులు, ధనుస్సు సమీపానికి వెళ్ళలేదు.

Verse 522 (दोहा/सोरठा)

तमकि धरहिं धनु मूढ़ नृप उठइ न चलहिं लजाइ। मनहुँ पाइ भट बाहुबलु अधिकु अधिकु गरुआइ।।250।।

మూర్ఖ రాజులు ధనుస్సును ఎత్తడానికి శ్రమపడ్డారు, కానీ అది లేవలేదు, వారు సిగ్గుపడ్డారు. వీరులు తమ భుజబలం సరిపోనిదని గ్రహించి, మరింత మరింత నిరాశ చెందినట్లు అనిపించింది.

Verse 523 (चौपाई)

भूप सहस दस एकहि बारा। लगे उठावन टरइ न टारा।। डगइ न संभु सरासन कैसें। कामी बचन सती मनु जैसें।। सब नृप भए जोगु उपहासी। जैसें बिनु बिराग संन्यासी।। कीरति बिजय बीरता भारी। चले चाप कर बरबस हारी।। श्रीहत भए हारि हियँ राजा। बैठे निज निज जाइ समाजा।। नृपन्ह बिलोकि जनकु अकुलाने। बोले बचन रोष जनु साने।। दीप दीप के भूपति नाना। आए सुनि हम जो पनु ठाना।। देव दनुज धरि मनुज सरीरा। बिपुल बीर आए रनधीरा।।

వేయి మంది రాజులు ఒకే సభలో దానిని ఎత్తడానికి ప్రారంభించారు, కానీ అది కదలలేదు. శంభువు విల్లు కొంచెమైనా వంగలేదు, సతీదేవి హృదయం తన భర్త మాట నుండి చలించనట్లుగా. అన్ని రాజులు ఎగతాళికి గురయ్యారు, నిజమైన వైరాగ్యం లేని సన్యాసి వలె. వారి కీర్తి, విజయం, గొప్ప వీరత్వం అన్నీ వృధా అయ్యాయి; విల్లు వద్ద ఓటమిని అంగీకరించవలసి వచ్చింది. వారి గౌరవం పోయింది, రాజులు మనసులో నిరాశతో తిరిగి వచ్చారు; వారు వెళ్లి ప్రతి ఒక్కరూ తమ స్థానాలలో కూర్చున్నారు. రాజులు నిరాశతో ఉన్నట్లు చూసి, జనకుడు బాధపడి కోపంతో మండే మాటలు మాట్లాడాడు. "అనేక రాజులు, ప్రతి ఒక్కరూ తమ ఇంటి దీపం వలె, నేను ప్రకటించిన ప్రతిజ్ఞ విని వచ్చారు. దేవతలు, రాక్షసులు మానవ రూపాలు ధరించి, అనేక మహావీరులు, యుద్ధంలో భయరహితులై వచ్చారు."

Verse 524 (दोहा/सोरठा)

कुअँरि मनोहर बिजय बड़ि कीरति अति कमनीय। पावनिहार बिरंचि जनु रचेउ न धनु दमनीय।।251।।

ఆ కన్య విజయం, ఆమె అసాధారణ కీర్తి, ఆమె అద్భుతమైన సౌందర్యం అలా ఉన్నాయి కనుక, బ్రహ్మ స్వయంగా జయించలేని విల్లును సృష్టించినట్లు అనిపిస్తుంది.

Verse 525 (चौपाई)

कहहु काहि यहु लाभु न भावा। काहुँ न संकर चाप चढ़ावा।। रहउ चढ़ाउब तोरब भाई। तिलु भरि भूमि न सके छड़ाई।। अब जनि कोउ माखै भट मानी। बीर बिहीन मही मैं जानी।। तजहु आस निज निज गृह जाहू। लिखा न बिधि बैदेहि बिबाहू।। सुकृत जाइ जौं पनु परिहरऊँ। कुअँरि कुआरि रहउ का करऊँ।। जो जनतेउँ बिनु भट भुबि भाई। तौ पनु करि होतेउँ न हँसाई।। जनक बचन सुनि सब नर नारी। देखि जानकिहि भए दुखारी।। माखे लखनु कुटिल भइँ भौंहें। रदपट फरकत नयन रिसौंहें।।

చెప్పండి, ఈ బహుమతి మీకు నచ్చలేదా ఎందుకు? ఎవరూ శివుని విల్లును ధనుస్సుగా చేయలేదు. అది ధనుస్సుగా చేయబడకుండా ఉంది; దీనిని ఎవరు ధనుస్సుగా చేస్తారు లేదా విరుస్తారు, సోదరుడా? దీనిని భూమి నుండి ఒక్క అణువు కూడా కదిలించలేరు. ఇప్పుడు ఎవరూ తనను యోధుడినని గర్వించకండి; భూమి వీరులు లేకుండా ఉందని నేను భావిస్తున్నాను. ఆశను వదిలి ప్రతి ఒక్కరూ తమ ఇంటికి వెళ్లండి; విదేహ కుమార్తె వివాహం జరుగుతుందని బ్రహ్మ రాయలేదు. నేను నా ప్రతిజ్ఞను విరిగిస్తే, నా పుణ్యం పోతుంది; నేను ఏమి చేయాలి? ఆ కన్య కన్యగానే ఉంటుంది. భూమిపై యోధుడు లేడని నాకు తెలిసి ఉంటే, సోదరుడా, నేను అటువంటి ప్రతిజ్ఞ చేయక, ఎగతాళికి గురికానే వాడిని కానే వాడిని. జనకుని మాటలు విని, అన్ని మగవారు, ఆడవారు, జానకిని చూసి దుఃఖించారు. లక్ష్మణుడు కుటిలమైన మాటలతో, కనుబొమ్మలు కుచించి మాట్లాడాడు; అతని పెదవులు వణికాయి, అతని కళ్ళు కోపంతో మెరిశాయి.

Verse 526 (दोहा/सोरठा)

कहि न सकत रघुबीर डर लगे बचन जनु बान। नाइ राम पद कमल सिरु बोले गिरा प्रमान।।252।।

రఘువుల ప్రభువు భయంతో అతను మాట్లాడలేకపోయాడు; మాటలు అతని గొంతులో బాణాల వలె చిక్కుకున్నాయి. రాముని పద్మ చరణాల వద్ద తల వంచి, అతను మాట్లాడాడు, అతని మాటలు సత్యపు ముద్ర కలిగి ఉన్నాయి.

Verse 527 (चौपाई)

रघुबंसिन्ह महुँ जहँ कोउ होई। तेहिं समाज अस कहइ न कोई।। कही जनक जसि अनुचित बानी। बिद्यमान रघुकुल मनि जानी।। सुनहु भानुकुल पंकज भानू। कहउँ सुभाउ न कछु अभिमानू।। जौ तुम्हारि अनुसासन पावौं। कंदुक इव ब्रह्मांड उठावौं।। काचे घट जिमि डारौं फोरी। सकउँ मेरु मूलक जिमि तोरी।। तव प्रताप महिमा भगवाना। को बापुरो पिनाक पुराना।। नाथ जानि अस आयसु होऊ। कौतुकु करौं बिलोकिअ सोऊ।। कमल नाल जिमि चाफ चढ़ावौं। जोजन सत प्रमान लै धावौं।।

రఘు వంశంలో ఎక్కడ ఒకరు ఉన్నారో, ఆ సభలో ఎవరూ అలా మాట్లాడరు. రఘుకులంలో రత్నం లేనట్లు జనకుడు అనుచితమైన మాటలు మాట్లాడాడు. వినండి, సూర్య కుల పద్మానికి సూర్యుడా: నేను నా స్వభావం నుండి మాట్లాడుతున్నాను, గర్వం నుండి కాదు. మీ ఆజ్ఞను పొందితే, బ్రహ్మాండాన్ని బంతీ వలె ఎత్తగలను. పచ్చి కుండను నేను పగులగొట్టినట్లు, మేరు పర్వతాన్ని వేరుతో సహా విరవగలను. మీ శక్తి, మహిమ ద్వారా, ప్రభూ, పినాకం ధరించిన ఈ పేద ప్రాచీనుడు ఎవడు? ఇది తెలుసుకొని, ప్రభూ, మీ ఆజ్ఞ ఇవ్వండి; నేను ఒక అద్భుతం చేస్తాను, మీరు చూస్తారు. పద్మ కాడను నేను ధనుస్సుగా చేసినట్లు, నూరు యోజనాల కొలత గల ఈ విల్లును ధరిస్తాను.

Verse 528 (दोहा/सोरठा)

तोरौं छत्रक दंड जिमि तव प्रताप बल नाथ। जौं न करौं प्रभु पद सपथ कर न धरौं धनु भाथ।।253।।

మీ శక్తి, బలం ద్వారా, ప్రభూ, ఛత్రం కర్రను విరుస్తున్నట్లు విల్లును విరుస్తాను; అలా చేయకపోతే, ప్రభువు పాదాల సత్యం చేసి, మళ్ళీ విల్లు పట్టుకోనని ప్రమాణం చేస్తాను.

Verse 529 (चौपाई)

लखन सकोप बचन जे बोले। डगमगानि महि दिग्गज डोले।। सकल लोक सब भूप डेराने। सिय हियँ हरषु जनकु सकुचाने।। गुर रघुपति सब मुनि मन माहीं। मुदित भए पुनि पुनि पुलकाहीं।। सयनहिं रघुपति लखनु नेवारे। प्रेम समेत निकट बैठारे।। बिस्वामित्र समय सुभ जानी। बोले अति सनेहमय बानी।। उठहु राम भंजहु भवचापा। मेटहु तात जनक परितापा।। सुनि गुरु बचन चरन सिरु नावा। हरषु बिषादु न कछु उर आवा।। ठाढ़े भए उठि सहज सुभाएँ। ठवनि जुबा मृगराजु लजाएँ।।

లక్ష్మణుడు కోపంతో మాట్లాడిన మాటలకు భూమి కంపించింది, దిక్కుల ఏనుగులు ఊగిపోయాయి. అన్ని ప్రజలు, ప్రతి రాజు ఆశ్చర్యపోయారు; సీత హృదయం ఆనందించింది, జనకుడు సిగ్గుపడ్డాడు. గురువు, రఘుపతి, అన్ని మునుల హృదయాలలో ఆనందం నెలకొంది, మళ్ళీ మళ్ళీ ఆనందంతో పులకించారు. రఘుపతి లక్ష్మణుడిని తన వైపుకు లాగి, ప్రేమతో అతనిని దగ్గరగా కూర్చోబెట్టాడు. విశ్వామిత్రుడు సమయం శుభంగా ఉందని తెలుసుకొని, తీవ్రమైన ప్రేమతో నిండిన మాటలు మాట్లాడాడు. "లే, రామా, శివుని విల్లును విరువు; నా కుమారా, జనకుని దుఃఖాన్ని తొలగించు." గురువు మాటలు విని, అతను తన తలను అతని పాదాల వద్ద వంచాడు; అతని హృదయంలో ఆనందం లేదా దుఃఖం కలుగలేదు. అతను లేచి తన సహజ గౌరవంతో నిశ్చలంగా నిలబడ్డాడు; మనుష్యులలో సింహం తన భంగిమతో జింకను సిగ్గుపరిచింది.

Verse 530 (दोहा/सोरठा)

उदित उदयगिरि मंच पर रघुबर बालपतंग। बिकसे संत सरोज सब हरषे लोचन भृंग।।254।।

రఘువులలో ఉత్తముడు ఉదయ పర్వతం వేదికపై యువ సూర్యుడి వలె ఉదయించాడు; అన్ని సాధు పద్మాలు వికసించాయి, కళ్ళ తుమ్మెదలు ఆనందించాయి.

Verse 531 (चौपाई)

नृपन्ह केरि आसा निसि नासी। बचन नखत अवली न प्रकासी।। मानी महिप कुमुद सकुचाने। कपटी भूप उलूक लुकाने।। भए बिसोक कोक मुनि देवा। बरिसहिं सुमन जनावहिं सेवा।। गुर पद बंदि सहित अनुरागा। राम मुनिन्ह सन आयसु मागा।। सहजहिं चले सकल जग स्वामी। मत्त मंजु बर कुंजर गामी।। चलत राम सब पुर नर नारी। पुलक पूरि तन भए सुखारी।। बंदि पितर सुर सुकृत सँभारे। जौं कछु पुन्य प्रभाउ हमारे।। तौ सिवधनु मृनाल की नाईं। तोरहुँ राम गनेस गोसाईं।।

రాజుల ఆశ రాత్రి అయిపోయింది; నక్షత్రాలు అస్తమించాయి, నక్షత్ర సమూహం వెలుగు ఇవ్వలేదు. భూమి, సిగ్గుపడే పద్మం వలె, సిగ్గుపడింది; మోసగించే రాజులు, గూళ్ళ వలె, దాగారు. కోకిల పక్షులు, మునులు, దేవతలు దుఃఖం నుండి విముక్తి పొందారు; వారు పూలను కురిపించి తమ సేవను చూపించారు. గురువు పాదాలకు నమస్కరించి, పూర్తి ప్రేమతో, రాముడు మునుల అనుమతి అడిగాడు. తన ఇష్టంతో ప్రపంచ స్వామి బయలుదేరాడు, మత్తమైన సుందర గజం వలె అందమైన నడకతో నడిచాడు. రాముడు నడుస్తుండగా, నగరంలోని అన్ని మగవారు, ఆడవారు ఆనందంతో నిండిపోయారు; వారి శరీరాలు ఆనందంతో నిండిపోయాయి. వారు దేవతలకు, పితృదేవతలకు, సత్పురుషులకు నమస్కరించారు, ఇలా ఆలోచిస్తూ: మనలో ఏదైనా పుణ్యం, శక్తి ఉంటే, అప్పుడు రాముడు, ప్రభువు, శివుని విల్లును పద్మ కాడను విరిచినట్లు విరుస్తాడు.

Verse 532 (दोहा/सोरठा)

रामहि प्रेम समेत लखि सखिन्ह समीप बोलाइ। सीता मातु सनेह बस बचन कहइ बिलखाइ।।255।।

రాముడు ప్రేమతో నిండి ఉన్నట్లు చూసి, ఆమె తన సఖులను దగ్గరకు పిలిచింది; సీత, ప్రేమతో అధిగమించబడి, ఏడవగా మాటలు మాట్లాడింది.

Verse 533 (चौपाई)

सखि सब कौतुक देखनिहारे। जेठ कहावत हितू हमारे।। कोउ न बुझाइ कहइ गुर पाहीं। ए बालक असि हठ भलि नाहीं।। रावन बान छुआ नहिं चापा। हारे सकल भूप करि दापा।। सो धनु राजकुअँर कर देहीं। बाल मराल कि मंदर लेहीं।। भूप सयानप सकल सिरानी। सखि बिधि गति कछु जाति न जानी।। बोली चतुर सखी मृदु बानी। तेजवंत लघु गनिअ न रानी।। कहँ कुंभज कहँ सिंधु अपारा। सोषेउ सुजसु सकल संसारा।। रबि मंडल देखत लघु लागा। उदयँ तासु तिभुवन तम भागा।।

ఆమె సఖీలు అందరూ ఆ అద్భుతాన్ని చూడగోరుతున్నారు; ఆమె ఇట్లు అన్నది: మీరు నాకు పెద్దలు, నా శుభాభిలాషులు. గురువులకు ఎవరూ తెలియజేయలేదు: ఈ బాలుడు ఇటువంటి హఠాన్ని వదలాలి. రావణుని బాణం విల్లును తాకలేదు; రాజులందరూ సిగ్గుపడ్డారు. ఆ విల్లు రాజకుమారుని చేతికి ఇవ్వాలా? చిన్న హంస మందర పర్వతాన్ని మోస్తుందా? రాజులందరూ జ్ఞానులు, వారు అవమానించబడ్డారు; సఖీలకు విధి గతి తెలియదు. ఒక చతుర సఖి మృదువుగా పలికింది: రాణీ, తేజస్సు గలవానిని చిన్నవాడని ఎంచకండి. కుంభజుడెక్కడ, అనంత సముద్రమెక్కడ? అతని సుకీర్తి సమస్త లోకాన్ని నింపింది. సూర్యమండలం అతనికి చిన్నదిగా కనిపించింది; అతని ఉదయంతో మూడు లోకాల చీకటి పారిపోయింది.

Verse 534 (दोहा/सोरठा)

मंत्र परम लघु जासु बस बिधि हरि हर सुर सर्ब। महामत्त गजराज कहुँ बस कर अंकुस खर्ब।।256।।

అతని మంత్రం అత్యంత లఘువు, దాని శక్తిచే బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ, దేవతలందరూ అతనికి లోబడి ఉన్నారు; గొప్ప మత్తులో ఉన్న గజరాజు కూడా అతని చేతిలోని అంకుశంతో నియంత్రించబడుతున్నాడు.

Verse 535 (चौपाई)

काम कुसुम धनु सायक लीन्हे। सकल भुवन अपने बस कीन्हे।। देबि तजिअ संसउ अस जानी। भंजब धनुष रामु सुनु रानी।। सखी बचन सुनि भै परतीती। मिटा बिषादु बढ़ी अति प्रीती।। तब रामहि बिलोकि बैदेही। सभय हृदयँ बिनवति जेहि तेही।। मनहीं मन मनाव अकुलानी। होहु प्रसन्न महेस भवानी।। करहु सफल आपनि सेवकाई। करि हितु हरहु चाप गरुआई।। गननायक बरदायक देवा। आजु लगें कीन्हिउँ तुअ सेवा।। बार बार बिनती सुनि मोरी। करहु चाप गुरुता अति थोरी।।

అతను మన్మథుని పుష్పబాణ ధనుస్సును తీసుకొని సమస్త లోకాలను తన వశం చేసుకున్నాడు. దేవీ, నీ సందేహాన్ని వదిలి, ఇది నిశ్చయంగా తెలుసుకో: రాముడు విల్లు విరుస్తాడు; నా మాట విను, రాణీ. సఖి మాటలు విని, ఆమెకు విశ్వాసం కలిగింది; ఆమె దుఃఖం తొలగిపోయింది, ప్రేమ అధికమైంది. అప్పుడు రాముని చూస్తూ, విదేహ కుమార్తె భయభరిత హృదయంతో ఆ ప్రభువును ప్రార్థించింది. నా హృదయంలో నేను నిశ్శబ్దంగా నిన్ను వేడుకుంటున్నాను, ఓ లజ్జారహితా; ప్రసన్నుడవై ఉండు, ఓ శివ భవానీ దేవులారా. మీ సేవను సఫలం చేయండి; నాకు మేలు చేసి, విల్లు భారం తీసివేయండి. గణనాయకా, వరదాయకా, దేవా, నేటి నుండి నేను నీ సేవ చేశాను. నా ప్రార్థన మరల మరల విను; విల్లును కేవలం కొంచెం భారీగా చేయుము.

Verse 536 (दोहा/सोरठा)

देखि देखि रघुबीर तन सुर मनाव धरि धीर।। भरे बिलोचन प्रेम जल पुलकावली सरीर।।257।।

రఘువీరుని శరీరాన్ని మరల మరల చూస్తూ, దేవతలు హృదయంలో ఆనందించి ధైర్యం తీసుకున్నారు. అతని కళ్ళు ప్రేమాశ్రువులతో నిండాయి, అతని శరీరం ఆనంద పులకింతతో నిండింది.

Verse 537 (चौपाई)

नीकें निरखि नयन भरि सोभा। पितु पनु सुमिरि बहुरि मनु छोभा।। अहह तात दारुनि हठ ठानी। समुझत नहिं कछु लाभु न हानी।। सचिव सभय सिख देइ न कोई। बुध समाज बड़ अनुचित होई।। कहँ धनु कुलिसहु चाहि कठोरा। कहँ स्यामल मृदुगात किसोरा।। बिधि केहि भाँति धरौं उर धीरा। सिरस सुमन कन बेधिअ हीरा।। सकल सभा कै मति भै भोरी। अब मोहि संभुचाप गति तोरी।। निज जड़ता लोगन्ह पर डारी। होहि हरुअ रघुपतिहि निहारी।। अति परिताप सीय मन माही। लव निमेष जुग सब सय जाहीं।।

సుందరంగా చూస్తూ, కళ్ళు సౌందర్యంతో నిండి, అతను తన తండ్రి ఆజ్ఞను స్మరించుకుని, మళ్ళీ మనసు కలత చెందింది. అయ్యో, తండ్రి భయంకరమైన ప్రతిజ్ఞ చేశారు; లాభనష్టాలు ఏమీ అర్థం చేసుకోలేదు. జ్ఞానులైన మంత్రులు ఎవరూ సరైన సలహా ఇవ్వడం లేదు; జ్ఞానుల సభలో ఇది చాలా అనుచితం. విల్లు ఎక్కడ, వజ్రం కంటే కఠినమైనది? ఈ శ్యామల వర్ణ, మృదువైన శరీర కిశోరుడెక్కడ? నేను ఎలా హృదయాన్ని స్థిరపరచుకోవాలి? నా తల పూలతో వజ్రంతో కొట్టినట్లు ఉంది. సభ అంతా జ్ఞానం మసకబారింది; ఇప్పుడు నా గతి శంభువు విల్లుపై ఆధారపడి ఉంది. ప్రజలు తమ మూర్ఖత్వాన్ని ఇతరులపై మోపుతారు; రఘుపతిని చూసి నన్ను నిందిస్తారు. సీత హృదయంలో అంత బాధ ఉంది, ఒక్క క్షణం యుగంలా అనిపించింది.

Verse 538 (दोहा/सोरठा)

प्रभुहि चितइ पुनि चितव महि राजत लोचन लोल। खेलत मनसिज मीन जुग जनु बिधु मंडल डोल।।258।।

ఆమె ప్రభువును చూసింది, మళ్ళీ భూమిని చూసింది, ఆమె కదులుతున్న కళ్ళు ప్రకాశిస్తున్నాయి; చంద్రమండలం ఊగుతుండగా, ప్రేమ మత్స్యాలు వాటిలో ఆడుతున్నట్లు ఉంది.

Verse 539 (चौपाई)

गिरा अलिनि मुख पंकज रोकी। प्रगट न लाज निसा अवलोकी।। लोचन जलु रह लोचन कोना। जैसे परम कृपन कर सोना।। सकुची ब्याकुलता बड़ि जानी। धरि धीरजु प्रतीति उर आनी।। तन मन बचन मोर पनु साचा। रघुपति पद सरोज चितु राचा।। तौ भगवानु सकल उर बासी। करिहिं मोहि रघुबर कै दासी।। जेहि कें जेहि पर सत्य सनेहू। सो तेहि मिलइ न कछु संहेहू।। प्रभु तन चितइ प्रेम तन ठाना। कृपानिधान राम सबु जाना।। सियहि बिलोकि तकेउ धनु कैसे। चितव गरुरु लघु ब्यालहि जैसे।।

ఆమె మాటలు ఆమె తామరపూవు నోట ఆగాయి; రాత్రి చూసినా ఆమె సిగ్గు బయటకు రాలేదు. ఆమె కన్నీళ్ళు కంటి మూలల్లో ఉన్నాయి, అత్యంత కరుణాళుడైన వ్యక్తి చేతిలో బంగారం ఉన్నట్లు. ఆమె గొప్ప సిగ్గు, వ్యాకులత గుర్తించి, ఆమె ధైర్యంగా ఉండి హృదయంలో విశ్వాసం పెంచుకుంది. శరీరం, మనస్సు, వాక్కులతో నా ప్రతిజ్ఞ సత్యం; నా హృదయం రఘుపతి పాదపద్మాలపై లగ్నమై ఉంది. అప్పుడు భగవంతుడు, అందరి హృదయాలలో నివసించేవాడు, నన్ను రఘువరుని దాసిని చేస్తాడు. ఎవరికైనా ఎవరిపై నిజమైన ప్రేమ ఉంటే, వారు వారిని సందేహం లేకుండా పొందుతారు. ప్రభువు ఆమె శరీరం, హృదయం ప్రేమతో నిండి ఉన్నాయని తెలుసుకున్నాడు; కరుణా నిధానమైన రాముడు అన్నీ తెలుసుకున్నాడు. సీతను చూసి, అతను విల్లును చూశాడు, పామును అసహ్యంతో చూసినట్లు.

Verse 540 (दोहा/सोरठा)

लखन लखेउ रघुबंसमनि ताकेउ हर कोदंडु। पुलकि गात बोले बचन चरन चापि ब्रह्मांडु।।259।।

లక్ష్మణుడు రఘువంశ రత్నాన్ని చూశాడు, శివుని విల్లును చూశాడు; అతని శరీరం ఆనంద పులకింతతో నిండింది, బ్రహ్మాండాన్ని ధరించే మాటలు పలికాడు.