Prakarana 26

Verse 521 (चौपाई)

नृप भुजबल बिधु सिवधनु राहू। गरुअ कठोर बिदित सब काहू।। रावनु बानु महाभट भारे। देखि सरासन गवँहिं सिधारे।। सोइ पुरारि कोदंडु कठोरा। राज समाज आजु जोइ तोरा।। त्रिभुवन जय समेत बैदेही।।बिनहिं बिचार बरइ हठि तेही।। सुनि पन सकल भूप अभिलाषे। भटमानी अतिसय मन माखे।। परिकर बाँधि उठे अकुलाई। चले इष्टदेवन्ह सिर नाई।। तमकि ताकि तकि सिवधनु धरहीं। उठइ न कोटि भाँति बलु करहीं।। जिन्ह के कछु बिचारु मन माहीं। चाप समीप महीप न जाहीं।।

રાજાઓના બાહુઓ પર શિવનો ધનુષ્ય ચંદ્રમા જેટલો ભારે હતો; તેની કઠિનતા સૌને જાણ હતી, રાહુની ભયંકર શક્તિ જેવી. રાવણ અને અન્ય મહાન યોદ્ધાઓ, ધનુષ્યને જોઈને, તેને પકડવા આગળ ગયા. તે ત્રિપુરારિનો અભેદ્ય ધનુષ્ય, જે આજે તમારી રાજસભાને તોડે છે, ત્રણ લોકોના વિજય સાથે અને વિદેહની પુત્રી સાથે, તે ખાતરીથી તે જ વીર દ્વારા જીતાશે. પ્રતિજ્ઞા સાંભળીને, બધા રાજાઓ ઇચ્છાથી ભરાઈ ગયા; તેઓ તેમના હૃદયમાં અત્યંત ગર્વ કરવા લાગ્યા. તેઓ પોતાના વસ્ત્રો બાંધીને ઉત્સાહથી ઊઠ્યા; તેઓ પોતાના ઇષ્ટદેવોને મસ્તક નમાવીને ચાલ્યા. પરિશ્રમ અને પ્રયત્ન કરીને, તેઓ શિવના ધનુષ્યને પકડી રાખ્યો; તેમ છતાં તે ઊઠ્યો નહિ, જો કે તેમણે અનેક રીતે બળ લગાવ્યું. જેમના હૃદયમાં કોઈ વિચાર હતો, તે રાજાઓ ધનુષ્યની નજીક ગયા નહિ.

Verse 522 (दोहा/सोरठा)

तमकि धरहिं धनु मूढ़ नृप उठइ न चलहिं लजाइ। मनहुँ पाइ भट बाहुबलु अधिकु अधिकु गरुआइ।।250।।

મૂર્ખ રાજાઓએ ધનુષ્ય ઉઠાવવા પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ તે ઊઠ્યો નહિ, અને તેઓ લજ્જિત થયા. એવું લાગતું હતું કે યોદ્ધાઓએ તેમની બાહુની શક્તિ અપૂરતી જાણીને વધુને વધુ નિરાશ થતા ગયા.

Verse 523 (चौपाई)

भूप सहस दस एकहि बारा। लगे उठावन टरइ न टारा।। डगइ न संभु सरासन कैसें। कामी बचन सती मनु जैसें।। सब नृप भए जोगु उपहासी। जैसें बिनु बिराग संन्यासी।। कीरति बिजय बीरता भारी। चले चाप कर बरबस हारी।। श्रीहत भए हारि हियँ राजा। बैठे निज निज जाइ समाजा।। नृपन्ह बिलोकि जनकु अकुलाने। बोले बचन रोष जनु साने।। दीप दीप के भूपति नाना। आए सुनि हम जो पनु ठाना।। देव दनुज धरि मनुज सरीरा। बिपुल बीर आए रनधीरा।।

હજાર અને દસ રાજાઓ એક સભામાં તેને ઉઠાવવા લાગ્યા, પરંતુ તે હલી શક્યું નહિ. શંભુનો ધનુષ્ય થોડોપણ ન હલ્યો, જેમ સતીનું હૃદય તેના પતિના વચનથી ન ડગ્યું. સરસ રાજાઓ ઉપહાસના પાત્ર બન્યા, જેમ વૈરાગ્ય વિનાના સંન્યાસી. તેમનો યશ, વિજય અને મહાન વીરતા સઘળી વ્યર્થ થઈ; તેઓ ધનુષ્ય પાસે હાર સ્વીકારીને ચાલ્યા ગયા. તેમનો પ્રતાપ નાશ પામ્યો, રાજાઓ હૃદયમાં નિરાશ થઈને પાછા ફર્યા; તેઓ જઈને પોતપોતાના સ્થાને બેસી રહ્યા. રાજાઓને નિરાશ જોઈને જનક દુઃખી થયા અને ક્રોધથી જળતા વચનો બોલ્યા. "અનેક રાજાઓ, પોતપોતાના ઘરના દીપ, મારા જાહેર કરેલા પ્રતિજ્ઞાને સાંભળીને આવ્યા છે. દેવો અને દાનવો મનુષ્ય શરીર ધારણ કરીને, અને અનેક પરાક્રમી વીરો, રણમાં નિર્ભીક થઈને આવ્યા છે."

Verse 524 (दोहा/सोरठा)

कुअँरि मनोहर बिजय बड़ि कीरति अति कमनीय। पावनिहार बिरंचि जनु रचेउ न धनु दमनीय।।251।।

કુમારીનો વિજય, તેનો અદ્ભુત યશ, અને તેનું અત્યંત મનોહર સ્વરૂપ એવું છે કે જાણે બ્રહ્માજીએ જ એવું ધનુષ્ય સર્જ્યું છે જે જીતી શકાય તેમ નથી.

Verse 525 (चौपाई)

कहहु काहि यहु लाभु न भावा। काहुँ न संकर चाप चढ़ावा।। रहउ चढ़ाउब तोरब भाई। तिलु भरि भूमि न सके छड़ाई।। अब जनि कोउ माखै भट मानी। बीर बिहीन मही मैं जानी।। तजहु आस निज निज गृह जाहू। लिखा न बिधि बैदेहि बिबाहू।। सुकृत जाइ जौं पनु परिहरऊँ। कुअँरि कुआरि रहउ का करऊँ।। जो जनतेउँ बिनु भट भुबि भाई। तौ पनु करि होतेउँ न हँसाई।। जनक बचन सुनि सब नर नारी। देखि जानकिहि भए दुखारी।। माखे लखनु कुटिल भइँ भौंहें। रदपट फरकत नयन रिसौंहें।।

કહો, આ પુરસ્કાર તમને કેમ રુચતો નથી? કોઈએ શિવના ધનુષ્યને તાણ નથી મારી. તે તાણ વિના પડ્યું છે; ભાઈ, તેને કોણ તાણશે કે તોડશે? તે પૃથ્વીનો અણુ માત્ર પણ હલાવી શકાતો નથી. હવે કોઈ પોતાને યોદ્ધા કહેવડાવે; હું પૃથ્વીને વીરો વિનાની સમજું છું. આશા ત્યજીને પોતપોતાના ઘરે જાઓ; બ્રહ્માએ લખ્યું નથી કે વિદેહની પુત્રીના લગ્ન થશે. જો હું મારી પ્રતિજ્ઞા તોડું તો મારું પુણ્ય નાશ પામશે; હું શું કરું? કુમારી કુમારી જ રહેશે. જો હું જાણત કે પૃથ્વી પર કોઈ યોદ્ધા નથી, ભાઈ, તો હું આવી પ્રતિજ્ઞા ન કરત અને હાસ્યનું પાત્ર ન બનત. જનકના વચનો સાંભળીને સરસ પુરુષો અને સ્ત્રીઓ, જાનકીને જોઈને દુઃખી થયા. લક્ષ્મણે ભ્રમરો ભીંસીને કુટિલ વચનો બોલ્યા; તેમના ઓઠ ધ્રુજતા હતા અને આંખો ક્રોધથી ચમકતી હતી.

Verse 526 (दोहा/सोरठा)

कहि न सकत रघुबीर डर लगे बचन जनु बान। नाइ राम पद कमल सिरु बोले गिरा प्रमान।।252।।

તે રઘુવીરના ભયથી બોલી શકતા ન હતા; વચનો જાણે બાણની જેમ ગળામાં અટકી ગયા હોય. રામના ચરણ કમળોમાં મસ્તક નમાવીને તેમણે વાણી કરી, અને તેમના વચનો સત્યની છાપ ધરાવતા હતા.

Verse 527 (चौपाई)

रघुबंसिन्ह महुँ जहँ कोउ होई। तेहिं समाज अस कहइ न कोई।। कही जनक जसि अनुचित बानी। बिद्यमान रघुकुल मनि जानी।। सुनहु भानुकुल पंकज भानू। कहउँ सुभाउ न कछु अभिमानू।। जौ तुम्हारि अनुसासन पावौं। कंदुक इव ब्रह्मांड उठावौं।। काचे घट जिमि डारौं फोरी। सकउँ मेरु मूलक जिमि तोरी।। तव प्रताप महिमा भगवाना। को बापुरो पिनाक पुराना।। नाथ जानि अस आयसु होऊ। कौतुकु करौं बिलोकिअ सोऊ।। कमल नाल जिमि चाफ चढ़ावौं। जोजन सत प्रमान लै धावौं।।

જ્યાં રઘુ વંશનો કોઈ હોય, તે સભામાં કોઈ આવું નથી બોલતું. જનકે એવા અનુચિત વચનો બોલ્યા જાણે રઘુકુળમાં કોઈ રત્ન જ ન હોય. સાંભળો, હે સૂર્યવંશના કમળના સૂર્ય: હું મારા સ્વભાવથી બોલું છું, અભિમાનથી નહિ. જો હું તમારી આજ્ઞા મેળવું, તો હું બ્રહ્માંડને દડો જેમ ઉઠાવીશ. જેમ હું કાચા ઘડાને ફોડી શકું, તેમ હું મેરુ પર્વતને મૂળથી તોડી શકું. તમારા પ્રતાપ અને મહિમાથી, હે પ્રભુ, આ નબળો પ્રાચીન પિનાકધારી કોણ છે? આ જાણીને, હે નાથ, તમારી આજ્ઞા થાઓ; હું એક ચમત્કાર કરીશ, અને તમે તે જુઓ. જેમ હું કમળના ડાંખરને તાણ મારું, તેમ હું સો યોજન માપનારા ધનુષ્યને ઉપાડીશ.

Verse 528 (दोहा/सोरठा)

तोरौं छत्रक दंड जिमि तव प्रताप बल नाथ। जौं न करौं प्रभु पद सपथ कर न धरौं धनु भाथ।।253।।

હું તમારા પ્રતાપ અને બળથી, હે નાથ, ધનુષ્યને છત્રની દાંડી જેટલું સરળ તોડીશ; જો હું એમ ન કરું, તો હું પ્રભુના ચરણોની સોગંદ ખાઉં છું કે હું ફરી ધનુષ્ય હાથમાં નહિ લઉં.

Verse 529 (चौपाई)

लखन सकोप बचन जे बोले। डगमगानि महि दिग्गज डोले।। सकल लोक सब भूप डेराने। सिय हियँ हरषु जनकु सकुचाने।। गुर रघुपति सब मुनि मन माहीं। मुदित भए पुनि पुनि पुलकाहीं।। सयनहिं रघुपति लखनु नेवारे। प्रेम समेत निकट बैठारे।। बिस्वामित्र समय सुभ जानी। बोले अति सनेहमय बानी।। उठहु राम भंजहु भवचापा। मेटहु तात जनक परितापा।। सुनि गुरु बचन चरन सिरु नावा। हरषु बिषादु न कछु उर आवा।। ठाढ़े भए उठि सहज सुभाएँ। ठवनि जुबा मृगराजु लजाएँ।।

લક્ષ્મણે ક્રોધથી જે વચનો બોલ્યા તેથી પૃથ્વી ધ્રુજી ઉઠી અને દિશાઓના હાથીઓ ડોલવા લાગ્યા. સરસ લોકો અને દરેક રાજા આશ્ચર્યચકિત થયા; સીતાનું હૃદય આનંદથી ભરાયું, જ્યારે જનકને લજ્જા થઈ. ગુરુ, રઘુપતિ અને સરસ મુનિઓના હૃદયમાં આનંદ થયો, અને વારંવાર તેઓ પુલકિત થયા. રઘુપતિએ લક્ષ્મણને પ્રેમથી પોતાની પાસે ખેંચીને નજીક બેસાડ્યા. વિશ્વામિત્રે સમયને શુભ જાણીને અત્યંત સ્નેહભર્યા વચનો કહ્યા. "ઊઠો, રામ, અને શિવના ધનુષ્યને તોડો; હે પુત્ર, જનકના દુઃખને દૂર કરો." ગુરુના વચનો સાંભળીને તેમણે મસ્તક ચરણોમાં નમાવ્યું; તેમના હૃદયમાં ન આનંદ આવ્યો ન શોક. તેઓ ઊઠીને પોતાના સહજ સ્વભાવથી શાંત ઊભા રહ્યા; તેમના ચાલવાથી મૃગરાજ પણ લજ્જિત થયો.

Verse 530 (दोहा/सोरठा)

उदित उदयगिरि मंच पर रघुबर बालपतंग। बिकसे संत सरोज सब हरषे लोचन भृंग।।254।।

રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ ઉદયગિરિના મંચ પર બાળ સૂર્યની જેમ ઉદિત થયા; સરસ સંતોના કમળો ખીલી ઉઠ્યા, અને નેત્રોના ભમરાઓ આનંદિત થયા.

Verse 531 (चौपाई)

नृपन्ह केरि आसा निसि नासी। बचन नखत अवली न प्रकासी।। मानी महिप कुमुद सकुचाने। कपटी भूप उलूक लुकाने।। भए बिसोक कोक मुनि देवा। बरिसहिं सुमन जनावहिं सेवा।। गुर पद बंदि सहित अनुरागा। राम मुनिन्ह सन आयसु मागा।। सहजहिं चले सकल जग स्वामी। मत्त मंजु बर कुंजर गामी।। चलत राम सब पुर नर नारी। पुलक पूरि तन भए सुखारी।। बंदि पितर सुर सुकृत सँभारे। जौं कछु पुन्य प्रभाउ हमारे।। तौ सिवधनु मृनाल की नाईं। तोरहुँ राम गनेस गोसाईं।।

રાજાઓની આશાની રાત્રિ નાશ પામી; તારાઓ અસ્ત થયા, અને તારાઓનો સમૂહ પ્રકાશિત ન થયો. પૃથ્વી લજ્જિત કુમુદની જેમ શરમાઈ; કપટી રાજાઓ ઉલ્લુઓની જેમ છુપાઈ ગયા. કોકિલા, મુનિઓ અને દેવો શોકમુક્ત થયા; તેઓ પુષ્પોની વૃષ્ટિ કરવા લાગ્યા અને સેવા દર્શાવી. ગુરુના ચરણોને પ્રેમપૂર્વક વંદન કરીને રામે મુનિઓથી આજ્ઞા માંગી. સહજભાવે જગતના સ્વામી ચાલવા લાગ્યા, મદમસ્ત શ્રેષ્ઠ હાથીની જેમ મનોહર ગતિથી. રામ ચાલતા હતા ત્યારે નગરના સરસ પુરુષો અને સ્ત્રીઓ પુલકિત થયા; તેમના શરીર આનંદથી ભરાયાં. તેઓ દેવો, પિતૃઓ અને સજ્જનોને વંદન કરતા, વિચારતા: જો અમારામાં કોઈ પુણ્ય અને પ્રભાવ હોય તો રામ, ગણેશ અને ગોસાઈ, શિવના ધનુષ્યને કમળની ડાંખરની જેમ તોડે.

Verse 532 (दोहा/सोरठा)

रामहि प्रेम समेत लखि सखिन्ह समीप बोलाइ। सीता मातु सनेह बस बचन कहइ बिलखाइ।।255।।

રામને પ્રેમભર્યા જોઈને તેણે પોતાની સખીઓને નજીક બોલાવી; સીતા સ્નેહથી વ્યાપાયેલા રોતા રોતા વચનો બોલવા લાગી.

Verse 533 (चौपाई)

सखि सब कौतुक देखनिहारे। जेठ कहावत हितू हमारे।। कोउ न बुझाइ कहइ गुर पाहीं। ए बालक असि हठ भलि नाहीं।। रावन बान छुआ नहिं चापा। हारे सकल भूप करि दापा।। सो धनु राजकुअँर कर देहीं। बाल मराल कि मंदर लेहीं।। भूप सयानप सकल सिरानी। सखि बिधि गति कछु जाति न जानी।। बोली चतुर सखी मृदु बानी। तेजवंत लघु गनिअ न रानी।। कहँ कुंभज कहँ सिंधु अपारा। सोषेउ सुजसु सकल संसारा।। रबि मंडल देखत लघु लागा। उदयँ तासु तिभुवन तम भागा।।

તેની સખીઓ સર્વ આ ચમત્કાર જોવા ઉત્સુક હતી; તેણે કહ્યું: તમે મારા મોટા અને હિતેચ્છુક છો. કોઈએ સમજાવીને ગુરુને નથી કહ્યું: આ બાળકે આવી હઠ ન રાખવી જોઈએ. રાવણનું બાણ ધનુષને સ્પર્શી શક્યું નહિ; સર્વ રાજાઓ લજ્જિત થયા. તે ધનુષ તમે રાજકુમારના હાથમાં આપશો? શું બાળ હંસ મંદરાચલ પર્વત ઉઠાવશે? સર્વ રાજાઓ જ્ઞાની છે અને નમી ગયા છે; સખીઓને વિધિની ગતિ કશી ખબર નથી. એક ચતુર સખીએ મૃદુ વાણીમાં કહ્યું: હે રાણી, તેજસ્વીને નાનો ન ગણશો. કુંભજ ક્યાં અને અપાર સાગર ક્યાં? તેનું શુભ યશ સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રસર્યું છે. સૂર્યમંડલ જોતાં તે નાનું લાગ્યું; તેના ઉદયે ત્રણે લોકનાં અંધકાર ભાગી ગયા.

Verse 534 (दोहा/सोरठा)

मंत्र परम लघु जासु बस बिधि हरि हर सुर सर्ब। महामत्त गजराज कहुँ बस कर अंकुस खर्ब।।256।।

તેનું મંત્ર અત્યંત લઘુ છે, તેની શક્તિથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને સર્વ દેવતાઓ તેના વશ છે; મહાન મદમસ્ત ગજરાજ પણ તેના હાથના અંકુશથી વશ થાય છે.

Verse 535 (चौपाई)

काम कुसुम धनु सायक लीन्हे। सकल भुवन अपने बस कीन्हे।। देबि तजिअ संसउ अस जानी। भंजब धनुष रामु सुनु रानी।। सखी बचन सुनि भै परतीती। मिटा बिषादु बढ़ी अति प्रीती।। तब रामहि बिलोकि बैदेही। सभय हृदयँ बिनवति जेहि तेही।। मनहीं मन मनाव अकुलानी। होहु प्रसन्न महेस भवानी।। करहु सफल आपनि सेवकाई। करि हितु हरहु चाप गरुआई।। गननायक बरदायक देवा। आजु लगें कीन्हिउँ तुअ सेवा।। बार बार बिनती सुनि मोरी। करहु चाप गुरुता अति थोरी।।

તેણે કામદેવનું પુષ્પબાણ ધનુષ લીધું અને સમગ્ર વિશ્વને પોતાના વશમાં કર્યું. હે દેવી, તમારો સંશય ત્યજો અને આ નિશ્ચિત જાણો: રામ ધનુષ તોડશે; હે રાણી, મારું વચન સાંભળો. સખીના વચન સાંભળીને તેના હૃદયમાં શ્રદ્ધા જાગી; તેનો શોક મટી ગયો અને પ્રેમ અત્યંત વધ્યો. પછી રામને નિહાળીને વિદેહનંદિનીએ ભયભીત હૃદયે તે પ્રભુને પ્રાર્થના કરી: હે શિવ અને ભવાની, મારા હૃદયમાં મૌન પ્રાર્થના કરું છું, પ્રસન્ન થાઓ. તમારી સેવાને સફળ કરો; મારું હિત કરો અને ધનુષની ભારે ગરુવાઈ દૂર કરો. હે ગણનાયક, હે વરદાતા, હે દેવ, આજથી હું તમારી સેવા કરું છું. મારી વારંવાર પ્રાર્થના સાંભળો; ધનુષને અત્યંત હલકું કરો.

Verse 536 (दोहा/सोरठा)

देखि देखि रघुबीर तन सुर मनाव धरि धीर।। भरे बिलोचन प्रेम जल पुलकावली सरीर।।257।।

રઘુવીરના શરીરને વારંવાર નિહાળીને દેવતાઓએ હૃદયમાં પ્રસન્નતા અનુભવી અને ધૈર્ય ધારણ કર્યું. તેમના નેત્રો પ્રેમાશ્રુથી ભરાયા હતા અને શરીર પુલકથી આચ્છાદિત હતું.

Verse 537 (चौपाई)

नीकें निरखि नयन भरि सोभा। पितु पनु सुमिरि बहुरि मनु छोभा।। अहह तात दारुनि हठ ठानी। समुझत नहिं कछु लाभु न हानी।। सचिव सभय सिख देइ न कोई। बुध समाज बड़ अनुचित होई।। कहँ धनु कुलिसहु चाहि कठोरा। कहँ स्यामल मृदुगात किसोरा।। बिधि केहि भाँति धरौं उर धीरा। सिरस सुमन कन बेधिअ हीरा।। सकल सभा कै मति भै भोरी। अब मोहि संभुचाप गति तोरी।। निज जड़ता लोगन्ह पर डारी। होहि हरुअ रघुपतिहि निहारी।। अति परिताप सीय मन माही। लव निमेष जुग सब सय जाहीं।।

સુંદર રીતે નિરીક્ષણ કરી નેત્રો સુંદરતાથી ભરીને, તેણે પિતાની આજ્ઞા સ્મરી અને પુનઃ મન ચિંતિત થયું. અહો પિતાજી, તમે ભયંકર પ્રતિજ્ઞા લીધી છે; તમને લાભ કે હાનિનું કશું ભાન નથી. કોઈ પણ જ્ઞાની મંત્રી યોગ્ય સલાહ આપતો નથી; જ્ઞાનીઓની સભામાં આ અત્યંત અયોગ્ય છે. ધનુષ ક્યાં છે, વજ્રથી પણ કઠણ? આ શ્યામવર્ણ કોમળશરીર કિશોર ક્યાં છે? હું કેવી રીતે હૃદયને સ્થિર રાખું? મારા મસ્તકમાં પુષ્પો વડે હીરા ખોસાયા જેવું વેદના થાય છે. સમગ્ર સભાનું જ્ઞાન મંદ થયું છે; હવે મારું ભાગ્ય શંભુના ધનુષ પર આધારિત છે. લોકો પોતાની મૂર્ખાઈ બીજા પર નાખે છે; રઘુપતિને જોઈને મને દોષ દેશે. સીતાના હૃદયમાં એટલો વ્યાકુળતા હતી કે એક ક્ષણ તેમને યુગ જેવી લાગતી હતી.

Verse 538 (दोहा/सोरठा)

प्रभुहि चितइ पुनि चितव महि राजत लोचन लोल। खेलत मनसिज मीन जुग जनु बिधु मंडल डोल।।258।।

તેણે પ્રભુને નિહાળ્યા, પછી પૃથ્વી તરફ જોયું, તેના ચંચલ નેત્રો ચમકતા હતા; જાણે ચંદ્રમંડળ ડોલે છે અને પ્રેમની મત્સ્યી તેમાં ક્રીડા કરે છે.

Verse 539 (चौपाई)

गिरा अलिनि मुख पंकज रोकी। प्रगट न लाज निसा अवलोकी।। लोचन जलु रह लोचन कोना। जैसे परम कृपन कर सोना।। सकुची ब्याकुलता बड़ि जानी। धरि धीरजु प्रतीति उर आनी।। तन मन बचन मोर पनु साचा। रघुपति पद सरोज चितु राचा।। तौ भगवानु सकल उर बासी। करिहिं मोहि रघुबर कै दासी।। जेहि कें जेहि पर सत्य सनेहू। सो तेहि मिलइ न कछु संहेहू।। प्रभु तन चितइ प्रेम तन ठाना। कृपानिधान राम सबु जाना।। सियहि बिलोकि तकेउ धनु कैसे। चितव गरुरु लघु ब्यालहि जैसे।।

તેની વાણી મુખકમળ પર અટકી ગઈ; રાત્રિને જોઈને તેની લજ્જા પ્રગટ થઈ નહિ. તેના નેત્રોનું જળ નેત્રકોણોમાં રહ્યું, જેમ અત્યંત કંજૂસના હાથમાં સોનું. તેની મોટી લજ્જા અને વ્યાકુળતા જાણીને તેણે ધૈર્ય ધારણ કર્યું અને હૃદયમાં શ્રદ્ધા લાવી. કાયા, વાણી અને મનથી મારી પ્રતિજ્ઞા સત્ય છે; મારું ચિત્ત રઘુપતિના ચરણકમળમાં રમમાણ છે. તો ભગવાન જે સર્વ હૃદયમાં વાસ કરે છે, તે મને રઘુવરની દાસી બનાવશે. જે જેના પ્રત્યે સત્ય પ્રેમ ધરાવે છે, તે તેને કોઈ સંશય વિના પ્રાપ્ત થાય છે. પ્રભુએ જાણ્યું કે તેનું શરીર અને હૃદય પ્રેમથી ભરેલું છે; કૃપાનિધાન રામે સર્વ જાણ્યું. સીતાને જોઈને તેણે ધનુષ તરફ જોયું, જેમ કોઈ સર્પને તિરસ્કારથી જુએ છે.

Verse 540 (दोहा/सोरठा)

लखन लखेउ रघुबंसमनि ताकेउ हर कोदंडु। पुलकि गात बोले बचन चरन चापि ब्रह्मांडु।।259।।

લક્ષ્મણે રઘુવંશના રત્નને નિહાળ્યા અને શિવના ધનુષ તરફ જોયું; તેનું શરીર પુલકિત થયું અને તેણે એવા વચન બોલ્યા જે સમગ્ર બ્રહ્માંડને વ્યાપે છે.