Prakarana 13

Verse 258 (दोहा/सोरठा)

असुर मारि थापहिं सुरन्ह राखहिं निज श्रुति सेतु। जग बिस्तारहिं बिसद जस राम जन्म कर हेतु।।121।।

asura māri thāpahiṁ suranha rākha-hiṁ nija śruti setu | jaga bistārahiṁ bisada jasa rāma janma kara hetu ||121||

Rakshason ko maarkar bhagwan devto ko wapas laaye. Ved ki baat ko sahi rakha. Duniya mein unka naam faila, bilkul saaf, koi dosh nahi. Yehi Ram ke janam ka main reason hai.

Verse 259 (चौपाई)

सोइ जस गाइ भगत भव तरहीं। कृपासिंधु जन हित तनु धरहीं।। राम जनम के हेतु अनेका। परम बिचित्र एक तें एका।। जनम एक दुइ कहउँ बखानी। सावधान सुनु सुमति भवानी।। द्वारपाल हरि के प्रिय दोऊ। जय अरु बिजय जान सब कोऊ।। बिप्र श्राप तें दूनउ भाई। तामस असुर देह तिन्ह पाई।। कनककसिपु अरु हाटक लोचन। जगत बिदित सुरपति मद मोचन।। बिजई समर बीर बिख्याता। धरि बराह बपु एक निपाता।। होइ नरहरि दूसर पुनि मारा। जन प्रहलाद सुजस बिस्तारा।।

soi jasa gāi bhagata bhava tarahīṁ | kṛpāsiṁdhu jana-hita tanu dharahīṁ || rāma janama ke hetu anekā | parama bicitra eka tēṁ ekā || janama eka dui kahuṁ bakhānī | sāvadhāna sunu sumati bhavānī || dvārapāla hari ke priya doū | jaya aru vijaya jāna saba koū || bipra śrāpa tēṁ dūnau bhāī | tāmasa asura deha tinh pāī || kanakakasipu aru hāṭaka-locana | jagata bidita surapati mada mocana || vijayī samara bīra bikhyātā | dhari barāha bapu eka nipātā || hoi narahari dūsara puni mārā | jana prahalāda sujasa bistārā ||

Bhakt log us mahima ko gaate hain aur is duniya ke samundar se paar ho jaate hain. Daya ke samundar logon ke liye shareer lete hain. Ram ke janam ke bahut reasons hain, ek se ek alag-alag aur achambhe wali baat. Main ek-do janam ki baat batata hoon. Parvati, dhyaan se sunn. Hari ke do darwane the, Jaya aur Vijaya. Sab jaante the inko. Ek brahman ki saap se dono bhai rakshas ban gaye. Hiranyakashyap aur Hiranyaksh bane, duniya mein badnaam. Indra ki ahankar todne ke liye ban gaye. Vijaya jise Varaha roop mein maara gaya. Phir Narsimha banke dusre ko maara. Prahlad jaise bhakt ka naam failaya.

Verse 260 (दोहा/सोरठा)

भए निसाचर जाइ तेइ महाबीर बलवान। कुंभकरन रावण सुभट सुर बिजई जग जान।।122 ।

bhae nisācara jāi tei mahābīra balavāna | kumbhakarana rāvaṇa subhaṭa sura-bijayī jaga jāna ||122||

Woh dono rakshas bade taakatwale nikle. Kumbhakaran aur Ravan, dono bade yoddha the. Duniya jaanti hai ki inhone devto ko haraya tha.

Verse 261 (चौपाई)

मुकुत न भए हते भगवाना। तीनि जनम द्विज बचन प्रवाना।। एक बार तिन्ह के हित लागी। धरेउ सरीर भगत अनुरागी।। कस्यप अदिति तहाँ पितु माता। दसरथ कौसल्या बिख्याता।। एक कलप एहि बिधि अवतारा। चरित्र पवित्र किए संसारा।। एक कलप सुर देखि दुखारे। समर जलंधर सन सब हारे।। संभु कीन्ह संग्राम अपारा। दनुज महाबल मरइ न मारा।। परम सती असुराधिप नारी। तेहि बल ताहि न जितहिं पुरारी।।

mukuta na bhae hate bhagavānā | tīni janama dvija bacana pravānā || eka bāra tinha ke hita lāgī | dhareu sarīra bhagata anurāgī || kaśyapa aditi tahā̃ pitu mātā | dasaratha kausalya bikhyātā || eka kalapa ehi bidhi avatārā | caritra pavitra kie saṃsārā || eka kalapa sur dekhi dukhāre | samara jalaṃdhara sana saba hāre || saṃbhu kīnha saṅgrāma apārā | danuja mahābala marai na mārā || parama satī asurādhipa nārī | tehi bala tāhi na jitahiṃ purārī ||

Bhagwan ne usey maar diya tha, lekin woh mukt nahi hua. Kyunki ek brahmin ki baat teen janam tak bind thi. Ek baar bhagwan ne bhakton ki bhala ke liye shareer liya. Wahan Kashyap aur Aditi uske maa-baap bane. Phir Dasharath aur Kaushalya ke bete ke roop mein famous hue. Ek kalp mein aise hi avtar liya aur apne karam se duniya ko saaf kar diya. Doosre kalp mein devta dukhi the. Jalandhar ke saath ladai mein sab haar gaye. Shiv bhi badi ladai ladaye, par woh rakshas mara nahi. Kyunki uski patni bahut sati thi. Uski patni ki shakti se Shiv bhi usey jeet nahi paaye.

Verse 262 (दोहा/सोरठा)

छल करि टारेउ तासु ब्रत प्रभु सुर कारज कीन्ह।। जब तेहि जानेउ मरम तब श्राप कोप करि दीन्ह।।123।।

chala kari ṭāreu tāsu brata prabhu sura kāraja kīnhā || jaba tehi jāneu marama taba śrāpa kopa kari dīnhā ||123||

Bhagwan ne chal se us vrat ko tod diya aur devtaon ka kaam poora kiya. Jab usne yeh baat samjhi, to uska gussa ubhar aaya aur usne shaap de diya.

Verse 263 (चौपाई)

तासु श्राप हरि दीन्ह प्रमाना। कौतुकनिधि कृपाल भगवाना।। तहाँ जलंधर रावन भयऊ। रन हति राम परम पद दयऊ।। एक जनम कर कारन एहा। जेहि लागि राम धरी नरदेहा।। प्रति अवतार कथा प्रभु केरी। सुनु मुनि बरनी कबिन्ह घनेरी।। नारद श्राप दीन्ह एक बारा। कलप एक तेहि लगि अवतारा।। गिरिजा चकित भई सुनि बानी। नारद बिष्नुभगत पुनि ग्यानि।। कारन कवन श्राप मुनि दीन्हा। का अपराध रमापति कीन्हा।। यह प्रसंग मोहि कहहु पुरारी। मुनि मन मोह आचरज भारी।।

tāsu śrāpa hari dīnha pramānā. kautuka-nidhi kṛpāla bhagavānā.. tahā̃ jalaṃdhara rāvaṇa bhayū. rana hati rāma parama pada dayū.. eka janama kara kārana ehā. jehi lāgi rāma dharī nara-dehā.. prati avatāra kathā prabhu kerī. sunu muni baranī kabi-nha ghanerī.. nārada śrāpa dīnha eka bārā. kalapa eka tehi lagi avatārā.. girijā cakita bhaī suni bānī. nārada biṣṇu-bhagata puni gyānī.. kārana kavan śrāpa muni dīnhā. kā aparādha ramā-pati kīnhā.. yaha prasaṅga mohi kahahu purārī. muni mana moha ācaraja bhārī..

Bhagwan ne us shaap ko maan liya. Woh bahut dayalu hain aur khel karte hain. Us wakt Jalandhar Ravan bana. Ram ne usey ladai mein mar diya aur usey mukti di. Ek janam ka karan yahi tha ki Ram ne insaan ki body li. Har avtar ki katha alag-alag hai. Kaviyon ne bahut likha hai, suno rishi. Narad ne ek baar shaap diya tha. Ek poori kalp tak usi wajah se avtar hote rahe. Girija yeh sun ke hairan reh gayi. Narad to Vishnu ka bhakt hai aur gyaani bhi. Lekin usne shaap kyun diya? Bhagwan ne kya galti ki thi? Yeh poora kissa mujhe batao Shivji. Rishi ka dimaag ghoom gaya tha, ajeeb baat thi.

Verse 264 (दोहा/सोरठा)

बोले बिहसि महेस तब ग्यानी मूढ़ न कोइ। जेहि जस रघुपति करहिं जब सो तस तेहि छन होइ।।124(क)।। कहउँ राम गुन गाथ भरद्वाज सादर सुनहु। भव भंजन रघुनाथ भजु तुलसी तजि मान मद।।124(ख)।।

bole bihasi mahesa taba gyānī mūṛha na koi | jehi jasa raghupati karahiṃ jaba so tasa tehi chana hoi ||124(ka)|| kahauṃ rāma guna gātha bharadvāja sādara sunahu | bhava-bhañjana raghunātha bhaju tulasī taji māna mada ||124(kha)||

Shivji muskura ke bole ki koi bada gyaani ya moorkh nahi hai. Jo bhagwan kisi ko jaise bana de, waisa ho jata hai. Ab main Ram ki katha sunata hoon. Bharadwaj, dhyaan se sun. Tulsi bhi kehte hain ki Ram ko bhajo aur apna ahankaar chhod do.

Verse 265 (चौपाई)

हिमगिरि गुहा एक अति पावनि। बह समीप सुरसरी सुहावनि।। आश्रम परम पुनीत सुहावा। देखि देवरिषि मन अति भावा।। निरखि सैल सरि बिपिन बिभागा। भयउ रमापति पद अनुरागा।। सुमिरत हरिहि श्राप गति बाधी। सहज बिमल मन लागि समाधी।। मुनि गति देखि सुरेस डेराना। कामहि बोलि कीन्ह सनमाना।। सहित सहाय जाहु मम हेतू। चकेउ हरषि हियँ जलचरकेतू।। सुनासीर मन महुँ असि त्रासा। चहत देवरिषि मम पुर बासा।। जे कामी लोलुप जग माहीं। कुटिल काक इव सबहि डेराहीं।।

himagiri guhā eka ati pāvani | baha samīpa surasarī suhāvani || āśrama parama punīta suhāvā | dekhi devar̥ṣi mana ati bhāvā || nirakhi saila sari bipina bibhāgā | bhayu ramāpati pada anurāgā || sumirata harihi śrāpa gati bādhī | sahaja bimala mana lāgi samādhī || muni gati dekhi sureśa ḍerānā | kāmahi boli kīnha sanamānā || sahita sahāya jāhu mama hetū | cakeu haraṣi hiyaṁ jalacaraketū || sunāsīra mana mahuṁ asi trāsā | cahata devar̥ṣi mama pura bāsā || je kāmī lolupa jaga māhīṁ | kuṭila kāka iva sabahi ḍerāhīṁ ||

Himagiri par ek gufa thi, bahut saaf jagah. Uske paas Ganga behti thi, bahut sundar. Wahan ek ashram tha, bahut accha. Devrishi ne usey dekh ke khush ho gaye. Pahad, nadi aur jungle sab dekh ke unka dil Vishnu ke charno mein lag gaya. Jab Hari ko yaad kiya to shaap ka asar ruk gaya. Unka mann saaf tha aur samadhi mein lag gaya. Indra ne dekha ki rishi ka level badh gaya hai. Woh dar gaya. Usne Kamdev ko bulaya aur izzat di. Indra ne kaha ki tum mere kaam ke liye jao. Kamdev khush ho gaya. Indra ko dar tha ki rishi mere shehar mein hi rehna chahta hai. Jo log kaam aur lobh mein fase hain, woh kag jaisa hain. Sab ko daraate phirte hain.

Verse 266 (दोहा/सोरठा)

सुख हाड़ लै भाग सठ स्वान निरखि मृगराज। छीनि लेइ जनि जान जड़ तिमि सुरपतिहि न लाज।।125।।

sukha hāṛa lai bhāga saṭha svāna nirakhi mṛgarāja | chīni lei jani jāna jaṛa timi surapatihi na lāja ||125||

Ek kuta jab haddi mil jaati hai, woh khush ho ke bhaag jaata hai. Jaise hi sher ko dekhta hai, dar ke maarta hai. Sochta hai sher uski haddi chhin lega. Par yeh baat samjho, bhagwan ko aisi chhoti cheezon ki zaroorat nahi. Woh kisi se ladne ki sharam nahi maanta. Sher ko us kute ki haddi se koi matlab hi nahi.

Verse 267 (चौपाई)

तेहि आश्रमहिं मदन जब गयऊ। निज मायाँ बसंत निरमयऊ।। कुसुमित बिबिध बिटप बहुरंगा। कूजहिं कोकिल गुंजहि भृंगा।। चली सुहावनि त्रिबिध बयारी। काम कृसानु बढ़ावनिहारी।। रंभादिक सुरनारि नबीना । सकल असमसर कला प्रबीना।। करहिं गान बहु तान तरंगा। बहुबिधि क्रीड़हि पानि पतंगा।। देखि सहाय मदन हरषाना। कीन्हेसि पुनि प्रपंच बिधि नाना।। काम कला कछु मुनिहि न ब्यापी। निज भयँ डरेउ मनोभव पापी।। सीम कि चाँपि सकइ कोउ तासु। बड़ रखवार रमापति जासू।।

tehi āśramahiṁ madana jaba gayaū | nija māyāṁ basanta niramayaū || kusumita bibidha biṭapa bahuraṅgā | kūjahiṁ kokila guṁjahi bhṛṅgā || calī suhāvani tribidha bayārī | kāma kṛsānu baṛhāvanihārī || raṁbhādika suranāri nabīnā | sakala asamasara kalā prabīnā || karahiṁ gāna bahu tāna taraṅgā | bahubidhi krīṛahi pāni pataṅgā || dekhi sahāya madana haraṣānā | kīnhesi puni prapaṁca bidhi nānā || kāma kalā kachu munihi na byāpī | nija bhayaṁ ḍareu manobhava pāpī || sīma ki cāṁpi sakai kou tāsu | baṛa rakhavāra ramāpati jāsu ||

Jab Madan us ashram mein gaya, toh apni maya se wahan basant ka mausam bana diya. Ped-phool khil gaye, koyal gaane lagi, madhummachhon gunjne lagi. Hawa chalne lagi, pyaar ki aag bhadkane wali. Swarg ki apsaraen wahan aa gayi, gaane lagin, pani ke pakshi khelne lage. Madan ko dekh ke bahut khushi hui, usne aur bhi tarike soche. Par rishi par koi asar nahi hua. Madan khud darne laga. Rishi ka rakshak bhagwan hai, usse kaun takkar le sakta hai.

Verse 268 (दोहा/सोरठा)

सहित सहाय सभीत अति मानि हारि मन मैन। गहेसि जाइ मुनि चरन तब कहि सुठि आरत बैन।।126।।

sahita sahāya sabhīta ati māni hāri mana maina | gahesi jāi muni carana taba kahi suṭhi ārata baina ||126||

Madan apne saathiyon ke saath khada tha, bahut dar raha tha. Uska mann haar maan chuka tha. Woh gaya aur rishi ke paon pakad liye. Phir usne dukhi hoke baat kahi.

Verse 269 (चौपाई)

भयउ न नारद मन कछु रोषा। कहि प्रिय बचन काम परितोषा।। नाइ चरन सिरु आयसु पाई। गयउ मदन तब सहित सहाई।। मुनि सुसीलता आपनि करनी। सुरपति सभाँ जाइ सब बरनी।। सुनि सब कें मन अचरजु आवा। मुनिहि प्रसंसि हरिहि सिरु नावा।। तब नारद गवने सिव पाहीं। जिता काम अहमिति मन माहीं।। मार चरित संकरहिं सुनाए। अतिप्रिय जानि महेस सिखाए।। बार बार बिनवउँ मुनि तोहीं। जिमि यह कथा सुनायहु मोहीं।। तिमि जनि हरिहि सुनावहु कबहूँ। चलेहुँ प्रसंग दुराएडु तबहूँ।।

bhayu na nārada mana kachu roṣā | kahi priya bacana kāma paritoṣā || nāi carana siru āyasu pāī | gayu madana taba sahita sahāī || muni susīlatā āpani karanī | surapati sabhā̃ jāi saba baranī || suni saba keṁ mana acaraju āvā | munihi prasaṁsi harihi siru nāvā || taba nārada gavane siva pāhī̃ | jitā kāma ahamiti mana māhī̃ || māra carita saṅkarahi sunāe | atipriya jāni mahesa sikhāe || bāra bāra binavaũ muni tohī̃ | jimi yaha kathā sunāyahu mohī̃ || timi jani harihi sunāvahu kabahū̃ | calehũ prasaṅga durāeḍu tabahū̃ ||

Narad ko gussa bilkul nahi aaya. Unhone pyaar se baat kahi aur Madan ko khush kar diya. Madan ne sar jhukaya, ijazat li aur chala gaya. Rishi ne Indra ki sabha mein jaake poora kissa sunaya. Sab sun ke hairan reh gaye. Rishi ki tareef karte hue bhagwan ko sar jhukaya. Phir Narad Shiv ke paas gaya. Apne mann mein socha maine pyaar ko hara diya. Shiv ko Madan ki kahani sunayi. Shiv ne samjhaya ki yeh baat kabhi Hari ko mat sunana. Par Narad ne baat chhupa ke aage badh gaya.

Verse 270 (दोहा/सोरठा)

संभु दीन्ह उपदेस हित नहिं नारदहि सोहान। भारद्वाज कौतुक सुनहु हरि इच्छा बलवान।।127।।

Śambhu dīnha upadesa hita nahiṁ Nārada-hi sohāna. Bhāradvāja kautuka sunahu Hari icchā balavāna. ||127||

Shiv ne Narad ko samjhaya, uski bhalai ke liye. Par Narad ko yeh baat pasand nahi aayi. Bharadwaj, yeh kissa suno. Bhagwan ki ichha kitni badi hai.

Verse 271 (चौपाई)

राम कीन्ह चाहहिं सोइ होई। करै अन्यथा अस नहिं कोई।। संभु बचन मुनि मन नहिं भाए। तब बिरंचि के लोक सिधाए।। एक बार करतल बर बीना। गावत हरि गुन गान प्रबीना।। छीरसिंधु गवने मुनिनाथा। जहँ बस श्रीनिवास श्रुतिमाथा।। हरषि मिले उठि रमानिकेता। बैठे आसन रिषिहि समेता।। बोले बिहसि चराचर राया। बहुते दिनन कीन्हि मुनि दाया।। काम चरित नारद सब भाषे। जद्यपि प्रथम बरजि सिवँ राखे।। अति प्रचंड रघुपति कै माया। जेहि न मोह अस को जग जाया।।

rāma kīnha cāhahĩ soi hoī | karai anyathā asa nahĩ koī || śambhu bacana muni mana nahĩ bhāe | taba birañci ke loka sidhāe || eka bāra karatala bara bīnā | gāvata hari guna gāna prabīnā || chīrasindhu gavane munināthā | jahã basa śrīnivāsa śrutimāthā || haraṣi mile uṭhi ramāniketā | baiṭhe āsana riṣihi sametā || bole bihasi carācara rāyā | bahute dinana kīnha muni dāyā || kāma carita nārada saba bhāṣe | jadyapi prathama baraji sivam̐ rākhē || ati pracaṇḍa raghupati kai māyā | jehi na moha asa ko jaga jāyā ||

Jo Ram chahte hain wahi hota hai. Koi bhi isse alag nahi kar sakta. Shiv ki baat rishi ko pasand nahi aayi. Isliye woh Brahma ke paas chale gaye. Ek baar woh veena le ke gaye the. Woh bhagwan ki mahima gaane mein expert the. Woh Ksheer Sagar gaye jahan Vishnu rehte hain. Vishnu ne unse mil ke khushi se uth ke swagat kiya. Unhe aadar ke saath bithaya. Bhagwan muskura ke bole, bahut dinon baad aapne kripa dikhayi. Narada ne poora kahani suna di. Shiv ne pehle mana kiya tha par woh nahi maane. Ram ki maya itni strong hai ki koi bhi isse bach nahi sakta.

Verse 272 (दोहा/सोरठा)

रूख बदन करि बचन मृदु बोले श्रीभगवान । तुम्हरे सुमिरन तें मिटहिं मोह मार मद मान।।128।।

rūkh badana kari bacana mṛdu bole śrī-bhagavāna | tumhare sumirana tē miṭahiṃ moha māra mada māna ||128||

Bhagwan ne chehra to sakht rakha par baatein pyaar se boli. Unhone kaha, tumhari bhakti se moh, ahankaar aur ghamand sab mit jaata hai.

Verse 273 (चौपाई)

सुनु मुनि मोह होइ मन ताकें। ग्यान बिराग हृदय नहिं जाके।। ब्रह्मचरज ब्रत रत मतिधीरा। तुम्हहि कि करइ मनोभव पीरा।। नारद कहेउ सहित अभिमाना। कृपा तुम्हारि सकल भगवाना।। करुनानिधि मन दीख बिचारी। उर अंकुरेउ गरब तरु भारी।। बेगि सो मै डारिहउँ उखारी। पन हमार सेवक हितकारी।। मुनि कर हित मम कौतुक होई। अवसि उपाय करबि मै सोई।। तब नारद हरि पद सिर नाई। चले हृदयँ अहमिति अधिकाई।। श्रीपति निज माया तब प्रेरी। सुनहु कठिन करनी तेहि केरी।।

sunu muni moha hoi mana tākeṁ | gyāna birāga hṛdaya nahiṁ jākeṁ || brahmacaraja brata rata mati-dhīrā | tumhahi ki karai manobhava pīrā || nārada kaheu sahita abhimānā | kṛpā tumhāri sakala bhagavānā || karuṇānidhi mana dīkha bicārī | ura aṅkureu garaba taru bhārī || begi so mai ḍārihauṁ ukhārī | pana hamāra sevaka hitakārī || muni kara hita mama kautuka hoī | avasi upāya karabi mai soī || taba nārada hari pada sira nāī | cale hṛdayaṁ ahamiti adhikāī || śrīpati nija māyā taba prerī | sunahu kaṭhina karanī tehi केरī ||

Bhagwan bole, suno rishi, jiska mann moh mein phansa hai, uske dil mein gyan aur vairagya nahi rehta. Tum brahmachari ho aur samajhdar ho, tumhe kaam devta ki peeda kaise ho sakti hai? Narada ne abhimaan ke saath kaha, bhagwan aapki kripa sab par hai. Bhagwan ne dekha ki Narada ke dil mein ahankaar ug raha hai. Bhagwan sochne lage, jaldi isse ukhadna padega. Mera kaam hai apne bhakt ka bhala karna. Rishi ke hit ke liye yeh zaroori hai, main zaroor upay karunga. Narada ne bhagwan ke charnon mein sir jhukaya aur chale gaye, par dil mein main main badh rahi thi. Phir bhagwan ne apni maya chalayi, ab suno kya hua.

Verse 274 (दोहा/सोरठा)

बिरचेउ मग महुँ नगर तेहिं सत जोजन बिस्तार। श्रीनिवासपुर तें अधिक रचना बिबिध प्रकार।।129।।

biraceu maga mahũ nagara tehĩ sata jojana bistāra | śrīnivāsapura tẽ adhika racanā bibidha prakāra ||129||

Raste mein ek sheher banaya gaya, sau yojan lamba. Yeh sheher itna sundar tha ki Vishnu ke sheher se bhi zyada accha tha.

Verse 275 (चौपाई)

बसहिं नगर सुंदर नर नारी। जनु बहु मनसिज रति तनुधारी।। तेहिं पुर बसइ सीलनिधि राजा। अगनित हय गय सेन समाजा।। सत सुरेस सम बिभव बिलासा। रूप तेज बल नीति निवासा।। बिस्वमोहनी तासु कुमारी। श्री बिमोह जिसु रूपु निहारी।। सोइ हरिमाया सब गुन खानी। सोभा तासु कि जाइ बखानी।। करइ स्वयंबर सो नृपबाला। आए तहँ अगनित महिपाला।। मुनि कौतुकी नगर तेहिं गयऊ। पुरबासिन्ह सब पूछत भयऊ।। सुनि सब चरित भूपगृहँ आए। करि पूजा नृप मुनि बैठाए।।

basahiṁ nagara sundara nara nārī | janu bahu manasija rati tanu-dhārī || tēhiṁ pura basai sīla-nidhi rājā | aganita haya gaya sēna samājā || sata surēsa sama bibhava bilāsā | rūpa tēja bala nīti nivāsā || biswa-mōhinī tāsu kumārī | śrī bimōha jisu rūpu nihārī || soi hari-māyā saba guna khānī | sōbhā tāsu ki jāi bakhānī || karai svayaṁbara sō nṛpa-bālā | āē tahaṁ aganita mahi-pālā || muni kautukī nagara tēhiṁ gayau | pura-bāsinha saba pūchata bhayau || suni saba carita bhūpa-gṛhaṁ āē | kari pūjā nṛpa muni baiṭhāē ||

Us sheher mein sundar aur aur log rehte the, jaise pyaar ke devta duniya mein aaye ho. Wahan ek raja rehta tha, bahut accha insaan. Uske paas ghode, haathi aur sena thi. Woh Indra jaisa powerful tha, roop, tejas aur bal mein. Uski ek beti thi, itni sundar ki dekhne wala dekhta reh jaye. Laxmi bhi uska roop dekh ke hairan ho jaye. Woh bhagwan ki maya jaisi thi, har gun usme tha. Uski sobha ka koi end nahi. Us raja ki beti ke liye swayamvar hua, bahut saare raja aaye. Rishi curiosity mein us sheher gaya. Sheher wale usse poochne lage. Sab sun ke raja ke paas gaye. Raja ne rishi ki puja karke bithaya.

Verse 276 (दोहा/सोरठा)

आनि देखाई नारदहि भूपति राजकुमारि। कहहु नाथ गुन दोष सब एहि के हृदयँ बिचारि।।130।।

āni dekhāī nāradahi bhūpati rājakumāri | kahahu nātha guna doṣa saba ehi ke hṛdayã bicāri ||130||

Raja ne rajkumari ko laya aur Narad rishi ko dikhaya. Raja ne kaha, Nath, aap iske dil mein soch ke batao, iske sab achche aur buri baatein kya hain.

Verse 277 (चौपाई)

देखि रूप मुनि बिरति बिसारी। बड़ी बार लगि रहे निहारी।। लच्छन तासु बिलोकि भुलाने। हृदयँ हरष नहिं प्रगट बखाने।। जो एहि बरइ अमर सोइ होई। समरभूमि तेहि जीत न कोई।। सेवहिं सकल चराचर ताही। बरइ सीलनिधि कन्या जाही।। लच्छन सब बिचारि उर राखे। कछुक बनाइ भूप सन भाषे।। सुता सुलच्छन कहि नृप पाहीं। नारद चले सोच मन माहीं।। करौं जाइ सोइ जतन बिचारी। जेहि प्रकार मोहि बरै कुमारी।। जप तप कछु न होइ तेहि काला। हे बिधि मिलइ कवन बिधि बाला।।

dekhi rūpa muni birati bisārī | baṛī bāra lagi rahe nihārī || lacchana tāsu biloki bhulāne | hṛdayaṁ haraṣa nahiṁ pragaṭa bakhāne || jo ehi barai amara soi hoī | samarabhūmi tehi jīta na koī || sevahiṁ sakala carācara tāhī | barai sīlanidhi kanyā jāhī || lacchana saba bicāri ura rākhe | kacchuka banāi bhūpa sana bhāṣe || sutā sulacchana kahi nṛpa pāhīṁ | nārada cale soca mana māhīṁ || karauṁ jāi soi jatana bicārī | jehi prakāra mohi barai kumārī || japa tapa kacchu na hoi tehi kālā | he bidhi milai kavan bidhi bālā ||

Rishi ne uski sundarta dekh ke apni vairagya bhool di. Kaafi der tak woh use dekhta raha. Uske achche lakshan dekh ke rishi ka dil ghul gaya, par khushi dikhaya nahi. Rishi sochne laga, jo bhi isse shadi karega woh amar ban jayega. Usse yudh mein koi nahi harayega. Saari duniya uski sewa karegi, jise yeh kanya apna pati banayegi. Rishi ne saare lakshan soch ke dil mein rakh liya. Thoda control kiya aur raja se baat ki. Raja ko bola, aapki beti bahut achchi hai. Yeh keh ke Narada chala gaya, par uska mann chinta mein tha. Sochne laga, ab main kya karoon ki woh kanya mujhe apna pati banaye. Ab jap tap kuch kaam nahi karta. Hey Bhagwan, ab mujhe koi tarika batao.