Adhyaya 42

Verse 1

भीष्म उवाच । श्रुतः पद्मोद्भवो ब्रह्मन्विस्तरेण त्वयेरितः । समासाद्भवमाहात्म्यमुत्पत्तिं च गुहस्य च

భీష్ముడు అన్నాడు— ఓ బ్రాహ్మణా! పద్మజుడైన బ్రహ్మ గురించి నీవు విస్తారంగా చెప్పినది నేను విన్నాను. ఇప్పుడు సంక్షేపంగా భవుడు (శివుడు) యొక్క మహిమను, అలాగే గుహుడు (కార్త్తికేయుడు) యొక్క జన్మకథను చెప్పుము।

Verse 2

श्रोतुमिच्छामि ते ब्रह्मन्यथाभूतः कृतं च यत् । तारकश्च कथं भूतो दानवो बलवत्तरः

ఓ బ్రాహ్మణా! యథార్థంగా ఏమి జరిగింది, ఏమి చేయబడింది—అది అంతా నేను వినదలచుకున్నాను. అలాగే బలవంతుడైన దానవుడు తారకుడు ఎలా జన్మించాడు?

Verse 3

कार्त्तिकेयेन स ब्रह्मन्कथं ध्वस्तो महासुरः । कथं रुद्रेण मुनयः प्रेषिता मंदरं गिरिम्

ఓ బ్రాహ్మణా! ఆ మహాసురుడు కార్త్తికేయునిచే ఎలా నశింపబడ్డాడు? అలాగే రుద్రుడు మునులను మందర పర్వతానికి ఎలా పంపించాడు?

Verse 4

कथं लब्धा उमा तत्र रुद्रेण परमेष्ठिना । एतदाख्याहि मे सर्वं यथाभूतं महामुने

అక్కడ పరమేశ్వరుడైన రుద్రుడు ఉమను ఎలా పొందాడు? ఓ మహామునీ! ఇది అంతా యథార్థంగా నాకు వివరించుము।

Verse 5

पुलस्त्य उवाच । कश्यपेन पुरा प्रोक्ता दितिर्दैत्यारणिः शुभा । वज्रसारमयैश्चांगैः पुत्रो देवि भविष्यति

పులస్త్యుడు అన్నాడు— పూర్వం కశ్యపుడు ఇలా చెప్పాడు: దైత్యుల శుభ జనని దితి— ఓ దేవీ— వజ్రసారంలా దృఢమైన అవయవాలు గల కుమారుని ప్రసవించును।

Verse 6

वज्रांगो नाम पुत्रस्तु भविता धर्मवत्सलः । सा च लब्धवरा देवी सुषुवे वज्रदुश्छिदम्

‘వజ్రాంగ’ అనే కుమారుడు జన్మిస్తాడు; అతడు ధర్మానికి పరమభక్తుడు. వరం పొందిన ఆ దేవి వజ్రమువలె అఛేద్యుడైన ‘వజ్రదుశ్ఛిద’ను ప్రసవించింది.

Verse 7

स जातमात्र एवाभूत्सर्वशास्त्रार्थपारगः । उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम्

జన్మించిన వెంటనే అతడు సమస్త శాస్త్రార్థాలలో పారంగతుడయ్యాడు. భక్తితో తల్లిని ఇలా అడిగాడు—“అమ్మా, నేను ఏమి చేయాలి?”

Verse 8

तस्योवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपस्य तु । बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक

అప్పుడు హర్షించిన దితి దైత్యాధిపునితో ఇలా చెప్పింది—“బిడ్డా, సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) నా అనేక కుమారులను సంహరించాడు.”

Verse 9

तेषामपचितिं कर्तुं गच्छ शक्रवधाय तु । बाढमित्येव तां चोक्त्वा जगाम त्रिदिवं बलात्

“వారికి ప్రతీకారం/ప్రాయశ్చిత్తం తీర్చేందుకు వెళ్లు; శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వధించుటకూ వెళ్లు.” ‘అలాగే’ అని చెప్పి అతడు బలంగా త్రిదివం (స్వర్గం) వైపు వెళ్లాడు.

Verse 10

बध्वा ततः सहस्राक्षं पाशेनामोघवर्चसा । मातुरंतिकमागच्छद्व्याधः क्षुद्रमृगं यथा

తర్వాత అమోఘ తేజస్సు గల పాశంతో సహస్రాక్షుణ్ణి బంధించి అతడు తల్లి సమీపానికి వచ్చాడు—వేటగాడు చిన్న జంతువును పట్టుకొని తెచ్చినట్లు.

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः । आगतौ तत्र यत्रास्तां मातापुत्रावभीतकौ

అంతలో బ్రహ్మా మరియు మహాతపస్వి కశ్యపుడు, నిర్భయమైన తల్లి–కొడుకు ఉన్న చోటికి వచ్చారు।

Verse 12

दृष्ट्वा तु तावुवाचेदं ब्रह्मा कश्यप एव च । मुंचैनं पुत्र देवेंद्रं किमनेन प्रयोजनम्

వారిని చూసి బ్రహ్మా—కశ్యపుడుతో కూడ—ఇలా పలికారు: “ఓ దేవేంద్ర ఇంద్రా, నా కుమారా! ఇతనిని విడిచిపెట్టు; దీనివల్ల ఏమి ప్రయోజనం?”

Verse 13

अवमानो वधः प्रोक्तः पुत्र संभावितस्य तु । अस्मद्वाक्येन यो मुक्तस्त्वद्धस्तान्मृत एव सः

పుత్రసమానంగా గౌరవింపబడినవానికి అవమానం వధతో సమానమని చెప్పబడింది. నా వాక్యంతో విడిపించినా, నీ చేతుల్లో పడినవాడు మృతుడే.

Verse 14

परस्य गौरवान्मुक्तः शत्रूणां शत्रुराहवे । सजीवन्नेव हि मृतो दिवसे दिवसे पुनः

ఇతరుల అనుగ్రహాధీనత నుండి విముక్తుడై యుద్ధంలో శత్రువులకు శత్రువుగా నిలుస్తాడు; అయినా జీవించి ఉన్నప్పటికీ మృతుడివలె, ప్రతి దినమూ మళ్లీ మళ్లీ చస్తాడు।

Verse 15

एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत् । न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता हि मे

ఇది విని వజ్రాంగుడు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: “ఈ విషయంలో నాకు పని లేదు; నేను తల్లి ఆజ్ఞను నెరవేర్చాను.”

Verse 16

त्वं सुरासुरनाथो वै मान्यश्च प्रपितामहः । करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः

నీవే దేవాసురుల అధిపతి, పూజ్యుడైన ప్రపితామహుడవు. ఓ దేవా! నీ వాక్యాన్ని నేను నెరవేర్చుదును—ఈ శతక్రతు (ఇంద్రుడు) విముక్తుడయ్యాడు.

Verse 17

तपसेमेरतिर्देवनिर्विघ्नंतच्चमेभवेत् । त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम ह

ఓ దేవా! తపస్సుపై నా భక్తి ఎల్లప్పుడూ నిర్బాధంగా నిలిచియుండుగాక; ఓ భగవాన్, నీ ప్రసాదంతో అది నాకు సత్యమగుగాక. ఇలా చెప్పి అతడు మౌనమయ్యాడు.

Verse 18

तस्मिंस्तूष्णीं स्थिते दैत्ये प्रोवाचेदं पितामहः । ब्रह्मोवाच । तपस्त्वं कुरु मापन्नः सोस्मच्छासनसंस्थितः

దైత్యుడు మౌనంగా నిలిచినప్పుడు పితామహుడు బ్రహ్మ ఇలా పలికెను—“నీవు తపస్సు చేయుము; నిరాశపడకుము; నా ఆజ్ఞలో స్థిరంగా ఉండుము.”

Verse 19

अनया चित्तशुद्ध्या हि पर्याप्तं जन्मनः फलम् । इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्जायतलोचनाम्

“ఈ చిత్తశుద్ధి ద్వారానే జన్మఫలం సంపూర్ణముగా సిద్ధిస్తుంది.” అని చెప్పి పద్మజుడు దీర్ఘ విశాల నేత్రాల కన్యను సృష్టించాడు.

Verse 20

तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थे पद्मसंभवः । वरांगीति च नामास्याः कृत्वा यातः पितापहः

పద్మసంభవుడైన దేవుడు ఆమెను భార్యార్థంగా అతనికి ఇచ్చెను; ఆమెకు “వరాంగీ” అని నామం పెట్టి పాపహరుడైన పితా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయెను.

Verse 21

वज्रांगोपि तया सार्द्धं जगाम तपसे वनम् । ऊर्द्ध्वबाहुस्स दैत्येंद्रो चरद्वर्षसहस्रकम्

వజ్రాంగుడూ ఆమెతో కలిసి తపస్సు చేయుటకు అరణ్యానికి వెళ్లెను. ఆ దైత్యేంద్రుడు చేతులు పైకెత్తి సహస్ర సంవత్సరములు తపస్సు చేసెను.

Verse 22

कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावच्चाधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निमध्यगः

కమలపత్రాక్షుడైన శుద్ధబుద్ధి మహాతపస్వి దీర్ఘకాలం అధోముఖంగా నిలిచెను; అంతే కాలం పంచాగ్నుల మధ్యన కూడా నివసించెను.

Verse 23

निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत । ततः सोंतर्जले चक्रे वासं वर्षसहस्रकम्

నిరాహారుడై అతడు ఘోర తపస్సు చేసి తపస్సు పుంజమైయెను. ఆపై జలాంతరంలో సహస్ర సంవత్సరములు నివసించెను.

Verse 24

जलांतरं प्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता । तस्यैव तीरे सरसः स्थिताऽसौ मौनमाश्रिता

అతడు జలాంతరంలో ప్రవేశించినప్పుడు, అతని మహావ్రతధారిణి భార్య అదే సరస్సు తీరమున నిలిచి మౌనాన్ని ఆశ్రయించెను.

Verse 25

निराहारं तपो घोरं प्रविवेश महाद्युतिः । तस्यां तपसि वर्तंत्यामिंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्

మహాద్యుతి నిరాహారంగా ఘోర తపస్సులో ప్రవేశించెను. ఆమె తపస్సులో నిమగ్నమై ఉండగా, ఇంద్రుడు అడ్డుకొనుటకు భయంకర విభీషికను సృష్టించెను.

Verse 26

गत्वा तु मर्कटाकारस्तदाश्रमपदं महत् । ब्रसीं चकर्ष बलवान्गंधाद्यर्चाकरंडकम्

అప్పుడు అతడు కోతి రూపం ధరించి ఆ మహా ఆశ్రమస్థానానికి వెళ్లి, బలవంతుడై గంధములు మొదలైన పూజాసామగ్రి ఉన్న కరండకాన్ని లాగి తీసుకెళ్లాడు।

Verse 27

ततस्तु सिंहरूपेण भीषयामास भामिनीम् । ततो भुजंगरूपेणाप्यदशच्चरणद्वयम्

తర్వాత అతడు సింహరూపంతో ఆ సుందరిని భయపెట్టాడు; ఆపై సర్పరూపం ధరించి ఆమె రెండు పాదాలను కరిచాడు।

Verse 28

तपोबलवशात्सा तु नवध्यत्वं जगाम ह । भीषिकाभिरनेकाभिः क्लेशयन्पाकशासनः

కానీ ఆమె తపోబల ప్రభావంతో అవధ్యత్వాన్ని పొందింది; పాకశాసనుడు ఇంద్రుడు అనేక భయాలతో ఆమెను వేధిస్తూ బాధించాడు।

Verse 29

विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा । शैलस्यदुष्टतां मत्वा शापं दातुं समुद्यता

వజ్రాంగుని భార్య ఏమాత్రం విరమించనప్పుడు, పర్వతపు దుష్టత్వాన్ని గ్రహించి ఆమె శాపం ఇవ్వడానికి సిద్ధమైంది।

Verse 30

तां शापाभिमुखीं दृष्ट्वा शैलः पुरुषविग्रहः । उवाच तां वरारोहां वरांगीं भीतलोचनः

ఆమె శాపం ఇవ్వబోతున్నదని చూసి, మానవరూపం ధరించిన శైలుడు భయభీత నేత్రాలతో ఆ సుగతిగామిని, సుందరాంగిని దేవిని ఇలా పలికాడు।

Verse 31

शैल उवाच । नाहं महाव्रते दुष्टः सेव्योहं सर्वदेहिनाम् । विप्रियं ते करोत्येष रुषितः पाकशासनः

శైలుడు అన్నాడు—ఓ మహావ్రతధారా! నేను దుష్టుడను కాను; సమస్త దేహధారులకు నేను పూజ్యుడను. నీకు అప్రీతికరమైనది ఈ క్రోధించిన పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) చేస్తున్నాడు.

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे जातः कालो वर्षसहस्रकः । तस्मिन्ज्ञात्वा तु भगवान्काले कमलसंभवः

ఇంతలో వెయ్యేళ్ల కాలం గడిచిపోయింది. ఆ కాలం పూర్తయిందని తెలిసి కమలసంభవుడైన భగవాన్ (బ్రహ్మ) తదనంతరం యథోచితంగా కార్యం చేశాడు.

Verse 33

तुष्टः प्रोवाच वज्रांगं तदागत्य जलाशयम् । ब्रह्मोवाच । ददामि सर्वकामं त उत्तिष्ठ दितिनंदन

సంతోషించి భగవాన్ జలాశయానికి వచ్చిన వజ్రాంగునితో పలికాడు. బ్రహ్మ అన్నాడు—నీకు సర్వకామసిద్ధిని ప్రసాదిస్తున్నాను; లేచిరా, ఓ దితినందనా!

Verse 34

एवमुक्तस्तदोत्थाय स दैत्येंद्रस्तपोनिधिः । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्

ఇలా పలికిన వెంటనే తపోనిధియైన దైత్యేంద్రుడు లేచి, అంజలి ఘటించి, సర్వలోకపితామహుడైన (బ్రహ్మను) ఈ మాటలు అన్నాడు.

Verse 35

वज्रांग उवाच । आसुरो मास्तु मे भावः संतु लोका ममाक्षयाः । तपस्यभिरतिर्मेऽस्तु शरीरस्यास्य वर्तनम्

వజ్రాంగుడు అన్నాడు—నాలో ఆసుర భావం ఉండకూడదు; నా లోకాలు అక్షయంగా ఉండాలి. తపస్సులో నాకు ఆనందాసక్తి కలగాలి, ఈ శరీరం దీర్ఘకాలం నిలవాలి.

Verse 36

एवमस्त्विति तं देवो जगाम स्वकमालयम् । वज्रांगोपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः

“ఏవమస్తు” అని దేవుడు పలికి తన స్వధామానికి వెళ్లెను. వజ్రాంగుడును తపస్సు ముగిసిన తరువాత దృఢసంయమంతో స్థిరంగా నిలిచెను.

Verse 37

संगंतुमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके । क्षुधाविष्टः स शैलस्य गहनं प्रविवेश ह

తన భార్యను కలుసుకోవాలని కోరుతూ స్వాశ్రమంలో వెదికినా ఆమె కనబడలేదు. ఆకలితో బాధపడుతూ అతడు పర్వతంలోని ఘన అరణ్యప్రదేశంలో ప్రవేశించెను.

Verse 38

आदातुं फलमूलानि स च तस्मिन्व्यलोकयत् । रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम्

ఫలమూలాలు సేకరించుటకు వెళ్లిన అతడు అక్కడ తన ప్రియను చూచెను—దీనంగా ఏడుస్తూ, చెట్ల వెనుక ముఖం దాచుకొని ఉన్నదాన్ని.

Verse 39

तां विलोक्य ततो दैत्यः प्रोवाच परिसांत्वयन् । वज्रांग उवाच । केन तेऽपकृतं भद्रे यमलोकं यियासुना

ఆమెను చూచి దైత్యుడు సాంత్వనపరచుతూ పలికెను. వజ్రాంగుడు అన్నాడు—“భద్రే, ఎవరు నీకు అపకారం చేశారు? నీవు యమలోకానికి వెళ్లదలచుకున్నావా?”

Verse 40

कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि मानिनि । वरांग्युवाच । त्रासितास्म्यपविद्धास्मि ताडिता पीडितास्मि च

“ఏ కోరికను నెరవేర్చుదును? త్వరగా చెప్పు, మానినీ.” వరాంగి చెప్పెను—“నేను భయపెట్టబడ్డాను, త్రోసివేయబడ్డాను, కొట్టబడ్డాను, బాధింపబడ్డాను కూడా.”

Verse 41

रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः । दुःखस्यांतमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता

దేవరాజుని ఉగ్రపీడతో ఆమె రక్షకహీనురాలిలా అయింది. దుఃఖానికి అంతం కనబడక ప్రాణత్యాగం చేయాలని నిశ్చయించింది.

Verse 42

पुत्रं मे तारकं देहि तस्माद्दुःखमहार्णवात् । एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रः कोपव्याकुललोचनः

“నాకు తారకుడనే కుమారుని ప్రసాదించు; అప్పుడు ఈ దుఃఖమహాసముద్రం నుండి నేను విముక్తుడనవుతాను.” అని చెప్పగా దైత్యేంద్రుని కన్నులు కోపంతో కంపించాయి.

Verse 43

शक्तोपि देवराजस्य प्रतिकर्तुं महासुरः । तप एव पुनश्चर्तुं व्यवस्यत महाबलः

దేవరాజునికి ప్రతీకారం తీర్చగల శక్తి ఉన్నప్పటికీ, ఆ మహాబల మహాసురుడు మళ్లీ తపస్సే చేయాలని నిర్ణయించాడు.

Verse 44

ज्ञात्वा तस्य तु संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः । आजगाम त्वरायुक्तो यत्रासौ दितिनंदनः

అతని సంకల్పాన్ని తెలిసికొని బ్రహ్మదేవుడు మరింత కఠినుడై, త్వరగా దితి కుమారుడు ఉన్న చోటికి వచ్చాడు.

Verse 45

ब्रह्मोवाच । किमर्थं पुत्र भूयस्त्वं कर्तुं नियममुद्यतः । तदहं ते पुनर्दद्मि कांक्षितं पुत्रमोजसा

బ్రహ్ముడు పలికెను—“పుత్రా, నీవు మళ్లీ ఏ కారణంతో నియమవ్రతం చేయుటకు సిద్ధమవుతున్నావు? కనుక నా శక్తితో నీకు కోరిన కుమారుని మళ్లీ ప్రసాదిస్తాను.”

Verse 46

वज्रांग उवाच । उत्थितेन मया दृष्टा समाधानात्त्वदाज्ञया । त्रासितेंद्रेण मामाह सा वरांगी सुतार्थिनी

వజ్రాంగుడు అన్నాడు—నీ ఆజ్ఞవల్ల సమాధి నుండి లేచి నేను ఆమెను చూచితిని. ఇంద్రుని భయంతో త్రాసపడిన ఆ సుందరాంగి, పుత్రార్థిని నాతో పలికెను.

Verse 47

पुत्रं मे तारकं देहि तुष्टो मे त्वं पितामह । ब्रह्मोवाच । अलं ते तपसा वीर मा क्लेशे दुस्तरे विश

“నాకు ‘తారక’ అనే పుత్రుని ప్రసాదించుము; ఓ పితామహ బ్రహ్మా, నీవు నాపై ప్రసన్నుడవు.” బ్రహ్ముడు అన్నాడు—“వీరా, నీ తపస్సు చాలును; దుర్భరమైన కష్టంలో ప్రవేశించకు.”

Verse 48

पुत्रस्तु तारको नाम भविष्यति महाबलः । देवसीमंतिनीनां तु धम्मिल्लक विमोक्षकः

‘తారక’ అనే పుత్రుడు జన్మించును, అతడు మహాబలవంతుడు; దేవస్త్రీల జడకట్టిన కేశబంధం (ధమ్మిల్లక)ను విప్పువాడగును.

Verse 49

इत्युक्तो दैत्यनाथस्तु प्रणम्य प्रपितामहम् । गत्वा तां नंदयामास महिषीं कर्शितांतराम्

ఇట్లు చెప్పబడిన దైత్యనాథుడు ప్రపితామహునికి నమస్కరించి వెళ్లి, అంతరంగం దుఃఖంతో క్షీణించిన ఆ మహిషిని ఆనందింపజేసెను.

Verse 50

तौ दंपती कृतार्थौ तु जग्मतुः स्वाश्रमं तदा । आहितं तु तदा गर्भं वरांगी वरवर्णिनी

అప్పుడు ఆ దంపతులు కృతార్థులై తమ ఆశ్రమానికి వెళ్లిరి. అదే సమయంలో సుందరాంగి, శుభవర్ణి అయిన ఆమె గర్భాన్ని ధరించెను.

Verse 51

पूर्णं वर्षसहस्रं तु दधारोदर एव हि । ततो वर्षसहस्रांते वरांगी सा प्रसूयत

ఆమె సంపూర్ణంగా వెయ్యి సంవత్సరాలు గర్భాన్ని ధరించింది. ఆ వెయ్యి సంవత్సరాల ముగింపున వరాంగి అయిన ఆమె కుమారుని ప్రసవించింది.

Verse 52

जायमाने तु दैत्ये तु तस्मिन्लोकभयंकरे । चचाल सर्वा पृथिवी प्रोद्भूताश्च महार्णवाः

లోకాలకు భయంకరుడైన ఆ దైత్యుడు జన్మించుచుండగా సమస్త భూమి కంపించింది; మహాసముద్రాలు ఉప్పొంగి పైకి లేచాయి.

Verse 53

चेलुर्धराधराश्चापि ववुर्वाताश्च भीषणाः । जेपुर्जप्यं मुनिवरा नेदुर्व्यालमृगा अपि

పర్వతాలు కూడా కదిలాయి, భయంకరమైన గాలులు వీచాయి. మునివరులు జప్యమంత్ర జపాన్ని కొనసాగించారు; సర్పాలు, అడవి మృగాలు కూడా అరవసాగాయి.

Verse 54

जहौ कांतिश्चंद्रसूर्यौ नीहारच्छादिता दिशः । जाते महासुरे तस्मिन्सर्वे चापि महासुराः

చంద్రసూర్యులు తమ కాంతిని కోల్పోయారు; దిక్కులు మబ్బులతో కప్పబడ్డాయి. ఆ మహాసురుడు జన్మించగానే సమస్త మహాబల అసురులు కూడా సమవేతులయ్యారు.

Verse 55

आजग्मुर्हर्षितास्तत्र तथा चासुरयोषितः । जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

అక్కడికి ఆనందంతో అసురుల స్త్రీలు కూడా వచ్చారు. హర్షంతో నిండిపోయి వారు పాటలు పాడారు; అప్సరాగణాలు కూడా నర్తించాయి.

Verse 56

ततो महोत्सवे जाते दानवानां महाद्युते । विषण्णमनसो देवाः सहेंद्रा अभवंस्तदा

అప్పుడు దానవుల మహోత్సవం జరిగినప్పుడు, ఓ మహాతేజస్వీ, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు హృదయంలో విషాదంతో నిండిపోయారు।

Verse 57

वरांगी तु सुतं दृष्ट्वा हर्षेणापूरिता तदा । बहुमेने च दैत्येंद्रो विजातं तं तदा तया

అప్పుడు వరాంగీ తన కుమారుణ్ని చూసి ఆనందంతో నిండిపోయింది; దైత్యాధిపతి కూడా ఆమె ద్వారా జన్మించిన ఆ శిశువును ఎంతో గౌరవించాడు।

Verse 58

जातमात्रस्तु दैत्येंद्रस्तारकश्चोग्रविक्रमः । अभिषिक्तो सुरैर्मुख्यैः कुजंभमहिषादिभिः

జన్మించిన వెంటనే ఉగ్రవిక్రముడైన దైత్యేంద్రుడు తారకుడు, కుజంభ, మహిష మొదలైన ప్రధానుల చేత అభిషిక్తుడయ్యాడు.

Verse 59

सर्वासुरमहाराज्ये पृथिवीतुलनक्षमे । स तु प्राप्तमहाराज्यस्तारको नृपसत्तम

సర్వ అసురుల మహాసామ్రాజ్యంలో, భూమితో సమానంగా బలమైన ఆ రాజ్యంలో, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, తారకుడు మహారాజ్యాన్ని పొందాడు.

Verse 60

उवाच दानवश्रेष्ठो युक्तियुक्तमिदं वचः । तारक उवाच । शृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः

దానవశ్రేష్ఠుడు యుక్తియుక్తమైన ఈ మాటలు పలికాడు. తారకుడు అన్నాడు—ఓ మహాబలులైన అసురులారా, మీరు అందరూ నా వాక్యాన్ని వినండి.

Verse 61

वंशक्षयकरा देवाः सर्वेषामेव दानवाः । अस्माकं जातिधर्मेण विरूढं वैरमक्षयम्

దేవతలే మా వంశనాశకులు—సర్వ దానవులకూ అలాగే. మా జాతిధర్మ నియమం వల్ల మా మధ్య అక్షయ వైరం పెరిగింది.

Verse 62

वयं तपश्चरिष्यामः सुराणां निग्रहाय तु । स्वबाहुबलमाश्रित्य सर्व एव न संशयः

దేవతలను నియంత్రించుటకై మేము తపస్సు చేస్తాము. మా స్వబాహుబలాన్ని ఆశ్రయించి మేమందరం అది సాధిస్తాము—సందేహం లేదు.

Verse 63

तच्छ्रुत्वा संमतं कृत्वा पारियात्रं ययौ गिरिं । निराहारः पंचतपाः पत्रभुग्वारिभोजनः

అది విని సమ్మతించి అతడు పారియాత్ర పర్వతానికి వెళ్లాడు. ఘోర తపస్సులో నిరాహారిగా ఉండి—ఆకులు తిని, నీటినే ఆహారంగా చేసుకున్నాడు.

Verse 64

शतंशतं समानां तु तपांस्येतान्यथाकरोत् । एवं तु कर्शिते देहे तपोराशित्वमागते

వందల వందల సంవత్సరాలు అతడు ఈ తపస్సులను యథావిధిగా చేశాడు. ఇలా దేహం క్షీణించినప్పుడు అతడు తపశ్శక్తి యొక్క మహానిధిగా మారాడు.

Verse 65

ब्रह्मागत्याह दैत्येंद्रं वरं वरय सुव्रत । स वव्रे सर्वभूतेभ्यो न मे मृत्युर्भवेदिति

అప్పుడు బ్రహ్మ వచ్చి దైత్యేంద్రునితో అన్నాడు—“హే సువ్రతా, వరం కోరుకో.” అతడు కోరాడు—“ఏ జీవి చేతనూ నాకు మరణం కలగకూడదు.”

Verse 66

तमुवाच ततो ब्रह्मा देहिनां मरणं ध्रुवम् । यतस्ततोपि वरय मृत्युं यस्मान्न शंकसे

అప్పుడు బ్రహ్మ అతనితో అన్నాడు—దేహధారులకు మరణం ధృవం. కాబట్టి నీవు దానిని భయపడనందున, వరంగా నీ మరణాన్ని ఎంచుకొనుము.

Verse 67

ततः संचिंत्य दैत्येंद्रः शिशोर्वै सप्तवासरात् । वव्रे महासुरो मृत्युं मोहितो ह्यवलेपतः

తర్వాత ఆలోచించి, దైత్యేంద్రుడు—అహంకార మోహంతో మత్తుడైన ఆ మహాసురుడు—ఏడు రోజుల తరువాత ఆ శిశువు చేతిలో మరణాన్ని వరంగా కోరుకున్నాడు.

Verse 68

जगामोमित्युदाहृत्य ब्रह्मा दैत्यो निजं गृहम् । अथाह मंत्रिणस्तूर्णं बलं मे संप्रयुज्यताम्

‘ఓం, నేను బయలుదేరుదును’ అని ఉచ్చరించి ఆ దైత్యుడు తన గృహానికి వెళ్లాడు. తరువాత మంత్రులతో—‘త్వరగా నా సైన్యాన్ని సమీకరించండి’ అని అన్నాడు.

Verse 69

यदि वो मत्प्रियं कार्यं निग्राह्याः सुरसत्तमाः । निगृहीतेषु मे प्रीतिर्जायते चातुलाऽसुराः

మీరు నాకు ప్రియమైన కార్యం చేయదలచితే, ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, అసురులను నియంత్రించండి. వారు దమనమైతే నా హృదయంలో అతుల ఆనందం కలుగుతుంది.

Verse 70

तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनो नाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य सज्जं चक्रे बलं च तत्

తారకుని మాటలు విని, గ్రసన అనే దానవుడు—దైత్యరాజుని సేనాధిపతి—ఆ సైన్యాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేశాడు.

Verse 71

आहत्य भेरीं गंभीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । दशकोटीश्वरा दैत्या दैत्यानां चंडविक्रमाः

గంభీరధ్వనిగల భేరిని మ్రోగించి అతడు వెంటనే దైత్యులను పిలిచెను. వారు దశకోటీశ్వరులు, దైత్యులలోనే చండవిక్రములు గల దైత్యులు.

Verse 72

तेषामग्रेसरो जंभः कुजंभोनंतरोऽसुरः । महिषः कुंजरो मेघः कालनेमिर्निमिस्तथा

వారిలో అగ్రగణ్యుడు జంభుడు; తదుపరి కుజంభుడనే అసురుడు. ఇంకా మహిష, కుంజర, మేఘ, కాలనేమి, నిమి కూడా ఉన్నారు.

Verse 73

मंथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दशनायकाः । अन्ये च शतशस्तत्र पृथिवीतुलनक्षमाः

మంథన, జంభక, శుంభ—ఇవారు దైత్యేంద్రులు, మొత్తం పది నాయకులు. ఇంకా అక్కడ వందల మంది ఇతరులు కూడా, భూమితో తూగగల బలమున్నవారు.

Verse 74

गरुडानां सहस्रेण चक्राष्टकविभूषितः । सकूबरपरीवारश्चतुर्योजनविस्तृतः

వెయ్యి గరుడులతో కూడి, అష్టచక్రాలతో అలంకృతమై, కూబర పరివారంతో సహా అది నాలుగు యోజనాల విస్తీర్ణముగా ఉన్నది.

Verse 75

स्यंदनस्तारकस्यासीत्व्याघ्रसिंहखरार्वभिः । युक्ता रथास्तु ग्रसन जंभकौ जंभकुंभिनां

తారకుని స్యందనం (రథం) పులులు, సింహాలు, గాడిదలు, ఒంటెలతో యుక్తమై ఉండెను. జంభ, కుంభ దైత్యులకు గ్రసన, జంభక అనే (వాహనాలతో) జూచిన రథాలు ఉండెను.

Verse 76

मेघस्य द्वीपिभिर्युक्तः कूष्मांडैः कालनेमिनः । पर्वताभश्चतुर्दंष्ट्रो निमेश्चैव महागजः

మేఘుడు చిరుతలతో కూడి ఉన్నాడు; కాలనేమి కూష్మాండ గణాలతో సంయుక్తుడు. చతుర్దంష్ట్రుడు పర్వతాకారుడు, నిమేషుడు నిజంగా మహాగజము.

Verse 77

शतहस्ततुरंगस्थो मंथनो नाम दैत्यराट् । जंभकस्तूष्ट्रमारूढो गिरींद्राभं महाबलः

శతహస్త-తురంగంపై అధిరోహించిన మంథన అనే దైత్యరాజు ఉన్నాడు. జంభకుడు మహాబలుడు, గిరీంద్రసముడు, ఒంటెపై ఎక్కి ఉన్నాడు.

Verse 78

शुंभो मेषं समारूढोऽन्येप्येवं चित्रवाहनाः । प्रचंडाश्चित्रवर्माणः कुंडलोष्णीषभूषिताः

శుంభుడు గొర్రెపై అధిరోహించాడు; ఇతరులూ అలాగే విచిత్ర వాహనాలపై సవారయ్యారు. వారు ప్రచండులు, చిత్రవర్మధారులు, కుండలాలు మరియు ఉష్ణీషాలతో అలంకృతులు.

Verse 79

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यजायत । प्रमत्तमत्तमातंगतुरंगरथसंकुलम्

అప్పుడు దైత్యసింహుడైన అతని సైన్యం భయంకర రూపంతో బయలుదేరింది—ఉన్మత్త, మదోన్మత్త గజాలు, గుర్రాలు, రథాలతో కిక్కిరిసినది.

Verse 80

प्रतस्थेऽमरयुद्धाय बहुपत्तिपताकिकम् । एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतोऽसुरालये

అతడు అమరులతో యుద్ధానికి బయలుదేరాడు—అనేక దళాలు, ధ్వజపతాకలతో గుర్తింపబడిన సైన్యంతో. ఇదే సమయంలో దేవదూత వాయువు అసురాలయానికి చేరాడు.

Verse 81

दृष्ट्वा तद्दानवबलं जगामेंद्रस्य शंसितुं । स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः

ఆ దానవసేనను చూచి అతడు ఇంద్రునికి తెలియజేయుటకు వెళ్లెను. వెళ్లి మహాత్ముడైన మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క దివ్య సభలో ప్రవేశించెను।

Verse 82

शशंस मध्ये देवानां तत्कार्यं समुपस्थितम् । तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु निमीलितविलोचनः

దేవతల మధ్యలో అతడు ‘కార్యం ఇప్పుడు సముపస్థితమైంది’ అని నివేదించెను. అది విని దేవరాజు (ఇంద్రుడు) కన్నులు మూసుకొని నిలిచెను।

Verse 83

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महाभुजः । इंद्र उवाच । संप्राप्नोति विमर्दोयं देवानां दानवैः सह

అనంతరం సమయోచితంగా మహాబాహువైన ఇంద్రుడు బృహస్పతితో ఇలా పలికెను— “దేవులు దానవులతో కలసి ఈ ఘర్షణ ఇప్పుడు సమీపించింది.”

Verse 84

कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायोपबृंहितम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महेंद्रस्य गिरां पतिः

“ఇక్కడ చేయవలసిన కార్యం ఏమిటి? నీతి మరియు ఉపాయాలతో బలపరచి చెప్పుము.” మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) పలికిన ఈ మాటలు విని వాక్పతి (బృహస్పతి) …

Verse 85

इत्युवाच महाभागो बृहस्पतिरुदारधीः । बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वा श्रुता नीतिश्चतुरंगापताकिनी

ఇట్లు ఉదారబుద్ధిగల మహాభాగుడు బృహస్పతి పలికెను. బృహస్పతి చెప్పెను— “సామంతో ప్రారంభమయ్యే నీతి నేను శ్రవణం చేసితిని— ధ్వజధారిణి చతురంగ సేనవలె సుసంఘటితం.”

Verse 86

जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी । सामभेदस्तथा दानं दंडश्चांगचतुष्टयम्

హే దేవశ్రేష్ఠా! జయాన్ని కోరువారికి ఇది సనాతన నీతి—సామం, భేదం, దానం, దండం; ఇవే నాలుగు అంగోపాయాలు.

Verse 87

न सांत्वगोचरे लुब्धानभेद्यास्त्वेकधर्मिणः । न दानमत्त्र संसिद्ध्यै प्रसह्यैवापहारिणाम्

లోభులు సాంత్వనకు లోబడరు; ఒక్క స్వార్థధర్మంలో నిలిచినవారు భేదంతోనూ మారరు. బలవంతంగా దోచుకునేవారికి దానమూ ఫలించదు.

Verse 88

एकोभ्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेतदुवाच ह

మీకు అనుకూలమైతే, ఇక్కడ ఒకటే ఉపాయం—దండం. ఇలా చెప్పబడగా సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) కూడా ఇదే మాట పలికెను.

Verse 89

कर्त्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि । इंद्र उवाच । अवधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः

ఏది చేయవలెనో ఆలోచించి ఆయన దేవసభలో పలికెను. ఇంద్రుడు అన్నాడు: హే స్వర్గవాసులారా, నా మాటలను శ్రద్ధగా వినుడి.

Verse 90

भवंतो यज्ञभोक्तारो दिव्यात्मानो हि सान्वयाः । स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः

మీరు యజ్ఞభోక్తలు—దివ్యాత్ములు, తమ తమ వంశపారంపర్యంతో యుక్తులు. స్వమహిమలో నిత్యం స్థితులై, జగత్తు పరిరక్షణలో సదా నిమగ్నులై ఉన్నారు.

Verse 91

क्रियतां समरोद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम । आह्रियंतां च शस्त्राणि पूज्यंतां शस्त्रदेवताः

యుద్ధసన్నాహాలు చేయుడి; నా సైన్యాన్ని సమీకరించుడి. ఆయుధాలను తెప్పించుడి, ఆయుధాధిష్ఠాత్రి దేవతలను పూజించుడి.

Verse 92

वाहनानि विमानानि योजयद्ध्वं ममेश्वराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रमेव दिवौकसः

ఓ దేవేశ్వరులారా, నా వాహనాలు మరియు విమానాలను జోడించుడి. యముని సేనాపతిగా నియమించి, ఓ స్వర్గవాసులారా, త్వరగా బయలుదేరుడి.

Verse 93

इत्युक्तास्समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमघंटा परिष्कृतम्

ఇలా ఆజ్ఞాపించబడగానే దేవుల్లో ప్రధానులు సన్నద్ధులయ్యారు. యుద్ధభూమిలో పదివేల గుర్రాలు స్వర్ణఘంటలతో అలంకరింపబడి వరుసగా నిలిచాయి.

Verse 94

नानाश्चर्यगुणोपेतं संप्राप्तं देवदानवैः । रथं मातलिना युक्तं देवराजस्य दुर्जयम्

అనేక ఆశ్చర్యకర గుణాలతో కూడిన, దేవులు మరియు దానవులు తీసుకొచ్చిన దేవరాజ ఇంద్రుని రథం చేరింది—మాతలి జోడించినది, అజేయము, దుర్జయము.

Verse 95

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्त्तत । चंडकिंकरवृंदेन सर्वतः परिवारितः

యముడు మహిషంపై అధిరోహించి సైన్యపు ముందుభాగంలో నిలిచాడు. అతడు చండ కింకరుల గుంపుచే అన్ని వైపులా పరివృతుడయ్యాడు.

Verse 96

कल्पकालोद्गतज्वाला पूरितोम्बरगोचरः । हुताशनस्त्वजारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः

కల్పాంతంలో ఉద్భవించిన జ్వాలలతో ఆకాశమండలం నిండిపోయేలా ప్రకాశిస్తూ, హుతాశనుడైన అగ్నిదేవుడు మేకపై ఆరూఢుడై, చేతిలో శక్తిని ధరించి సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 97

पवनोऽङकुशहस्तश्च विस्तारित महाजवः । भुजगेंद्रसमारूढो जलेशो भगवान्स्वयम्

చేతిలో అంకుశాన్ని ధరించి, విస్తారమైన మహావేగంతో కూడిన పవనదేవుడు భుజగేంద్రునిపై ఆరూఢుడై ఉన్నాడు; ఆయనే స్వయంగా జలేశుడైన భగవాన్, జలాధిపతి।

Verse 98

नरयुक्ते रथे देवो राक्षसेशो वियच्चरः । तीक्ष्णखड्गयुतो भीमः समरे समवस्थितः

మనుష్యులు జూచిన రథంపై, ఆకాశంలో సంచరించే రాక్షసేశుడు, పదునైన ఖడ్గంతో యుక్తుడై, భయంకరుడై, యుద్ధంలో సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 99

महासिंहरथे देवो धनाध्यक्षो गदायुधः । चंद्रादित्यावश्विनौ च चतुरंगबलान्विताः

మహాసింహ రథంపై గదాయుధాన్ని ధరించిన ధనాధ్యక్ష దేవుడు విరాజిల్లెను; అలాగే చంద్రుడు, ఆదిత్యుడు మరియు అశ్వినీకుమారులు కూడా చతురంగ సేనతో కూడి అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 100

सेनान्यो देवराजस्य दुर्जया भुवनत्रये । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशद्देवदेवनिकायिनाम्

దేవరాజుడైన ఇంద్రుని సేనానాయకులు త్రిభువనమందు దుర్జేయులు; దేవదేవ నికాయాలకు చెందిన ఆ సేనలు ముప్పైమూడు కోట్లు సంఖ్యగా ఉన్నవి।

Verse 101

हिमाचलाभे सितचारुचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामो ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीलालिकदंबसंकुले

అతడు హిమాచలంలా శుభ్రంగా ప్రకాశిస్తూ, చేతిలో తెల్లని మనోహర చామరాన్ని ధరించాడు. స్వర్ణపద్మాల నిర్మల సుందర మాలికతో అలంకృతుడై, కపోలాలపై జ్వలించే కుంకుమచిహ్నాలతో, ఆ సువాసనకు ఆకర్షితమైన ఆటలాడే తేనెటీగల గుంపులతో చుట్టుముట్టబడి శోభించాడు।

Verse 102

स्थितस्तदैरावणनाम कुंजरे महामनाश्चित्रविभूषणांबरः । विशालवज्रः सुवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजंगमंडलः

అప్పుడు అతడు ఐరావతనామ గజరాజుపై నిలిచాడు—మహామనస్సు గలవాడు, విచిత్రాభరణాలతో అలంకరించిన వస్త్రాలు ధరించినవాడు. అతని చేతిలో విశాల వజ్రం; పైగా శోభించే విటానం, మరియు భుజాలపై చెల్లాచెదురుగా ఉన్న కేయూరాలు, సర్పాకారాభరణమండలాలతో అలంకృతుడై కనిపించాడు।

Verse 103

सहस्रदृग्वंदितपादपल्लवस्त्रिविष्टपे शोभत पाकशासनः । तुरंग मातंग कुलौघसंकुला सितातपत्त्रद्ध्वजशालिनी च

త్రివిష్టపంలో (స్వర్గంలో) పాకశాసనుడు ఇంద్రుడు శోభించాడు—సహస్రనేత్రుడిచే వందింపబడిన అతని పాదపల్లవాలు. అతని చుట్టూ అశ్వమాతంగ కులాల మహాసమూహం, మరియు తెల్లని ఛత్రాలు, ధ్వజపతాకలతో ఆ దృశ్యం అలంకృతమైంది।

Verse 104

बभूव सा दुर्जयपत्तिसंतता विभाति नानायुधयोधदुस्तरा । ततोश्विनौ च मरुतः ससाध्याः सपुरंदराः

అప్పుడు అజేయమైన సైన్యాల నిరంతర పరంపర ఉద్భవించింది—నానావిధ ఆయుధధారులైన యోధులతో నిండినది, జయించుటకు దుర్లభమైనది, అయినా దివ్యంగా ప్రకాశించింది. అనంతరం అశ్వినీదేవతలు, మరుత్గణాలు, సాధ్యగణాలు మరియు పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ప్రత్యక్షమయ్యారు।

Verse 105

यक्षराक्षसगंधर्वा दिव्य नानास्त्रपाणयः । जघ्नुर्दैत्येश्वरं सर्वे संभूय तु महाबलाः

యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు—దివ్య నానావిధ అస్త్రాలను ధరించి—అందరూ మహాబలులు కలిసి దైత్యేశ్వరుణ్ని సంహరించారు।

Verse 106

न चैवास्त्राण्यसज्जंत गात्रे वज्राचलोपमे । अथो रथादवप्लुत्य तारको दानवाधिपः

వజ్రపర్వతసమమైన అతని దేహంపై ఆయుధాలు ఏమాత్రం ప్రభావం చూపలేకపోయాయి. అప్పుడు దానవాధిపతి తారకుడు రథం నుండి దూకి దిగాడు.

Verse 107

जघान कोटिशो देवान्करपार्ष्णिभिरेव च । हतशेषाणि सैन्यानि देवानां विप्र दुद्रुवुः

అతడు చేతుల మడమలతోనే కోట్లకొద్దీ దేవతలను సంహరించాడు. ఓ బ్రాహ్మణా, హత్య నుండి మిగిలిన దేవసైన్యాలు భయంతో పారిపోయాయి.

Verse 108

दिशो भीतानि संत्यज्य रणोपकरणानि च । दृष्ट्वा तान्विद्रुतान्देवांस्तारको वाक्यमब्रवीत्

దిశలన్నింటిలో భయంతో పారిపోతూ యుద్ధసామగ్రిని విసిరివేసిన దేవతలను చూసి తారకుడు ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 109

मा वधिष्ठ सुरान्दैत्या वज्रांगाय च मंदिरे । शीघ्रमानीय दर्श्यंतां बद्धान्पश्यत्वयं सुरान्

“ఓ దైత్యులారా, వజ్రాంగుని మందిరంలో దేవతలను చంపకండి. వారిని త్వరగా బంధించి తీసుకొచ్చి చూపండి—వజ్రాంగుడు ఈ బంధిత దేవులను చూడుగాక.”

Verse 110

लोकपालांस्ततो दैत्यो बद्ध्वा चेंद्रमुखान्रणे । सरुद्रान्सुदृढैः पाशैः पशुपालः पशूनिव

అప్పుడు ఆ దైత్యుడు యుద్ధభూమిలో ఇంద్రాది లోకపాలులను బంధించాడు; అలాగే అత్యంత దృఢమైన పాశాలతో రుద్రులను కూడా, పశుపాలుడు పశువులను కట్టినట్లు, కట్టివేశాడు.

Verse 111

स भूयो रथमास्थाय जगाम स्वकमालयं । सिद्धगंधर्वसंघुष्टं विपुलाचलमस्तकम्

అతడు మరల రథమారూఢుడై తన స్వధామమునకు వెళ్లెను—విశాల పర్వతశిఖరమందు, సిద్ధగంధర్వుల నాదములతో మార్మోగుచున్న చోట।