Prakarana 13

Verse 258 (दोहा/सोरठा)

असुर मारि थापहिं सुरन्ह राखहिं निज श्रुति सेतु। जग बिस्तारहिं बिसद जस राम जन्म कर हेतु।।121।।

asura māri thāpahiṁ suranha rākha-hiṁ nija śruti setu | jaga bistārahiṁ bisada jasa rāma janma kara hetu ||121||

రాక్షసులను సంహరించి దేవతలను పునఃస్థాపించుచు, వేదధర్మమనే న్యాయసీమను రక్షించుచు, జగత్తంతటా తన నిర్మల కీర్తిని వ్యాపింపజేయుచు—ఇదే రామావతారముని పరమ ప్రయోజనము.

Verse 259 (चौपाई)

सोइ जस गाइ भगत भव तरहीं। कृपासिंधु जन हित तनु धरहीं।। राम जनम के हेतु अनेका। परम बिचित्र एक तें एका।। जनम एक दुइ कहउँ बखानी। सावधान सुनु सुमति भवानी।। द्वारपाल हरि के प्रिय दोऊ। जय अरु बिजय जान सब कोऊ।। बिप्र श्राप तें दूनउ भाई। तामस असुर देह तिन्ह पाई।। कनककसिपु अरु हाटक लोचन। जगत बिदित सुरपति मद मोचन।। बिजई समर बीर बिख्याता। धरि बराह बपु एक निपाता।। होइ नरहरि दूसर पुनि मारा। जन प्रहलाद सुजस बिस्तारा।।

soi jasa gāi bhagata bhava tarahīṁ | kṛpāsiṁdhu jana-hita tanu dharahīṁ || rāma janama ke hetu anekā | parama bicitra eka tēṁ ekā || janama eka dui kahuṁ bakhānī | sāvadhāna sunu sumati bhavānī || dvārapāla hari ke priya doū | jaya aru vijaya jāna saba koū || bipra śrāpa tēṁ dūnau bhāī | tāmasa asura deha tinh pāī || kanakakasipu aru hāṭaka-locana | jagata bidita surapati mada mocana || vijayī samara bīra bikhyātā | dhari barāha bapu eka nipātā || hoi narahari dūsara puni mārā | jana prahalāda sujasa bistārā ||

ఆ మహిమను గానం చేస్తూ, భక్తులు సంసార సాగరాన్ని దాటుతారు; కరుణా సింధువు తన భక్తుల క్షేమం కోసం శరీరాన్ని ధరిస్తాడు. రాముని జన్మకు అనేక కారణాలు ఉన్నాయి, ఒక్కోటి మరోకటి కంటే అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఒకటి రెండు జన్మలను నేను వివరిస్తాను, స్థిరమైన మనస్సుతో విను, ఓ సుమతి భవానీ. హరికి ఇద్దరు ప్రియమైన ద్వారపాలకులు ఉన్నారు, జయుడు, విజయుడు, అందరికీ తెలిసినవారు. బ్రాహ్మణ శాపం వల్ల, ఇద్దరు సోదరులు తామస స్వభావమున్న రాక్షస శరీరాలను పొందారు. వారు హిరణ్యకశిపుడు, హిరణ్యాక్షుడు అయ్యారు, ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి చెందారు, దేవేంద్రుని గర్వాన్ని అణచడానికి కారణమయ్యారు. విజయుడు యుద్ధంలో వీరుడిగా ప్రసిద్ధి, వరాహ రూపం ధరించి, ప్రభువు ఒకరిని సంహరించాడు. నృసింహుడిగా మారి, మరొకరిని సంహరించాడు, తన భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని కీర్తిని వ్యాపింపజేశాడు.

Verse 260 (दोहा/सोरठा)

भए निसाचर जाइ तेइ महाबीर बलवान। कुंभकरन रावण सुभट सुर बिजई जग जान।।122 ।

bhae nisācara jāi tei mahābīra balavāna | kumbhakarana rāvaṇa subhaṭa sura-bijayī jaga jāna ||122||

ఆ రాత్రి సంచరించే రాక్షసులు బయలుదేరిన తరువాత మహాబలశాలులైన వీరులుగా ప్రసిద్ధులయ్యిరి—కుంభకర్ణుడు, రావణుడు; ధైర్యవంతులైన యోధులు, లోకమందు దేవజయులుగా ఖ్యాతి పొందినవారు.

Verse 261 (चौपाई)

मुकुत न भए हते भगवाना। तीनि जनम द्विज बचन प्रवाना।। एक बार तिन्ह के हित लागी। धरेउ सरीर भगत अनुरागी।। कस्यप अदिति तहाँ पितु माता। दसरथ कौसल्या बिख्याता।। एक कलप एहि बिधि अवतारा। चरित्र पवित्र किए संसारा।। एक कलप सुर देखि दुखारे। समर जलंधर सन सब हारे।। संभु कीन्ह संग्राम अपारा। दनुज महाबल मरइ न मारा।। परम सती असुराधिप नारी। तेहि बल ताहि न जितहिं पुरारी।।

mukuta na bhae hate bhagavānā | tīni janama dvija bacana pravānā || eka bāra tinha ke hita lāgī | dhareu sarīra bhagata anurāgī || kaśyapa aditi tahā̃ pitu mātā | dasaratha kausalya bikhyātā || eka kalapa ehi bidhi avatārā | caritra pavitra kie saṃsārā || eka kalapa sur dekhi dukhāre | samara jalaṃdhara sana saba hāre || saṃbhu kīnha saṅgrāma apārā | danuja mahābala marai na mārā || parama satī asurādhipa nārī | tehi bala tāhi na jitahiṃ purārī ||

ప్రభువు వారిని సంహరించినా, విముక్తి లభించలేదు, ఎందుకంటే బ్రాహ్మణుని మాట మూడు జన్మలకు బద్ధంగా ఉంది. ఒకసారి వారి క్షేమం కోసం, భక్తులపై ప్రేమ కలిగినవాడు శరీరాన్ని ధరించాడు. అక్కడ కశ్యపుడు, అదితి తల్లిదండ్రులుగా ఉన్నారు; మరలా దశరథుడు, కౌసల్య కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఒక కల్పంలో అలా అవతరించాడు, తన పవిత్ర కార్యాలతో ప్రపంచాన్ని పవిత్రం చేశాడు. మరొక కల్పంలో, దేవతలు తమ బాధను చూసి, జలంధరునితో యుద్ధంలో అందరూ ఓడిపోయారు. శంభువు అపారమైన యుద్ధం చేశాడు, అయినా ఆ మహాబలవంతుడైన రాక్షసుడు కొట్టినా మరణించలేదు. ఎందుకంటే ఆ రాక్షస రాజు భార్య అత్యంత పతివ్రత; ఆ పతివ్రత శక్తి వల్ల పురారి కూడా అతనిని జయించలేకపోయాడు.

Verse 262 (दोहा/सोरठा)

छल करि टारेउ तासु ब्रत प्रभु सुर कारज कीन्ह।। जब तेहि जानेउ मरम तब श्राप कोप करि दीन्ह।।123।।

chala kari ṭāreu tāsu brata prabhu sura kāraja kīnhā || jaba tehi jāneu marama taba śrāpa kopa kari dīnhā ||123||

ప్రభువు యుక్తిగా ఆ మనిషి వ్రతాన్ని భంగం చేసి, దేవతలకు నియమితమైన కార్యాన్ని సఫలముచేసెను. అంతర్లీన కారణం తెలిసినపుడు అతడు కోపోద్రిక్తుడై శాపమును పలికెను.

Verse 263 (चौपाई)

तासु श्राप हरि दीन्ह प्रमाना। कौतुकनिधि कृपाल भगवाना।। तहाँ जलंधर रावन भयऊ। रन हति राम परम पद दयऊ।। एक जनम कर कारन एहा। जेहि लागि राम धरी नरदेहा।। प्रति अवतार कथा प्रभु केरी। सुनु मुनि बरनी कबिन्ह घनेरी।। नारद श्राप दीन्ह एक बारा। कलप एक तेहि लगि अवतारा।। गिरिजा चकित भई सुनि बानी। नारद बिष्नुभगत पुनि ग्यानि।। कारन कवन श्राप मुनि दीन्हा। का अपराध रमापति कीन्हा।। यह प्रसंग मोहि कहहु पुरारी। मुनि मन मोह आचरज भारी।।

tāsu śrāpa hari dīnha pramānā. kautuka-nidhi kṛpāla bhagavānā.. tahā̃ jalaṃdhara rāvaṇa bhayū. rana hati rāma parama pada dayū.. eka janama kara kārana ehā. jehi lāgi rāma dharī nara-dehā.. prati avatāra kathā prabhu kerī. sunu muni baranī kabi-nha ghanerī.. nārada śrāpa dīnha eka bārā. kalapa eka tehi lagi avatārā.. girijā cakita bhaī suni bānī. nārada biṣṇu-bhagata puni gyānī.. kārana kavan śrāpa muni dīnhā. kā aparādha ramā-pati kīnhā.. yaha prasaṅga mohi kahahu purārī. muni mana moha ācaraja bhārī..

ఆమె శాపాన్ని ప్రభువు ప్రమాణంగా స్వీకరించాడు, ఆ కరుణామూర్తి, దివ్యలీలా నిధి. అప్పుడు జలంధరుడు రావణుడయ్యాడు; యుద్ధంలో సంహరించబడి, రాముడు అతనికి పరమపదాన్ని ప్రసాదించాడు. ఇది ఒక జన్మకు కారణం, దీని కోసమే రాముడు మానవ శరీరాన్ని ధరించాడు. ప్రతి అవతారంలో ప్రభువు కథను అనేక కవులు అనేక విధాలుగా చెప్పారు, విను, ఓ ముని. నారదుడు ఒకసారి శాపం ఇచ్చాడు; ఒక పూర్తి కల్పం అది ప్రభువు అవతరణకు కారణమైంది. గిరిజ ఆ మాటలు విని ఆశ్చర్యపోయింది: నారదుడు విష్ణు భక్తుడు, అయినా జ్ఞాని కూడా. ఏ కారణం కోసం ముని శాపం ఇచ్చాడు? లక్ష్మీపతి ఏ తప్పు చేశాడు? ఈ వృత్తాంతాన్ని నాకు చెప్పు, ఓ పురారీ; ముని మనస్సు లోతైన మోహంలో ఉంది, నిజంగా ఆశ్చర్యకరమైన విషయం.

Verse 264 (दोहा/सोरठा)

बोले बिहसि महेस तब ग्यानी मूढ़ न कोइ। जेहि जस रघुपति करहिं जब सो तस तेहि छन होइ।।124(क)।। कहउँ राम गुन गाथ भरद्वाज सादर सुनहु। भव भंजन रघुनाथ भजु तुलसी तजि मान मद।।124(ख)।।

bole bihasi mahesa taba gyānī mūṛha na koi | jehi jasa raghupati karahiṃ jaba so tasa tehi chana hoi ||124(ka)|| kahauṃ rāma guna gātha bharadvāja sādara sunahu | bhava-bhañjana raghunātha bhaju tulasī taji māna mada ||124(kha)||

అప్పుడు మహేశ్వరుడు మృదుస్మితంతో పలికెను: నిజముగా జ్ఞాని ఎవడును లేదు, నిజముగా మూర్ఖుడు ఎవడును లేదు. ఎందుకనగా రఘువీరుడు ఏ విధముగా జీవిని నిర్మించునో, ఆ క్షణముననే వాడు అట్లే అవును. ఇప్పుడు రాముని గుణకథను చెప్పెదను—భారద్వాజా, భక్తి-శ్రద్ధలతో వినుము. భవబంధములను ఛేదించు రఘునాథుని ఆరాధించుము; నీవు, తులసీ, గర్వమును అహంకార మత్తును విడిచిపెట్టుము.

Verse 265 (चौपाई)

हिमगिरि गुहा एक अति पावनि। बह समीप सुरसरी सुहावनि।। आश्रम परम पुनीत सुहावा। देखि देवरिषि मन अति भावा।। निरखि सैल सरि बिपिन बिभागा। भयउ रमापति पद अनुरागा।। सुमिरत हरिहि श्राप गति बाधी। सहज बिमल मन लागि समाधी।। मुनि गति देखि सुरेस डेराना। कामहि बोलि कीन्ह सनमाना।। सहित सहाय जाहु मम हेतू। चकेउ हरषि हियँ जलचरकेतू।। सुनासीर मन महुँ असि त्रासा। चहत देवरिषि मम पुर बासा।। जे कामी लोलुप जग माहीं। कुटिल काक इव सबहि डेराहीं।।

himagiri guhā eka ati pāvani | baha samīpa surasarī suhāvani || āśrama parama punīta suhāvā | dekhi devar̥ṣi mana ati bhāvā || nirakhi saila sari bipina bibhāgā | bhayu ramāpati pada anurāgā || sumirata harihi śrāpa gati bādhī | sahaja bimala mana lāgi samādhī || muni gati dekhi sureśa ḍerānā | kāmahi boli kīnha sanamānā || sahita sahāya jāhu mama hetū | cakeu haraṣi hiyaṁ jalacaraketū || sunāsīra mana mahuṁ asi trāsā | cahata devar̥ṣi mama pura bāsā || je kāmī lolupa jaga māhīṁ | kuṭila kāka iva sabahi ḍerāhīṁ ||

హిమగిరిపై ఒక గుహ ఉంది, అత్యంత పవిత్రమైనది; దాని సమీపంలో సుందరమైన సురసరి ప్రవహిస్తుంది. ఒక ఆశ్రమం, అత్యంత పవిత్రమైనది, సుందరమైనది, దానిని చూసి దేవర్షి హృదయం ఎంతో సంతోషించింది. పర్వతాన్ని, నదిని, అడవి విభాగాలను చూస్తూ, రమాపతి పాదాలపై అనురక్తి పెరిగింది. హరిని స్మరిస్తూ, శాప ప్రభావం నిలిచిపోయింది; సహజంగా నిర్మలమైన మనస్సు సమాధిలో లీనమైంది. ముని స్థితిని చూసి, ఇంద్రుడు భయపడ్డాడు; మన్మథుడిని పిలిచి గౌరవించాడు. నీ సహాయకులతో నా కోసం వెళ్ళు అని చెప్పగా, జలచరకేతువు ఆశ్చర్యపోయి, మనస్సులో సంతోషించాడు. ఇంద్రుని మనస్సులో అలాంటి భయం కలిగింది: దేవర్షి నా నగరంలో నివసించాలని కోరుకుంటున్నాడు. ఈ ప్రపంచంలో కామికులు, లోలుపులు వంగిన కాకుల వలె అందరినీ భయపెడతారు.

Verse 266 (दोहा/सोरठा)

सुख हाड़ लै भाग सठ स्वान निरखि मृगराज। छीनि लेइ जनि जान जड़ तिमि सुरपतिहि न लाज।।125।।

sukha hāṛa lai bhāga saṭha svāna nirakhi mṛgarāja | chīni lei jani jāna jaṛa timi surapatihi na lāja ||125||

నీచ కుక్క చిన్న ఎముక దొరికితే ఆనందించి, సింహాన్ని చూచిన వెంటనే పారిపోవును. ఓ మూర్ఖుడా, సింహం ఆ ఎముకను లాక్కుంటుందనుకోకుము—అలాగే దేవాధిదేవుడైన ప్రభువుకు ఇలాంటి తుచ్ఛ విషయాల కోసం పోటీ పడవలసిన అవసరమూ, లజ్జయూ లేదు.

Verse 267 (चौपाई)

तेहि आश्रमहिं मदन जब गयऊ। निज मायाँ बसंत निरमयऊ।। कुसुमित बिबिध बिटप बहुरंगा। कूजहिं कोकिल गुंजहि भृंगा।। चली सुहावनि त्रिबिध बयारी। काम कृसानु बढ़ावनिहारी।। रंभादिक सुरनारि नबीना । सकल असमसर कला प्रबीना।। करहिं गान बहु तान तरंगा। बहुबिधि क्रीड़हि पानि पतंगा।। देखि सहाय मदन हरषाना। कीन्हेसि पुनि प्रपंच बिधि नाना।। काम कला कछु मुनिहि न ब्यापी। निज भयँ डरेउ मनोभव पापी।। सीम कि चाँपि सकइ कोउ तासु। बड़ रखवार रमापति जासू।।

tehi āśramahiṁ madana jaba gayaū | nija māyāṁ basanta niramayaū || kusumita bibidha biṭapa bahuraṅgā | kūjahiṁ kokila guṁjahi bhṛṅgā || calī suhāvani tribidha bayārī | kāma kṛsānu baṛhāvanihārī || raṁbhādika suranāri nabīnā | sakala asamasara kalā prabīnā || karahiṁ gāna bahu tāna taraṅgā | bahubidhi krīṛahi pāni pataṅgā || dekhi sahāya madana haraṣānā | kīnhesi puni prapaṁca bidhi nānā || kāma kalā kachu munihi na byāpī | nija bhayaṁ ḍareu manobhava pāpī || sīma ki cāṁpi sakai kou tāsu | baṛa rakhavāra ramāpati jāsu ||

మన్మథుడు ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, తన స్వంత మాయతో వసంతాన్ని సృష్టించాడు. అనేక రకాల వృక్షాలు పూలతో నిండి, బహువర్ణాలతో ఉన్నాయి; కోయిలలు కూజిస్తున్నాయి, తేనెటీగలు మొల్లుతున్నాయి. ఆహ్లాదకరమైన త్రివిధ గాలి వీచడం మొదలైంది, కామాగ్నిని ప్రజ్వరిల్లేది. రంభ మొదలైన దేవస్త్రీలు, నవయౌవనంలో, అతులనీయమైన, ప్రతి కళలో నిపుణులు, వివిధ రాగాల తరంగాలలో పాడారు; నీటి పక్షులు అనేక విధాలుగా ఆడుకున్నాయి. అటువంటి సహాయకులను చూసి, మన్మథుడు ఆనందించి, మరలా అనేక ఉపాయాలు చేశాడు. అయినా మునిపై కామకళలు కొంచెం కూడా ప్రభావం చూపలేదు; ఆ పాపాత్ముడైన మనోభవుడు తన భయంలోనే వణికాడు. లక్ష్మీపతి రక్షణలో ఉన్నవారిని ఎవరు హద్దుల్లో ఉంచగలరు? వారిపై ఎవరు పరిమితి విధించగలరు?

Verse 268 (दोहा/सोरठा)

सहित सहाय सभीत अति मानि हारि मन मैन। गहेसि जाइ मुनि चरन तब कहि सुठि आरत बैन।।126।।

sahita sahāya sabhīta ati māni hāri mana maina | gahesi jāi muni carana taba kahi suṭhi ārata baina ||126||

సహచరులు సేవకులతో కూడి, భయంతో వణికిపోతూ—కామవికార కలకలిలో హృదయమున తన్ను పూర్తిగా ఓడిపోయినవాడిగా భావించి—అతడు వెళ్లి మునివర్యుని పాదములను పట్టుకొని, తగిన మాటలతోనే గాని వేదనభరితంగా పలికెను.

Verse 269 (चौपाई)

भयउ न नारद मन कछु रोषा। कहि प्रिय बचन काम परितोषा।। नाइ चरन सिरु आयसु पाई। गयउ मदन तब सहित सहाई।। मुनि सुसीलता आपनि करनी। सुरपति सभाँ जाइ सब बरनी।। सुनि सब कें मन अचरजु आवा। मुनिहि प्रसंसि हरिहि सिरु नावा।। तब नारद गवने सिव पाहीं। जिता काम अहमिति मन माहीं।। मार चरित संकरहिं सुनाए। अतिप्रिय जानि महेस सिखाए।। बार बार बिनवउँ मुनि तोहीं। जिमि यह कथा सुनायहु मोहीं।। तिमि जनि हरिहि सुनावहु कबहूँ। चलेहुँ प्रसंग दुराएडु तबहूँ।।

bhayu na nārada mana kachu roṣā | kahi priya bacana kāma paritoṣā || nāi carana siru āyasu pāī | gayu madana taba sahita sahāī || muni susīlatā āpani karanī | surapati sabhā̃ jāi saba baranī || suni saba keṁ mana acaraju āvā | munihi prasaṁsi harihi siru nāvā || taba nārada gavane siva pāhī̃ | jitā kāma ahamiti mana māhī̃ || māra carita saṅkarahi sunāe | atipriya jāni mahesa sikhāe || bāra bāra binavaũ muni tohī̃ | jimi yaha kathā sunāyahu mohī̃ || timi jani harihi sunāvahu kabahū̃ | calehũ prasaṅga durāeḍu tabahū̃ ||

నారదుని మనస్సులో కోపం కలగలేదు. ప్రియమైన మాటలు చెప్పి మన్మథుడిని సంతృప్తి పరిచాడు. పాదాలకు నమస్కరించి, అనుమతి పొంది, మన్మథుడు తన సహాయకునితో వెళ్ళిపోయాడు. ముని సౌశీల్యం, అతని ప్రవర్తన విధానం ఇంద్రుని సభలో వెళ్ళి పూర్తిగా వర్ణించాడు. అది విని, ప్రతి హృదయంలో ఆశ్చర్యం నిండింది; మునిని ప్రశంసించి, హరికి నమస్కరించారు. అప్పుడు నారదుడు శివుని వద్దకు వెళ్ళాడు, మనస్సులో నేను కాముడిని జయించాను అని భావించాడు. మదనుని చరిత్రను శంకరునికి చెప్పాడు; అత్యంత ప్రియమైనదిగా భావించి, మహేశుడు అతనికి బోధించాడు: మళ్ళీ మళ్ళీ నిన్ను కోరుతున్నాను, ఓ ముని, నాకు ఈ కథ చెప్పినట్లే, ఎప్పుడూ హరికి చెప్పకు. అయినా నారదుడు సందర్భాన్ని దాచి, ఆ కథను కొనసాగించాడు.

Verse 270 (दोहा/सोरठा)

संभु दीन्ह उपदेस हित नहिं नारदहि सोहान। भारद्वाज कौतुक सुनहु हरि इच्छा बलवान।।127।।

Śambhu dīnha upadesa hita nahiṁ Nārada-hi sohāna. Bhāradvāja kautuka sunahu Hari icchā balavāna. ||127||

శంభువు సంపూర్ణంగా అతని మేలుకోసమే ఉపదేశించినా, నారదునికి అది నచ్చలేదు. ఓ భారద్వాజా, ఈ అద్భుతమైన మలుపును వినుము: ప్రభువు సంకల్పము నిజముగా మహాబలవంతమైనది.

Verse 271 (चौपाई)

राम कीन्ह चाहहिं सोइ होई। करै अन्यथा अस नहिं कोई।। संभु बचन मुनि मन नहिं भाए। तब बिरंचि के लोक सिधाए।। एक बार करतल बर बीना। गावत हरि गुन गान प्रबीना।। छीरसिंधु गवने मुनिनाथा। जहँ बस श्रीनिवास श्रुतिमाथा।। हरषि मिले उठि रमानिकेता। बैठे आसन रिषिहि समेता।। बोले बिहसि चराचर राया। बहुते दिनन कीन्हि मुनि दाया।। काम चरित नारद सब भाषे। जद्यपि प्रथम बरजि सिवँ राखे।। अति प्रचंड रघुपति कै माया। जेहि न मोह अस को जग जाया।।

rāma kīnha cāhahĩ soi hoī | karai anyathā asa nahĩ koī || śambhu bacana muni mana nahĩ bhāe | taba birañci ke loka sidhāe || eka bāra karatala bara bīnā | gāvata hari guna gāna prabīnā || chīrasindhu gavane munināthā | jahã basa śrīnivāsa śrutimāthā || haraṣi mile uṭhi ramāniketā | baiṭhe āsana riṣihi sametā || bole bihasi carācara rāyā | bahute dinana kīnha muni dāyā || kāma carita nārada saba bhāṣe | jadyapi prathama baraji sivam̐ rākhē || ati pracaṇḍa raghupati kai māyā | jehi na moha asa ko jaga jāyā ||

శ్రీరాముడు కోరినది అదే జరుగుతుంది; దానికి విరుద్ధంగా చేయగల శక్తి ఎవరికీ లేదు. శంభువు మాటలు ముని హృదయానికి నచ్చలేదు; అందుకే అతడు బ్రహ్మలోకానికి బయలుదేరాడు. ఒకసారి చేతిలో మంచి వీణతో, హరి గుణగానంలో నిపుణుడై పాడుతూ వెళ్ళాడు. క్షీరసాగరానికి మునీశ్వరుడు చేరుకున్నాడు, అచట శ్రీనివాసుడు వేదములచే శిరస్సు అలంకరించబడి నివసిస్తున్నాడు. లక్ష్మీదేవి ఆవాసమైన వైకుంఠం సంతోషంతో లేచి అతనికి స్వాగతం పలికింది; మునితో సహా ఆయన అతనిని గౌరవాసనంపై కూర్చుండబెట్టారు. చిరునవ్వుతో చరాచర రాజు ఇలా అన్నాడు: "మునీంద్రా, అనేక దినముల తర్వాత నీవు కరుణ చూపితివి." అప్పుడు నారదుడు కామచరిత్రను మొత్తం వివరించాడు - అయినప్పటికీ మొదట శివుడు అతనిని నివారించి హెచ్చరించాడు. రఘుపతి మాయ అత్యంత ప్రచండమైనది, దాని మోహం నుండి ఈ జగత్తులో ఎవరూ తప్పించుకోలేరు.

Verse 272 (दोहा/सोरठा)

रूख बदन करि बचन मृदु बोले श्रीभगवान । तुम्हरे सुमिरन तें मिटहिं मोह मार मद मान।।128।।

rūkh badana kari bacana mṛdu bole śrī-bhagavāna | tumhare sumirana tē miṭahiṃ moha māra mada māna ||128||

భగవంతుడు కఠినమైన భావం ధరించినా, మృదువైన వాక్యాలతోనే పలికెను— “నీ స్మరణమాత్రమున మోహము తొలగిపోవును; అహంకారము, మదగర్వము, ఆత్మాభిమానమును కూడ నశింపజేయును.”

Verse 273 (चौपाई)

सुनु मुनि मोह होइ मन ताकें। ग्यान बिराग हृदय नहिं जाके।। ब्रह्मचरज ब्रत रत मतिधीरा। तुम्हहि कि करइ मनोभव पीरा।। नारद कहेउ सहित अभिमाना। कृपा तुम्हारि सकल भगवाना।। करुनानिधि मन दीख बिचारी। उर अंकुरेउ गरब तरु भारी।। बेगि सो मै डारिहउँ उखारी। पन हमार सेवक हितकारी।। मुनि कर हित मम कौतुक होई। अवसि उपाय करबि मै सोई।। तब नारद हरि पद सिर नाई। चले हृदयँ अहमिति अधिकाई।। श्रीपति निज माया तब प्रेरी। सुनहु कठिन करनी तेहि केरी।।

sunu muni moha hoi mana tākeṁ | gyāna birāga hṛdaya nahiṁ jākeṁ || brahmacaraja brata rata mati-dhīrā | tumhahi ki karai manobhava pīrā || nārada kaheu sahita abhimānā | kṛpā tumhāri sakala bhagavānā || karuṇānidhi mana dīkha bicārī | ura aṅkureu garaba taru bhārī || begi so mai ḍārihauṁ ukhārī | pana hamāra sevaka hitakārī || muni kara hita mama kautuka hoī | avasi upāya karabi mai soī || taba nārada hari pada sira nāī | cale hṛdayaṁ ahamiti adhikāī || śrīpati nija māyā taba prerī | sunahu kaṭhina karanī tehi केरī ||

"ఓ మునీంద్రా, విను: అతని మనస్సు మోహంతో చేరుకుంది - జ్ఞానము వైరాగ్యములు యావేని హృదయంలో లేనివాడు. బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో నిమగ్నమై స్థిరబుద్ధి కలవాడివి, నీకు మన్మథుని వేదన ఎలా పట్టుతుంది? నారదుడు అభిమానంతో కూడిన మాటలతో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ సర్వభగవానా, నీ కృప సర్వత్రా వ్యాపించి ఉంది.' కరుణాసాగరుడు అతని మనసులోని భావాన్ని గ్రహించాడు; అతని హృదయంలో గర్వపు భారీ వృక్షం మొలకెత్తింది. 'త్వరగా దానిని పెకలించి పడేస్తాను - అయినప్పటికీ నా సంకల్పం ఎప్పుడూ నా సేవకుని మంచికే ఉంటుంది. ముని క్షేమం కోసం ఇది నా లీల; తప్పక నేను ఆ పరిష్కారాన్నే చేస్తాను.' అప్పుడు నారదుడు హరి పాదాలకు శిరస్సు వంచి వెళ్ళిపోయాడు, అతని హృదయంలో 'నేను' అనే అహంభావం పెరిగింది. అప్పుడు శ్రీపతి తన స్వంత మాయను ప్రేరేపించాడు - ఇప్పుడు దాని కఠిన పరిణామాన్ని వినండి."

Verse 274 (दोहा/सोरठा)

बिरचेउ मग महुँ नगर तेहिं सत जोजन बिस्तार। श्रीनिवासपुर तें अधिक रचना बिबिध प्रकार।।129।।

biraceu maga mahũ nagara tehĩ sata jojana bistāra | śrīnivāsapura tẽ adhika racanā bibidha prakāra ||129||

మార్గమధ్యమున అతడు ఒక నగరమును స్థాపింపజేసెను— పూర్తి నూరు యోజనముల విస్తారముతో విరాజిల్లెను. వివిధ రూపరేఖలతో, అనేక ఏర్పాట్లతో శ్రీనివాసపురమునకన్నా సైతము అది మిన్నగా మెరిసెను.

Verse 275 (चौपाई)

बसहिं नगर सुंदर नर नारी। जनु बहु मनसिज रति तनुधारी।। तेहिं पुर बसइ सीलनिधि राजा। अगनित हय गय सेन समाजा।। सत सुरेस सम बिभव बिलासा। रूप तेज बल नीति निवासा।। बिस्वमोहनी तासु कुमारी। श्री बिमोह जिसु रूपु निहारी।। सोइ हरिमाया सब गुन खानी। सोभा तासु कि जाइ बखानी।। करइ स्वयंबर सो नृपबाला। आए तहँ अगनित महिपाला।। मुनि कौतुकी नगर तेहिं गयऊ। पुरबासिन्ह सब पूछत भयऊ।। सुनि सब चरित भूपगृहँ आए। करि पूजा नृप मुनि बैठाए।।

basahiṁ nagara sundara nara nārī | janu bahu manasija rati tanu-dhārī || tēhiṁ pura basai sīla-nidhi rājā | aganita haya gaya sēna samājā || sata surēsa sama bibhava bilāsā | rūpa tēja bala nīti nivāsā || biswa-mōhinī tāsu kumārī | śrī bimōha jisu rūpu nihārī || soi hari-māyā saba guna khānī | sōbhā tāsu ki jāi bakhānī || karai svayaṁbara sō nṛpa-bālā | āē tahaṁ aganita mahi-pālā || muni kautukī nagara tēhiṁ gayau | pura-bāsinha saba pūchata bhayau || suni saba carita bhūpa-gṛhaṁ āē | kari pūjā nṛpa muni baiṭhāē ||

ఆ సుందర నగరంలో అందమైన పురుషులు స్త్రీలు నివసిస్తున్నారు, అనేక మన్మథులు రతులు శరీరం ధరించినట్లు ఉన్నారు. ఆ పట్టణంలో శీలనిధి అయిన ఒక రాజు నివసిస్తున్నాడు, అతనికి అసంఖ్యాక గుఱ్ఱాలు ఏనుగులు సైన్య సమాజం ఉన్నాయి. ఐశ్వర్యం విలాసంలో ఇంద్రునితో సమానంగా ఉన్నాడు; అతడు రూపం, తేజస్సు, బలం, నీతికి నివాసం వంటివాడు. విశ్వాన్ని మోహింపజేసే కుమార్తె అతనికి ఉంది; ఆమె రూపం చూస్తే లక్ష్మీదేవి కూడా మోహిస్తుంది. ఆమె హరి యొక్క అద్భుత శక్తి వంటిది - సద్గుణాల ఖని; ఆమె శోభను ఎవరు సరిగ్గా వర్ణించగలరు? ఆ రాజకన్య స్వయంవరం నిర్వహించింది, అక్కడికి అసంఖ్యాక రాజులు వచ్చారు. కౌతుకంతో ముని ఆ నగరానికి వెళ్ళాడు; పట్టణ వాసులందరూ అతనిని ప్రశ్నించారు. అంతా విని రాజభవనానికి వచ్చారు; రాజు పూజ చేసి మునిని గౌరవంగా కూర్చోబెట్టాడు.

Verse 276 (दोहा/सोरठा)

आनि देखाई नारदहि भूपति राजकुमारि। कहहु नाथ गुन दोष सब एहि के हृदयँ बिचारि।।130।।

āni dekhāī nāradahi bhūpati rājakumāri | kahahu nātha guna doṣa saba ehi ke hṛdayã bicāri ||130||

కన్యను తీసికొని వచ్చి నారదమునికి చూపించి రాజు పలికెను— “పూజ్య గురుదేవా! హృదయమున విచారించి, ఈమె గుణదోషములన్నిటిని నాకు ప్రకటించుము.”

Verse 277 (चौपाई)

देखि रूप मुनि बिरति बिसारी। बड़ी बार लगि रहे निहारी।। लच्छन तासु बिलोकि भुलाने। हृदयँ हरष नहिं प्रगट बखाने।। जो एहि बरइ अमर सोइ होई। समरभूमि तेहि जीत न कोई।। सेवहिं सकल चराचर ताही। बरइ सीलनिधि कन्या जाही।। लच्छन सब बिचारि उर राखे। कछुक बनाइ भूप सन भाषे।। सुता सुलच्छन कहि नृप पाहीं। नारद चले सोच मन माहीं।। करौं जाइ सोइ जतन बिचारी। जेहि प्रकार मोहि बरै कुमारी।। जप तप कछु न होइ तेहि काला। हे बिधि मिलइ कवन बिधि बाला।।

dekhi rūpa muni birati bisārī | baṛī bāra lagi rahe nihārī || lacchana tāsu biloki bhulāne | hṛdayaṁ haraṣa nahiṁ pragaṭa bakhāne || jo ehi barai amara soi hoī | samarabhūmi tehi jīta na koī || sevahiṁ sakala carācara tāhī | barai sīlanidhi kanyā jāhī || lacchana saba bicāri ura rākhe | kacchuka banāi bhūpa sana bhāṣe || sutā sulacchana kahi nṛpa pāhīṁ | nārada cale soca mana māhīṁ || karauṁ jāi soi jatana bicārī | jehi prakāra mohi barai kumārī || japa tapa kacchu na hoi tehi kālā | he bidhi milai kavan bidhi bālā ||

ఆమె సౌందర్యం చూసి ముని వైరాగ్యాన్ని మరచిపోయాడు; చాలాసేపు చూస్తూనే ఉన్నాడు. ఆమె శుభలక్షణాలు చూసి మభ్యపోయాడు; హృదయంలోని సంతోషాన్ని బహిరంగంగా చెప్పలేకపోయాడు. "ఎవరు ఆమెను వివాహం చేసుకుంటాడో అతడు కీర్తిలో అమరుడివలె ఉంటాడు; యుద్ధభూమిలో ఎవరూ అతనిని జయించలేరు. చరాచర జగత్తంతా అతనిని సేవిస్తుంది - ఆ శీలనిధి కన్య ఎవరిని ఎంచుకుంటుందో అతడు." ఆమె లక్షణాలన్నీ పరిశీలించి మనసులో దాచుకున్నాడు, కొంచెం సర్దుకుని జనక మహారాజుతో మాట్లాడాడు. "నీ కుమార్తె అత్యంత శుభలక్షణలు కలది" అని చెప్పి నారదుడు బయలుదేరాడు, అతని మనసు ఆలోచనలతో నిండిపోయింది: "ఆ కన్య నన్ను భర్తగా ఎంచుకునే మార్గాన్ని నేను వెళ్ళి పన్నాలి. ఇటువంటి సమయంలో జపం తపం ఏదీ ఫలించవు - ఓ విధాతా, ఏ ఉపాయంతో ఆ బాలికను పొందగలను?"