Adhyaya 20

Verse 1

ऋषय ऊचुः कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत् भवं च दृष्टवांस्तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः

ఋషులు పలికిరి: ప్రాచీన పాద్మకల్పంలో బ్రహ్మ పద్మమునుండి ఎలా జన్మించాడు? ఆ బ్రహ్మ భవుడైన (శివుడైన) పరమేశ్వరుని దర్శనం ఎలా పొందాడు? మరి పురుషోత్తముడు అతనికి ఎలా దర్శనమిచ్చి పరిచితుడయ్యాడు?

Verse 2

एतत्सर्वं विशेषेण सांप्रतं वक्तुमर्हसि सूत उवाच आसीदेकार्णवं घोरम् अविभागं तमोमयम्

ఇవన్నీ మీరు ఇప్పుడు విశేషంగా చెప్పవలసినవి. సూతుడు పలికెను: ఆ సమయంలో భయంకరమైన ఏకార్ణవమే ఉండెను—విభాగరహితం, తమోమయం—అన్నీ భేదాలు లయమైన వేళ.

Verse 3

मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः जीमूताभो ऽम्बुजाक्षश् च किरीटी श्रीपतिर्हरिः

ఆ ఏకార్ణవ మధ్యలో హరి నిలిచియుండెను—శంఖం, చక్రం, గదను ధరించినవాడు; మేఘవర్ణుడై, పద్మనేత్రుడై, కిరీటధారిగా, శ్రీపతిగా. (శైవ దృష్టిలో ఈ దర్శనమూ శివుని ప్రకటనక్షేత్రములోనే ఉద్భవించును.)

Verse 4

नारायणमुखोद्गीर्णसर्वात्मा पुरुषोत्तमः अष्टबाहुर्महावक्षा लोकानां योनिरुच्यते

నారాయణుని ముఖమునుండి ఉద్గీర్ణమైన ఆ పురుషోత్తముడు, సమస్త జీవుల అంతరాత్మ. అష్టభుజుడు, మహావక్షస్థలుడు—అతడే లోకాల యోని, మూలకారణమని చెప్పబడెను.

Verse 5

किमप्यचिन्त्यं योगात्मा योगमास्थाय योगवित् फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम्

యోగసమాధిని ఆశ్రయించిన ఆ యోగవిత్తు, సర్వథా అచింత్యమైన యోగాత్మ స్వరూపాన్ని దర్శించాడు—సహస్ర ఫణాలతో అలంకృతమై, అప్రమేయ తేజస్సుతో ప్రకాశించుచున్నది.

Verse 6

महाभोगपतेर्भोगं साध्वास्तीर्य महोच्छ्रयम् तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते चैकार्णवे प्रभुः

మహాభోగపతికి చెందిన మహోన్నత శయ్యను సమ్యక్గా పరచి, ప్రభువు ఏకార్ణవమైన ఏక మహాసముద్రములో ఆ మహత్తర పర్యంకముపై శయనించెను.

Verse 7

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना आत्मारामेण क्रीडार्थं लीलयाक्लिष्टकर्मणा

ఇలా అక్కడ శయనించిన ప్రభవిష్ణువు, ఆత్మారాముడైన విష్ణువు, కేవలం క్రీడార్థం లీలామాత్రముగా కర్మను నిర్వహించెను—అక్లిష్టము, నిర్మలము. శైవసిద్ధాంతములో ఇట్టి అనాయాసాధిపత్యం పరమపతికే చెందును.

Verse 8

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् वज्रदण्डं महोत्सेधं नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम्

నాభి నుండి పుష్కర పద్మము సృష్టింపబడెను—శతయోజన విస్తీర్ణమై, ఉదయసూర్యసమాన కాంతితో, వజ్రదండమువంటి కాండముతో, మహోన్నతముగా నిలిచెను.

Verse 9

तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः हेमगर्भाण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः

దేవులు స్తుతించదగిన ఆ ప్రభువు దివ్యక్రీడలో లీనుడై ఉండగా, హిరణ్యగర్భాండజుడు, స్వర్ణవర్ణుడు, ఇంద్రియాతీతుడు అయిన బ్రహ్మ ఆయన సమీపానికి వచ్చెను।

Verse 10

चतुर्वक्त्रो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया श्रिया युक्तेन दिव्येन सुशुभेन सुगन्धिना

చతుర్ముఖుడు, విశాలాక్షుడు అయిన బ్రహ్మ యదృచ్ఛగా అక్కడికి వచ్చెను—దివ్య తేజస్సుతో, అపూర్వ శోభతో, సుగంధంతో, మంగళశ్రీతో యుక్తుడై ప్రకాశించెను।

Verse 11

क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभेक्षणम् सविस्मयमथागम्य सौम्यसम्पन्नया गिरा

పద్మంతో క్రీడిస్తున్న, శుభదృష్టి గల ఆ ప్రభువును చూచి బ్రహ్మ ఆశ్చర్యంతో సమీపించి, సౌమ్యమైన వాక్యాలతో ఆయనను సంభోదించెను।

Verse 12

प्रोवाच को भवाञ्छेते ह्य् आश्रितो मध्यमम्भसाम् अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः

బ్రహ్మ పలికెను—“ఈ జలమధ్యంలో ఆధారమై శయనిస్తున్న మీరు ఎవరు?” అప్పుడు బ్రహ్మ శుభవాక్యాలు విని అచ్యుతుడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 13

उदतिष्ठत पर्यङ्काद् विस्मयोत्फुल्ललोचनः प्रत्युवाचोत्तरं चैव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः

ఆయన శయ్య నుండి లేచెను; ఆశ్చర్యంతో కళ్ళు విప్పారెను. తరువాత తగిన ప్రత్యుత్తరం పలికెను—ప్రతి కల్పంలో ప్రభువే సమస్త జీవులకు నిలకడైన ఆశ్రయం।

Verse 14

कर्तव्यं च कृतं चैव क्रियते यच्च किंचन द्यौरन्तरिक्षं भूश्चैव परं पदमहं भुवः

చేయవలసినది, చేసినది, ఇప్పుడు జరుగుతున్నదేదైనా—ద్యౌః, అంతరిక్షం, భూమి సహా—నేనే సమస్త లోకాలకతీతమైన ఆ పరమపదము, పరాత్పర పతి।

Verse 15

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाब्रवीत् कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः

అలా చెప్పిన తరువాత భగవాన్ విష్ణువు మళ్లీ పలికెను—“నీవెవరు నిజంగా, ఓ భగవన్, సమీపానికి వచ్చినవాడా? నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి?”

Verse 16

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः को भवान् विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया

“నేను మళ్లీ ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నీకు ఆశ్రయం ఏది? నీవెవరు నిజంగా—ఓ విశ్వరూపా! నీ కోసం నేను ఏమి చేయవలెను?”

Verse 17

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः मायया मोहितः शंभोर् अविज्ञाय जनार्दनम्

వైకుంఠుడు (విష్ణువు) ఇలా పలుకగా పితామహుడు బ్రహ్మ సమాధానమిచ్చెను—శంభువు మాయచే మోహితుడై జనార్దనుని యథార్థంగా గుర్తించలేకపోయెను।

Verse 18

मायया मोहितं देवम् अविज्ञातं महात्मनः यथा भवांस्तथैवाहम् आदिकर्ता प्रजापतिः

“మాయచే మోహితుడైన ఆ దేవుడు మహాత్ముని గుర్తించలేదు. నీవు ఎలా ఉన్నావో అలాగే నేనూ—ఆదికర్త, ప్రజాపతి.”

Verse 19

सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः

లోకవ్యవస్థను నియంత్రించే బ్రహ్ముని ఆశ్చర్యకర వచనాలను విని, విశ్వసంభవుడైన వైకుంఠనాథుడు కూడా, ఓ ప్రభూ, తన సమ్మతిని ఇచ్చెను।

Verse 20

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम् इमानष्टादश द्वीपान् ससमुद्रान् सपर्वतान्

కౌతూహలంతో మహాయోగి బ్రహ్ముని ముఖంలో ప్రవేశించి, సముద్రాలు పర్వతాలతో కూడిన ఈ పద్దెనిమిది ద్వీపాలను దర్శించాడు।

Verse 21

प्रविश्य सुमहातेजाश् चातुर्वर्ण्यसमाकुलान् ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान् सनातनान्

అతిమహాతేజస్సుతో ప్రవేశించి, చాతుర్వర్ణ్యంతో నిండిన, బ్రహ్ముని స్థంభం వరకు వ్యాపించిన ఆ సనాతన సప్తలోకాలను దర్శించాడు।

Verse 22

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा च पुनः पुनः

బ్రహ్ముని ఉదరంలో అన్నిటినీ చూసి మహాబాహు విష్ణువు మళ్లీ మళ్లీ పలికెను—“అహో! ఇతని తపస్సు ఎంత శక్తిమంతం!”

Verse 23

अटित्वा विविधांल्लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रयान् ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा

విష్ణువు అనేక లోకాలలో సంచరిస్తూ, నానావిధ ఆశ్రయాలను పొందుతూ ఉండెను; కాని వెయ్యేళ్లు గడిచినా దానికి అంతం కనబడలేదు।

Verse 24

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः नारायणो जगद्धाता पितामहमथाब्रवीत्

అప్పుడు ఆయన ముఖమునుండి బయలుదేరి, శేషనాగుని నివాసముగా కలిగిన జగద్ధాత నారాయణుడు పితామహ బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 25

भगवानादिरङ्कश् च मध्यं कालो दिशो नभः नाहमन्तं प्रपश्यामि उदरस्य तवानघ

హే భగవాన్! నీవే ఆది, ఆధారం, మధ్యము; నీవే కాలము, దిక్కులు, ఆకాశము. హే అనఘా, నీ విస్తారమైన ఉదరానికి అంతము నాకు కనబడదు।

Verse 26

एवमुक्त्वाब्रवीद्भूयः पितामहमिदं हरिः भगवानेवमेवाहं शाश्वतं हि ममोदरम्

ఇలా చెప్పి భగవాన్ హరి మరల పితామహునితో పలికెను—“హే భగవాన్, నేనూ అలాగేనే; నా ఉదరం (గర్భాధారం) నిత్యమైనది।”

Verse 27

प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् अनौपम्यान्सुरोत्तम ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च

హే దేవోత్తమా! ఈ అనుపమ లోకములలో ప్రవేశించి వీటిని దర్శించుము. అనంతరం ఆనందప్రదమైన దివ్యవాణిని విని, దానిని భక్తితో అంగీకరించి స్తుతించెను।

Verse 28

श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः तानेव लोकान् गर्भस्थान् अपश्यत् सत्यविक्रमः

అప్పుడు పితామహ బ్రహ్మ మరల శ్రీపతి (విష్ణు) యొక్క ఉదరములో ప్రవేశించెను. సత్యవిక్రముడు ఆ లోకములనే గర్భస్థితిగా ఉన్నట్లు దర్శించెను।

Verse 29

पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः विभुर्मनः कर्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तो ऽहमिति प्रचिन्त्य

అన్వేషణలో సంచరించిన హరి ఆ దివ్య లింగానికి అంతాన్ని చూడలేకపోయెను. పితామహుడు (బ్రహ్మ) గమనాన్ని గ్రహించి, సర్వవ్యాపి విష్ణువు బాహ్యాన్వేషణకు సంబంధించిన అన్ని ద్వారాలను మూసి, మనస్సును స్థిరపరచాలని తక్షణమే నిశ్చయించి—“నేను సుఖంగా విశ్రాంతి పొందుదును” అని చింతించెను।

Verse 30

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत

అప్పుడు అన్ని ద్వారాలు నిజంగా మూసివున్నాయని అతడు చూచెను. తన స్వరూపాన్ని సూక్ష్మంగా చేసుకొని నాభి మార్గమున ఒక ద్వారాన్ని కనుగొనెను—ఇది యోగపథ సూచన; పాశబంధంలో ఉన్న పశు-జీవుడు సాధారణ మార్గాలు మూసినప్పుడు బయటపడుటకు దారి వెదుకుతాడు, కాని సత్యమార్గం పతి-ప్రభువే ప్రసాదించును।

Verse 31

पद्मसूत्रानुसारेण चान्वपश्यत्पितामहः उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

పద్మసూత్రాన్ని అనుసరించి పితామహుడు (బ్రహ్మ) దాని మార్గాన్ని పరిశీలించెను; ఆపై చతురాననుడు పుష్కరమునుండి తన స్వరూపాన్ని వెలికి తీసి ప్రదర్శించెను।

Verse 32

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाञ् जगद्योनिः पितामहः

దివ్య తేజస్సుతో కమలాసనంపై విరాజిల్లుచు, పద్మగర్భ సమాన కాంతితో ప్రకాశించుచు—స్వయంభూ భగవాన్, జగద్యోని, పితామహుడైన బ్రహ్మా మహిమతో ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे ताभ्याम् एकैकस्य तु कृत्स्नशः वर्तमाने तु संघर्षे मध्ये तस्यार्णवस्य तु

ఇంతలో, ఆ ఇద్దరూ తమ తమ సంపూర్ణ శక్తితో నిమగ్నులై ఉండగా, వారి ఘోర సంగ్రామం ఆ మహార్ణవమధ్యముననే జరుగుచుండెను।

Verse 34

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां प्रभुरीश्वरः शूलपाणिर्महादेवो हेमवीरांबरच्छदः

ఎక్కడినుంచో అగోచరంగా అవతరించిన ఆయన—అపరిమేయాత్మస్వరూపుడు, సమస్త భూతాలకు ప్రభువు, ఈశ్వరుడు; శూలపాణి మహాదేవుడు, స్వర్ణవీరాంబరంతో ఆవృతుడు।

Verse 35

अगच्छद्यत्र सो ऽनन्तो नागभोगपतिर् हरिः शीघ्रं विक्रमतस्तस्य पद्भ्याम् आक्रान्तपीडिताः

అక్కడికి హరి—అనంతుడు, నాగభోగశయ్యాధిపతి—వేగంగా అడుగులు వేసి వెళ్లెను; అతని త్వరిత పాదప్రహారంతో మార్గంలోని వారు నలిగి బాధపడ్డారు।

Verse 36

उद्भूतास्तूर्णमाकाशे पृथुलास्तोयबिन्दवः अत्युष्णश्चातिशीतश् च वायुस्तत्र ववौ पुनः

అప్పుడు ఆకాశంలో అకస్మాత్తుగా పెద్ద పెద్ద జలబిందువులు ఉద్భవించెను; అక్కడ మళ్లీ గాలి వీచెను—కొన్నిసార్లు అత్యుష్ణంగా, కొన్నిసార్లు అతిశీతంగా—పతి శివుని అదృశ్య అధిష్ఠానశక్తిని సూచించినట్లు।

Verse 37

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं ब्रह्मा विष्णुमभाषत अब्बिन्दवश् च शीतोष्णाः कम्पयन्त्यंबुजं भृशम्

ఆ మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూచి బ్రహ్మ విష్ణువుతో పలికెను—“ఈ జలబిందువులు ఎప్పుడో శీతంగా, ఎప్పుడో ఉష్ణంగా ఉండి కమలాన్ని బలంగా కంపింపజేస్తున్నాయి।”

Verse 38

एतन्मे संशयं ब्रूहि किं वा त्वन्यच्चिकीर्षसि एतदेवंविधं वाक्यं पितामहमुखोद्गतम्

నా ఈ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయుము—మరియు నీవు ఇంకేమి చేయదలచుకున్నావు? ఎందుకంటే ఇలాంటి వాక్యం పితామహుడు బ్రహ్మ ముఖమునుండి వెలువడింది।

Verse 39

श्रुत्वाप्रतिमकर्मा हि भगवानसुरान्तकृत् किं नु खल्वत्र मे नाभ्यां भूतमन्यत्कृतालयम्

ఇది విని అప్రమేయకర్మలవాడు, అసురాంతకుడైన భగవంతుడు మనసులో ఆలోచించాడు—“ఇక్కడ నా నాభి నుండి ఏదీ? మరొక భూతం పుట్టి ఈ స్థలాన్ని నివాసంగా చేసుకున్నదేమిటి?”

Verse 40

वदति प्रियमत्यर्थं मन्युश्चास्य मया कृतः इत्येवं मनसा ध्यात्वा प्रत्युवाचेदमुत्तरम्

మనసులో—“ఇతడు ఎంతో ప్రియంగా మాట్లాడుతున్నాడు, అయినా నా చేత అతనిపై కోపం కలిగింది”—అని ధ్యానించి, తరువాత ఈ విధంగా ఉత్తరం పలికాడు।

Verse 41

किमत्र भगवानद्य पुष्करे जातसंभ्रमः किं मया च कृतं देव यन्मां प्रियमनुत्तमम्

“హే భగవాన్! ఈ రోజు పుష్కరంలో అకస్మాత్తుగా ఈ కలవరం ఎందుకు కలిగింది? హే దేవా! నేను ఏమి చేశాను, మీరు నన్ను మీ అనుత్తమ ప్రియుడిగా భావించుటకు?”

Verse 42

भाषसे पुरुषश्रेष्ठ किमर्थं ब्रूहि तत्त्वतः एवं ब्रुवाणं देवेशं लोकयात्रानुगं ततः

హే పురుషశ్రేష్ఠా! ఏ ఉద్దేశ్యంతో మీరు ఇలా పలుకుతున్నారు? తత్త్వంగా చెప్పండి. లోకయాత్రానుగంగా వ్యవహరించే దేవేశుని ఇలా సంభోదించి, వారు తదుపరి విచారణ కొనసాగించారు.

Verse 43

प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः यो ऽसौ तवोदरं पूर्वं प्रविष्टो ऽहं त्वदिच्छया

అప్పుడు వేదనిధి, ప్రభువైన బ్రహ్మ పద్మనేత్రుడితో ఇలా పలికాడు—“నీ స్వేచ్ఛచేతనే నేను పూర్వం నీ ఉదరంలో ప్రవేశించిన వాడనే.”

Verse 44

यथा ममोदरे लोकाः सर्वे दृष्टास्त्वया प्रभो तथैव दृष्टाः कार्त्स्न्येन मया लोकास्तवोदरे

హే ప్రభో! మీరు నా ఉదరంలో సమస్త లోకాలను దర్శించినట్లే, నేను కూడా మీ ఉదరంలో ఏమీ మిగలకుండా సంపూర్ణంగా అన్ని లోకాలను దర్శించాను।

Verse 45

ततो वर्षसहस्रात्तु उपावृत्तस्य मे ऽनघ त्वया मत्सरभावेन मां वशीकर्तुमिच्छता

తర్వాత, హే అనఘా! నేను వెయ్యేళ్ల తరువాత తిరిగి వచ్చినప్పుడు, నీవు మత్సరభావంతో ప్రేరితుడై నన్ను వశపరచి నీ అధీనంలోకి తెచ్చాలని కోరితివి।

Verse 46

आशु द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समन्ततः ततो मया महाभाग संचिन्त्य स्वेन तेजसा

వెంటనే అన్ని వైపులా అన్ని ద్వారాలు మూసివేయబడ్డాయి. అప్పుడు, హే మహాభాగ! నేను నా స్వంత తేజస్సుతో ఆలోచించి (నిర్ణయించాను)।

Verse 47

लब्धो नाभिप्रदेशेन पद्मसूत्राद्विनिर्गमः मा भूत्ते मनसो ऽल्पो ऽपि व्याघातो ऽयं कथंचन

“నాభి ప్రాంతం ద్వారా పద్మనాళం వెలువడుట లభించింది. నీ మనస్సుకు అణువంతైనా కలత కలగకూడదు—ఈ అడ్డంకి ఏ విధంగానూ రాకూడదు।”

Verse 48

इत्येषानुगतिर्विष्णो कार्याणाम् औपसर्पिणी यन्मयानन्तरं कार्यं ब्रूहि किं करवाण्यहम्

“హే విష్ణో! ఈ విధంగా ఇవే కార్యాల అనుగతి, వాటి యథాక్రమానుసారం సమీపించేది. ఇక నేను తదుపరి ఏ కార్యం చేయాలి—చెప్పు, నేను ఏమి చేయాలి?”

Verse 49

ततः परममेयात्मा हिरण्यकशिपो रिपुः अनवद्यां प्रियामिष्टां शिवां वाणीं पितामहात्

అనంతరం హిరణ్యకశిపువు శత్రువు, అప్రమేయ స్వరూపుడైన వాడు, పితామహుడు బ్రహ్మ నుండి నిర్దోషమైన, ప్రియమైన, ఇష్టమైన, శివమయమైన కల్యాణవాక్యాన్ని (వరాన్ని) పొందెను।

Verse 50

श्रुत्वा विगतमात्सर्यं वाक्यमस्मै ददौ हरिः न ह्येवमीदृशं कार्यं मयाध्यवसितं तव

అతని మాటలు విని, మత్సరరహితుడై హరి అతనితో పలికెను—“ఇలాంటి కార్యాన్ని నీవు చేయవలెనని నేను నిర్ణయించలేదు।”

Verse 51

त्वां बोधयितुकामेन क्रीडापूर्वं यदृच्छया आशु द्वाराणि सर्वाणि घाटितानि मयात्मनः

నిన్ను బోధింపదలచి, క్రీడాపూర్వకంగా యదృచ్ఛగా, నా స్వధామంలోని అన్ని ద్వారాలను నేను త్వరగా మూసివేసితిని।

Verse 52

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यः पूज्यश् च मे भवान् सर्वं मर्षय कल्याण यन्मयापकृतं तव

దీనిని వేరే విధంగా గ్రహించకుము; నీవు నాకు గౌరవనీయుడవు, పూజ్యుడవు. ఓ కల్యాణమూర్తీ, నేను నీకు చేసిన అపకారమంతా క్షమించుము।

Verse 53

अस्मान् मयोह्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो नाहं भवन्तं शक्नोमि सोढुं तेजोमयं गुरुम्

హే ప్రభో, నీ తేజస్సుతో నీవు మమ్మల్ని ముంచెత్తుచున్నావు; హే స్వామీ, పద్మమునుండి దిగుము. తేజోమయుడైన గురువైన నిన్ను నేను భరించలేకున్నాను।

Verse 54

स होवाच वरं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो पुत्रो भव ममारिघ्न मुदं प्राप्स्यसि शोभनाम्

అతడు అన్నాడు—“వరము కోరుము, ఓ ప్రభూ! పద్మమునుండి అవతరించుము, ఓ స్వామీ; నా కుమారుడవు, ఓ శత్రుహంతా. అప్పుడు నీవు శుభమయమైన, శోభనమైన ఆనందాన్ని పొందుదువు.”

Verse 55

सद्भाववचनं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो स त्वं च नो महायोगी त्वमीड्यः प्रणवात्मकः

ఓ పద్మజ ప్రభూ, సద్భావముతో కూడిన వాక్యమును పలుకుము. నీవే మా మహాయోగివి—స్తుత్యుడవు—నీ స్వరూపమే పవిత్ర ప్రణవం ‘ఓం’.

Verse 56

अद्यप्रभृति सर्वेशः श्वेतोष्णीषविभूषितः पद्मयोनिरिति ह्येवं ख्यातो नाम्ना भविष्यसि

ఈ దినమునుండి, ఓ సర్వేశ్వరా, శ్వేత ఉష్ణీషముతో అలంకృతుడవై నీవు ‘పద్మయోని’—అంటే ‘పద్మజ’—అనే నామముతో ప్రసిద్ధి పొందుదువు.

Verse 57

पुत्रो मे त्वं भव ब्रह्मन् सप्तलोकाधिपः प्रभो ततः स भगवान्देवो वरं दत्त्वा किरीटिने

“ఓ బ్రహ్మన్, నీవు నా కుమారుడవు కమ్ము, ఓ ప్రభూ; సప్తలోకాల అధిపతివి కమ్ము.” అని చెప్పి ఆ భగవాన్ దేవుడు కిరీటధారికి వరమిచ్చెను.

Verse 58

एवं भवतु चेत्युक्त्वा प्रीतात्मा गतमत्सरः प्रत्यासन्नम् अथायान्तं बालार्काभं महाननम्

“అలానే కావుగాక” అని చెప్పి అతడు హృదయపూర్వకంగా ఆనందించాడు, అసూయను విడిచాడు; అప్పుడు సమీపముగా వస్తున్న, ఉదయసూర్యునివలె కాంతిమంతమైన, మహాముఖుడిని చూచెను.

Verse 59

भवमत्यद्भुतं दृष्ट्वा नारायणमथाब्रवीत् अप्रमेयो महावक्त्रो दंष्ट्री ध्वस्तशिरोरुहः

ఆ పరమాద్భుతమైన భవుని రూపాన్ని చూచి నారాయణుడు పలికెను—ఆయన అప్రమేయుడు, మహాముఖుడు, ఉద్భట దంష్ట్రలతో యుక్తుడు, దగ్ధమైన జటలతో ఉన్నవాడు।

Verse 60

दशबाहुस्त्रिशूलाङ्को नयनैर्विश्वतः स्थितः लोकप्रभुः स्वयं साक्षाद् विकृतो मुञ्जमेखली

ఆయన దశబాహువు, త్రిశూలచిహ్నధారి, మరియు అన్ని దిశలలో ఉన్న నేత్రాలతో సర్వదర్శి. ఆయన లోకప్రభువు—సాక్షాత్తు శివుడు—విచిత్ర రూపం ధరించి ముంజగడ్డి మేఖలతో కట్టబడి ఉన్నాడు।

Verse 61

मेण्ढ्रेणोर्ध्वेन महता नर्दमानो ऽतिभैरवम् कः खल्वेष पुमान् विष्णो तेजोराशिर् महाद्युतिः

అతిభైరవంగా గర్జిస్తూ, మహత్తరమైన ఊర్ధ్వస్థ వీర్యశక్తితో విష్ణువు పలికెను—“ఈ పురుషుడు ఎవరు? ఇది తేజోరాశి, మహాద్యుతితో ప్రకాశిస్తున్నది!”

Verse 62

व्याप्य सर्वा दिशो द्यां च इत एवाभिवर्तते तेनैवमुक्तो भगवान् विष्णुर्ब्रह्माणमब्रवीत्

సర్వ దిశలను, ఆకాశాన్నీ వ్యాపించి కూడా అది ఈ స్థానం నుంచే తిరిగి వస్తుంది. ఇలా పలికిన తరువాత భగవాన్ విష్ణువు బ్రహ్మతో ఇలా అన్నాడు।

Verse 63

पद्भ्यां तलनिपातेन यस्य विक्रमतो ऽर्णवे वेगेन महताकाशे ऽप्युत्थिताश् च जलशयाः

ఆయన ముందుకు సాగుతూ పాదతలంతో మోదిన దెబ్బకు సముద్రంలో అంత వేగం లేచింది; సముద్రంలోని నిశ్చల జలరాశులు కూడా ఎగసి మహాకాశంలోకి ఎగిరాయి।

Verse 64

स्थूलाद्भिर् विश्वतो ऽत्यर्थं सिच्यसे पद्मसंभव घ्राणजेन च वातेन कम्प्यमानं त्वया सह

హే పద్మసంభవ బ్రహ్మా! స్థూల జలములచే నీవు అన్ని దిక్కులా పూర్తిగా తడుస్తున్నావు; ఘ్రాణశక్తి నుండి పుట్టిన వాయువు వేగంతో నీతో కూడ ఈ సమస్త జగత్తు కంపిస్తోంది।

Verse 65

दोधूयते महापद्मं स्वच्छन्दं मम नाभिजम् समागतो भवानीशो ह्य् अनादिश्चान्तकृत्प्रभुः

నా నాభి నుండి పుట్టిన మహాపద్మం స్వేచ్ఛగా తానే కంపించింది. అప్పుడు భవానీశుడు—అనాది, సమస్తాన్ని శాంతిలో నిలిపే మహాప్రభువు శివుడు—అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 66

भवानहं च स्तोत्रेण उपतिष्ठाव गोध्वजम् ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम्

అప్పుడు నీవు నేనూ స్తోత్రముతో వృషధ్వజుడైన భగవాన్ శివుని సన్నిధిలో భక్తితో నిలిచాము. ఆపై కోపించిన బ్రహ్మ పద్మనేత్రుడైన కేశవుడు (విష్ణు)తో పలికాడు।

Verse 67

भवान्न नूनमात्मानं वेत्ति लोकप्रभुं विभुम् ब्रह्माणं लोककर्तारं मां न वेत्सि सनातनम्

నిశ్చయంగా నీవు నీ స్వాత్మస్వరూపాన్ని—లోకాల సర్వవ్యాపక ప్రభువును—తెలియవు. నన్ను, సనాతన బ్రహ్మను, లోకాల కర్తా నియంతగా గుర్తించవు।

Verse 68

को ह्यसौ शङ्करो नाम आवयोर्व्यतिरिच्यते तस्य तत्क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा हरिरभाषत

“మన ఇద్దరిలోనూ భిన్నంగా ‘శంకరుడు’ అనే వాడు ఎవరు?” అతని ఆ కోపజనిత వాక్యాన్ని విని హరి (విష్ణు) ప్రతివచనం పలికాడు।

Verse 69

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः महायोगेन्धनो धर्मो दुराधर्षो वरप्रदः

హే కల్యాణీ, అలా అనకు; ఆ మహాత్మ పరమేశ్వరుని నిందించకు. మహాయోగానికి ఇంధనమైన ధర్మం అజేయము, వరప్రదము; దానివలన పశువు పాశబంధనాన్ని దాటి పతి (శివ) కృపను పొందును।

Verse 70

हेतुरस्याथ जगतः पुराणपुरुषो ऽव्ययः बीजी खल्वेष बीजानां ज्योतिरेकः प्रकाशते

ఈ జగత్తుకు కారణము ఆయనే—అవ్యయ పురాణపురుషుడు. ఆయనే బీజుల బీజి, సమస్త బీజములకు మూలము; ఏక జ్యోతిగా నిలిచి అందరినీ ప్రకాశింపజేస్తాడు।

Verse 71

बालक्रीडनकैर्देवः क्रीडते शङ्करः स्वयम् प्रधानमव्ययो योनिर् अव्यक्तं प्रकृतिस्तमः

దేవుడు శంకరుడు స్వయంగా బాలుడి బొమ్మలతో ఆడినట్లు క్రీడించుచున్నాడు. ప్రధానం అవ్యయ యోని; అదే అవ్యక్త ప్రకృతి—తమస్సు తత్త్వము।

Verse 72

मम चैतानि नामानि नित्यं प्रसवधर्मिणः यः कः स इति दुःखार्तैर् दृश्यते यतिभिः शिवः

ఇవి నా నామములు, నిత్యము సృష్టి-ప్రసవధర్మముతో ప్రవృత్తమైయున్నవి. దుఃఖార్తులు “ఆయన ఎవరు, ఏమిటి?” అని అడిగినప్పుడు, ఆ శివుడు—పతి (స్వామి)—యతులచే దర్శింపబడును।

Verse 73

एष बीजी भवान्बीजम् अहं योनिः सनातनः स एवमुक्तो विश्वात्मा ब्रह्मा विष्णुमपृच्छत

“ఆయనే బీజి; నీవు బీజము; నేను సనాతన యోని.” అని ఇలా చెప్పబడినపుడు, విశ్వాత్మ బ్రహ్మ విష్ణువును మరల ప్రశ్నించెను।

Verse 74

भवान् योनिरहं बीजं कथं बीजी महेश्वरः एतन्मे सूक्ष्ममव्यक्तं संशयं छेत्तुमर्हसि

మీరు యోని, నేను బీజము—అయితే మహేశ్వరుడు ‘బీజీ’ అని ఎలా చెప్పబడతాడు? ఇది నాకు సూక్ష్మమూ అవ్యక్తమూ; నా సందేహాన్ని ఛేదించగలరు మీరు।

Verse 75

ज्ञात्वा च विविधोत्पत्तिं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः इमं परमसादृश्यं प्रश्नम् अभ्यवदद्धरिः

లోకవ్యవస్థను నియంత్రించే బ్రహ్ముని వివిధ ఉత్పత్తులను తెలిసికొని, హరి పరమతత్త్వానికి అత్యంత సాదృశ్యమైన ఈ ప్రశ్నను ఉద్ఘాటించాడు।

Verse 76

अस्मान्महत्तरं भूतं गुह्यमन्यन्न विद्यते महतः परमं धाम शिवम् अध्यात्मिनां पदम्

ఈ ప్రकट తత్త్వం కంటే గొప్పదైన మరొక గూఢ సత్తా లేదు. ‘మహత్’కు అతీతంగా పరమ ధామం శివుడు—ఆత్మజ్ఞుల అంతః ఆధ్యాత్మిక గమ్యం।

Verse 77

द्विविधं चैवमात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः निष्कलस्तत्र यो ऽव्यक्तः सकलश् च महेश्वरः

ఇలా తన స్వరూపాన్ని ద్వివిధంగా విభజించి ఆయన స్థితుడై ఉన్నాడు—ఒకటి నిష్కల, అవ్యక్త; మరొకటి సకల, సగుణ-ప్రకట మహేశ్వరుడు।

Verse 78

यस्य मायाविधिज्ञस्य अगम्यगहनस्य च पुरा लिङ्गोद्भवं बीजं प्रथमं त्वादिसर्गिकम्

మాయావిధిని తెలిసిన, అగమ్యుడూ గహనుడూ అయిన ఆ ప్రభువునకు—ఆదిలో లింగమునుండి ఉద్భవించిన బీజమే ఆదిసృష్టికి తొలి తత్త్వమైంది।

Verse 79

मम योनौ समायुक्तं तद्बीजं कालपर्ययात् हिरण्मयमकूपारे योन्यामण्डमजायत

ఆ బీజము నా యోనిలో సంయుక్తమైనప్పుడు, కాలపరివర్తనవశాత్ ఆ అగాధ యోనిలో స్వర్ణమయ బ్రహ్మాండ అండము జన్మించింది।

Verse 80

शतानि दश वर्षाणाम् अण्डम् अप्सु प्रतिष्ठितम् अन्ते वर्षसहस्रस्य वायुना तद्द्विधा कृतम्

వెయ్యి సంవత్సరాలు ఆ అండము జలములపై స్థిరంగా నిలిచింది; ఆ సహస్రాంతంలో వాయువు దానిని రెండు భాగాలుగా చీల్చెను।

Verse 81

कपालमेकं द्यौर्जज्ञे कपालमपरं क्षितिः उल्बं तस्य महोत्सेधो यो ऽसौ कनकपर्वतः

ఆ కపాలంలోని ఒక భాగము ద్యౌలోకమై, మరొక భాగము భూమియై మారెను; దాని మధ్యపిండమునుండి మహోన్నత ఉత్థానం పుట్టెను—అదే స్వర్ణపర్వతము।

Verse 82

ततश् च प्रतिसंध्यात्मा देवदेवो वरः प्रभुः हिरण्यगर्भो भगवांस् त्व् अभिजज्ञे चतुर्मुखः

అనంతరం సంధిక్షణములలో పునఃసంయోజనస్వరూపుడైన దేవదేవుడు, వరప్రభువు భగవాన్ హిరణ్యగర్భుడు—చతుర్ముఖ బ్రహ్మ—ప్రకటించెను।

Verse 83

आ तारार्केन्दुनक्षत्रं शून्यं लोकमवेक्ष्य च को ऽहमित्यपि च ध्याते कुमारास्ते ऽभवंस्तदा

తారలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాల వరకు లోకమంతా శూన్యమని చూచి, ‘నేను ఎవరు?’ అని ధ్యానించగా, వారు ఆ క్షణమే కుమారులయ్యారు।

Verse 84

प्रियदर्शनास्तु यतयो यतीनां पूर्वजास् तव भूयो वर्षसहस्रान्ते तत एवात्मजास्तव

ప్రియదర్శనులైన ఆ యతులు యోగుల వంశానికి పూర్వజులయ్యారు; మరల వెయ్యేళ్ల ముగింపున వారినుండే నీ కుమారులు పునర్జన్మించారు।

Verse 85

भुवनानलसंकाशाः पद्मपत्रायतेक्षणाः श्रीमान्सनत्कुमारश् च ऋभुश्चैवोर्ध्वरेतसौ

భువనాగ్నివలె ప్రకాశించే, పద్మపత్రంలా దీర్ఘ నేత్రాలుగల శ్రీమాన్ సనత్కుమారుడు మరియు ఋభువు—ఇద్దరూ ఊర్ధ్వరేతస్సు మహాతపస్వులుగా ప్రత్యక్షమయ్యారు।

Verse 86

सनकः सनातनश्चैव तथैव च सनन्दनः उत्पन्नाः समकालं ते बुद्ध्यातीन्द्रियदर्शनाः

సనకుడు, సనాతనుడు, అలాగే సనందనుడు—వారందరూ ఒకే సమయంలో జన్మించారు; వారు జాగృత బుద్ధి శుద్ధితో పొందిన అతీంద్రియ దర్శనముగల మునులు।

Verse 87

उत्पन्नाः प्रतिभात्मानो जगतां स्थितिहेतवः नारप्स्यन्ते च कर्माणि तापत्रयविवर्जिताः

వారు ప్రకాశమయ ఆత్మబోధతో జన్మించి జగత్తు స్థితికి కారణమయ్యారు; త్రితాపరహితులై బంధనకర్మలలో ప్రవేశించరు।

Verse 88

अल्पसौख्यं बहुक्लेशं जराशोकसमन्वितम् जीवनं मरणं चैव संभवश् च पुनः पुनः

సంసార దేహజీవితంలో సుఖం స్వల్పం, క్లేశం అధికం; అది జరా, శోకంతో కూడినది—జీవితం, మరణం, మరల మరల జననం।

Verse 89

अल्पभूतं सुखं स्वर्गे दुःखानि नरके तथा विदित्वा चागमं सर्वम् अवश्यं भवितव्यताम्

స్వర్గంలో సుఖం స్వల్పమే, నరకంలో దుఃఖాలు కూడా అలాగే నిజమైనవే. సమస్త ఆగమాల తాత్పర్యాన్ని గ్రహించి, తప్పనిసరిగా జరగబోయేదాని అనివార్యతను తెలుసుకొని, పాశబంధనాన్ని దాటి పరమాశ్రయమైన పతి శివుని శరణు కోరాలి।

Verse 90

ऋभुं सनत्कुमारं च दृष्ट्वा तव वशे स्थितौ त्रयस्तु त्रीन् गुणान् हित्वा चात्मजाः सनकादयः

ఋభు మరియు సనత్కుమారుడు నీ అధీనంలో నిలిచినట్లు చూసి, సనకాది మూడు మానసపుత్రులు కూడా త్రిగుణాలను త్యజించి అదే ఉన్నత స్థితిలో స్థిరపడ్డారు।

Verse 91

ववर्तेन तु ज्ञानेन प्रवृत्तास्ते महौजसः ततस्तेषु प्रवृत्तेषु सनकादिषु वै त्रिषु

కానీ సత్యజ్ఞానం వికసించడంతో ఆ మహాతేజస్సులు కార్యప్రవృత్తులయ్యారు. ఆపై సనకాది ఆ ముగ్గురు ఆ ప్రవృత్తిలో ప్రవేశించినప్పుడు, కథ తదుపరి దశకు సాగుతుంది।

Verse 92

भविष्यसि विमूढस्त्वं मायया शङ्करस्य तु एवं कल्पे तु वैवृत्ते संज्ञा नश्यति ते ऽनघ

శంకరుని మాయ వల్ల నీవు పూర్తిగా మోహగ్రస్తుడవు అవుతావు. ఈ విధంగా కల్పం తిరిగి మారినప్పుడు, ఓ నిర్దోషీ, నీ సంజ్ఞ—సరైన గుర్తింపు—నశిస్తుంది।

Verse 93

कल्पे शेषाणि भूतानि सूक्ष्माणि पार्थिवानि च सर्वेषां ह्यैश्वरी माया जागृतिः समुदाहृता

కల్పకాలంలో మిగిలిన భూతాలు—సూక్ష్మమైనవీ, పార్థివమైనవీ—అన్నిటికీ ప్రభువின் ఐశ్వర్య మాయనే ‘జాగృతి’ అని చెప్పబడుతుంది; ఎందుకంటే అదే అందరిపై కార్యరూపంలో ఉంటుంది।

Verse 94

यथैष पर्वतो मेरुर् देवलोको ह्युदाहृतः तस्य चेदं हि माहात्म्यं विद्धि देववरस्य ह

ఈ పర్వతం స్వయంగా మేరువే—దేవలోకమని—ప్రఖ్యాతమైనట్లే, దేవవరుడైన ఆ పరమేశ్వరుని ఈ మహాత్మ్యాన్ని తెలుసుకో; ఇది భక్తులను ఆయన ధామానికి చేర్చి శివమంగళాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 95

ज्ञात्वा चेश्वरसद्भावं ज्ञात्वा मामंबुजेक्षणम् महादेवं महाभूतं भूतानां वरदं प्रभुम्

ఈశ్వరుని సత్యస్వరూపాన్ని తెలుసుకొని, నన్ను—పద్మనేత్రుడిని—మహాదేవుడు, మహాభూతుడు, సమస్త భూతాలకు వరదాత ప్రభువు అని తెలుసుకున్నవాడు, పతి (శివ) తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా గ్రహిస్తాడు; పాశబంధానికి అతీతంగా।

Verse 96

प्रणवेनाथ साम्ना तु नमस्कृत्य जगद्गुरुम् त्वां च मां चैव संक्रुद्धो निःश्वासान्निर्दहेदयम्

ప్రణవంతోను, అథర్వ-సామ స్తోత్రంతోను జగద్గురువుకు నమస్కరించి, అతడు కోపంతో తన నిశ్వాసాగ్నితో నిన్ను నన్ను రెండింటినీ దహించివేస్తాడు।

Verse 97

एवं ज्ञात्वा महायोगम् अभ्युत्तिष्ठन्महाबलम् अहं त्वामग्रतः कृत्वा स्तोष्याम्यनलसप्रभम्

ఇలా మహాయోగాన్ని తెలుసుకొని, నేను మహాబలంతో లేచి నిలబడతాను; నిన్ను ముందుగా నిలిపి, అగ్నిసమ కాంతిగల ప్రభువును స్తుతిస్తాను—పాశాలను విడిపించే పతి।