Prakarana 26
The first sopāna (step) where bhakti is born through śravaṇa–darśana: the seeker’s heart is trained to recognize divinity hidden in apparent childhood, humility, and ‘play’ (kautuka). In this passage, the Pināka-bow episode becomes an inner rite: egoic strength fails, and only grace-aligned strength (guru-ājñā + vinaya) can ‘lift’ the burden of saṃsāra.
ಇಲ್ಲಿ ರಸವು ವೀರ, ಅದ್ಭುತ, ಕರುಣ—ಇವುಗಳ ನೆಯ್ದ ಜಡೆಯಂತೆ ರೂಪುಗೊಂಡು, ಆತ್ಮದ ದೈವಿಕ ಏಕ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಶೃಂಗಾರತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರು ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಲು ಮರುಮರು ವಿಫಲರಾಗುವುದು ಅಹಂಕಾರ-ಬಲದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ: ಲೋಕಬಲ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಬೆವರುತ್ತದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕುಳಿತುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಜನಕನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಚನ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸಿ, ಹಾಸ್ಯಸ್ಪರ್ಶಿತ ಉಪಹಾಸವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯ ಅವತಾರದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಕರೆಯುವುದೇ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೋಪ ರಕ್ಷಕ ಧರ್ಮದ ರೂಪ; ರಾಮನ ಮೌನ ಮತ್ತು ತಲೆಬಾಗುವಿಕೆ ವಿನಯ—ಭಕ್ತಿಯ ಮೊದಲ ವ್ಯಾಕರಣ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ ರಾಮ ‘ಸಹಜ ಸುಭಾಯ’ದಿಂದ (ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ) ಏಳುವುದು, ಮುಕ್ತಿ ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಗುರು-ವಚನ ಜೀವವನ್ನು ಪ್ರಭುವಿನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದಾಗ ಅದು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ. ಸೀತೆಯ ಒಳಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಭವಾನಿ ಮತ್ತು ಗಣೇಶರಿಗೆ—ಮಾನಸದಲ್ಲಿನ ಶೈವ–ವೈಷ್ಣವ ಸಮ್ಮಿಲನದ ಜಾಗೃತ ವಿನ್ಯಾಸ: ಮಾರ್ಗ ಒಂದೇ, ದೇವತಾ-ದ್ವಾರಗಳು ಅನೇಕ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನ.
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 250.1-4
नृप भुजबल बिधु सिवधनु राहू।गरुअ कठोर बिदित सब काहू।।
रावनु बानु महाभट भारे।देखि सरासन गवँहिं सिधारे।।
सोइ पुरारि कोदंडु कठोरा।राज समाज आजु जोइ तोरा।।
त्रिभुवन जय समेत बैदेही।बिनहिं बिचार बरइ हठि तेही।।
सुनि पन सकल भूप अभिलाषे।भटमानी अतिसय मन माखे।।
परिकर बाँधि उठे अकुलाई।चले इष्टदेवन्ह सिर नाई।।
तमकि ताकि तकि सिवधनु धरहीं।उठइ न कोटि भाँति बलु करहीं।।
जिन्ह के कछु बिचारु मन माहीं।चाप समीप महीप न जाहीं।।
nṛpa bhujabala bidhu sivadhanu rāhū |garua kaṭhora bidita saba kāhū ||
rāvanu bānu mahābhaṭa bhāre |dekhi sarāsana gavãhiṁ sidhāre ||
soi purāri kodaṁḍu kaṭhorā |rāja samāja āju joi torā ||
tribhuvana jaya sameta baidehī |binahiṁ bicāra barai haṭhi tehī ||
suni pana sakala bhūpa abhilāṣe |bhaṭamānī atisaya mana mākhe ||
parikara bā̃dhi uṭhe akulāī |cale iṣṭadevanha sira nāī ||
tamaki tāki taki sivadhanu dharahīṁ |uṭhai na koṭi bhā̃ti balu karahīṁ ||
jinha ke kachu bicāru mana māhīṁ |cāpa samīpa mahīpa na jāhīṁ ||
ರಾಜರ ಕೈಬಲ ಚಂದ್ರ, ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲು ರಾಹು; ಗಟ್ಟಿಯಾದದ್ದು ಭಾರವಾದದ್ದು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವಂತಹುದೇ. ರಾವಣ ಮತ್ತು ಬಾಣಾಸುರ ಮಹಾ ವೀರರು; ಆ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ನೋಡಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಹೋದರು. ತ್ರಿಪುರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಶಿವನ ಅದೇ ಕಠಿಣ ಬಿಲ್ಲು, ಇಂದು ಈ ರಾಜ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದೆ; ಅದನ್ನು ಇಂದು ಯಾರು ಮುರಿಯುತ್ತಾರೋ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಯಾವ ಚಿಂತನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿ ಹಠದಿಂದ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಬಯಕೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದರು, ವೀರ ಯೋಧರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪ ಉಕ್ಕಿತು. ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಎದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಕೋಪದಿಂದ ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮತ್ತತ್ತು ನೋಡಿ ಹಿಡಿದರು; ಕೋಟಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಲ ಹಾಕಿದರೂ ಅದು ಎದ್ದಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಲೋಚನೆ ಇತ್ತೋ, ಆ ರಾಜರು ಬಿಲ್ಲಿನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.
ದೋಹಾ 250
तमकि धरहिं धनु मूढ़ नृप उठइ न चलहिं लजाइ।मनहुँ पाइ भट बाहुबलु अधिकु अधिकु गरुआइ।।250।।
tamaki dharahiṁ dhanu mūṛha nṛpa uṭhai na calahiṁ lajāi |manahũ pāi bhaṭa bāhubalu adhiku adhiku garuāi ||250||
ಮೂರ್ಖ ರಾಜರು ಕೋಪದಿಂದ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಎದ್ದೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವೀರನ ತೋಳಿನ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮತ್ತಷ್ಟು ಭಾರವಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 251.1-4
भूप सहस दस एकहि बारा।लगे उठावन टरइ न टारा।।
डगइ न संभु सरासन कैसें।कामी बचन सती मनु जैसें।।
सब नृप भए जोगु उपहासी।जैसें बिनु बिराग संन्यासी।।
कीरति बिजय बीरता भारी।चले चाप कर बरबस हारी।।
श्रीहत भए हारि हियँ राजा।बैठे निज निज जाइ समाजा।।
नृपन्ह बिलोकि जनकु अकुलाने।बोले बचन रोष जनु साने।।
दीप दीप के भूपति नाना।आए सुनि हम जो पनु ठाना।।
देव दनुज धरि मनुज सरीरा।बिपुल बीर आए रनधीरा।।
bhūpa sahasa dasa ekahi bārā |lage uṭhāvana ṭarai na ṭārā ||
ḍagai na saṁbhu sarāsana kaiseṁ |kāmī bacana satī manu jaiseṁ ||
saba nṛpa bhae jogu upahāsī |jaiseṁ binu birāga saṁnyāsī ||
kīrati bijaya bīratā bhārī |cale cāpa kara barabasa hārī ||
śrīhata bhae hāri hiyã rājā |baiṭhe nija nija jāi samājā ||
nṛpanha biloki janaku akulāne |bole bacana roṣa janu sāne ||
dīpa dīpa ke bhūpati nānā |āe suni hama jo panu ṭhānā ||
deva danuja dhari manuja sarīrā |bipula bīra āe ranadhīrā ||
ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ರಾಜರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಎಷ್ಟೇ ಬಲ ಹಾಕಿದರೂ ಅದು ಅಚಲವಾಗಿತ್ತು. ಶಂಭುವಿನ ಬಿಲ್ಲು ಅಚಲವಾಗಿತ್ತು, ಕಾಮುಕನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಪತಿವ್ರತೆಯ ಮನಸು ಕದಲದಂತೆ. ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ನಗೆಪಾಟಲಿಗೆ ಗುರಿಯಾದರು, ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸನ್ಯಾಸಿಯಂತೆ. ಅವರ ಮಹತ್ ಕೀರ್ತಿ, ವಿಜಯಗಳು, ಪರಾಕ್ರಮ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವರು ಸೋತು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ತೇಜಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಜರು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸೋತು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತರು. ರಾಜರನ್ನು ಹಾಗೆ ನೋಡಿ ಜನಕನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ತೋರುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. "ದ್ವೀಪ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ, ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಿಂದ ರಾಜರು, ನಾನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಂದರು." "ದೇವರು, ದಾನವರು ಮಾನವ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅನೇಕ ವೀರರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಬಂದರು."
ದೋಹಾ 251
कुअँरि मनोहर बिजय बड़ि कीरति अति कमनीय।पावनिहार बिरंचि जनु रचेउ न धनु दमनीय।।251।।
kuãri manohara bijaya baṛi kīrati ati kamanīya |pāvanihāra biraṁci janu raceu na dhanu damanīya ||251||
ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಒಬ್ಬ ಕನ್ಯೆ, ಮಹತ್ವಾದ ವಿಜಯ, ಬಹಳ ಬಯಸುವಂತಹ ಕೀರ್ತಿ: ಬ್ರಹ್ಮನು ಆಕೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ, ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸಿ ಅಡಗಿಸಬಲ್ಲವರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 252.1-4
कहहु काहि यहु लाभु न भावा।काहुँ न संकर चाप चढ़ावा।।
रहउ चढ़ाउब तोरब भाई।तिलु भरि भूमि न सके छड़ाई।।
अब जनि कोउ माखै भट मानी।बीर बिहीन मही मैं जानी।।
तजहु आस निज निज गृह जाहू।लिखा न बिधि बैदेहि बिबाहू।।
सुकृत जाइ जौं पनु परिहरऊँ।कुअँरि कुआरि रहउ का करऊँ।।
जो जनतेउँ बिनु भट भुबि भाई।तौ पनु करि होतेउँ न हँसाई।।
जनक बचन सुनि सब नर नारी।देखि जानकिहि भए दुखारी।।
माखे लखनु कुटिल भइँ भौंहें।रदपट फरकत नयन रिसौंहें।।
kahahu kāhi yahu lābhu na bhāvā |kāhũ na saṁkara cāpa caṛhāvā ||
rahau caṛhāuba toraba bhāī |tilu bhari bhūmi na sake chaṛāī ||
aba jani kou mākhai bhaṭa mānī |bīra bihīna mahī maiṁ jānī ||
tajahu āsa nija nija gṛha jāhū |likhā na bidhi baidehi bibāhū ||
sukṛta jāi jauṁ panu pariharaū̃ |kuãri kuāri rahau kā karaū̃ ||
jo janateũ binu bhaṭa bhubi bhāī |tau panu kari hoteũ na hãsāī ||
janaka bacana suni saba nara nārī |dekhi jānakihi bhae dukhārī ||
mākhe lakhanu kuṭila bhaĩ bhauṁheṁ |radapaṭa pharakata nayana risauṁheṁ ||
ಹೇಳಿ, ಈ ಬಹುಮಾನ ಯಾರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ? ಆದರೂ ಯಾರೂ ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಬಿಲ್ಲುಸಿ ಎಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬಿಲ್ಲುಸಿ ಎಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಮುರಿಯುವುದು, ಸಹೋದರರೇ, ಊಹಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಎಳ್ಳಷ್ಟು ಕೂಡ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಎತ್ತಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಯಾವ ಅಹಂಕಾರಿ ವೀರನೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಭೂಮಿ ವೀರರಿಲ್ಲದೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ನೀವು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ; ವೈದೇಹಿಯ ಮದುವೆಯನ್ನು ವಿಧಿ ಬರೆದಿಲ್ಲ. ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ನನ್ನ ಪುಣ್ಯ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕನ್ಯೆ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿಯೇ ಇರಲಿ. ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಸಹೋದರರೇ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೀರರಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ನಗೆಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜನಕನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಜಾನಕಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ದುಃಖಿಸಿದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೋಪಗೊಂಡನು: ಅವನ ಹುಬ್ಬುಗಳು ಸುರುಟಿದವು, ತುಟಿಗಳು ನಡುಗಿದವು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ಮಿನುಗಿದವು.
ದೋಹಾ 252
कहि न सकत रघुबीर डर लगे बचन जनु बान।नाइ राम पद कमल सिरु बोले गिरा प्रमान।।252।।
kahi na sakata raghubīra ḍara lage bacana janu bāna |nāi rāma pada kamala siru bole girā pramāna ||252||
ರಘುವೀರನಾದ ರಾಮನ ಭಯದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಜನಕನ ಮಾತುಗಳು ಬಾಣಗಳಂತೆ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದವು. ರಾಮನ ಕಮಲ ಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ, ಅವನು ಅಳತೆಯ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 253.1-4
रघुबंसिन्ह महुँ जहँ कोउ होई।तेहिं समाज अस कहइ न कोई।।
कही जनक जसि अनुचित बानी।बिद्यमान रघुकुल मनि जानी।।
सुनहु भानुकुल पंकज भानू।कहउँ सुभाउ न कछु अभिमानू।।
जौ तुम्हारि अनुसासन पावौं।कंदुक इव ब्रह्मांड उठावौं।।
काचे घट जिमि डारौं फोरी।सकउँ मेरु मूलक जिमि तोरी।।
तव प्रताप महिमा भगवाना।को बापुरो पिनाक पुराना।।
नाथ जानि अस आयसु होऊ।कौतुकु करौं बिलोकिअ सोऊ।।
कमल नाल जिमि चाफ चढ़ावौं।जोजन सत प्रमान लै धावौं।।
raghubaṁsinha mahũ jahã kou hoī |tehiṁ samāja asa kahai na koī ||
kahī janaka jasi anucita bānī |bidyamāna raghukula mani jānī ||
sunahu bhānukula paṁkaja bhānū |kahaũ subhāu na kachu abhimānū ||
jau tumhāri anusāsana pāvauṁ |kaṁduka iva brahmāṁḍa uṭhāvauṁ ||
kāce ghaṭa jimi ḍārauṁ phorī |sakaũ meru mūlaka jimi torī ||
tava pratāpa mahimā bhagavānā |ko bāpuro pināka purānā ||
nātha jāni asa āyasu hoū |kautuku karauṁ bilokia soū ||
kamala nāla jimi cāpha caṛhāvauṁ |jojana sata pramāna lai dhāvauṁ ||
ರಘು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿರುವ ಯಾವ ಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಯಾರೂ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಘು ಕುಲದ ಮಣಿಯಿರುವನೆಂದು ತಿಳಿದೂ, ಜನಕನು ಅನುಚಿತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ಕೇಳು, ಸೂರ್ಯ ಕುಲದ ಕಮಲದ ಸೂರ್ಯನೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಚೆಂಡಾಟದಂತೆ ಎತ್ತುತ್ತೇನೆ. ಒಣಗದ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಒಡೆದಂತೆ ಅದನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತೇನೆ, ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಮೂಲಂಗಿಯಂತೆ ಬೇರೊಡನೆ ಕಿತ್ತೆಸೆಯಬಲ್ಲೆ. ಸ್ವಾಮಿ, ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪದ ಮಹಿಮೆಯ ಮುಂದೆ, ಈ ಬಡಹಿರಿಯ ಪಿನಾಕ ಧನುಸ್ಸು ಏನು? ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸ್ವಾಮಿ, ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡು, ನಾನು ನಿನಗಾಗಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಮಲದ ತೊಟ್ಟಿನಂತೆ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ನಾಣು ಹಾಕಿ, ನೂರು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಓಡುತ್ತೇನೆ.
ದೋಹಾ 253
तोरौं छत्रक दंड जिमि तव प्रताप बल नाथ।जौं न करौं प्रभु पद सपथ कर न धरौं धनु भाथ।।253।।
torauṁ chatraka daṁḍa jimi tava pratāpa bala nātha |jauṁ na karauṁ prabhu pada sapatha kara na dharauṁ dhanu bhātha ||253||
ಓ ನಾಥ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಾಪದ ಬಲದಿಂದ ಛತ್ರದ ಕೋಲನ್ನು ಮುರಿಯುವಂತೆ ನಾನು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತೇನೆ. ಓ ಪ್ರಭು, ನಾನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲನಾದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಚೌಪಾಯಿ 254.1-4
लखन सकोप बचन जे बोले।डगमगानि महि दिग्गज डोले।।
सकल लोक सब भूप डेराने।सिय हियँ हरषु जनकु सकुचाने।।
गुर रघुपति सब मुनि मन माहीं।मुदित भए पुनि पुनि पुलकाहीं।।
सयनहिं रघुपति लखनु नेवारे।प्रेम समेत निकट बैठारे।।
बिस्वामित्र समय सुभ जानी।बोले अति सनेहमय बानी।।
उठहु राम भंजहु भवचापा।मेटहु तात जनक परितापा।।
सुनि गुरु बचन चरन सिरु नावा।हरषु बिषादु न कछु उर आवा।।
ठाढ़े भए उठि सहज सुभाएँ।ठवनि जुबा मृगराजु लजाएँ।।
lakhana sakopa bacana je bole |ḍagamagāni mahi diggaja ḍole ||
sakala loka saba bhūpa ḍerāne |siya hiyã haraṣu janaku sakucāne ||
gura raghupati saba muni mana māhīṁ |mudita bhae puni puni pulakāhīṁ ||
sayanahiṁ raghupati lakhanu nevāre |prema sameta nikaṭa baiṭhāre ||
bisvāmitra samaya subha jānī |bole ati sanehamaya bānī ||
uṭhahu rāma bhaṁjahu bhavacāpā |meṭahu tāta janaka paritāpā ||
suni guru bacana carana siru nāvā |haraṣu biṣādu na kachu ura āvā ||
ṭhāṛhe bhae uṭhi sahaja subhāẽ |ṭhavani jubā mṛgarāju lajāẽ ||
ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೋಪದಿಂದ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿ ನಡುಗಿತು, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು ತಡಬಿಡಿದವು. ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು, ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದರು; ಸೀತೆ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಳು, ಜನಕ ನಾಚಿಕೆಗೊಂಡನು. ಗುರು, ರಘುಪತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪುಲಕಿಸಿದರು. ರಘುಪತಿ ಒಂದು ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ತಡೆದು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಕೂರಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಸಮಯ ಶುಭವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. "ಎದ್ದೇಳು ರಾಮ, ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮುರಿ, ತಂದೆಯೇ, ಜನಕನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು." ಗುರುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆತನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಬಾಗಿದನು, ಆತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವೋ ದುಃಖವೋ ಯಾವುದೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತನು, ಆತನ ವೇಷ ಮೃಗರಾಜನಾದ ಯುವ ಸಿಂಹವನ್ನೂ ನಾಚಿಕೆಗೊಳಿಸಿತು.
ದೋಹಾ 254
उदित उदयगिरि मंच पर रघुबर बालपतंग।बिकसे संत सरोज सब हरषे लोचन भृंग।।254।।
udita udayagiri maṁca para raghubara bālapataṁga |bikase saṁta saroja saba haraṣe locana bhṛṁga ||254||
ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ, ಉದಯಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬಾಲ ರಾಮನು ಉದಯಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ಸಂತರು ಕಮಲಗಳಂತೆ ಅರಳಿದರು, ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಭ್ರಮರಗಳಂತೆ ಆನಂದಿಸಿದವು.
ಚೌಪಾಯಿ 255.1-4
नृपन्ह केरि आसा निसि नासी।बचन नखत अवली न प्रकासी।।
मानी महिप कुमुद सकुचाने।कपटी भूप उलूक लुकाने।।
भए बिसोक कोक मुनि देवा।बरिसहिं सुमन जनावहिं सेवा।।
गुर पद बंदि सहित अनुरागा।राम मुनिन्ह सन आयसु मागा।।
सहजहिं चले सकल जग स्वामी।मत्त मंजु बर कुंजर गामी।।
चलत राम सब पुर नर नारी।पुलक पूरि तन भए सुखारी।।
बंदि पितर सुर सुकृत सँभारे।जौं कछु पुन्य प्रभाउ हमारे।।
तौ सिवधनु मृनाल की नाईं।तोरहुँ राम गनेस गोसाईं।।
nṛpanha keri āsā nisi nāsī |bacana nakhata avalī na prakāsī ||
mānī mahipa kumuda sakucāne |kapaṭī bhūpa ulūka lukāne ||
bhae bisoka koka muni devā |barisahiṁ sumana janāvahiṁ sevā ||
gura pada baṁdi sahita anurāgā |rāma muninha sana āyasu māgā ||
sahajahiṁ cale sakala jaga svāmī |matta maṁju bara kuṁjara gāmī ||
calata rāma saba pura nara nārī |pulaka pūri tana bhae sukhārī ||
baṁdi pitara sura sukṛta sãbhāre |jauṁ kachu punya prabhāu hamāre ||
tau sivadhanu mṛnāla kī nāīṁ |torahũ rāma ganesa gosāīṁ ||
ರಾಜರ ಆಶೆಯ ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿಯಿತು; ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಾಲು, ಅವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಾತುಗಳು, ಇನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಹಂಕಾರದ ರಾಜರು ಕಮಲಗಳಂತೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡರು; ವಂಚಕ ರಾಜರು ಗೂಬರಂತೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡರು. ಮುನಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಚಕ್ವಾ ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ದುಃಖದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದರು, ಹೂವುಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿದರು, ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ವಂದಿಸಿ, ರಾಮನು ಮುನಿಗಳ ಬಳಿ ಹೊರಡಲು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದನು. ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದ ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜವಾಗಿ ನಡೆದನು, ಮದಗಜನ ಸುಂದರ ನಡೆಯಿಂದ. ರಾಮನು ನಡೆಯುವಾಗ, ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನ ಪಡೆದು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ತಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳನ್ನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ವಂದಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು: ನಮ್ಮ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ, ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಗಣೇಶ ಸ್ವಾಮೀ, ರಾಮನು ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕಮಲದ ತೊಟ್ಟಿನಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮುರಿಯಲಿ.
ದೋಹಾ 255
रामहि प्रेम समेत लखि सखिन्ह समीप बोलाइ।सीता मातु सनेह बस बचन कहइ बिलखाइ।।255।।
rāmahi prema sameta lakhi sakhinha samīpa bolāi |sītā mātu saneha basa bacana kahai bilakhāi ||255||
ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ಸೀತೆಯ ತಾಯಿ ಗೆಳತಿಯರನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಕರೆದಳು; ತಾಯಿಯ ಒಲವು ಮೇಲುವರಿದಂತೆ, ವ್ಯಾಕುಲದಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 256.1-4
सखि सब कौतुक देखनिहारे।जेठ कहावत हितू हमारे।।
कोउ न बुझाइ कहइ गुर पाहीं।ए बालक असि हठ भलि नाहीं।।
रावन बान छुआ नहिं चापा।हारे सकल भूप करि दापा।।
सो धनु राजकुअँर कर देहीं।बाल मराल कि मंदर लेहीं।।
भूप सयानप सकल सिरानी।सखि बिधि गति कछु जाति न जानी।।
बोली चतुर सखी मृदु बानी।तेजवंत लघु गनिअ न रानी।।
कहँ कुंभज कहँ सिंधु अपारा।सोषेउ सुजसु सकल संसारा।।
रबि मंडल देखत लघु लागा।उदयँ तासु तिभुवन तम भागा।।
sakhi saba kautuka dekhanihāre |jeṭha kahāvata hitū hamāre ||
kou na bujhāi kahai gura pāhīṁ |e bālaka asi haṭha bhali nāhīṁ ||
rāvana bāna chuā nahiṁ cāpā |hāre sakala bhūpa kari dāpā ||
so dhanu rājakuãra kara dehīṁ |bāla marāla ki maṁdara lehīṁ ||
bhūpa sayānapa sakala sirānī |sakhi bidhi gati kachu jāti na jānī ||
bolī catura sakhī mṛdu bānī |tejavaṁta laghu gania na rānī ||
kahã kuṁbhaja kahã siṁdhu apārā |soṣeu sujasu sakala saṁsārā ||
rabi maṁḍala dekhata laghu lāgā |udayã tāsu tibhuvana tama bhāgā ||
ಗೆಳತಿಯರೇ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೇವಲ ನೋಡುಗರು ಮಾತ್ರ; ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಿತಪ್ರೇರಕರೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಯಾರೂ ಗುರುವಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ: ಇವರು ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳು, ಇಂತಹ ಹಠ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ. ರಾವಣ ಮತ್ತು ಬಾಣ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆ ತೋರಿಸಿಯೂ ಸೋತರು. ಆ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕೇವಲ ಮಗುವಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಂಸ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಗುವುದೇ? ರಾಜರ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನ ಮುಗಿದುಹೋಯಿತು. ಗೆಳತಿ, ವಿಧಿಯ ದಾರಿಗಳು ಏನನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಚತುರ ಗೆಳತಿ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು: ರಾಣಿ, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವನನ್ನು ಸಣ್ಣವನೆಂದು ಎಣಿಸಬಾರದು. ಕುಂಭಜ ಎಷ್ಟು ಸಣ್ಣ, ಸಮುದ್ರ ಎಷ್ಟು ಅಪಾರ! ಆದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಕುಡಿದು ಒಣಗಿಸಿದನು, ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಸೂರ್ಯನ ವೃತ್ತ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಕತ್ತಲೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
ದೋಹಾ 256
मंत्र परम लघु जासु बस बिधि हरि हर सुर सर्ब।महामत्त गजराज कहुँ बस कर अंकुस खर्ब।।256।।
maṁtra parama laghu jāsu basa bidhi hari hara sura sarba |mahāmatta gajarāja kahũ basa kara aṁkusa kharba ||256||
ಮಂತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣದು, ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅದರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ; ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಅಂಕುಶವು ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಹುಚ್ಚು ಗಜರಾಜನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 257.1-4
काम कुसुम धनु सायक लीन्हे।सकल भुवन अपने बस कीन्हे।।
देबि तजिअ संसउ अस जानी।भंजब धनुष रामु सुनु रानी।।
सखी बचन सुनि भै परतीती।मिटा बिषादु बढ़ी अति प्रीती।।
तब रामहि बिलोकि बैदेही।सभय हृदयँ बिनवति जेहि तेही।।
मनहीं मन मनाव अकुलानी।होहु प्रसन्न महेस भवानी।।
करहु सफल आपनि सेवकाई।करि हितु हरहु चाप गरुआई।।
गननायक बरदायक देवा।आजु लगें कीन्हिउँ तुअ सेवा।।
बार बार बिनती सुनि मोरी।करहु चाप गुरुता अति थोरी।।
kāma kusuma dhanu sāyaka līnhe |sakala bhuvana apane basa kīnhe ||
debi tajia saṁsau asa jānī |bhaṁjaba dhanuṣa rāmu sunu rānī ||
sakhī bacana suni bhai paratītī |miṭā biṣādu baṛhī ati prītī ||
taba rāmahi biloki baidehī |sabhaya hṛdayã binavati jehi tehī ||
manahīṁ mana manāva akulānī |hohu prasanna mahesa bhavānī ||
karahu saphala āpani sevakāī |kari hitu harahu cāpa garuāī ||
gananāyaka baradāyaka devā |āju lageṁ kīnhiũ tua sevā ||
bāra bāra binatī suni morī |karahu cāpa gurutā ati thorī ||
ಕಾಮನು ಹೂವಿನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಓ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಸಂಶಯವನ್ನು ಬಿಡು. ಓ ರಾಣಿ, ಕೇಳು: ರಾಮನು ಆ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮುರಿಯುವನು. ಗೆಳತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸೀತೆಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು; ದುಃಖ ಮಾಯಿತು, ಪ್ರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆಗ ವೈದೇಹಿ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಯಭೀತ ಹೃದಯದಿಂದ ಪ್ರತಿ ದೇವರನ್ನೂ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಕ್ಷೋಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು: ಮಹೇಶ, ಭವಾನಿ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ. ನನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಫಲಪ್ರದವಾಗಿಸಿ; ನನಗೆ ಒಳಿತು ಮಾಡಿ ಬಿಲ್ಲಿನ ಭಾರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿರಿ. ಗಣಗಳ ನಾಯಕ, ವರದಾಯಕ ದೇವಾ, ಇಂದು ವರೆಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮತ್ತ ಮತ್ತ ಕೇಳಿ, ಬಿಲ್ಲಿನ ಭಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿಸಿ.
ದೋಹಾ 257
देखि देखि रघुबीर तन सुर मनाव धरि धीर।भरे बिलोचन प्रेम जल पुलकावली सरीर।।257।।
dekhi dekhi raghubīra tana sura manāva dhari dhīra |bhare bilocana prema jala pulakāvalī sarīra ||257||
ರಘುವೀರನಾದ ರಾಮನ ದೇಹವನ್ನು ಮತ್ತ ಮತ್ತ ನೋಡಿ, ಸೀತೆ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು; ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರೇಮದ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆಕೆಯ ಸರೀರವೆಲ್ಲ ಪುಳಕಗೊಂಡಿತು.
ಚೌಪಾಯಿ 258.1-4
नीकें निरखि नयन भरि सोभा।पितु पनु सुमिरि बहुरि मनु छोभा।।
अहह तात दारुनि हठ ठानी।समुझत नहिं कछु लाभु न हानी।।
सचिव सभय सिख देइ न कोई।बुध समाज बड़ अनुचित होई।।
कहँ धनु कुलिसहु चाहि कठोरा।कहँ स्यामल मृदुगात किसोरा।।
बिधि केहि भाँति धरौं उर धीरा।सिरस सुमन कन बेधिअ हीरा।।
सकल सभा कै मति भै भोरी।अब मोहि संभुचाप गति तोरी।।
निज जड़ता लोगन्ह पर डारी।होहि हरुअ रघुपतिहि निहारी।।
अति परिताप सीय मन माही।लव निमेष जुग सब सय जाहीं।।
nīkeṁ nirakhi nayana bhari sobhā |pitu panu sumiri bahuri manu chobhā ||
ahaha tāta dāruni haṭha ṭhānī |samujhata nahiṁ kachu lābhu na hānī ||
saciva sabhaya sikha dei na koī |budha samāja baṛa anucita hoī ||
kahã dhanu kulisahu cāhi kaṭhorā |kahã syāmala mṛdugāta kisorā ||
bidhi kehi bhā̃ti dharauṁ ura dhīrā |sirasa sumana kana bedhia hīrā ||
sakala sabhā kai mati bhai bhorī |aba mohi saṁbhucāpa gati torī ||
nija jaṛatā loganha para ḍārī |hohi harua raghupatihi nihārī ||
ati paritāpa sīya mana māhī |lava nimeṣa juga saba saya jāhīṁ ||
ಅವನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಣ್ಣು ತುಂಬ ನೋಡಿದಳು, ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯ ಮನಸು ಕಲಕಿತು. "ಅಯ್ಯೋ, ತಂದೆಯೇ, ನೀವು ಭಯಂಕರವಾದ ಹಠವನ್ನು ತಾಳಿದ್ದೀರಿ; ಇದರಲ್ಲಿ ಲಾಭ ನಷ್ಟಗಳೇನೂ ನೀವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ." "ಮಂತ್ರಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಯಾರೂ ನಿಮಗೆ ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹಾ ಅನುಚಿತ." "ಈ ಬಿಲ್ಲು, ಮಿಂಚಿಗಿಂತಲೂ ಕಠಿಣವಾದದ್ದು, ಎಲ್ಲಿ? ಮೃದುವಾದ ದೇಹದ ಈ ಕಪ್ಪು ಯುವಕ ಎಲ್ಲಿ?" "ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯ ತಾಳಲಿ? ಶಿರೀಷ ಹೂವಿನ ನವಿರಾದ ಪರಾಗದಿಂದ ವಜ್ರವನ್ನು ಚುಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?" "ಸಭೆ ಎಲ್ಲದರ ತಿಳುವಳಿಕೆ ತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. ಈಗ, ಶಂಭುವಿನ ಬಿಲ್ಲೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯ." "ನಿಮ್ಮ ಭಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿರುವ ಜನರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿ, ರಘುಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹಗುರವಾಗಿ." ಸೀತೆಯ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ವೇದನೆ; ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ, ಪ್ರತಿ ಕಣ್ಣುಮಿಟುಕು, ನೂರು ಯುಗಗಳಂತೆ ಕಳೆದವು.
ದೋಹಾ 258
प्रभुहि चितइ पुनि चितव महि राजत लोचन लोल।खेलत मनसिज मीन जुग जनु बिधु मंडल डोल।।258।।
prabhuhi citai puni citava mahi rājata locana lola |khelata manasija mīna juga janu bidhu maṁḍala ḍola ||258||
ಅವಳು ಪ್ರಭುವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳ ಆಡುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ, ಮನ್ಮಥನ ಎರಡು ಮೀನುಗಳು ಚಂದ್ರ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿರುವಂತೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 259.1-4
गिरा अलिनि मुख पंकज रोकी।प्रगट न लाज निसा अवलोकी।।
लोचन जलु रह लोचन कोना।जैसे परम कृपन कर सोना।।
सकुची ब्याकुलता बड़ि जानी।धरि धीरजु प्रतीति उर आनी।।
तन मन बचन मोर पनु साचा।रघुपति पद सरोज चितु राचा।।
तौ भगवानु सकल उर बासी।करिहिं मोहि रघुबर कै दासी।।
जेहि कें जेहि पर सत्य सनेहू।सो तेहि मिलइ न कछु संहेहू।।
प्रभु तन चितइ प्रेम तन ठाना।कृपानिधान राम सबु जाना।।
सियहि बिलोकि तकेउ धनु कैसे।चितव गरुरु लघु ब्यालहि जैसे।।
girā alini mukha paṁkaja rokī |pragaṭa na lāja nisā avalokī ||
locana jalu raha locana konā |jaise parama kṛpana kara sonā ||
sakucī byākulatā baṛi jānī |dhari dhīraju pratīti ura ānī ||
tana mana bacana mora panu sācā |raghupati pada saroja citu rācā ||
tau bhagavānu sakala ura bāsī |karihiṁ mohi raghubara kai dāsī ||
jehi keṁ jehi para satya sanehū |so tehi milai na kachu saṁhehū ||
prabhu tana citai prema tana ṭhānā |kṛpānidhāna rāma sabu jānā ||
siyahi biloki takeu dhanu kaise |citava garuru laghu byālahi jaise ||
ಅವಳ ಮಾತುಗಳು ಜೇನುನೊಣಗಳಂತೆ ಅವಳ ಬಾಯಿಯ ಕಮಲದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು; ನಾಚಿಕೆಯ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೊರಬರಲಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣೀರು ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು, ದೊಡ್ಡ ಕೃಪಣನ ಚಿನ್ನದಂತೆ. ತನ್ನ ಆತಂಕ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವಳು ಹಿಂದೆಸರಿದಳು, ನಂತರ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತಂದಳು. ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಹೃದಯ ರಘುಪತಿಯ ಪದ್ಮ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುವ ಭಗವಂತನು ನನ್ನನ್ನು ರಘುವಂಶದ ಉತ್ತಮನಾದ ರಾಮನ ದಾಸಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವನು. ಯಾರಿಗೆ ಯಾರ ಮೇಲೆ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆಯೋ, ಅವರು ಅವರನ್ನು ಖಂಡಿತ ಸೇರುವರು; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಭಗವಂತನ ಕಡೆ ನೋಡಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ದೃಢಪರಿಸಿದಳು; ಕೃಪೆಯ ಖಜಾನೆಯಾದ ರಾಮನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದನು. ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ, ಅವನು ಬಿಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ನೋಟವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದನು, ಗರುಡನು ಸಣ್ಣ ಹಾವನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ.
ದೋಹಾ 259
लखन लखेउ रघुबंसमनि ताकेउ हर कोदंडु।पुलकि गात बोले बचन चरन चापि ब्रह्मांडु।।259।।
lakhana lakheu raghubaṁsamani tākeu hara kodaṁḍu |pulaki gāta bole bacana carana cāpi brahmāṁḍu ||259||
ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಘು ವಂಶದ ಮಣಿಯಾದ ರಾಮನು ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವನ ದೇಹ ಆನಂದದಿಂದ ನವಿರಿಸಿತು, ಪಾದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು.
Inside Prakarana 26
Compositional abstract
Rasa here is a crafted braid of vīra, adbhuta, and karuṇā moving toward śṛṅgāra as the soul’s readiness for divine union. The kings’ repeated failure to raise Śiva’s bow stages the collapse of ahankāra-bala: worldly power strains, sweats, and finally sits ashamed. Janaka’s sharp speech intensifies karuṇā and hāsyā-tinged upahāsa, but its deeper theological function is to summon the avatāra’s līlā into public revelation. Lakṣmaṇa’s controlled fury embodies protective dharma, while Rāma’s silence and bowed head enact vinaya—bhakti’s first grammar. When Viśvāmitra commands, Rāma rises ‘sahaja subhāya’ (effortless nature), signaling that liberation is not acquired by brute force but disclosed when the guru’s word aligns the jīva to the Lord’s own will. Sītā’s inner prayer to Bhavānī and Gaṇeśa shows Manas’ deliberate Śaiva–Vaiṣṇava concord: the path is one, approached through many devatā-doorways, culminating in Rāma as the indwelling Lord.
The dialogue
- Tulasīdāsa (kavi-narrator within the Manas frame)The sādhaka’s mind (mana) as implied adhikārī; outwardly the royal assembly of Mithilā · Yājñavalkya–Bharadvāja ghat (Prayāga): the ‘teaching-bank’ where dharma, maryādā, and the logic of grace are foregrounded even when the scene is royal spectacle.
Frequently Asked Questions
Traditional Manas-parāyaṇa belief treats the Pināka episode as ‘ahaṅkāra-bhañjana’: recitation cultivates vinaya, removes fear of worldly ‘impossible tasks,’ and is said to bless the sādhaka with guru-kṛpā, steadiness of mind, and auspiciousness in dhārmic marriage/saṅkalpa—because Sītā’s svayaṃvara becomes the emblem of the jīva’s union with Rāma.
Common practice in some Manas-kathā traditions is to insert a Rāma-nāma refrain such as “श्रीराम जय राम जय जय राम” at doha-endings; in bow-breaking contexts, some add “जय जय रघुवीर समर्थ” as a congregational dhvani. (Samput usage is regional and not uniform across all sampradāyas.)
Ask anything about Prakarana 26 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
